Boşanma Sürecinde Evden Eşya Alma: Kişisel Eşyalar Nasıl Geri Alınır?

Önce ayrım: hangi eşya kimin? TMK m.219, 220 ve 222

Evden eşya alma tartışması, eşyanın kişisel mal mı yoksa edinilmiş mal mı olduğuna göre çözülür. TMK m.220 uyarınca eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşyalar, mal rejiminin başlangıcında sahip olunan mallar ve miras ya da bağış gibi karşılıksız kazanma yoluyla edinilen mallar kişisel maldır. Bir eşyanın yalnız bir eşin kullanımına uygun olması, değeri yüksek olsa bile onu kişisel mal yapar ve paylaşım dışı bırakır. Evlilik birliği içinde gelirle alınan diğer eşyalar ise TMK m.219 uyarınca edinilmiş maldır ve kimin adına alındığına bakılmaksızın mal rejiminin tasfiyesinde değerlendirilir.

İspat bakımından TMK m.222 belirleyicidir: belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse iddiasını ispatla yükümlüdür; hangi eşe ait olduğu ispatlanamayan mallar paylı mülkiyette sayılır. Yargıtay uygulamasında ev eşyaları TMK m.683’teki mülkiyet hakkı çerçevesinde değerlendirilir ve kime ait olduğu her türlü delille ispatlanabilir: fatura ve makbuzlar, kredi kartı ekstreleri, banka dekontları, garanti belgeleri, düğün videoları, fotoğraflar ve tanık beyanları. Düğünde takılan ziynetler bakımından ise uygulamada kadına bağışlandığı kabul edilir; ziynetlerin iadesine ilişkin özel ispat kuralları için ziynet iadesi davası yazımıza bakabilirsiniz.

Birinci yol: organize, tanıklı ve tutanaklı teslim

Gerginlik ne olursa olsun ilk denenecek yol anlaşmadır; ancak “gel al” cümlesine güvenle değil, organizasyonla gidilmelidir. Alınacak eşyaların yazılı listesi önceden, mümkünse avukatlar arası yazışmayla karşı tarafa iletilmelidir; kapıda “onu vermem, o benim” kavgasını liste önler. Teslim iki tarafın da güvendiği tanıklar huzurunda, gündüz ve kısa sürede yapılmalı; gerginliğin yüksek olduğu durumlarda teslim yeri ev yerine avukat ofisi veya apartman önü gibi nötr bir nokta olabilir.

Teslim edilen kalemler için iki tarafın imzaladığı basit bir tutanak düzenlenmeli, verilmeyen kalemler tutanağa “teslim edilmedi” şerhiyle yazılmalıdır; bu şerh sonraki davanın hazır delilidir. Değerli veya tartışmalı kalemler fotoğraflanmalıdır. Eşyaların verilmesi reddedilirse karşı tarafa listeyle birlikte noter aracılığıyla ihtarname gönderilerek makul bir süre içinde teslim istenmeli, aksi hâlde dava açılacağı ve yargılama giderlerinin talep edileceği bildirilmelidir. Bu ihtarname hem temerrüdü belgeler hem de karşı tarafın tutumunu dosyaya taşır.

İhtarnamede kısa ve somut bir dil kullanılmalıdır. Örnek bir metin şöyle olabilir: “…/…/20… tarihinde ortak konuttan ayrılmam nedeniyle [adres] adresinde kalan ve ekli listede kalem kalem gösterilen kişisel eşyalarım ile belgelerimin, bu ihtarnamenin tebliğinden itibaren yedi gün içinde tarafıma veya vekilime tutanakla teslim edilmesini; teslim için tarafınızca uygun görülecek gün ve saatin bildirilmesini, aksi hâlde TMK m.226/1 uyarınca eşyaların aynen iadesi, olmazsa bedelinin tahsili için dava açılacağını, ihtiyati tedbir ve delil tespiti talep edileceğini ve yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin tarafınıza yükletilmesinin isteneceğini ihtar ederim.” Listenin ihtarnameye eklenmesi, sonradan hangi eşyanın istendiği tartışmasını da önler.

İkinci yol: mahkeme kararı ve kolluk refakati — TMK m.169, 197 ve 6284 m.5

Anlaşma masası kurulamıyorsa eşyaların kolluk eşliğinde alınması için bir mahkeme kararı gerekir. Boşanma davası açılmışsa TMK m.169 uyarınca hâkim davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır; bu kapsamda kişisel eşyaların kolluk eşliğinde alınmasına ara karar verilmesi istenebilir. Boşanma davası açılmadan ayrı yaşanıyorsa TMK m.197 uyarınca hâkim konut ve ev eşyasından yararlanmaya ilişkin önlemleri alabilir.

