Ortak Çocuk Boşanma Davasında Tanık Olabilir mi? (HMK 240, 247, 248, 257; ÇHS m.12)

Ortak çocuk, anne ve babasının boşanma davasında tanık olarak gösterilebilir; kanunda tanıklık için bir yaş sınırı yoktur ve davada taraf olmayan herkes tanık olabilir (HMK m.240/1). Ancak çocuk, tarafların altsoyu olduğundan tanıklıktan çekinme hakkına sahiptir (HMK m.248/1-c) ve hâkim bu hakkı dinlemeden önce hatırlatmalıdır (HMK m.247/2). Dinlendiği sırada on beş yaşını bitirmemiş çocuk yeminsiz dinlenir (HMK m.257/1-a). Çocuğun beyanı hâkimi bağlamaz; hâkim onu diğer delillerle birlikte serbestçe takdir eder (TMK m.184/4). Hukuk Genel Kurulu, babasının tanığı olarak dinlenen ortak çocuğun beyanına, yaşı ve babasının yanında yaşadığı dikkate alınarak itibar edilemeyeceğini belirtmiş ve kusuru tanıklar ile darp raporuna göre belirlemiştir (YHGK 26.04.2023, E.2022/2-148, K.2023/353). Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, çocuğun yüksek yararını temel ölçü yapar ve çocuğa kendisini etkileyen yargısal süreçte doğrudan veya uygun bir makam aracılığıyla dinlenme imkânı tanır (ÇHS m.3, 12). Bu nedenle çocuğu anne ile baba arasında taraf tutmaya zorlayacak bir tanıklık yerine çoğu zaman başka tanıklar, kayıtlar, uzman raporu ve gerekiyorsa adli görüşme odası tercih edilmelidir.

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• Kanun ne diyor? Kimler tanık olabilir?
• Çocuğun yaşına göre tanıklık
• Tanıklıktan çekinme hakkı ve hatırlatma
• Çocuğun beyanı ne kadar değerlidir?
• Çocuğu tanık yapmanın riskleri ve üstün yarar
• Adli görüşme odası ve uzman eşliğinde dinleme
• Tanıklık ile velayette görüş bildirme farkı
• Çocuk şiddete tanık olduysa veya maruz kaldıysa
• Çocuğu tanık yapmadan ispat yolları
• Çocuk tanık gösterilecekse usul
• Örnek senaryolar
• Adım adım yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

Çekişmeli boşanma davalarında taraflar bazen evde yaşananları en iyi bilen kişinin çocuk olduğunu düşünür ve çocuğu tanık listesine yazmak ister. Kanun bunu yasaklamaz; ancak çocuğun çekinme hakkı, yaşı, yanında yaşadığı ebeveynin etkisi ve en önemlisi çocuğun yüksek yararı bu tercihi ciddi biçimde sınırlar. Aşağıdaki tablo temel soruların kısa cevaplarını verir.

Kanun Ne Diyor? Kimler Tanık Olabilir?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu tanıklığı geniş tutar: Davada taraf olmayan kişiler tanık olarak gösterilebilir (HMK m.240/1). Boşanma davasının tarafları anne ve babadır; ortak çocuk, velayet düzenlemesinden etkilense de davanın tarafı değildir. Bu nedenle kanunda çocuğun tanıklığına engel bir hüküm bulunmaz. Tanıklık için alt yaş sınırı da öngörülmemiştir; kanun yalnızca dinlendiği sırada on beş yaşını bitirmemiş olanların ve yeminin niteliğini ve önemini kavrayamayacak derecede ayırt etme gücüne sahip olmayanların yeminsiz dinleneceğini düzenler (HMK m.257).

Tanık gösteren taraf, dinletmek istediği vakıayı ve tanıkların ad, soyad ve tebliğe elverişli adreslerini bir listeyle bildirmelidir; listede gösterilmeyen kişi tanık olarak dinlenemez ve ikinci bir liste verilemez (HMK m.240/2). Usulüne uygun çağrılan tanık gelmek zorundadır ve mazeretsiz gelmeyen tanık zorla getirilebilir (HMK m.245). Boşanma davasında ise hâkim olayların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz ve delilleri serbestçe takdir eder (TMK m.184/1, 4).

