İsticvap, mahkemenin kendiliğinden veya talep üzerine taraflardan birini, davanın temelini oluşturan vakıalar ve onunla ilişkili hususlar hakkında bizzat sorguya çekmesidir (HMK m.169). İsticvabına karar verilen kişiye bizzat davetiye gönderilir; davetiyede isticvap konusu vakıalar gösterilir ve geçerli bir özrü olmaksızın gelmezse ya da gelip de sorulara cevap vermezse bu vakıaları ikrar etmiş sayılacağı ihtar edilir (HMK m.171). İkrar edilen vakıalar çekişmeli olmaktan çıkar ve ispatı gerekmez (HMK m.187/2, 188/1). Bu nedenle isticvap, özellikle karşı tarafın kendi bilgisinde olan ve belgeyle ispatı güç vakıalarda en etkili delil araçlarından biridir. Yeminden farkı, isticvapta yemin ettirilmemesi ve verilen cevapların hâkimce serbestçe değerlendirilmesidir (HMK m.198).
Bu konuda hukuki destek almak ister misiniz? Uzman hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
Bu rehber, hukuk davalarında karşı tarafın bizzat dinlenmesini isteyen davacı ve davalılar ile isticvaba çağrılan kişiler için yazıldı. İsticvabın kanundaki yeri, açıklama, tarafların dinlenmesi, yemin ve tanıklıktan farkı, kimlerin isticvap edileceği, davet ve usul, gelmemenin ve cevap vermemenin sonucu, senetle ispat kuralıyla ilişkisi, ne zaman istenebileceği, vakıa listesinin nasıl yazılacağı, tapu iptali davası üzerinden bir dilekçe örneği ve isticvaba çağrılan kişinin dikkat etmesi gerekenler aynı sayfadadır. Dilekçe Word ve PDF olarak indirilebilir. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Bu yazının dayanakları. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.25, 29, 31, 33, 119, 129, 137, 140, 141, 144, 145, 149, 154, 169-175, 187-190, 194, 198, 200-203, 219-221, 225-229, 249, 250, 259-263, 316, 322, 341, 342, 357; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.6, 7, 184; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.36.
Kanun metinleri mevzuat.gov.tr’deki güncel metinlerden kontrol edilmiştir (Kasım 2026); 7589 sayılı Kanunla HMK m.149’a eklenen dördüncü fıkra işlenmiştir. Örnekteki olay kurgusaldır.
Hukuk davalarında en zor ispat edilen vakıalar, karşı tarafın kendi bilgisinde olan vakıalardır: Parayı gerçekten ödeyip ödemediği, bir belgeyi kimin hazırladığı, bir kişiyle aralarında ne tür bir ilişki bulunduğu. Bu vakıalar hakkında belge çoğu zaman yoktur ya da karşı tarafın elindedir. İsticvap, bu boşluğu doldurmak için kanunun tanıdığı araçtır. Rehberdeki örnekler, sitemizdeki Hile Nedeniyle Tapu İptali ve Tescil Dava Dilekçesi Örneği ve Cevaba Cevap Dilekçesi Örneği sayfalarındaki kurgusal tapu iptali davasının devamıdır.
İsticvap Nedir? Kanundaki Tanım (HMK m.169)
Hukuk Muhakemeleri Kanunu isticvabı “İspat ve Deliller” kısmında değil, yazılı yargılama usulünün “Tahkikat ve Tahkikat Sırasındaki Özel Durumlar” bölümünde, ayrı bir ayırım olarak düzenlemiştir (HMK m.169-175). Mahkeme, kendiliğinden veya talep üzerine taraflardan her birinin isticvabına karar verebilir; isticvap, davanın temelini oluşturan vakıalar ve onunla ilişkisi bulunan hususlar hakkında olur (HMK m.169).
İsticvabın temel özellikleri
| Özellik | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kim karar verir? | Mahkeme; kendiliğinden veya taraflardan birinin talebi üzerine | HMK m.169/1 |
| Kim isticvap edilir? | Davanın tarafları; tüzel kişide temsile yetkili kişi, ergin olmayan veya kısıtlı adına yapılan işlemde kanuni temsilci | HMK m.169/1, 170 |
| Konusu | Davanın temelini oluşturan vakıalar ve onunla ilişkili hususlar | HMK m.169/2 |
| Davet | Bizzat davetiye; isticvap konusu vakıalar ve ikrar ihtarı davetiyede gösterilir | HMK m.171/1 |
| Gelmeme ya da cevap vermeme | Sorulan vakıalar ikrar edilmiş sayılır | HMK m.171/2 |
| Bizzat olma | Vekil aracılığıyla isticvap olmaz; kişinin bizzat gelmesi gerekir | HMK m.172/1, 173/1 |
| Yemin | İsticvapta yemin ettirilmez; hâkim gerçeği söylemesi gerektiğini hatırlatır | HMK m.173/2 |
| Değerlendirme | Verilen cevaplar, kanuni istisnalar dışında hâkimce serbestçe değerlendirilir | HMK m.198 |
İsticvap; Açıklama, Tarafların Dinlenmesi, Yemin ve Tanıklıktan Nasıl Ayrılır?
Kanun, tarafların ya da üçüncü kişilerin mahkeme önünde beyanda bulunmasını farklı kurumlarla düzenler. İsticvabı ayırt eden, gelmemeye ve cevap vermemeye bağlanan ikrar sonucudur.
