Sahte Fatura Davasında Bilirkişi Raporu ve İtiraz 2026: Ceza Davasında CMK 63-69, Vergi Davasında İYUK 31 ve HMK 281, Bilirkişiye Sorulacak Sorular, Hukuki Nitelendirme Yasağı, Uzman Mütalaası ve Rapora İtiraz Dilekçesi
27 Ekim 2026

Sahte Fatura Davasında Bilirkişi Raporu ve İtiraz 2026: Ceza Davasında CMK 63-69, Vergi Davasında İYUK 31 ve HMK 281, Bilirkişiye Sorulacak Sorular, Hukuki Nitelendirme Yasağı, Uzman Mütalaası ve Rapora İtiraz Dilekçesi

Sahte fatura davalarında bilirkişi incelemesi hem ceza davasında hem vergi davasında sonucu belirleyebilir. Ceza davasında bilirkişiye çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren hâllerde başvurulur; hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda başvurulamaz ve bilirkişi hâkimin yapması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz (CMK m.63/1, m.67/3). Rapor süresi üç ayı geçemez, gerekçeli kararla en çok üç ay uzatılabilir; taraflara yeni bilirkişi incelemesi veya itirazlarını bildirmeleri için süre verilir ve uzmanından bilimsel mütalaa alınabilir (CMK m.66/1, m.67/5-6). Vergi davasında İYUK m.31 yollamasıyla HMK hükümleri uygulanır: rapora karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde eksikliklerin tamamlattırılması, açıklama veya yeni bilirkişi istenebilir, gerekirse bir defaya mahsus iki haftalık ek süre verilir (HMK m.281/1). Savunma, bilirkişiye teknik bilgi verecek kişilerin dinlenmesini isteyebilir (CMK m.66/5); hukuki nitelendirme yapan bilirkişi hakkında bilirkişilik bölge kuruluna da başvurulabilir (6754 m.13). Bu rehber vergi suçu raporu ile bilirkişi raporunun farkını, bilirkişinin atanmasını, bilirkişiye sorulacak ve sorulamayacak soruları, rapora itirazın iki yargı kolundaki usulünü ve ceza davasında rapora itiraz dilekçesi örneğini anlatır.

Somut bir dosyanızla ilgili görüşmek ister misiniz?

📞 Ara: +905546483715💬 WhatsApp’tan yaz

Bilirkişiye sorulan soru, cevabı belirler

Sahte fatura davasında bilirkişi incelemesinin konusu, işlemin gerçekliğini gösteren belgelerin incelenip incelenmeyeceğini belirler. Soruların düzenlenmesi ve rapora itiraz için Hukukçular Evi ceza ve vergi ekibine ulaşın: 0554 648 37 15.

📞 0554 648 37 15💬 WhatsApp

Bilirkişi “fatura sahtedir” veya “sanık bilerek kullanmıştır” diyemez. Bilirkişi raporunda çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren hususlar dışında açıklama yapamaz ve hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz (6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu m.3/2; CMK m.67/3). Belgenin sahte mi yoksa muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı mı olduğu ve sanığın kastı, mahkemenin değerlendireceği hukuki sorulardır. Bu sınırı aşan raporlar, itirazın ilk konusudur.

Kısa Cevap: Ceza Davasında ve Vergi Davasında Bilirkişi

Sahte fatura dosyası iki ayrı yargı kolunda görülür ve bilirkişi incelemesinin kuralları her birinde farklı kanunlara dayanır. Ceza davasında CMK, vergi davasında İYUK m.31’in yollamasıyla HMK ve her ikisinde de 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu uygulanır.

İki yargı kolunda bilirkişi

KonuCeza davasıVergi davası
DayanakCMK m.63-73İYUK m.31; HMK m.266-293
Bilirkişiye başvuruRe’sen veya savcı, sanık ya da müdafiin istemiyleBilirkişiler bilirkişilik bölge kurullarının listelerinden seçilir
Rapor süresiEn çok üç ay; gerekçeli kararla en çok üç ay dahaHMK’nın bilirkişiye ilişkin hükümlerine göre
Rapora itirazMahkemenin verdiği süre içinde yeni inceleme veya itiraz istemi; reddedilirse üç gün içinde gerekçeli kararTebliğden itibaren iki hafta; bir defaya mahsus en çok iki hafta ek süre
Uzman mütalaasıAlınabilir; yalnız bu nedenle ayrıca süre istenemezAlınabilir; yalnız bu nedenle ayrıca süre istenemez
Bilirkişinin dinlenmesiMahkeme re’sen veya istem üzerine duruşmaya çağırabilirMahkeme ek rapor alabilir veya duruşmada sözlü açıklama isteyebilir

Kaynak hükümler: CMK m.63/1, m.66/1, m.67/5-6, m.68/1; İYUK m.31/1; HMK m.281, m.293/1. Her iki davada da görevlendirme kararındaki sorular ve süre ayrıca kontrol edilmelidir.

Vergi Suçu Raporu, Vergi İnceleme Raporu ve Bilirkişi Raporu

Sahte fatura dosyasında üç farklı rapor bulunabilir ve bunların hukuki niteliği farklıdır. Vergi idaresinin raporları bilirkişi raporu değildir; mahkeme tarafından atanmış bir bilirkişinin incelemesi, bu raporlardan bağımsız olarak istenebilir.