Bu kurallar, ortak çocuğun tanıklığının hukuken mümkün ama pratikte istisnai olması gerektiğini gösterir. Tanık delilinin genel kurallarını tanık delili ve yemin (HMK 225-265), boşanma davasında tanığın nasıl dinletileceğini çekişmeli boşanmada tanık nasıl dinletilir yazılarımızda anlattık.

Çocuğun Yaşına Göre Tanıklık

Kanun tanıklık için yaş sınırı koymadığından, çocuğun yaşı tanıklığın mümkün olup olmamasını değil; nasıl dinleneceğini ve beyanının nasıl değerlendirileceğini etkiler. On beş yaşını bitirmemiş çocuk yemin ettirilmeden dinlenir (HMK m.257/1-a). Yeminsiz dinlenmek tanıklığa engel değildir; yalnızca beyan yemine bağlanmaz. Küçük yaştaki bir çocuğun olayı algılama, hatırlama ve anlatma yeteneği, yetişkinin anlatımı ile aynı ölçüde değerlendirilemez; ayrıca yanında yaşadığı ebeveynin etkisi altında kalma ihtimali yüksektir.

Uygulamada velayet konusunda çocuğun görüşünün alınması bakımından “idrak çağı” kavramı kullanılır. Hukuk Genel Kurulu, dava tarihinde sekiz, karar tarihinde on yaşında olan çocuğu davanın tüm aşamalarında idrak çağında saymış ve görüşü alınmadan verilen kararı bozmuştur (YHGK 27.06.2018, E.2017/3117, K.2018/1278; av-saimincekas.com’da yayımlanan metne göre). Bu ölçü, velayette görüş bildirme içindir; kusur ispatına yönelik tanıklık bakımından bir yaş eşiği değildir (bizim değerlendirmemiz).

Ergin bir çocuğun tanıklığı ile ilkokul çağındaki bir çocuğun tanıklığı arasında hem hukuki hem psikolojik açıdan büyük fark vardır. Ergin çocuk kendi kararıyla tanıklık yapabilir veya çekinebilir; küçük çocuk ise çoğu zaman bu kararın anlamını kavrayamaz. Çocuğun velayette dinlenmesini ve idrak çağını boşanma davasında çocuğun dinlenmesi ve idrak çağı yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.

Tanıklıktan Çekinme Hakkı ve Hatırlatma

Tanık, kanunda açıkça belirtilmiş hâllerde tanıklıktan çekinebilir (HMK m.247/1). Kişisel nedenlerle çekinebilecekler arasında nişanlı, evlilik bağı ortadan kalkmış olsa dahi eş, üçüncü derece de dâhil kan hısımları ve kayın hısımları sayılmış; (c) bendinde ise “Kendisi veya eşinin altsoy veya üstsoyu.” ifadesine yer verilmiştir (HMK m.248/1; av-saimincekas.com’daki resmî metne göre). Ortak çocuk her iki tarafın da altsoyu olduğundan, anne ve babasının boşanma davasında tanıklıktan çekinme hakkına sahiptir.

Kişisel nedenlerle çekinme sebeplerinin varlığı hâlinde hâkim, tanık olarak çağrılmış kimseye çekinme hakkı bulunduğunu önceden hatırlatır (HMK m.247/2). barandogan.av.tr’de aktarıldığına göre Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, davacının eşi olan tanığa bu hak hatırlatılmadan beyanı alındığı için kararı bozmuştur (Y1HD 17.09.2015, E.2014/22058, K.2015/10874). Bu karar ecrimisil davasına ilişkindir; ancak hatırlatma yükümlülüğünün tüm hukuk davalarında geçerli olduğu gözetildiğinde, ortak çocuğun dinlenmesi sırasında da hatırlatmanın tutanağa geçirilmesi önemlidir.

İki nokta dikkat ister. Birincisi, HMK m.251/1-b aile bireylerinin doğum, ölüm veya evlenmelerinden kaynaklanan olaylar hakkında çekinme hakkını kaldırır. Bu bendin, boşanmaya sebep olan evlilik içi kusurlu davranışları kapsayıp kapsamadığını çözen, tarafımızca doğrulanmış bir Yargıtay kararına ulaşılamamıştır. Bizim değerlendirmemize göre bent, doğum, ölüm ve evlenme olgusunun kendisine ilişkin vakıaları hedefler; evlilik içindeki şiddet veya hakaret gibi olaylar bu kapsamda düşünülmemelidir. Bu, savunulabilir bir yorumdur. İkincisi, ayırt etme gücü yerinde olmayan küçük bir çocuğun çekinme hakkını kimin ve nasıl kullanacağı HMK’da açıkça düzenlenmemiştir; çocuğu tanık gösteren ebeveyn ile çocuğun menfaati çatışabileceğinden, bu durumda hâkimin çocuğun yüksek yararını gözetmesi gerekir (ÇHS m.3; bizim değerlendirmemiz). Ceza muhakemesindeki çekinme kurallarını tanıklıktan çekinme hakkı (CMK 45-48) yazımızda karşılaştırmalı olarak anlattık.