Benzer kurumlarla karşılaştırma
| Kurum | Kim konuşur? | Gelmeme ya da cevap vermemenin sonucu | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Hâkimin açıklama yaptırması | Taraf ya da vekili | Kanunda özel bir ikrar sonucu yoktur; açıklama hâkimce değerlendirilir | HMK m.31 |
| Tarafların dinlenmesi | Taraflar | Kanunda özel bir ikrar sonucu yoktur | HMK m.144 |
| İsticvap | Taraf, bizzat | Davetiyede gösterilen vakıalar ikrar edilmiş sayılır | HMK m.169, 171/2 |
| Yemin | Kendisine yemin teklif edilen taraf, bizzat | Gelmezse, yemini iade etmezse ya da eda etmekten kaçınırsa yemin konusu vakıalar ikrar edilmiş sayılır | HMK m.225, 228, 229 |
| Tanıklık | Davanın tarafı olmayan üçüncü kişi | Tanıklığa ilişkin özel hükümler uygulanır | HMK m.240 vd. |
İsticvap ile yemin arasındaki fark özellikle önemlidir. Yeminin konusu, davanın çözümü bakımından önem taşıyan, çekişmeli olan ve kişinin kendisinden kaynaklanan vakıalardır (HMK m.225). Yemin teklif edilen kişi yemini edaya hazır olduğunu bildirdikten sonra, teklif eden taraf teklifinden vazgeçerek başka bir delile dayanamaz ve yeni delil gösteremez (HMK m.227/2). İsticvapta böyle bir sonuç yoktur: Taraf isticvap edildikten sonra da diğer delillere dayanılabilir ve hâkim verilen cevapları diğer delillerle birlikte değerlendirir. Ayrıca kişiyi ceza soruşturması ya da kovuşturması ile karşı karşıya bırakacak vakıalar yemine konu olamaz (HMK m.226/1-c). Yemin delilinin ayrıntıları için Tanık Delili ve Yemin sayfamıza bakabilirsiniz.
Kimler İsticvap Edilir? (HMK m.170)
İsticvap olunacak kişi
| Taraf | Kim isticvap edilir? | Dayanak |
|---|---|---|
| Gerçek kişi | Kişinin kendisi, bizzat | HMK m.172/1, 173/1 |
| Tüzel kişi (şirket, dernek, vakıf) | Temsil yetkisine sahip kişiler | HMK m.170/1 |
| Ergin olmayan veya kısıtlı adına yapılmış bir işlem | Kanuni temsilci | HMK m.170/2 |
| Ergin olmayan veya kısıtlıya bizzat dava hakkı tanınan hâller | Kişinin kendisi; kanuni temsilci kuralı uygulanmaz | HMK m.170/3 |
| Avukatla temsil edilen taraf | Taraf bizzat; vekil isticvap edilemez, ancak isticvapta hazır bulunabilir | HMK m.172/1, 173/3 |
Şirket davalarında hangi yöneticinin isticvap edileceği, sorulacak vakıalar bakımından önem taşır. Kanun “temsil yetkisine sahip kimseler”den söz eder; bu nedenle isticvap talebinde, şirketi temsile yetkili olan ve isticvap konusu vakıalar hakkında bilgi sahibi olması beklenen kişinin belirtilmesi yerinde olur.
İsticvap Nasıl Yapılır? Davet, Bizzat Katılma ve Tutanak
İsticvabın aşamaları
| Aşama | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Karar | Mahkeme isticvaba karar verir; isticvap konusu vakıaları belirler | HMK m.169 |
| Davetiye | Bizzat gönderilir; gün ve saat, isticvap konusu vakıalar ve ikrar ihtarı gösterilir | HMK m.171/1 |
| Bizzat gelme | İsticvap olunacak kimsenin bizzat gelmesi gerekir | HMK m.172/1 |
| İl dışında oturma | Bulunduğu yerde ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla isticvap mümkün değilse istinabe yoluyla isticvap olunur | HMK m.172/1 |
| Hastalık, engellilik | Mahkemeye gelemeyecek durumdaki kişi bulunduğu yerde isticvap olunur | HMK m.172/2 |
| Başlangıç | Hâkim, isticvap olunan tarafa gerçeği söylemesi gerektiğini hatırlatır | HMK m.173/2 |
| Hazır bulunabilecekler | Karşı taraf ve taraf vekilleri | HMK m.173/3 |
| Yazılı not | Mahkemenin izni olmadıkça kullanılamaz | HMK m.173/4 |
| Tutanak | Açıklamalar, sorular ve cevaplar yazılır; okunduktan sonra isticvap olunan tarafa imzalatılır; haklı gerekçe olmadan imzadan kaçınma tutanakla tespit edilir | HMK m.174 |
Tanıklığa ilişkin bazı hükümler, niteliğine aykırı düşmediği sürece isticvapta da uygulanır: sır nedeniyle ve menfaat ihlali tehlikesi nedeniyle tanıklıktan çekinme (HMK m.249, 250), dinlenme yeri, bilgilendirme ve dinlenme şekli (HMK m.259-261), yasak davranışlar (HMK m.262) ile tercüman ve bilirkişi kullanılması (HMK m.263). Bu yollamayla, gerektiğinde isticvap olunan tarafın yüzleştirilmesi (HMK m.261/1) ve hâkimin sözü bittikten sonra tamamlayıcı sorular sorması (HMK m.261/3) mümkündür (HMK m.175).
Gelmemenin ve Cevap Vermemenin Sonucu: İkrar Edilmiş Sayılma (HMK m.171/2)
İsticvabın gücü, gelmemeye ve cevap vermemeye bağlanan sonuçtan gelir. Çağrılan taraf özürsüz olarak gelmez veya gelip de soruları cevapsız bırakırsa, mahkemece sorulan vakıalar ikrar edilmiş sayılır (HMK m.171/2). Tarafların veya vekillerinin mahkeme önünde ikrar ettikleri vakıalar çekişmeli olmaktan çıkar ve ispatı gerekmez; maddi bir hatadan kaynaklanmadıkça ikrardan dönülemez (HMK m.188).