Raporların karşılaştırması

RaporDüzenleyenDayanakİtiraz yolu
Vergi inceleme raporuVergi incelemesine yetkili inceleme elemanıVUK m.134-141Rapor değerlendirme komisyonunda dinlenme; tarhiyata karşı vergi davası
Vergi suçu raporuİnceleme elemanı; rapor değerlendirme komisyonu mütalaa verirVUK m.367/1Ceza dosyasında beyan, bilirkişi istemi, uzman mütalaası
Bilirkişi raporuMahkemenin atadığı bilirkişiCMK m.63; İYUK m.31CMK m.67/5; HMK m.281

Vergi suçu raporuna karşı yapılacaklar vergi inceleme raporuna itiraz rehberinde anlatılmıştır. Ceza mahkemesinin vergi suçu raporuyla yetinmeyip ayrıca bilirkişi incelemesi yaptırması, özellikle malın fiili teslimine ilişkin belgelerin raporda değerlendirilmediği dosyalarda istenmelidir.

Bilirkişiye Hangi Sorular Sorulabilir?

Bilirkişi incelemesinin değeri, büyük ölçüde sorulara bağlıdır. Çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgiyi gerektiren sorun açıkça belirtilmeden ve inceleme yaptırılacak konunun kapsamı ile sınırları açıkça gösterilmeden bilirkişi görevlendirilemez (6754 sayılı Kanun m.3/6). Genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda ise bilirkişiye başvurulamaz (6754 sayılı Kanun m.3/3; CMK m.63/1).

Sahte fatura dosyasında sorular

SoruNiteliğiBilirkişiye sorulabilir mi?
Faturaya konu malın şirkete girişini gösteren sevk, taşıma ve depo kayıtları ile faturalar uyumlu mu?Teknik ve hesaba dayalıEvet
Alınan mal şirketin üretiminde veya satışında kullanılmış mı; stok ve üretim kayıtları bunu gösteriyor mu?TeknikEvet
Fatura bedelleri hangi hesaplardan, kime ödenmiş; para satıcıdan geri dönmüş mü?Hesaba dayalıEvet
Reddedilen KDV indirimi ve vergi kaybı hangi dönemde, hangi tutardadır?Hesaba dayalıEvet
Satıcının o dönemdeki alış ve satış kapasitesi faturalardaki miktarı karşılıyor mu?TeknikEvet
Fatura sahte midir, yoksa muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı mıdır?Hukuki nitelendirmeHayır
Sanık faturanın sahte olduğunu biliyor muydu?Kast; hukuki değerlendirmeHayır
Suç oluşmuş mudur?Hukuki değerlendirmeHayır

Kaynak hükümler: CMK m.63/1, m.67/3; 6754 sayılı Kanun m.3/2-3, m.3/6. Savunma, görevlendirme kararından önce teknik soruların listesini mahkemeye sunmalı ve hukuki soruların bilirkişiye yöneltilmemesini istemelidir. Belgenin sahte veya yanıltıcı olmasının hukuki ölçütleri sahte belgeyi bilerek mi, bilmeyerek mi kullandınız rehberinde anlatılmıştır.

Bilirkişinin Seçimi, Reddi, Görevi ve Süresi

Bilirkişi incelemesinin hukuka uygunluğu, kimin, ne kadar sürede ve nasıl inceleme yaptığına da bağlıdır. Aşağıdaki kurallar rapora itirazda usul yönünden ileri sürülebilecek başlıca hususlardır.

Usul kuralları

KonuKuralDayanak
TarafsızlıkBilirkişi görevini dürüstlük kuralları çerçevesinde bağımsız, tarafsız ve objektif olarak yerine getirir6754 m.3/1
RetHâkimin reddini gerektiren sebepler bilirkişi için de geçerlidir; sanık ve müdafi ret hakkını kullanabilirCMK m.69/1-2
Görevin bizzat yapılmasıBilirkişi görevini başkasına kısmen veya tamamen devredemez6754 m.3/4
Rapor süresiCeza davasında üç ayı geçemez; bilirkişinin istemi ve gerekçeli kararla en çok üç ay uzatılabilir; süresinde rapor vermeyen bilirkişi değiştirilebilirCMK m.66/1-2
Tek rapor ilkesiAynı konuda bir kez rapor alınması esastır; eksiklik veya belirsizlik varsa ek rapor istenebilir6754 m.3/7
Sistemden ulaşılabilen bilgiUYAP ve entegre sistemlerle ulaşılabilen bilgiler veya çözülebilen sorunlar için bilirkişiye başvurulamaz6754 m.3/8
Vergi davasında seçimBilirkişiler bilirkişilik bölge kurullarının listelerinden seçilirİYUK m.31/1

Sahte fatura dosyalarında bilirkişinin yalnız mali hesap bilgisine sahip olması her zaman yeterli olmayabilir. Malın niteliğine göre lojistik, üretim veya sektörel teknik bilgi de gerekebilir; bu durumda heyet hâlinde inceleme istenmeli ve hangi soruyu hangi uzmanlık alanının cevaplayacağı görevlendirme kararında gösterilmelidir.

Bilirkişi Kim Olabilir, Nasıl Atanır?

Bilirkişi atanması ve gerekçe gösterilerek sayısının birden çok olarak belirlenmesi hâkim veya mahkemeye aittir; soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı da bu yetkileri kullanabilir (CMK m.63/2-3). Bilirkişiler, bölge adliye mahkemelerinin yargı çevreleri esas alınarak bilirkişilik bölge kurulunca hazırlanan listelerdeki kişiler arasından seçilir; listede uygun uzmanlıkta kişi bulunmazsa kanundaki şartlarla liste dışından görevlendirme yapılabilir (CMK m.64/1-2).