Çocuğun Beyanı Ne Kadar Değerlidir?

Akrabalık tek başına tanık beyanını değersiz kılmaz. Hukuk Genel Kurulu, akrabalık veya diğer bir yakınlığın başlı başına tanık beyanını değerden düşürücü bir sebep sayılamayacağını, aksine ciddi ve inandırıcı delil bulunmadıkça tanıkların gerçeği söylemiş sayılacağını belirtmiştir (YHGK 21.10.2020, E.2017/2-2487, K.2020/799; aynı yönde YHGK 11.03.2021, E.2017/2-1586, K.2021/247). Tanığın davada yararı bulunması gibi tanıklığının doğruluğu konusunda kuşku doğuran sebepler varsa taraflar bunu ileri sürüp ispatlayabilir (HMK m.255).

Ortak çocuk bakımından ise beyanın değerini en çok etkileyen unsur, çocuğun yaşı ve hangi ebeveynle yaşadığıdır. Hukuk Genel Kurulu, 2005 doğumlu ortak çocuğun erkeğin tanığı olarak dinlendiği bir dosyada, “çocuğun yaşı ve babasının yanında yaşadığı dikkate alındığında beyanına itibar edilemeyeceği” sonucuna varmış; fiziksel şiddetin varlığını kadının tanıkları ve darp raporuna dayanarak kabul etmiştir. Aynı dosyada ceza mahkemesi basit yaralama suçundan beraat kararını bu çocuğun beyanına dayandırmış, Kurul ise ceza hâkiminin beraat kararının hukuk hâkimini bağlamayacağını belirtmiştir (YHGK 26.04.2023, E.2022/2-148, K.2023/353; karamercanhukuk.com’da yayımlanan metne göre; karar oy çokluğuyla verilmiştir).

İkincil kaynakta aktarıldığına göre Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de kocanın tanıklarının görgüye dayalı beyanlarının yalnızca akraba olmaları nedeniyle dikkate alınmamasını usul ve yasaya aykırı bulmuştur (Y2HD E.2014/26168, K.2014/25672). Bu iki ilke birlikte okunduğunda ölçü şudur: Çocuğun beyanı yalnızca çocuk olduğu için reddedilemez; ama yaşı, yaşadığı ortam ve diğer delillerle uyumu gerekçede tartışılmadan da tek başına hükme esas alınmamalıdır (bizim değerlendirmemiz). Tanık beyanının değerini ispat yükü ve tanık beyanının değeri yazımızda anlattık.

Çocuğu Tanık Yapmanın Riskleri ve Üstün Yarar

Çocukları ilgilendiren mahkeme faaliyetlerinde çocuğun yararı temel düşüncedir (ÇHS m.3). Türkiye bu Sözleşmeyi 4058 sayılı Kanunla onaylamayı uygun bulmuş; Sözleşme 27.01.1995 tarihli ve 22184 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Anne ile baba arasındaki bir kusur tartışmasında çocuğu tanık kürsüsüne çıkarmak, onu bir ebeveyn aleyhine konuşmaya zorlamak anlamına gelebilir. Hukuk Genel Kurulu da çocuğun görüşüne başvurulmasının, çocuğun yararı olduğu takdirde ve menfaati bundan zarar görmediği sürece uygulanacak bir ilke olduğunu ve çocuğu tekrar tekrar konuşmaya zorlamanın üstün yararla bağdaşmayacağını belirtmiştir (YHGK 21.02.2019, E.2018/2-1072, K.2019/185; Adalet Bakanlığı sitesinde yayımlanan metne göre).