İkrar sonucunun doğması için gerekenler
| Koşul | Açıklama | Dayanak |
|---|---|---|
| Usulüne uygun karar | Mahkemenin isticvaba karar vermiş olması | HMK m.169 |
| Bizzat davetiye | Davetiyenin isticvap olunacak kişinin kendisine gönderilmesi | HMK m.171/1 |
| Vakıaların gösterilmesi | İsticvap konusu vakıaların davetiyede yazılması | HMK m.171/1 |
| İhtar | Gelmeme ya da cevap vermeme hâlinde vakıaların ikrar edilmiş sayılacağının davetiyede ihtarı | HMK m.171/1 |
| Özürsüz gelmeme ya da cevapsız bırakma | Geçerli bir özür bulunmaması | HMK m.171/2 |
Bu koşullardan biri eksikse ikrar sonucu doğmaz. Uygulamada en sık görülen eksiklik, davetiyede vakıaların gösterilmemesi ya da genel ifadelerle yazılmasıdır. Bu nedenle isticvap talebinde vakıaların açık, tek tek ve ikrar sayılmaya elverişli biçimde yazılması gerekir; aşağıdaki “Vakıa Listesi Nasıl Yazılır?” bölümü bu konuya ayrılmıştır.
İsticvap ve Senetle İspat Kuralı
Bir hakkın doğumu, düşürülmesi, devri gibi amaçlarla yapılan ve değeri kanundaki sınırı aşan hukuki işlemlerin senetle ispatı gerekir (HMK m.200/1) ve senede bağlı iddialara karşı senedin hüküm ve kuvvetini ortadan kaldıracak hukuki işlemler tanıkla ispat olunamaz (HMK m.201). İsticvap bu kuralları dolanmanın bir yolu değildir; ancak ispat ihtiyacını ortadan kaldırabilir. Çünkü ispatın konusunu yalnızca çekişmeli vakıalar oluşturur; ikrar edilmiş vakıalar çekişmeli sayılmaz (HMK m.187).
İsticvabın ispat kurallarıyla ilişkisi
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Taraf isticvapta vakıayı açıkça kabul ediyor | Vakıa çekişmeli olmaktan çıkar; ispatı gerekmez | HMK m.187/2, 188/1 |
| Taraf özürsüz gelmiyor ya da cevap vermiyor | Sorulan vakıalar ikrar edilmiş sayılır | HMK m.171/2 |
| Taraf vakıayı inkâr ediyor, açıklamaları çelişkili | İkrar yoktur; beyanlar diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirilir | HMK m.198 |
| İddia irade bozukluğuna dayanıyor | Senetle ispat zorunluluğu ve senede karşı tanık yasağı uygulanmaz; tanık da dinlenebilir | HMK m.203/1-ç |
| Resmî senedin içeriğinin doğru olmadığı ileri sürülüyor | İspat herhangi bir şekle bağlı değildir | TMK m.7 |
Senetle ispat zorunluluğu ve delil başlangıcı konusunun miras davaları üzerinden anlatımı için Miras Davasında Senetle İspat: Delil Başlangıcı, Tanık ve Yemin, belgedeki imzanın inkârı ve sahtelik iddiasında isticvabın yeri için Belgede Sahtelik İddiası sayfalarımıza bakabilirsiniz.
İsticvap İspat Yükünü Değiştirir mi?
Hayır. İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir (HMK m.190/1; TMK m.6). İsticvap bu yükü karşı tarafa geçirmez; yükü taşıyan tarafa, vakıayı karşı tarafın kendi ağzından ortaya çıkarma imkânı verir. İsticvapta vakıa ikrar edilirse ya da ikrar edilmiş sayılırsa ispat ihtiyacı ortadan kalkar; ikrar yoksa ispat yükü yerinde durur ve diğer delillerle ispat gerekir.
İsticvabı sınırlayan genel ilkeler
| İlke | İsticvap bakımından anlamı | Dayanak |
|---|---|---|
| Taraflarca getirilme | Hâkim, taraflardan birinin söylemediği vakıaları kendiliğinden dikkate alamaz; isticvap konusu vakıaların davada ileri sürülmüş vakıalar olması gerekir | HMK m.25/1 |
| Somutlaştırma yükü | Vakıa, isticvaba elverişli olacak kadar somut ileri sürülmelidir | HMK m.194/1 |
| Delilin hangi vakıa için gösterildiği | İsticvabın hangi vakıanın ispatı için istendiği açıkça belirtilmelidir | HMK m.194/2 |
| Delilin caiz olup olmadığı | Bir vakıanın ispatı için gösterilen delilin caiz olup olmadığına mahkeme karar verir | HMK m.189/4 |
| Belirli delille ispat | Kanunun belirli delillerle ispatını emrettiği hususlar başka delillerle ispat olunamaz | HMK m.189/3 |
| Sulh görüşmeleri | Sulh görüşmeleri sırasında yapılan ikrar tarafları bağlamaz | HMK m.188/3 |
| Hukuka aykırı delil | Hukuka aykırı olarak elde edilmiş deliller bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz; isticvap, bu tür bir kaydın yerine kanuni bir yol sunar | HMK m.189/2 |
Hâkimin kendiliğinden isticvaba karar verebilmesi (HMK m.169/1), taraflarca getirilme ilkesinin istisnası değildir; mahkeme, taraflarca ileri sürülmüş ama belirsiz ya da çelişkili kalmış vakıaları aydınlatmak için isticvaba başvurur. Karşı tarafın gerçeğe aykırı açıklamalarının nasıl çürütüleceğine ilişkin genel çerçeve için Karşı Taraf Yalan Söylüyor: Yalan Beyanlar Nasıl Çürütülür?, gizlice alınan kayıtların delil değeri için İzinsiz Ses ve Görüntü Kaydı: Delil Olur mu? sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Bilgi ya da Belge Karşı Taraftaysa: İsticvap mı, Belge İbrazı mı, Yemin mi?
Karşı tarafın elindeki bilgi ve belgelere ulaşmak için kanun birden fazla araç tanır. Bunlar birbirinin yerine geçmez; çoğu dosyada birlikte kullanılır.