Bilirkişinin atanmasına ilişkin kurallar

KonuKuralDayanak
Atama yetkisiHâkim veya mahkeme; soruşturmada Cumhuriyet savcısı daCMK m.63/2-3
Birden çok bilirkişiSayının birden çok belirlenmesi gerekçe gösterilerek yapılırCMK m.63/2
ListeBilirkişilik bölge kurulunun listesinden seçilir; listede uygun kişi yoksa kanundaki şartlarla liste dışındanCMK m.64/1-2
Resmî bilirkişilerKanunların belirli konularda görevlendirdiği resmî bilirkişiler öncelikle atanırCMK m.64/3
Kamu görevlileriBağlı bulundukları kurumla ilgili davalarda bilirkişi olarak atanamazlarCMK m.64/3
YeminListedeki bilirkişiler bölge kuruluna veya adalet komisyonuna, liste dışındakiler kendilerini atayan merci huzurunda yemin ederCMK m.64/5-6
Kabul yükümlülüğüListede yer alanlar, gerekli fen ve sanatı meslek edinenler ve gerekli mesleği yapmaya resmen yetkili olanlar görevi kabul etmekle yükümlüdürCMK m.65

Kamu görevlilerine ilişkin sınır, sahte fatura dosyalarında ayrıca dikkat gerektirir. Vergi idaresinin şikâyetçi veya katılan olarak yer aldığı bir davada, bu idarede görev yapan bir kişinin bilirkişi olarak atanması CMK m.64/3 bakımından tartışılmalı ve atama kararına karşı bu yönden itiraz edilmelidir. Bilirkişinin tarafsızlığını şüpheye düşüren başka hâllerde ise ret yoluna başvurulabilir (CMK m.69).

Bilirkişinin Bilgi Toplama Yetkisi ve Savunmanın Katkısı

Bilirkişi incelemesi yaptırılmasına ilişkin kararda, cevaplandırılması uzmanlık, özel veya teknik bilgiyi gerektiren sorularla inceleme konusu ve görevin yerine getirileceği süre belirtilir (CMK m.66/1). Bilirkişi görevi için şüpheli veya sanık dışındaki kişilerin bilgilerine başvurabilir; savunma da incelemeye katkı sunmak için kanunun tanıdığı imkânları kullanabilir.

İnceleme sırasında kullanılabilecek imkânlar

İmkânİçerikDayanak
Üçüncü kişilerden bilgiBilirkişi, şüpheli veya sanık dışındaki kişilerin bilgilerine başvurabilirCMK m.66/4
Uzmanlık dışı sorunMercii, bilirkişinin konusunda bilgisiyle tanınmış kişilerle bir araya gelmesine izin verebilir; bu kişilerin raporları bilirkişi raporunun tamamlayıcı bölümü olurCMK m.66/4
Teknik bilgi verecek kişilerin dinlenmesiİlgililer, bilirkişiye teknik bilgi verebilecek ve isimlerini belirleyecekleri kişilerin dinlenmesini veya bazı araştırmaların yapılmasını isteyebilirCMK m.66/5
Sanığa soruBilirkişi gerekirse sanığa mahkeme başkanı, hâkim veya savcı aracılığıyla soru sorabilir; doğrudan sormasına izin verilebilirCMK m.66/6

CMK m.66/5, sahte fatura savunmasında özellikle değerlidir. Şirketin depo sorumlusu, sevkiyatı yapan nakliyeci veya malı işleyen üretim sorumlusu gibi kişilerin bilirkişiye teknik bilgi vermek üzere dinlenmesi istenebilir. Bu talep, isimleri ve her birinin hangi konuda bilgi vereceği gösterilerek yazılı yapılmalıdır. Talebin reddedilmesi, rapora itirazda ve istinafta eksik incelemenin göstergesi olarak ileri sürülebilir.

Ceza Davasında Rapora İtiraz

Bilirkişi raporunun örnekleri taraflara verilebilir veya iadeli taahhütlü mektupla gönderilebilir (CMK m.67/4). Taraflara, yeni bilirkişi incelemesi yapılması veya itirazlarını bildirmeleri için süre verilir; bu istemler reddedilirse üç gün içinde gerekçeli bir karar verilir (CMK m.67/5). Mahkeme bilirkişinin duruşmada dinlenmesine karar verebilir ve ilgililerden birinin istemi hâlinde de bilirkişiyi çağırabilir (CMK m.68/1).

Ceza davasında rapora karşı araçlar

AraçİçerikDayanak
Rapora itirazMahkemenin verdiği süre içinde eksiklik, çelişki ve sınır aşımı gösterilirCMK m.67/5
Yeni bilirkişi incelemesiFarklı uzmanlık alanlarını kapsayan heyet istenebilir; ret hâlinde gerekçeli karar verilirCMK m.67/5
Bilirkişinin dinlenmesiRapordaki tespitlerin dayanağı duruşmada sorulurCMK m.68/1
Uzman mütalaasıOlayla ilgili veya bilirkişi raporu hakkında bilimsel mütalaa; uzman da duruşmada dinlenebilirCMK m.67/6, m.68/3
Bilirkişinin reddiTarafsızlığı şüphe uyandıran hâllerdeCMK m.69

Sanık müdafii bakımından rapora itiraz, beraat savunmasının bir parçasıdır: rapordaki teknik eksiklikler gösterilirken suçun işlendiği kabul edilmez. Rapor aleyhe olsa bile, tespitleri dışındaki hukuki değerlendirmeler mahkemeyi bağlamaz; bilirkişinin hukuki nitelendirme yapamayacağı CMK m.67/3’te açıkça yazılıdır.