Şiddet veya tehdit gölgesindeki ayrılıklarda 6284 sayılı Kanun devreye girer. 6284 s.K. m.5 uyarınca hâkim şiddet uygulayanın müşterek konuttan uzaklaştırılmasına ve korunan kişinin şahsi eşyalarına ve ev eşyalarına zarar vermemesine karar verebilir. Evden uzaklaştırılan tarafın kişisel eşyalarını alabilmesi için uygulamada tedbir kararına bir defaya mahsus olmak üzere kolluk eşliğinde eşya alınmasına ilişkin hüküm eklenmekte; kolluk belirlenen gün eşlik ederek teslimi tutanağa bağlamaktadır. Tedbir veya ara karar yoksa kolluğun rolü sınırlıdır: kolluk hukuki uyuşmazlığa karışmaz, ancak 112 çağrısıyla olay yerine gelerek asayişi sağlar ve olay tutanağı tutar; eşyanın verilmediğini gösteren bu tutanak da davada delil olur.

Mahkemeye verilecek talep dilekçesinde eşyalar kalem kalem, marka ve nitelikleriyle yazılmalı, her kalemin neden kişisel kullanıma yarayan eşya olduğu açıklanmalı, mümkünse her kalem için ayrı delil gösterilmeli ve kolluk eşliği ile tutanak düzenlenmesi açıkça istenmelidir. Kolluk karar üzerine konutta yaşayan eşe bilgi verir, belirlenen gün konuta gidilir ve alınan eşyalar için tutanak tutulup mahkemeye bildirilir. Bu tutanak iki tarafı da ileride doğabilecek “aldı” veya “almadı” tartışmasından korur. 6284 süreci için 6284 koruma kararı yazımıza bakabilirsiniz.

Üçüncü yol: eşya alacağı davası — TMK m.226/1 ve İİK m.24

Kapı hâlâ açılmıyorsa açılacak dava eşya alacağı, yani kişisel eşyaların iadesi davasıdır. TMK m.226/1 uyarınca her eş diğer eşte bulunan mallarını geri alır. Bu hüküm mal rejiminin tasfiyesi başlığı altında yer alsa da, eşlerin kişisel mallarını her zaman isteyebileceği kabul edilir; değer artış payı ve katılma alacağı talepleri için mal rejiminin sona ermesi gerekirken kişisel eşyaların iadesi için bu şart aranmaz. Dava boşanma davasıyla birlikte veya ayrı olarak 4787 sayılı Kanun m.4 uyarınca aile mahkemesinde açılır.

Talep sonucu aynen iade, iade mümkün değilse eşyaların değerinin tahsili şeklinde kademeli kurulmalıdır. Eşyaların değeri HMK m.266 uyarınca bilirkişi incelemesiyle belirlenir. İspatta faturalar, alım makbuzları, eşyanın o evdeki varlığını gösteren fotoğraflar, tanıklar ve karşı tarafın “vermiyorum” içerikli mesajları kullanılır; bu tür mesajlar davaların en kısa yoldan sonuç veren delilidir. Eşyaların satılması veya yok edilmesi riski somutsa dava öncesinde HMK m.389 uyarınca ihtiyati tedbir ve HMK m.400 uyarınca delil tespiti istenmelidir.

Karar kesinleşince ilamlı icra yoluna gidilir. İİK m.24 uyarınca taşınır bir malın teslimine ilişkin ilam icra dairesince yerine getirilir; icra dairesi malı borçludan alarak alacaklıya teslim eder, mal bulunamazsa ilamda belirtilen değeri tahsil edilir. Taksiti devam eden eşyalarda ise mal rejiminin boşanma dava tarihinde sona erdiği unutulmamalıdır: davadan sonra taksitleri ödeyen eşin ödemeleri onun kişisel malvarlığına dahil olur; bu nedenle ödeme belgeleri dava tarihine göre ayrıştırılarak dosyaya sunulmalıdır. Ev eşyası ve aracın paylaşımı için ev eşyaları ve otomobilin paylaşımı yazımıza bakabilirsiniz.

Kırmızı çizgiler ve ceza hukukunun sınırları: TCK m.167, 116, 232 ve TMK m.164

“Eşyalarımı aldı, şikâyet edeyim” refleksi çoğu dosyada sonuçsuz kalır ve bunun sebebi kanunun kendisidir. TCK m.167/1 uyarınca yağma ve nitelikli yağma hariç malvarlığına karşı suçların haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin zararına işlenmesi hâlinde ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz; hırsızlık veya mala zarar verme gibi fiiller eşler arasında bu kapsamdadır. TCK m.167/2 uyarınca ayrılık kararı verilmiş eşler bakımından ise şikâyet üzerine verilecek ceza yarı oranında indirilir. Yargıtay uygulamasında yalnızca boşanma davasının açılmış olması ayrılık kararı sayılmaz. Cezasızlık şahsidir ve eşya üçüncü kişiyle müşterek ya da bir şirkete aitse uygulanmaz. En önemlisi, şahsi cezasızlık yalnız cezai sonucu ortadan kaldırır; eşyanın iadesi ve tazminat talepleri aynen devam eder.