Bir avukatın hukukihaber.net’te 13.08.2026’da yayımlanan video açıklamasında, mahkemelerin çocuğun taraf seçmeye zorlanabileceği gerekçesiyle çocukları genellikle tanık olarak dinlemediği, çocuğun doğrudan şiddete veya istismar şüphesine maruz kaldığı hâllerde görüşünün uzman eşliğinde alındığı ifade edilmiştir. Bu bir uygulayıcı görüşüdür; kanunda böyle bir yasak bulunmamaktadır. Gerçeğe aykırı tanıklık suçtur (TCK m.272); ancak fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu yoktur (TCK m.31/1). Ebeveynin çocuğu diğer ebeveyne karşı yönlendirmesinin sonuçlarını ebeveyne yabancılaştırma yazımızda ele aldık.

Adli Görüşme Odası ve Uzman Eşliğinde Dinleme

Çocuğun mutlaka mahkeme salonunda, anne ve babasının ve avukatların önünde dinlenmesi gerekmez. Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, kendisini etkileyen yargısal süreçte çocuğa doğrudan veya bir temsilci ya da uygun bir makam aracılığıyla dinlenme imkânı tanınmasını öngörür (ÇHS m.12/2). Hukuk Genel Kurulu da çocuğun ifadesinin mahkeme huzurunda alınmasının zorunlu olmadığını, görüşün psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacı gibi kişiler aracılığıyla da alınabileceğini ve pedagog huzurunda yapılan görüşmenin bu ilkenin gereğini yerine getirdiğini kabul etmiştir (YHGK K.2019/185).

Adalet Bakanlığının 176 numaralı Genelgesi, adli görüşme odalarının ceza yargılaması dışında da kullanılabileceğini; özellikle boşanma, velayet ve çocukla kişisel ilişki davalarında çocukların duruşmada tanık olarak dinlenmesinde bu odalardan yararlanılabileceğini hatırlatmaktadır. Aile mahkemelerinde görev yapan psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılar da hâkimin talimatıyla inceleme yapar ve sonucu mahkemeye bildirir (4787 s.K. m.5).

Ceza muhakemesinde mağdur çocuklar tanık olarak dinlenirken psikoloji, psikiyatri, tıp veya eğitim alanında uzman bir kişi bulundurulur; suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş çocuk kural olarak bir defa dinlenir ve gerektiğinde ifade özel ortamda uzmanlar aracılığıyla alınır (CMK m.236/2-4). Aynı olay için çocuk ceza dosyasında bu güvencelerle dinlenmişse, boşanma davasında çocuğu yeniden dinletmek yerine o beyanın ve kayıtların getirtilmesi istenebilir (bizim değerlendirmemiz). Uzman raporunun bağlayıcılığını velayet davasında pedagog ve uzman raporu, duruşmanın gizli yapılmasını boşanmada gizli celse yazılarımızda anlattık.

Tanıklık ile Velayette Görüş Bildirme Farkı

Çocuğun boşanma davasında “dinlenmesi” iki farklı anlama gelebilir ve bu ikisi sık sık karıştırılır. Birincisi, kusurun ispatı için tanık olarak dinlenmesidir; bu bir delil faaliyetidir ve HMK’nın tanıklık hükümlerine tabidir. İkincisi, velayet ve kişisel ilişki konusunda görüşünün alınmasıdır; bu ise çocuğun kendi hakkıdır (ÇHS m.12) ve ana ile babanın da önemli konularda olabildiğince çocuğun düşüncesini göz önünde tutması gerekir (TMK m.339/3).

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, velayet ve kişisel ilişki düzenlenirken çocuğun üstün yararının esas alınacağını, idrak çağındaki çocuğun görüşünün ÇHS m.12 ile Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesinin 3. ve 6. maddeleri uyarınca alınması gerektiğini, ancak çocuğun üstün yararı gerektirdiğinde görüşüne aykırı karar verilebileceğini belirtmiş; uzman görüşme tutanağını istikrar ve süreklilik ilkesiyle birlikte değerlendirerek velayetin babaya verilmesi gerektiği sonucuna varmış ve velayeti anneye veren bölge adliye mahkemesi kararını bozmuştur (Y2HD 04.03.2025, E.2025/556, K.2025/2305; hukukihaber.net’te yayımlanan metne göre).