Vergi Davasında Rapora İtiraz: HMK m.281

Vergi davasında bilirkişiye ilişkin konularda İYUK m.31 uyarınca HMK uygulanır. Taraflar bilirkişi raporunun kendilerine tebliğinden itibaren iki hafta içinde, raporda eksik gördükleri hususların tamamlattırılmasını, belirsizlik gösteren hususlar hakkında açıklama yapılmasını veya yeni bilirkişi atanmasını mahkemeden isteyebilir. Talebin bu süre içinde hazırlanması çok zor veya imkânsızsa ya da özel veya teknik bir çalışma gerektiriyorsa, yine bu süre içinde başvuran tarafa bir defaya mahsus ve iki haftayı geçmemek üzere ek süre verilebilir (HMK m.281/1).

Vergi davasında rapora karşı araçlar

AraçİçerikDayanak
Tamamlatma, açıklama, yeni bilirkişiTebliğden itibaren iki hafta; gerekirse bir defaya mahsus iki hafta ek süreHMK m.281/1
Ek rapor veya sözlü açıklamaMahkeme yeni sorularla ek rapor alabilir veya duruşmada açıklama isteyebilirHMK m.281/2
Yeni bilirkişiyle tekrar incelemeMahkeme gerçeğin ortaya çıkması için gerekli görürse yaptırabilirHMK m.281/3
Uzman görüşüTaraflar uzmanından bilimsel mütalaa alabilir; uzman davet edilip dinlenebilirHMK m.293/1-2
Serbest değerlendirmeHâkim bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirirHMK m.282

Vergi mahkemeleri bakmakta oldukları davalara ait her türlü incelemeyi kendiliğinden yapar (İYUK m.20/1). Bu nedenle bilirkişi incelemesi yalnız tarafların talebine bağlı değildir; ancak mahkemeden, satıcı hakkındaki tespitlerin ötesinde alıcının kendi teslim, ödeme ve stok belgelerinin incelenmesinin açıkça istenmesi gerekir. Uzman görüşü veren kişi çağrıldığı duruşmaya geçerli özrü olmadan gelmezse hazırladığı rapor değerlendirilmez (HMK m.293/3). HMK m.281’in genel uygulaması bilirkişi raporuna itiraz rehberinde anlatılmıştır.

Rapora İtirazda Kontrol Listesi

Sahte fatura dosyasındaki bir bilirkişi raporu, hem içerik hem usul yönünden aşağıdaki sorularla okunmalıdır. Her soru, itiraz dilekçesinde ayrı bir husus olarak ileri sürülebilir.

Bilirkişi raporu kontrol listesi

SoruNeden önemli?Dayanak
Rapor hukuki nitelendirme yapıyor mu?Fatura sahtedir, kast vardır gibi ifadeler bilirkişinin görev sınırı dışındadırCMK m.67/3; 6754 m.3/2
Sorulan sorular cevaplanmış mı?Cevapsız soru eksik inceleme demektir6754 m.3/6; HMK m.281/1
Teslim, ödeme ve stok belgeleri incelenmiş mi?Muamelelerin gerçek mahiyeti esastırVUK m.3/B
Rapor yalnız vergi suçu raporunu mu tekrar ediyor?Bağımsız inceleme yapılmadığını gösterir6754 m.3/1
Hesaplar dönem ve tutar olarak doğru mu?Vergi kaybı, zincirleme suç ve etkin pişmanlık tutarını etkilerVUK m.359
İnceleme bizzat ve süresinde yapılmış mı?Görev devri ve süre aşımı usul eksikliğidir6754 m.3/4; CMK m.66/1-2

İtirazın etkisi, karşı görüşün belgeye ve teknik bir dayanağa oturtulmasına bağlıdır. Bu nedenle itiraz dilekçesine, mümkünse bir uzman mütalaası ve rapordaki hatalı hesapların düzeltilmiş tabloları eklenmelidir.

Bilirkişi İncelemesine Hazırlık: Belge Dizini

Bilirkişi çoğu zaman dosyada bulunan belgeler üzerinden çalışır. Şirketin elindeki teslim, ödeme ve stok belgeleri dosyaya düzenli bir dizinle girmemişse rapor bu belgeleri değerlendirmeden yazılabilir. Bu nedenle görevlendirme kararından önce veya hemen sonra, hangi belgenin hangi soruyu cevapladığını gösteren bir dizin sunulmalıdır.

Belge dizini örneği

BelgeCevapladığı soru
Sipariş, teklif ve sözleşmelerSatıcıyla ticari ilişkinin nasıl kurulduğu
Sevk irsaliyeleri, taşıma belgeleri, kantar fişleriMalın şirkete fiilen girip girmediği
Depo giriş kayıtları ve stok kartlarıFaturadaki miktarın stoğa alınıp alınmadığı
Üretim reçeteleri ve satış faturalarıMalın üretimde veya satışta kullanılıp kullanılmadığı
Banka dekontları ve hesap özetleriBedelin kime ödendiği ve geri dönüp dönmediği
Satıcıya ilişkin işlem tarihli sorgulamalarİşlem tarihinde satıcı hakkında bilinen bir olumsuzluk bulunup bulunmadığı

Muamelelerin gerçek mahiyeti yemin hariç her türlü delille ispatlanabilir (VUK m.3/B). Dizin, bu delillerin bilirkişi ve mahkeme tarafından görülmesini sağlamanın en pratik yoludur; rapor bu belgeleri değerlendirmemişse, dizin rapora itirazda eksik incelemenin kanıtı olarak da kullanılır.