Karşı taraftaki bilgiye ulaşma araçları
| Araç | Ne zaman uygun? | Karşı taraf uymazsa | Dayanak |
|---|---|---|---|
| İsticvap | Vakıa karşı tarafın kendi bilgisinde, belgesi yok ya da yetersiz | Sorulan vakıalar ikrar edilmiş sayılır | HMK m.169-175 |
| Belge ibrazı | Delil olarak dayanılan belge karşı tarafın elinde | Mahkeme duruma göre belgenin içeriği konusunda diğer tarafın beyanını kabul edebilir | HMK m.219, 220 |
| Belgenin elde bulunmadığına yemin | Karşı taraf belgenin elinde olduğunu inkâr ediyor | Teklif edilen yemini kabul veya icra etmezse aynı sonuç doğabilir | HMK m.220/2, 220/3 |
| Yemin | Vakıa karşı tarafın kendisinden kaynaklanıyor ve başka delil yok ya da yetersiz | Yemin konusu vakıalar ikrar edilmiş sayılır | HMK m.225-229 |
| Üçüncü kişiden belge | Belge bankada, tapu müdürlüğünde ya da başka bir kişide | Üçüncü kişiye ilişkin özel hükümler uygulanır | HMK m.221 |
Tapu iptali dosyalarında bu araçlar sıklıkla bir arada kullanılır: Banka hesap hareketleri ilgili bankadan, tapu işlem dosyası tapu müdürlüğünden getirtilir; davalıların kendi bilgisindeki olgular isticvapla sorulur. Belge ibrazı ve üçüncü kişiden belge istenmesinin ayrıntıları için İspat ve Deliller: Belge İbrazı ve Üçüncü Kişiden Celp, ticari defterlerin ibrazı için Ticari Defterlerin Delil Değeri ve İbraz Zorunluluğu sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Hangi Davalarda İsticvap İstenebilir? Basit Yargılama ve Boşanma
İsticvap yazılı yargılama usulünde düzenlenmiştir. Basit yargılama usulüne ilişkin hükümlerde düzenleme bulunmayan hâllerde yazılı yargılama usulüne ilişkin hükümler uygulandığından (HMK m.322/1), sulh hukuk mahkemelerinin görevine giren davalar ile hizmet ilişkisinden doğan davalar gibi basit yargılama usulüne tabi dosyalarda da isticvap istenebilir (HMK m.316/1). Ancak bazı davalarda ikrarın etkisi kanunla sınırlandırılmıştır.
Dava türüne göre isticvabın etkisi
| Dava | Usul | İkrar sonucunun etkisi | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Tapu iptali, alacak, tazminat | Yazılı yargılama | Sorulan vakıalar ikrar edilmiş sayılır; ispatı gerekmez | HMK m.171/2, 188/1 |
| Sulh hukuk mahkemesinin görevindeki davalar | Basit yargılama | Yazılı yargılama hükümleri kıyasen uygulanır | HMK m.316/1-a, 322/1 |
| Hizmet ilişkisinden doğan davalar | Basit yargılama | Yazılı yargılama hükümleri kıyasen uygulanır | HMK m.316/1-d, 322/1 |
| Boşanma ve ayrılık | Yazılı yargılama, TMK m.184’teki özel kurallarla | Tarafların her türlü ikrarı hâkimi bağlamaz; hâkim kanıtları serbestçe takdir eder | TMK m.184/3, 184/4 |
Boşanma davasında taraflara yemin önerilemez (TMK m.184/2) ve tarafların ikrarları hâkimi bağlamaz (TMK m.184/3). Bu nedenle kanaatimizce, isticvaba gelmeyen eşin davetiyede gösterilen vakıaları ikrar etmiş sayılması da hâkimi bağlamaz; isticvap bu davalarda olguların aydınlatılmasına hizmet eder ve sonucu diğer delillerle birlikte değerlendirilir. Ayrıntı için Boşanma Davasında Mahkemenin Kendiliğinden Araştırdığı Konular ve Basit Yargılama Usulü sayfalarımıza bakabilirsiniz.
İsticvap Ne Zaman İstenir?
İsticvap talebinin zamanı
| Aşama | Nasıl? | Dayanak |
|---|---|---|
| Dava dilekçesi | Deliller arasında isticvap gösterilir; hangi vakıa için istendiği belirtilir | HMK m.119/1-f, 194/2 |
| Cevap dilekçesi | Davalı, savunmasına ilişkin vakıalar için isticvap talep edebilir | HMK m.129/1-e |
| Cevaba cevap ve ikinci cevap | İddia ve savunma serbestçe genişletilebildiğinden isticvap talebi eklenebilir | HMK m.141/1 |
| Ön inceleme | Uyuşmazlık konuları tespit edildikten sonra hangi vakıalar için isticvap istendiği netleştirilir | HMK m.140/1 |
| Tahkikat | Mahkeme kendiliğinden de isticvaba karar verebilir; sonradan delil gösterilmesi mahkemenin iznine bağlıdır | HMK m.169/1, 145 |
Süresinde gösterilmeyen bir delilin sonradan ileri sürülmesine, yargılamayı geciktirme amacı taşımıyorsa veya süresinde gösterilememesi ilgili tarafın kusurundan kaynaklanmıyorsa mahkemece izin verilebilir (HMK m.145). Bu konudaki ayrıntılar Tahkikat Aşamasında Delil Sunulabilir mi? sayfamızdadır. Mahkeme isticvaba kendiliğinden de karar verebildiğinden (HMK m.169/1), delil listesinde gösterilmemiş olsa bile belirsiz kalan vakıalar için isticvap yapılması istenebilir; bu talep mahkemenin takdirine bağlıdır.
İsticvap Talebi Reddedilirse Ne Yapılır?
İsticvap talebinin reddi bir ara karardır. İstinaf yoluna başvurulabilen kararlar kanunda sayılmıştır ve ara kararlar bunlar arasında değildir (HMK m.341/1); talebin reddi, nihai karara karşı yapılacak istinaf başvurusunda ileri sürülür.