Velayet davalarında resen araştırma ilkesi geçerlidir. Hukuk Genel Kurulu, velayetin değiştirilmesi davasında tarafların gösterdiği tanıkların dinlenmesi ve 4787 sayılı Kanunun 5. maddesi uyarınca psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan oluşan bilirkişi heyetinden rapor alınması gerektiğini belirtmiştir (YHGK 04.04.2018, E.2017/2-1575, K.2018/672). Çocuk ile velayet sahibi ebeveyn arasında menfaat çatışması bulunan bir velayet davasında ise çocuğu temsil etmek üzere temsil kayyımı atanması gerektiğini kabul etmiştir (YHGK 30.05.2018, K.2018/1148; hukukihaber.net’te esas numarası E.2017/2486 olarak gösterilmiştir). Çocuğun görüşünün ağırlığını velayet davalarında çocuğun görüşü, kayyım atanmasını boşanma davasında çocuğa kayyım ve avukat atanması yazılarımızda anlattık.

Çocuk Şiddete Tanık Olduysa veya Maruz Kaldıysa

Ortak çocuğun tanıklığı en çok, evde yaşanan şiddet olaylarında gündeme gelir. Çünkü şiddet çoğu zaman yalnızca aile bireylerinin önünde yaşanır. Bu durumda çocuk yalnızca bir “bilgi kaynağı” değil, aynı zamanda korunması gereken kişidir. 6284 sayılı Kanun, şiddete uğrayan veya uğrama tehlikesi bulunan kadınlar ve aile bireylerinin yanında çocukları da korur; koruma tedbirleri boşanma davasından bağımsız olarak istenebilir.

Hukuk Genel Kurulunun 2023 tarihli kararı bu konuda öğreticidir: Ceza mahkemesi ortak çocuğun beyanına dayanarak beraat kararı vermiş; boşanma davasında ise Kurul, çocuğun yaşı ve babasının yanında yaşaması nedeniyle bu beyana itibar etmemiş ve şiddeti diğer tanıklar ile darp raporuna göre sabit görmüştür (YHGK K.2023/353). Ceza davası ile boşanma davasının ilişkisini boşanma davasında bekletici mesele, tek seferlik şiddeti eşim bir kez tokat attı yazılarımızda anlattık.

Çocuğu Tanık Yapmadan İspat Yolları

Boşanma davasında taraflar dayandıkları vakıaları ispata elverişli biçimde somutlaştırmalı ve hangi delilin hangi vakıayı ispat edeceğini göstermelidir (HMK m.194). Çoğu dosyada çocuğun bildiği olayları başka kişiler veya belgeler de ortaya koyabilir. Çocuğu tanık listesine yazmadan önce aşağıdaki seçenekler değerlendirilmelidir.

Bu delillerin tamamı, çocuğun tanık kürsüsüne çıkarılmasından daha az risklidir ve çoğu zaman daha güçlüdür. Delil türlerini boşanmada hangi deliller kullanılır, ses kaydı ve mesajların değerini gizli ses kaydı veya mesajlar delil olur mu, kayıtların getirtilmesini müzekkere talep dilekçesi, sosyal inceleme raporunu sosyal inceleme raporu yazılarımızda anlattık.

Çocuk Tanık Gösterilecekse Usul

Bazı dosyalarda çocuğun anlatımı gerçekten vazgeçilmez olabilir; örneğin olayı yalnızca ergin bir çocuk görmüşse. Bu durumda çocuğu korumaya yönelik talepler, tanık listesiyle birlikte baştan ileri sürülmelidir. Karşı taraf çocuğu tanık göstermişse de itiraz ve koruma talepleri zamanında yapılmalıdır.

Mahkeme, gösterilen tanıklardan bir kısmının dinlenmesiyle ispat edilmek istenen konuda yeterli bilgi edinirse geri kalanların dinlenmemesine karar verebilir (HMK m.241). Diğer tanıklar ve belgeler yeterliyse, çocuğun dinlenmemesi bu hüküm çerçevesinde de istenebilir. Tanık listesinin hazırlanmasını tanık ve delil listesi örneği, duruşmada hâkimin soracağı soruları boşanma duruşmasında hâkim ne sorar yazılarımızda anlattık.

Örnek Senaryolar

Aşağıdaki senaryolar gerçek dosyalar değil, kuralların nasıl işlediğini göstermek için hazırlanmış basitleştirilmiş ve varsayımsal örneklerdir. Her dosyada sonuç, delillere, çocuğun durumuna ve hâkimin takdirine göre değişebilir.

Bu senaryolar, ortak çocuğun tanıklığının yaşa, yaşanılan ortama ve çocuğun yüksek yararına göre çok farklı sonuçlar doğurabileceğini göstermektedir. Karşı tarafın gerçeğe aykırı beyanlarına karşı stratejiyi karşı taraf yalan söylüyor yazımızda anlattık.