Rapordaki Tespitlerin Cezaya ve Ödemeye Etkisi

Bilirkişi raporu yalnız suçun oluşup oluşmadığı tartışmasında değil, aksi kanaat hâlinde verilecek cezanın ve ödenecek tutarın belirlenmesinde de önemlidir. Bu nedenle rapordaki dönem, tarih ve tutar tespitleri, beraat savunması saklı kalmak üzere ayrıca denetlenmelidir.

Rapordaki tespitlerin hukuki sonuçları

Rapordaki tespitHukuki sonucuDayanak
Fiillerin birden fazla takvim yılı veya dönemde işlendiğiAynı suç işleme kararının icrası kabul edilirse zincirleme suç hükümleri uygulanırVUK m.359; TCK m.43
Son fiil tarihiDava zamanaşımının başlangıcı ve 15 Nisan 2022 öncesi lehe ceza sınırlarının uygulanıp uygulanmayacağıTCK m.7/2, m.66
Tarh edilen vergi ve kesilen ceza tutarıEtkin pişmanlık indirimi için ödenecek tutarın hesabıVUK m.359
Tarh edilen vergi bulunmamasıCeza yarı oranında indirilirVUK m.359

Rapordaki tarih ve tutarların hesaplama aracına girilmesiyle aksi kanaat hâlinde sonucun ne olacağı görülebilir; hesap vergi kaçakçılığı ceza ve etkin pişmanlık hesaplama aracı ile yapılabilir. Zamanaşımı hesabı sahte fatura zamanaşımı rehberinde anlatılmıştır.

Vergi Davası ile Ceza Davasındaki Raporların İlişkisi

Aynı faturalar hakkında vergi mahkemesinde ve ceza mahkemesinde ayrı bilirkişi incelemeleri yapılabilir. VUK m.367’de, ceza mahkemesi kararlarının vergi cezalarını uygulayacak mercileri etkilemeyeceğini ve bu mercilerin kararlarının ceza hâkimini bağlamayacağını düzenleyen fıkra Anayasa Mahkemesinin 4.11.2021 tarihli, E.2019/4, K.2021/78 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. İki davada alınan raporların ve kararların birbirine sunulması bu nedenle önem kazanmıştır.

Vergi davasında alınan ve işlemin gerçekliğini doğrulayan bir bilirkişi raporu ceza dosyasına, ceza davasında alınan lehe bir rapor ise vergi dosyasına delil olarak sunulmalıdır. Raporlar arasında çelişki varsa, hangi raporun hangi belgeleri incelediği gösterilerek çelişkinin giderilmesi istenmelidir. Hâkim bilirkişinin görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirdiğinden (HMK m.282), diğer davadaki rapor da bu değerlendirmenin bir parçası olabilir.

Vergi Davasında Görevlendirme Kararı, Rapor İçeriği ve Tebliğ

Vergi davasında bilirkişiye ilişkin hükümler İYUK m.31 uyarınca HMK’dan gelir. Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişiye başvurabilir; genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda başvuramaz (HMK m.266/1). Görevlendirme kararından rapor tebliğine kadar her aşama kanunda ayrıca düzenlenmiştir.

Vergi davasında bilirkişi incelemesinin aşamaları

AşamaKuralDayanak
Görevlendirme kararıİncelemenin kapsamı bütün sınırlarıyla ve açıkça, cevaplanacak sorular ve rapor süresi belirlenir; tarafların görüşü önceden alınırHMK m.273/1
SüreRapor süresi üç ayı geçemez; bilirkişinin talebiyle en çok üç ay uzatılabilir; süresinde rapor vermeyen bilirkişi değiştirilebilirHMK m.274/1-2
Bilirkişinin çalışmasıMahkemenin yönetim ve denetimi altında çalışır; görevin kapsamına ilişkin tereddüdün giderilmesini mahkemeden isteyebilirHMK m.278/1-2
Tarafların bilgisiMahkemenin izniyle tarafların bilgisine başvurabilir; bir tarafı diğeri olmadan dinleyemeyeceği hatırlatılırHMK m.278/3
Keşif ihtiyacıİnceleme için bir yerin görülmesi gerekiyorsa mahkeme buna karar verebilirHMK m.278/4
Rapor içeriğiTarafların adları, görevlendirilen hususlar, incelenen olaylar, gerekçe ve sonuç, bilirkişiler arasındaki görüş ayrılığı, tarih ve imza; karşı görüşteki bilirkişi ayrı rapor verebilirHMK m.279/2
Hukuki nitelendirme yasağıBilirkişi raporunda ve sözlü açıklamalarında hâkimin yapması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamazHMK m.279/4
TebliğRaporun birer örneği duruşma gününden önce taraflara tebliğ edilirHMK m.280/1

Görevlendirme kararından önce tarafların görüşünün alınması, sahte fatura davasında mükellefe soruların içeriğini etkileme imkânı verir. Bu aşamada, satıcı hakkındaki tespitlerin yanında şirketin kendi teslim, ödeme ve stok belgelerinin incelenmesini sağlayacak soruların açıkça yazılması istenmelidir. Bilirkişinin taraflardan bilgi istemesi hâlinde ise bu işlem diğer taraf da bulunarak yapılmalıdır; tek taraflı görüşmeye dayanan tespitler rapora itirazda ileri sürülebilir.