Reddedilen isticvap talebinin kanun yolunda ileri sürülmesi
| Aşama | Yapılacak işlem | Dayanak |
|---|---|---|
| Ret kararı verildiği duruşma | Talebin hangi vakıa için yapıldığı ve reddin neden hatalı olduğu tutanağa geçirilir | HMK m.154/3-g, ğ |
| Nihai karar | Reddedilen delil, istinaf dilekçesinde başvuru sebebi olarak gösterilir | HMK m.341/1, 342/2-e |
| Bölge adliye mahkemesi | İlk derece mahkemesinde usulüne uygun olarak gösterildiği hâlde incelenmeden reddedilen deliller incelenebilir | HMK m.357/3 |
| Yeni delil yasağı | İlk derecede gösterilmeyen yeni delillere istinafta dayanılamaz | HMK m.357/1 |
Bu nedenle isticvap talebinin ilk derece mahkemesinde usulüne uygun olarak, yani vakıalar gösterilerek ve hangi vakıanın ispatı için istendiği belirtilerek yapılması gerekir (HMK m.194/2). Usulüne uygun gösterilmemiş bir isticvap talebi, istinafta HMK m.357/3 kapsamında ileri sürülemeyebilir. İstinaf sürecinin genel işleyişi için Bölge Adliye Mahkemesi ve İstinaf Süreci (HMK 341-362) sayfamıza bakabilirsiniz.
Vakıa Listesi Nasıl Yazılır?
İsticvabın sonucu, davetiyede gösterilen vakıalara bağlıdır. İkrar edilmiş sayılan şey “sorulan vakıalar”dır (HMK m.171/2); vakıa ne kadar açık yazılmışsa, ikrarın kapsamı da o kadar açık olur. Hukuki nitelendirme ise ikrar konusu olamaz: Hâkim Türk hukukunu resen uygular (HMK m.33).
Doğru ve yanlış yazım
| Yanlış | Doğru | Neden? |
|---|---|---|
| “Davalı davacıyı dolandırmıştır.” | “Davalı, tapu işlemi sırasında davacıya gösterilen dekonttaki havalenin yapılmadığını biliyordu.” | Suç nitelendirmesi değil, olgu sorulur |
| “Davalı bedeli ödemedi mi?” | “Davalı, satış bedelini davacıya hiçbir tarihte ve hiçbir şekilde ödememiştir.” | Tek, açık ve kabul edildiğinde sonuç doğuran bir önerme |
| “Davalı ile diğer davalı arasındaki ilişki nedir?” | “Davalı, diğer davalı ile [….] unvanlı şirkette ortaktır.” | Açık uçlu soru yerine doğrulanabilir bir olgu |
| “Davalı kötüniyetlidir.” | “Davalı, taşınmazı devraldıktan sonraki [….] gün içinde satışa çıkarmıştır.” | İyiniyet hukuki bir değerlendirmedir; dayanağı olan olgu sorulur |
| Birden çok olguyu tek cümlede toplamak | Her olguyu ayrı bentte yazmak | Bir kısmı kabul edilirse sonuç belirsizleşmez |
- Her vakıayı ayrı bir bentte, tek olgu olacak şekilde yazın.
- Tarih, yer, tutar ve kişi gibi belirleyici unsurları vakıanın içine koyun.
- Karşı tarafın kendi bilgisinde olan olgulara odaklanın; tanıkla ya da belgeyle kolayca ispat edilebilecek olguları isticvap listesine yığmayın.
- Hukuki nitelendirme, suç isnadı ve değer yargısı içeren ifadelerden kaçının.
- Listeyi uyuşmazlık konularıyla eşleştirin; ön inceleme tutanağındaki çekişmeli noktaları esas alın (HMK m.140/1).
Tapu İptali Davasında İsticvap: Hangi Vakıalar?
Aldatmaya dayalı tapu iptali davalarında isticvap çoğu zaman davanın kaderini belirler. Davalının bedeli ödediği savunması, aracı ile alıcı arasındaki ilişki ve alıcının aldatmayı bilip bilmediği, belgeyle ispatı güç ve doğrudan davalıların bilgisinde olan vakıalardır. Aldatma üçüncü bir kişiden gelmişse, sözleşmenin yapıldığı sırada karşı tarafın aldatmayı bilmesi veya bilecek durumda olması gerekir (TBK m.36/2); bu bilginin ispatında isticvap önemli bir araçtır.
Tapu iptali davasında isticvap konusu olabilecek vakıalar
| Vakıa | Hangi iddia ya da savunmayla ilgili? | Dayanak |
|---|---|---|
| Bedelin hiç ödenmediği ya da elden ödendiği söylenen paranın kaynağı | Elden ödeme savunması | HMK m.169/2, 194/1 |
| Tapu işlemi sırasında dekont gösterildiği | Aldatma davranışı | TBK m.36 |
| Davalılar arasındaki akrabalık, ortaklık ya da iş ilişkisi | Alıcının aldatmayı bilmesi veya bilecek durumda olması | TBK m.36/2 |
| Satıştan sonra aracıya yapılan ödemeler | Birlikte hareket ve müteselsil sorumluluk | TBK m.49, 61 |
| Taşınmazın satışa çıkarıldığı ya da devredildiği | İhtiyati tedbirin devamı; sonraki malikin iyiniyeti | HMK m.389; TMK m.1024 |
| Aldatmanın öğrenildiği tarihe ilişkin yazışmalar | Bir yıllık süre savunması | TBK m.39/1 |
Elden ödeme savunmasının hangi delillerle ispat edilebileceğine ilişkin genel kurallar Elden Ödeme Nasıl İspatlanır? (HMK 200-203) ve Elden Ödeme İddiası Nasıl İspatlanır? sayfalarımızda da anlatılmıştır. Bu davanın şartları Hile Nedeniyle Tapu İptali ve Tescil Davası rehberimizde, aynı olay hakkında ceza soruşturmasının yürütülmesi Taşınmaz Satışında Dolandırıcılık sayfamızda anlatılmıştır.
İsticvap Talep Dilekçesi Örneği (Tapu İptali ve Tescil Davası, 2026)
Aşağıdaki örnekteki olay kurgusaldır: Davacı, aracının gösterdiği ve gerçek bir ödemeye karşılık gelmeyen dekonta güvenerek taşınmazını devretmiş; davalılardan biri bedeli elden ödediğini, diğeri dekont göstermediğini savunmuştur. Köşeli parantez içindeki alanlar kendi dosyanıza göre doldurulmalı, vakıa listesi ön inceleme tutanağındaki uyuşmazlık konularına göre yeniden yazılmalıdır.