Adım Adım Yol Haritası

1. Önce başka delillere bakın. Olayı kimler gördü, hangi kayıtlar var, hangi raporlar alındı; çocuğu tanık göstermeden önce bunları listeleyin (HMK m.194).
2. Çocuğun yaşını ve durumunu değerlendirin. Ergin bir çocuk ile ilkokul çağındaki bir çocuk aynı şekilde düşünülemez (HMK m.257).
3. Çocuğa baskı yapmayın. Ne söyleyeceğini öğretmek beyanı değersizleştirir ve velayet değerlendirmesinde aleyhinize sonuç doğurabilir.
4. Gerekliyse listeye vakıasıyla yazın. Çocuğun hangi olay için dinletileceğini tanık listesinde açıkça belirtin (HMK m.240/2).
5. Koruma tedbirlerini isteyin. Gizli duruşma, uzman eşliği, adli görüşme odası veya ses ve görüntü nakli yoluyla dinleme talep edin (TMK m.184/6; HMK m.149/2).
6. Çekinme hakkını takip edin. Hâkimin çekinme hakkını hatırlattığının tutanağa geçtiğini kontrol edin (HMK m.247/2).
7. Ceza dosyasını kullanın. Çocuk ceza soruşturmasında dinlendiyse yeniden dinletmek yerine dosyanın getirtilmesini isteyin (CMK m.236).
8. Velayet görüşünü ayrı tutun. Çocuğun velayet konusundaki görüşünün uzman aracılığıyla alınmasını isteyin; bunu kusur tanıklığıyla karıştırmayın (ÇHS m.12).

Sık Yapılan Hatalar

1. Çocuğu ilk tanık olarak düşünmek. Çoğu dosyada başka tanıklar ve belgeler daha güçlü ve daha az zararlıdır.
2. Çocuğa ne söyleyeceğini öğretmek. Yönlendirme uzman görüşmesinde fark edilebilir; beyan değerini kaybeder.
3. Yanınızda yaşayan çocuğun beyanını kesin delil sanmak. Hukuk Genel Kurulu böyle bir beyana itibar etmemiştir (YHGK K.2023/353).
4. Çekinme hakkını göz ardı etmek. Çocuk tanıklık yapmak zorunda değildir ve hâkim bunu hatırlatmalıdır (HMK m.247/2, 248/1-c).
5. Tanıklık ile velayette görüş bildirmeyi karıştırmak. Biri kusur ispatı, diğeri çocuğun kendi hakkıdır.
6. Koruma tedbiri istememek. Gizli duruşma, uzman eşliği ve adli görüşme odası talebi baştan yapılmalıdır.
7. Çocuğu tekrar tekrar dinletmek. Ceza dosyasında dinlenmiş çocuğun yeniden dinlenmesi üstün yararla bağdaşmayabilir (YHGK K.2019/185).
8. Tanık listesine çocuğun hangi vakıa için dinleneceğini yazmamak. Liste vakıayı göstermelidir ve ikinci liste verilemez (HMK m.240/2).

Sıkça Sorulan Sorular

Ortak çocuk boşanma davasında tanık olabilir mi?

Evet. Kanunda yasak yoktur; davada taraf olmayan kişiler tanık olarak gösterilebilir (HMK m.240/1). Ancak çocuğun çekinme hakkı, yaşı ve yüksek yararı bu tercihi sınırlar (HMK m.248/1-c; ÇHS m.3).

Çocuk tanıklık yapmak zorunda mı?

Hayır. Ortak çocuk anne ve babasının altsoyu olduğundan tanıklıktan çekinebilir (HMK m.248/1-c). Hâkim bu hakkı dinlemeden önce hatırlatır (HMK m.247/2).

Kaç yaşındaki çocuk tanık olabilir?

Kanunda tanıklık için alt yaş sınırı yoktur. Dinlendiği sırada on beş yaşını bitirmemiş olanlar yeminsiz dinlenir (HMK m.257/1-a). Küçük çocuğun beyanının değeri ise yaşı ve olgunluğuna göre takdir edilir.

15 yaşından küçük çocuk yemin eder mi?