Örnek Soru Seti: Bilirkişiye Yöneltilecek Teknik Sorular

Aşağıdaki sorular, sahte fatura kullanma iddiasının bulunduğu bir ceza veya vergi davasında görevlendirme kararına konulmak üzere önerilebilecek teknik sorulardır. Hiçbiri belgenin hukuki niteliği veya sanığın kastı hakkında değildir; her biri belgeler üzerinden cevaplanabilecek bir tespite yöneliktir.

  1. Dava konusu faturalarda yer alan malın cinsi, miktarı ve tarihleri ile şirketin sevk irsaliyeleri, taşıma belgeleri ve kantar fişleri birbirleriyle uyumlu mudur?
  2. Faturalarda gösterilen mal şirketin depo giriş kayıtlarına ve stok kartlarına hangi tarihlerde ve hangi miktarlarda alınmıştır?
  3. Bu mal şirketin üretim kayıtlarına göre hangi ürünlerin üretiminde kullanılmış, bu ürünler hangi faturalarla satılmıştır?
  4. Şirketin ilgili dönemdeki üretim ve satış miktarı, dava konusu faturalar dikkate alınmadan açıklanabilir mi?
  5. Fatura bedelleri hangi banka hesaplarından, hangi tarihlerde, hangi hesaplara ödenmiştir; ödenen tutarların şirkete veya yöneticilerine geri döndüğüne ilişkin bir hesap hareketi var mıdır?
  6. Satıcının dava konusu dönemdeki alış kayıtları, şirkete satılan miktarı karşılayacak düzeyde midir; bu tespit hangi belgelere dayanmaktadır?
  7. Vergi suçu raporundaki hesaplar dönem, fatura ve tutar itibarıyla dosyadaki belgelerle uyumlu mudur; varsa farklar nelerdir?
  8. Reddedilen indirim ve hesaplanan vergi kaybı hangi dönemlere ve hangi tutarlara ilişkindir?

Soruların her biri, cevabı gösterecek belgelerle eşleştirilerek sunulmalıdır. Bilirkişi bu sorulardan birini cevapsız bırakırsa, eksik inceleme gerekçesiyle tamamlatma veya yeni bilirkişi istenebilir (CMK m.67/5; HMK m.281/1).

Bilirkişi Hakkında Bilirkişilik Bölge Kuruluna Şikâyet

Rapora itiraz mahkemeye yapılır; bilirkişinin görev kurallarına aykırı davranışı ise ayrıca bilirkişilik bölge kuruluna bildirilebilir. Bölge kurulları raporları özel veya teknik bilgi yönünden denetleyemez ve raporun teknik içeriğine ilişkin başvuruları incelemeden reddeder (6754 m.14/3-4). Buna karşılık bilirkişinin hukuki nitelendirme yapması gibi kanuna aykırılıklar, bilirkişi hakkında yaptırım konusu olabilir.

Bölge kurulu aşaması

KonuKuralDayanak
YaptırımKanunda sayılan aykırılıklarda uyarma veya bir yıla kadar geçici süreyle listeden çıkarma6754 m.13/2
Teknik içerikKurul raporu özel veya teknik bilgi yönünden denetleyemez; bu yöndeki başvurular incelenmeksizin reddedilir6754 m.14/3-4
İtirazKurul kararlarına tebliğ veya ilan tarihinden itibaren otuz gün içinde kararı veren kurula itiraz edilir6754 m.15/1

Ankara Bilirkişilik Bölge Kurulunun yayımlanmış kararlarında, raporunda hukuki nitelendirme ve değerlendirme yapan bilirkişiler hakkında 6754 sayılı Kanunun 3/2 ve 13. maddeleri uyarınca uyarma yaptırımı uygulandığı görülmektedir (2019/670 ve 2019/1083 sayılı kararlar). Aynı kararlarda kurulun raporu iptal etme yetkisinin bulunmadığı da belirtilmiştir. Bu nedenle şikâyet, mahkemedeki itirazın yerine geçmez; raporun hükme esas alınmaması için itiraz mahkemeye ayrıca ve süresinde yapılmalıdır.

Bilirkişinin Çekinmesi ve Ücreti

Tanıklıktan çekinmeyi gerektiren sebepler bilirkişiler için de geçerlidir; bilirkişi geçerli başka sebeplerle de görüş bildirmekten çekinebilir (CMK m.70/1). Bilirkişiye emek ve mesaisiyle orantılı bir ücret ile inceleme, ulaşım ve konaklama gibi giderleri Adalet Bakanlığının tarifesi esas alınarak ödenir (CMK m.72/1). Savunmanın sunduğu uzman mütalaası ise taraf tarafından temin edilir; mütalaanın ağırlığı, hazırlayanın uzmanlık alanına ve incelediği belgelere dayanmasına bağlıdır.

Dilekçe Örneği: Ceza Davasında Bilirkişi Raporuna İtiraz ve Yeni Bilirkişi İncelemesi Talebi

Aşağıdaki örnek, sahte fatura kullanma iddiasıyla açılan davada aleyhe bir bilirkişi raporu dosyaya geldiğinde, mahkemenin verdiği süre içinde sunulacak beyan için hazırlanmıştır. Ana talep beraattir; rapora itiraz ve yeni inceleme istemi bu savunmanın parçası olarak ileri sürülmüştür. Bilgiler somut dosyaya göre doldurulmalıdır.