Kendi evinize bile zorla girmemelisiniz. Fiilen ayrılık sonrası diğer eşin oturduğu konuta rızasız girmek, kilit kırmak veya çilingir çağırmak konut dokunulmazlığına ilişkin TCK m.116 tartışmasını ve karşılıklı şikâyetleri doğurur; TCK m.116 malvarlığı suçu olmadığından TCK m.167’deki cezasızlık bu fiile uygulanmaz. Hakkında 6284 tedbiri bulunan eşin konuta gitmesi ise 6284 s.K. m.13 uyarınca zorlama hapsine yol açar. Gizlice eşya boşaltmak da boşanma dosyasında kusur olarak değerlendirilir.

Ters yönde de simetrik bir uyarı geçerlidir. Diğer eşi eve sokmamak için kilit değiştiren taraf, diğer eşin ortak konuta dönmesini haklı sebep olmaksızın engelleyen eş olarak terk etmiş sayılabilir (TMK m.164/1). Yargıtay 18. Ceza Dairesi de eş evde yokken kapı kilidini değiştirerek eşin eve girmesini engellemeyi TCK m.232/1’deki kötü muamele suçu olarak değerlendirmiştir (21.01.2020, E.2019/9640, K.2020/1752). Kilit özelinde izlenecek yollar için eşim müşterek konutu kilitledi rehberimize bakabilirsiniz. Eşyayı alıkoyan, satan veya çöpe atan taraf ise eşya bedelini öder ve bu davranış boşanma dosyasında kusur hanesine yazılır. Özet formül üç kelimedir: liste, tutanak, gerekirse dava. Aile konutu için aile konutu şerhi yazımıza bakabilirsiniz.

Ziynet, çeyiz, çocuk eşyaları ve belgeler: özel durumlar

Kişisel eşya taleplerinin en sık tartışılan kalemi ziynetlerdir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 04.04.2024 tarihli kararına (E.2023/5704, K.2024/2402) göre ziynette önce eşlerin anlaşmasına, yoksa ispatlanan yerel örf ve âdete bakılır; ikisi de yoksa takı kime takıldıysa onundur. Bilezik ve set gibi kadına özgü takılar kime takılırsa takılsın kadına, erkeğe özgü takılar erkeğe verilmiş sayılır ve sahibinin kişisel malıdır. Daha önce uygulanan “kim takarsa taksın kadına bağışlanmış sayılır” yaklaşımı bu kararla terk edilmiştir. Tartışma çoğu zaman ziynetlerin kimde kaldığı noktasında çıkar: kadın ziynetlerin evde kaldığını veya kocanın elinde olduğunu ispatlamakla yükümlüdür; ziynetler koca tarafından bozdurulup ortak ihtiyaçlar için harcanmışsa ve geri verilmemek üzere verildiği ispatlanamıyorsa iadesi istenebilir. Hayat deneyimine göre kadının evden ayrılırken ziynetlerini yanında götürdüğü kabul edildiğinden, götürülmesinin engellendiğini gösteren tanık, mesaj ve tutanaklar belirleyicidir. Dilekçe için ziynet alacağı davası dilekçesi sayfamıza bakabilirsiniz.

Çeyiz eşyaları TMK m.220 uyarınca evlilikten önce sahip olunan mal olarak getiren eşin kişisel malıdır; çeyiz senedi, faturalar ve düğün öncesi fotoğraflar en güçlü delildir. Çocuğun kıyafetleri, okul malzemeleri ve oyuncakları çocuğa ait olup fiilen çocuğun yanında kaldığı ebeveyne teslim edilmelidir; bu talep TMK m.169 kapsamındaki geçici önlemler veya velayet düzenlemesiyle birlikte ileri sürülür. Kimlik, pasaport, diploma ve sağlık evrakı gibi kişisel belgeler ilk aşamada geri istenmeli; iade edilmezse yenisinin çıkarılması için ilgili kuruma başvurulmalı ve alıkoyma olayı tutanakla kayda geçirilmelidir. Ortak kullanılan mobilya ve beyaz eşyalar ise kişisel eşya talebine değil, edinilmiş mal veya paylı mülkiyet olarak mal rejiminin tasfiyesine konu olur.