[….] ASLİYE HUKUK MAHKEMESİNE
DOSYA NO : [….] E.
DAVACI : [Ad SOYAD]
VEKİLİ : Av. [Ad SOYAD], [adres]
DAVALILAR : 1. [Ad SOYAD]
2. [Ad SOYAD]
KONU : Davalıların Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 169. maddesi uyarınca isticvabına karar verilmesi ve isticvap konusu vakıaların davetiyede gösterilmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil, aldatma nedeniyle [il, ilçe, mahalle, ada, parsel, bağımsız bölüm] sayılı taşınmaz hakkında tapu iptali ve tescil, bu talep kabul edilmezse tazminat istemiyle bu davayı açmıştır. Davalı [1] cevap dilekçesinde satış bedelini tapu işleminden önce elden ödediğini, davalı [2] ise satışa yalnızca aracılık ettiğini ve davacıya herhangi bir dekont göstermediğini savunmuştur. [Tarih] tarihli ön inceleme tutanağında, bedelin ödenip ödenmediği ve tapu işlemi sırasında davacıya dekont gösterilip gösterilmediği uyuşmazlık konusu olarak belirlenmiştir.
2. Bu iki konu, doğrudan davalıların kendi bilgisinde olan vakıalara ilişkindir. Elden ödendiği söylenen paraya ilişkin bir makbuz dosyada yoktur; dekontu gösteren telefon ve hesap kayıtları da davalıların elindedir. Davalıların bu vakıalar hakkında mahkeme huzurunda bizzat ve gerçeğe uygun açıklama yapmaları, uyuşmazlığın çözümü için zorunludur.
3. İsticvap talebimizin dayandığı hususlar aşağıda sırasıyla arz olunur.
A. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.169: İsticvap konusu vakıalar davanın temelini oluşturmaktadır
4. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 169. maddesine göre mahkeme, kendiliğinden veya talep üzerine taraflardan her birinin isticvabına karar verebilir; isticvap, davanın temelini oluşturan vakıalar ve onunla ilişkisi bulunan hususlar hakkında olur. Bedelin ödenip ödenmediği ve davacıya gösterilen dekontun gerçek bir ödemeye ait olup olmadığı, aldatma iddiasının ve buna bağlı tapu iptali isteminin temelidir. Davalılar arasındaki ilişki ise davalı [1]’in aldatmayı bilip bilmediği bakımından önem taşımaktadır (TBK m.36/2).
B. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.29 ve m.31: Davalıların açıklamaları belirsiz ve çelişkilidir
5. Davalı [1], elden ödediğini söylediği [….] TL’yi hangi tarihte, nerede ve kimin yanında ödediğini ve bu parayı hangi kaynaktan sağladığını açıklamamıştır. Davalı [2]’nin dekont göstermediği yolundaki beyanı ise davalı [1]’in cevap dilekçesindeki “[….]” ifadesiyle çelişmektedir. Taraflar davanın dayanağı olan vakıalara ilişkin açıklamalarını gerçeğe uygun biçimde yapmakla yükümlüdür (HMK m.29/2); hâkim de belirsiz veya çelişkili gördüğü hususlarda taraflara açıklama yaptırabilir ve soru sorabilir (HMK m.31). Bu çelişkinin giderilmesinin en etkili yolu davalıların bizzat isticvabıdır.
C. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.171: Davetiyede isticvap konusu vakıalar ve ikrar ihtarı gösterilmelidir
6. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 171. maddesine göre isticvabına karar verilen kişiye bizzat davetiye gönderilir; davetiyede isticvap konusu vakıalar gösterilir ve geçerli bir özrü olmaksızın gelmediği veya gelip de sorulara cevap vermediği takdirde bu vakıaları ikrar etmiş sayılacağı ihtar edilir. Bu sonucun doğabilmesi için vakıaların açık ve ayrı ayrı yazılması gerektiğinden, isticvap konusu vakıaları aşağıda gösteriyoruz.
7. Davalı [1] bakımından: a) Davalının, dava konusu taşınmazın satış bedelini davacıya tapu işleminden önce veya sonra hiçbir şekilde ödemediği; b) Tapu işlemi sırasında davalı [2]’nin, davacıya bedelin gönderildiğini gösteren bir banka dekontu gösterdiği ve davalının bu sırada yanlarında bulunduğu; c) Davalının, satış tarihinde kendi hesabından davacının hesabına herhangi bir havale talimatı vermediği; ç) Davalının davalı [2] ile [akrabalık / ortaklık / iş] ilişkisi bulunduğu; d) Davalının taşınmazı [tarih] tarihinde [….] TL bedelle satışa çıkardığı.
8. Davalı [2] bakımından: a) Davalının, tapu işlemi sırasında kendi telefonundan davacıya bir banka dekontu görüntüsü gösterdiği; b) Davalının, bu dekonttaki işlemin gerçekleşmediğini bildiği; c) Davalının, satıştan sonra davalı [1]’den veya onun adına hareket eden bir kişiden [….] TL aldığı; ç) Davalının, işlemleri davalı [1] adına takip ettiği.
Ç. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.172 ve m.149: Davalıların bizzat isticvabı sağlanmalıdır
9. İsticvap olunacak kişinin bizzat gelmesi gerekir. Mahkemenin bulunduğu il dışında oturan kişi, bulunduğu yerde aynı anda ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla isticvap olunması mümkün değilse istinabe yoluyla isticvap olunur (HMK m.172/1). Davalı [2] [il] ilinde oturduğundan, ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla isticvabını, bu mümkün değilse istinabe yoluyla isticvabını ve istinabe hâlinde 8. paragraftaki vakıaların istinabe yazısında ayrıca gösterilmesini talep ediyoruz.
D. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.187 ve m.188: İkrar edilen vakıalar ispatı gerektirmez
10. Davalı [1], resmî senetteki beyana dayanarak senede karşı tanık dinlenemeyeceğini savunmaktadır. İrade bozukluğu iddialarında tanık dinlenebileceği (HMK m.203/1-ç) bir yana, isticvapta ikrar edilen veya ikrar edilmiş sayılan vakıalar çekişmeli olmaktan çıkar ve ispatı gerekmez (HMK m.187/2, 188/1). İsticvap, bu nedenle senede karşı ispat tartışmasını da sonuçlandıracak niteliktedir.
SONUÇ VE İSTEM
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalıların Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 169. maddesi uyarınca isticvabına,
2. Yedinci ve sekizinci paragraflarda gösterilen vakıaların davetiyelerde ayrı ayrı yazılmasına ve aynı Kanun’un 171. maddesinin birinci fıkrasındaki ihtarın yapılmasına,
3. Davalı [2]’nin ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla, bu mümkün değilse istinabe yoluyla isticvabına,
4. İsticvap tutanağının bir örneğinin tarafımıza verilmesine
karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz. [tarih]
Davacı Vekili
Av. [Ad SOYAD]
Dilekçeyi Word ve PDF Olarak İndirin
Örneğin düzenlenebilir hâlini Word, yazdırılabilir hâlini PDF olarak indirebilirsiniz. Vakıa listesi, şablonun en önemli kısmıdır ve her dosyada yeniden yazılmalıdır.
Word şablonunu indir (.docx) PDF olarak indir
İsticvaba Çağrıldıysanız: Dikkat Edilecekler
İsticvap davetiyesi alan taraf için en önemli kural, davetiyeyi ciddiye almaktır. Gelmemek ya da susmak, davetiyede yazılı vakıaları kabul etmek anlamına gelebilir.
İsticvap olunacak taraf için kontrol listesi
| Konu | Ne yapılmalı? | Dayanak |
|---|---|---|
| Davetiyedeki vakıalar | Her vakıa tek tek okunmalı, hangisinin doğru, hangisinin yanlış olduğu önceden belirlenmeli | HMK m.171/1 |
| Mazeret | Gelinemeyecekse geçerli özür belgeleriyle birlikte isticvap gününden önce bildirilmeli | HMK m.171/2 |
| İl dışında oturma | Ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla ya da istinabe yoluyla isticvap talep edilebilir | HMK m.172/1 |
| Hastalık | Bulunduğu yerde isticvap talep edilebilir | HMK m.172/2 |
| Doğruyu söyleme | Taraflar açıklamalarını gerçeğe uygun yapmakla yükümlüdür | HMK m.29/2, 173/2 |
| Yazılı not | Mahkemenin izni olmadan kullanılamaz; tarih ve rakamlar için izin istenebilir | HMK m.173/4, 261/2 |
| Çekinme | Sır veya menfaat ihlali tehlikesi hâllerinde çekinme imkânı kıyasen uygulanır | HMK m.175, 249, 250 |
| Tutanak | Okunurken dikkatle dinlenmeli; yanlış yazılan cevabın düzeltilmesi istenmeli, sonra imzalanmalı | HMK m.174 |
Sık Yapılan Hatalar
- Vakıaları göstermeden “davalının isticvabını talep ederiz” demek. Davetiyede vakıa gösterilmezse ikrar sonucu doğmaz (HMK m.171/1).
- Soruları hukuki nitelendirme olarak yazmak. “Dolandırdı”, “kötüniyetliydi” gibi ifadeler yerine olgular sorulmalıdır (HMK m.33).
- İsticvabı yeminle karıştırmak. Yemin teklif edilip yemin edaya hazır olunduğu bildirildikten sonra başka delile dayanılamaz (HMK m.227/2); isticvapta böyle bir sonuç yoktur.
- Vekilin isticvap edilebileceğini sanmak. İsticvap bizzat yapılır; şirketlerde temsile yetkili kişi isticvap edilir (HMK m.170, 172, 173).
- İl dışındaki taraf için yöntem belirtmemek. Ses ve görüntü nakledilmesi ya da istinabe talebi açıkça yazılmalıdır (HMK m.172/1).
- İsticvap tutanağını okumadan imzalamak. Tutanak okunduktan sonra imzalatılır (HMK m.174).
- Talebin reddine duruşmada itiraz etmemek. Ara karar ayrıca istinaf edilemez; itirazın tutanağa geçirilmesi sonraki kanun yolu başvurusunu güçlendirir.
Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar?
Büromuz, hukuk davalarında karşı tarafın kendi bilgisinde olan vakıaların ispatı için isticvap talebini, uyuşmazlık konularına göre yazılmış vakıa listesiyle birlikte hazırlamakta, isticvap duruşmalarında hazır bulunmakta ve isticvaba çağrılan müvekkillerini duruşmaya hazırlamaktadır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
İlgili Rehberler
- Tanık Delili ve Yemin (HMK 225-265)
- Belgede Sahtelik İddiası (HMK 208-218)
- İspat ve Deliller: Belge İbrazı ve Üçüncü Kişiden Celp
- Miras Davasında Senetle İspat: Delil Başlangıcı, Tanık ve Yemin
- Tespit Davası, Terditli Dava, Cevap Dilekçesi ve Karşı Dava
- Islah ve Talep Artırımı
- Süreler, Adli Tatil ve Eski Hâle Getirme
- Tahkikat Aşamasında Delil Sunulabilir mi? (HMK 145)
- Basit Yargılama Usulü (HMK 316-322)
- Boşanma Davasında Mahkemenin Kendiliğinden Araştırdığı Konular
- Bölge Adliye Mahkemesi ve İstinaf Süreci
- Ortak Çocuk Boşanma Davasında Tanık Olabilir mi?
- Cevaba Cevap Dilekçesi Örneği (Tapu İptali Davası)
- Hile Nedeniyle Tapu İptali ve Tescil Dava Dilekçesi Örneği
- Hile (Aldatma) Nedeniyle Tapu İptali ve Tescil Davası
- Tapu İptali Davası Kime Açılır?