…………… ASLİYE CEZA MAHKEMESİNE

DOSYA NO : 2026/…… Esas
SANIK : ……………
MÜDAFİİ : Av. ……………
KONU : …/…/2026 tarihli bilirkişi raporuna itirazlarımız ile yeni bilirkişi heyetinden inceleme yaptırılması ve bilirkişinin duruşmada dinlenmesi talebimizin sunulmasıdır.

AÇIKLAMALAR

Mahkemenizce …/…/2026 tarihli ara kararla, sanığın yönetim kurulu başkanı olduğu şirketin …… yılında …………… firmasından aldığı faturalara ilişkin bilirkişi incelemesi yaptırılmıştır. Rapor …/…/2026 tarihinde tarafımıza tebliğ edilmiştir. Rapor hem görev sınırını aşmakta hem de sorulan teknik soruları cevapsız bırakmaktadır. İtirazlarımızı aşağıda sunuyoruz; müvekkilin beraatine ilişkin savunmalarımız saklıdır.

1. CMK m.67/3 ve 6754 sayılı Kanun m.3/2 uyarınca rapordaki hukuki değerlendirmeler dikkate alınamaz
Raporun sonuç bölümünde “faturaların sahte olduğu ve sanığın bunu bildiği” sonucuna varılmıştır. Bilirkişi, hâkim tarafından yapılması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz. Belgenin niteliği ve sanığın kastı Mahkemenizin takdirindedir. Raporun bu bölümleri hükme esas alınamaz.

2. 6754 sayılı Kanun m.3/6 uyarınca sorulan teknik sorular cevaplanmamıştır
Ara kararda bilirkişiden, faturalara konu malın şirkete girişini gösteren sevk irsaliyeleri, kantar fişleri ve depo kayıtlarının faturalarla uyumlu olup olmadığını ve malın üretimde kullanılıp kullanılmadığını incelemesi istenmiştir. Rapor bu belgeleri incelemeden, satıcı hakkındaki vergi suçu raporundaki tespitleri aktarmakla yetinmiştir. Bu hâliyle rapor eksik ve denetime elverişsizdir.

3. VUK m.3/B uyarınca işlemlerin gerçek mahiyeti belgelerle incelenmelidir
Vergilendirmede muamelelerin gerçek mahiyeti esastır ve bu mahiyet her türlü delille ispatlanabilir. Dosyada şirketin ödemelerinin satıcının banka hesabına yapıldığını ve paranın geri dönmediğini gösteren banka kayıtları ile malın satışına ilişkin faturalar bulunmaktadır. Bu belgelerin hiçbiri raporda değerlendirilmemiştir.

4. CMK m.67/5 uyarınca yeni bilirkişi heyetinden inceleme yaptırılmalıdır
Malın niteliği nedeniyle inceleme, mali hesap bilgisinin yanında lojistik ve üretim süreçlerine ilişkin teknik bilgi de gerektirmektedir. Bir yeminli mali müşavir ile …………… alanında teknik bilgisi bulunan bir bilirkişiden oluşan heyete, ara karardaki soruların yeniden ve belgeler üzerinden cevaplandırılması için inceleme yaptırılmasını talep ediyoruz.

5. CMK m.67/6 ve m.68 uyarınca uzman mütalaası değerlendirilmeli, bilirkişi dinlenmelidir
Rapor hakkında alınan …/…/2026 tarihli uzman mütalaası ekte sunulmuştur. Mütalaada, rapordaki stok hesabının …… dönemine ait girişleri dikkate almadığı gösterilmektedir. Bilirkişinin bu hususlarda duruşmada dinlenmesini ve mütalaayı hazırlayan uzmanın da çağrılmasını talep ediyoruz.

SONUÇ VE İSTEM

Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1. …/…/2026 tarihli bilirkişi raporuna itirazlarımızın kabulüyle raporun hükme esas alınmamasına,
2. Ara karardaki soruların cevaplandırılması için yeni bir bilirkişi heyetinden inceleme yaptırılmasına,
3. Bilirkişinin ve uzman mütalaasını hazırlayan uzmanın duruşmada dinlenmesine,
4. Esas hakkındaki savunmalarımız doğrultusunda müvekkilin beraatine,
karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim. …/…/2026

Sanık Müdafii
Av. ……………

EKLER: 1- Uzman mütalaası 2- Sevk, kantar ve depo kayıtları dizini 3- Banka kayıtları 4- Düzeltilmiş stok tablosu

Yeni inceleme istemi reddedilirse mahkeme üç gün içinde gerekçeli karar vermelidir (CMK m.67/5). Bu karar ve rapordaki eksiklikler, hüküm aleyhe olursa istinaf dilekçesinde ayrıca ileri sürülmelidir; istinaf aşaması sahte fatura istinaf dilekçesi örneği rehberinde anlatılmıştır.

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar?

Bilirkişi incelemesi, sahte fatura davasında teknik delillerin mahkeme önünde ilk kez bağımsız olarak değerlendirildiği aşamadır. Hukukçular Evi bu dosyalarda görevlendirme kararından önce teknik soruların hazırlanması, hukuki soruların bilirkişiye yöneltilmemesi için talepte bulunulması, belge dizinlerinin bilirkişiye sunulması, rapora itiraz ve yeni inceleme istemlerinin hazırlanması, uzman mütalaası alınması, bilirkişinin duruşmada dinlenmesi ile vergi davasındaki HMK m.281 sürelerinin takibi işlerini birlikte yürütür. Av. Fatma Öztürk’ün mesleki bilgileri yazar sayfasında, kurumsal hizmet kapsamı sahte fatura avukatı sayfasında yer alır. Dosyanızın değerlendirilmesi için 0554 648 37 15 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Sahte fatura davasında bilirkişi incelemesi zorunlu mu?