Hayır. On beş yaşını bitirmemiş olanlar ile yeminin niteliğini kavrayamayacak derecede ayırt etme gücüne sahip olmayanlar yeminsiz dinlenir (HMK m.257). Yeminsiz dinlenmek tanıklığa engel değildir.

Hâkim çocuğa çekinme hakkını hatırlatmazsa ne olur?

Hatırlatma kanuni bir yükümlülüktür (HMK m.247/2). İkincil kaynakta aktarılan bir Yargıtay 1. Hukuk Dairesi kararında, eş olan tanığa bu hak hatırlatılmadan beyanı alındığı için karar bozulmuştur (Y1HD E.2014/22058, K.2015/10874).

Çocuğun beyanı hâkimi bağlar mı?

Hayır. Boşanma davasında hâkim delilleri serbestçe takdir eder (TMK m.184/4). Hukuk Genel Kurulu, babasının yanında yaşayan ortak çocuğun beyanına yaşı ve yaşadığı ortam nedeniyle itibar etmemiştir (YHGK 26.04.2023, E.2022/2-148, K.2023/353).

Akraba olduğu için çocuğun beyanı değersiz mi sayılır?

Hayır. Hukuk Genel Kuruluna göre akrabalık veya yakınlık başlı başına tanık beyanını değerden düşürmez (YHGK 21.10.2020, E.2017/2-2487, K.2020/799). Ancak beyanın inandırıcılığı diğer delillerle birlikte değerlendirilir.

Çocuk mahkeme salonunda mı dinlenir?

Zorunlu değildir. Çocuk doğrudan veya uygun bir makam ve uzman aracılığıyla dinlenebilir (ÇHS m.12/2; YHGK 21.02.2019, E.2018/2-1072, K.2019/185). Adalet Bakanlığının 176 numaralı Genelgesi boşanma ve velayet davalarında adli görüşme odalarının kullanılabileceğini hatırlatır.

Çocuk dinlenirken anne ve baba salonda bulunur mu?

Taraflardan birinin istemi üzerine duruşmanın gizli yapılmasına karar verilebilir (TMK m.184/6). Uygulamada çocuğun uzman eşliğinde ve taraflar bulunmadan dinlenmesi tercih edilir.

Çocuk uzaktan, başka bir odadan dinlenebilir mi?

Mahkeme, resen veya taraflardan birinin talebiyle tanığın ses ve görüntü nakli yoluyla dinlenmesine karar verebilir (HMK m.149/2).

Velayet için çocuğun dinlenmesi tanıklık mıdır?

Hayır. Velayet konusunda çocuğun görüşünün alınması onun kendi hakkıdır (ÇHS m.12; TMK m.339/3). İdrak çağındaki çocuğun görüşü alınmadan verilen karar Hukuk Genel Kurulunca bozulmuştur (YHGK 27.06.2018, E.2017/3117, K.2018/1278).

Çocuk velayette istediği ebeveyni seçebilir mi?

Çocuğun görüşüne önem verilir, ancak üstün yararı gerektirirse görüşüne aykırı karar verilebilir (Y2HD 04.03.2025, E.2025/556, K.2025/2305).

Karşı taraf çocuğumuzu tanık gösterdi; ne yapabilirim?

Çocuğun yüksek yararını, diğer tanık ve belgelerin yeterliliğini ileri sürerek itiraz edebilir, en azından gizli duruşma ve uzman eşliğinde dinleme isteyebilirsiniz (ÇHS m.3; HMK m.241; TMK m.184/6).

Çocuk ceza davasında dinlendi; boşanma davasında yeniden dinlenmeli mi?

Çocuğun tekrar tekrar konuşmaya zorlanması üstün yararla bağdaşmayabilir (YHGK K.2019/185). Ceza dosyasındaki uzman eşliğinde alınmış beyan ve kayıtların getirtilmesi istenebilir (CMK m.236).

Ergin (18 yaş üstü) çocuk tanıklık yaparsa yalan söylerse ne olur?

Ergin çocuk yeminli dinlenir ve gerçeğe aykırı tanıklık suçtur (TCK m.272). Çekinme hakkı ise ergin olsa da devam eder (HMK m.248/1-c).

Çocuğu tanık yapmadan şiddeti nasıl ispatlarım?

Komşu ve akraba tanıklar, darp ve hastane raporları, kolluk ve 155 kayıtları, mesajlar, sosyal inceleme ve uzman raporu ile ceza dosyası kullanılabilir (HMK m.194; 4787 s.K. m.5).