- Taşınmaz Satışında Dolandırıcılık
- Dilekçe Örnekleri
Sıkça Sorulan Sorular
İsticvap nedir?
Mahkemenin, kendiliğinden veya talep üzerine taraflardan birini davanın temelini oluşturan vakıalar ve onunla ilişkili hususlar hakkında bizzat sorguya çekmesidir (HMK m.169).
İsticvaba gelmezsem ne olur?
Geçerli bir özrünüz olmadan gelmez ya da gelip de sorulara cevap vermezseniz, davetiyede gösterilen vakıaları ikrar etmiş sayılırsınız (HMK m.171/2).
İsticvap ile yemin arasındaki fark nedir?
İsticvapta yemin ettirilmez ve cevaplar hâkimce serbestçe değerlendirilir (HMK m.173/2, 198). Yemin ise teklif edilen kişinin yemin etmesine sonuç bağlar; yemin edaya hazır olunduğu bildirildikten sonra teklif eden taraf başka delile dayanamaz (HMK m.227/2).
Avukatım benim yerime isticvap edilebilir mi?
Hayır. İsticvap olunacak kimsenin bizzat gelmesi gerekir (HMK m.172/1); vekiller isticvapta hazır bulunabilir (HMK m.173/3).
Şirket isticvap edilecekse kim gelir?
Tüzel kişiler adına temsil yetkisine sahip kimseler isticvap olunur (HMK m.170/1).
Başka şehirde oturuyorum. İsticvap için mahkemeye gitmek zorunda mıyım?
Mahkemenin bulunduğu il dışında oturuyorsanız ve bulunduğunuz yerde ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla isticvap mümkün değilse istinabe yoluyla isticvap olunursunuz (HMK m.172/1).
Hastayım, mahkemeye gidemiyorum. Ne olur?
Hastalık, engellilik veya benzeri sebeplerle mahkemeye gelemeyecek durumdaysanız bulunduğunuz yerde isticvap olunursunuz (HMK m.172/2).
İsticvapta not kullanabilir miyim?
Mahkemenin izni olmadıkça yazılı notlar kullanılamaz (HMK m.173/4).
İsticvap talebi ne zaman yapılır?
Dava veya cevap dilekçesinde delil olarak gösterilebilir, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesiyle eklenebilir; mahkeme kendiliğinden de isticvaba karar verebilir (HMK m.119, 129, 141, 169).
İsticvap, senetle ispat zorunluluğunu ortadan kaldırır mı?
Senetle ispat kuralını dolanmaya yaramaz; ancak isticvapta ikrar edilen ya da ikrar edilmiş sayılan vakıalar çekişmeli olmaktan çıkar ve ispatı gerekmez (HMK m.187/2, 188/1).
İsticvaptaki ikrarımdan dönebilir miyim?
Maddi bir hatadan kaynaklanmadıkça ikrardan dönülemez (HMK m.188/2).
İsticvap talebim reddedildi. Ne yapabilirim?
Ara kararlar ayrıca istinaf edilemez (HMK m.341/1); talebin reddi nihai karara karşı istinaf başvurusunda ileri sürülür.
İsticvapta hangi sorular sorulur?
Davetiyede gösterilen ve davanın temelini oluşturan vakıalar ile onlarla ilişkili hususlar sorulur (HMK m.169/2, 171/1). Hâkim, açıklamaları tamamlamak için ek sorular da sorabilir (HMK m.175, 261/3).
Ceza soruşturması devam eden bir olayda isticvap edilirsem susabilir miyim?
Tanıklıktan çekinmeye ilişkin hükümler, niteliğine aykırı düşmediği sürece isticvapta da uygulanır (HMK m.175, 250/1-b). Bu durumun ikrar sonucunu nasıl etkileyeceği mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır; bir avukatla birlikte hazırlanmanız önerilir.
İsticvap ispat yükünü karşı tarafa geçirir mi?
Hayır. İspat yükü, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraftadır (HMK m.190/1); isticvap yalnızca vakıanın karşı tarafın ağzından ortaya çıkmasını sağlar.
Belge karşı taraftaysa isticvap mı istenmeli, belge ibrazı mı?
Belge biliniyorsa ibrazı istenir (HMK m.219, 220); belgeye bağlı olmayan ve karşı tarafın bilgisinde olan olgular için isticvap istenir. İki talep aynı dilekçede birlikte yapılabilir.
Boşanma davasında isticvaba gelmeyen eş vakıaları ikrar etmiş sayılır mı?
Boşanma davasında tarafların her türlü ikrarı hâkimi bağlamaz ve hâkim kanıtları serbestçe takdir eder (TMK m.184/3, 184/4). Kanaatimizce isticvaba gelmemenin ikrar sonucu da bu davalarda hâkimi bağlamaz.
İlk derece mahkemesi isticvap talebimi reddetti; istinafta isticvap yapılabilir mi?
İlk derece mahkemesinde usulüne uygun olarak gösterildiği hâlde incelenmeden reddedilen deliller bölge adliye mahkemesince incelenebilir (HMK m.357/3).
Kaynakça
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.25, 29, 31, 33, 119, 129, 137, 140, 141, 144, 145, 149, 154, 169-175, 187-190, 194, 198, 200-203, 219-221, 225-229, 240, 249, 250, 259-263, 316, 322, 341, 342, 357, 389.
- 16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanun (HMK m.149/4).
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.6, 7, 184, 1024.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.36, 39, 49, 61.
Karşı tarafın bilgisindeki vakıaları isticvapla ortaya çıkaralım
İsticvap talebini, uyuşmazlık konularına göre yazılmış vakıa listesiyle birlikte hazırlayalım; isticvaba çağrıldıysanız duruşmaya birlikte hazırlanalım. Telefon: 0554 648 37 15.
İlgili ana rehberler
Gayrimenkul Hukuku Rehberi · Dilekçe Örnekleri · Tazminat Hukuku Rehberi · İcra ve İflas Hukuku Rehberi · İletişim
Somut olayınıza özgü değerlendirme için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.