Kanun bilirkişiye başvuruyu çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren hâllere bağlar; mahkeme re’sen veya taraf istemiyle karar verebilir (CMK m.63/1).

Vergi suçu raporu bilirkişi raporu yerine geçer mi?

Hayır. Vergi suçu raporu inceleme elemanının raporudur; mahkemenin atadığı bilirkişinin raporu değildir. Teknik tespitlere karşı ayrıca bilirkişi incelemesi istenebilir.

Bilirkişi “fatura sahtedir” diyebilir mi?

Hayır. Bilirkişi hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz (CMK m.67/3; 6754 m.3/2).

Bilirkişiye hangi sorular sorulmalı?

Malın girişi, stok ve üretim kayıtları, ödeme akışı, vergi kaybının dönem ve tutarı gibi teknik ve hesaba dayalı sorular.

Ceza davasında bilirkişi raporu ne kadar sürede verilir?

En çok üç ay; bilirkişinin istemi ve gerekçeli kararla en çok üç ay daha uzatılabilir (CMK m.66/1).

Ceza davasında rapora itiraz süresi ne kadar?

Mahkeme taraflara yeni bilirkişi incelemesi istemek veya itirazlarını bildirmek için süre verir (CMK m.67/5).

Vergi davasında rapora itiraz süresi ne kadar?

Raporun tebliğinden itibaren iki hafta; gerekirse bir defaya mahsus en çok iki hafta ek süre verilebilir (HMK m.281/1).

Yeni bilirkişi istemim reddedilirse ne olur?

Ceza davasında üç gün içinde gerekçeli karar verilir (CMK m.67/5); bu karar istinafta ileri sürülebilir.

Uzman mütalaası nedir?

Tarafların olayla veya bilirkişi raporuyla ilgili olarak uzmanından aldığı bilimsel görüştür; yalnız bu nedenle ayrıca süre istenemez (CMK m.67/6; HMK m.293/1).

Bilirkişi duruşmada dinlenebilir mi?

Evet. Mahkeme re’sen veya istem üzerine bilirkişiyi çağırabilir; uzman mütalaası hazırlayan uzman da dinlenebilir (CMK m.68/1, m.68/3).

Bilirkişiyi reddedebilir miyim?

Hâkimin reddini gerektiren sebepler bilirkişi için de geçerlidir ve sanık ile müdafi ret hakkını kullanabilir (CMK m.69).

Mahkeme bilirkişi raporuna bağlı mı?

Vergi davasında hâkim bilirkişinin görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m.282). Ceza davasında da rapordaki hukuki değerlendirmeler mahkemeyi bağlamaz (CMK m.67/3).

Bilirkişi şirket çalışanlarını dinleyebilir mi?

Bilirkişi sanık dışındaki kişilerin bilgilerine başvurabilir; savunma da bilirkişiye teknik bilgi verebilecek kişilerin isimlerini belirterek dinlenmelerini isteyebilir (CMK m.66/4-5).

Vergi idaresinde çalışan biri bilirkişi olabilir mi?

Kamu görevlileri bağlı bulundukları kurumla ilgili davalarda bilirkişi olarak atanamaz (CMK m.64/3). Vergi idaresinin taraf olduğu dosyalarda bu yönden itiraz edilebilir.

Bilirkişiyi bölge kuruluna şikâyet edebilir miyim?

Evet. Hukuki nitelendirme yapılması gibi aykırılıklarda kurul uyarma veya geçici listeden çıkarma uygulayabilir (6754 m.13/2); ancak kurul raporun teknik içeriğini denetleyemez ve raporu iptal edemez, itiraz mahkemeye ayrıca yapılmalıdır.

Vergi davasında bilirkişiye sorular nasıl belirlenir?

Mahkeme görevlendirme kararında incelemenin kapsamını, soruları ve süreyi belirler ve bundan önce tarafların görüşünü alır (HMK m.273/1).

Aynı konuda ikinci rapor alınabilir mi?

Aynı konuda bir kez rapor alınması esastır; eksiklik veya belirsizlik varsa ek rapor istenebilir (6754 m.3/7). Mahkeme gerekli görürse yeni bilirkişiyle tekrar inceleme yaptırabilir (HMK m.281/3).

📚 İlgili Rehberler

Aleyhe bir bilirkişi raporu mu geldi?

Ceza davasında mahkemenin verdiği süre, vergi davasında iki haftalık süre içinde itiraz ve yeni inceleme istenmelidir. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.

📞 0554 648 37 15
💬 WhatsApp

Mevzuat kontrolü: Bu yazıdaki CMK, HMK, İYUK ve 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu hükümleri Adalet Bakanlığı Bilirkişilik Daire Başkanlığının yayımladığı metinler ve güncel kanun metinleri, VUK hükümleri Gelir İdaresi Başkanlığının güncel mevzuat metni üzerinden 27 Ekim 2026 itibarıyla kontrol edilmiştir.

Bu içerik Ceza Hukuku ve Vergi Hukuku alanlarındadır.

Ceza Hukuku Rehberi  ·  Vergi Hukuku Rehberi  ·  Tüm hukuk dalları


Bu konuda hukuki destek almak için

📞 Ara: +905546483715💬 WhatsApp’tan yaz

Post by Av. Fatma Öztürk