Nafakanın ödendiğini ispat yükü ödeme yaptığını ileri süren borçludadır ve elden yapılan ödemenin makbuzsuz ispatı çok zordur. İlamlı takipte icra mahkemesine yapılan itirazda ödeme, ancak resmî makamlarca düzenlenmiş veya onaylanmış bir belgeyle ya da icra dairesinde, icra mahkemesinde veya mahkeme önünde ikrar edilmiş bir senetle ispatlanabilir (İİK m.33/1); Hukuk Genel Kurulu bu aşamada tanık, yemin veya yazılı delil başlangıcıyla ispatın mümkün olmadığını kabul etmiştir (YHGK, E.2022/8-759, K.2023/49). Genel mahkemede açılacak menfi tespit veya istirdat davasında ise HMK’nın senetle ispat kuralları uygulanır; 2026 için sınırın 41.000 TL olarak uygulandığı aktarılmaktadır (HMK m.200). Alacaklıdan gelen bir mesaj delil başlangıcı olabilir (HMK m.202). Birlikte yaşama ve bakılma gibi fiilî durumlar ise tanıkla ispatlanabilir. Bundan sonra ödemeyi banka yoluyla ve “… ayı nafaka” açıklamasıyla yapmak, alacaklı ödemeyi kabul etmiyorsa tevdi yoluna gitmek gerekir (TBK m.107).
Güncel durum (25 Ekim 2026). İİK 33 ve 72 ile HMK 200-203. maddelerinde konuyu değiştiren yeni bir düzenleme tespit etmedik; ikincil kaynaklara göre 12. Yargı Paketi (7589 s.K., RG 31.07.2026) HMK’nın başka maddelerini değiştirmiş, bu hükümlere dokunmamıştır. HMK 200’deki 2.500 TL’lik sınır yeniden değerleme oranıyla her yıl güncellenir; 2026 için 41.000 TL olarak uygulandığı aktarılmaktadır (2025: 33.000 TL; ikincil kaynak: Prof. Dr. Nedim Meriç, Legalbank). Tutarı dosyanızda resmî ilanlardan teyit ediniz.
Elden ödediğiniz nafakayı ispatlamak için delil planı kuralım
İcra emrine itiraz, menfi tespit veya istirdat davası, delil başlangıcı ve tevdi: süreler kısa olduğundan dosyanızı hemen değerlendirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
📞 0554 648 37 15💬 WhatsAppİçindekiler
- Kısa cevaplar
- İspat yükü ve makbuz hakkı
- İcra mahkemesinde: İİK 33
- Genel mahkemede: menfi tespit ve istirdat
- Banka ödemeleri ve açıklama
- Hangi deliller işe yarar?
- Birlikte yaşama ve bakılma
- Tazyik hapsi şikâyetinde ödeme savunması
- Süreler
- Alacaklı ödemeyi kabul etmiyorsa: tevdi
- Bundan sonrası için güvenli ödeme
- Alacaklının durumu
- Dilekçe örnekleri
- Örnek senaryolar
- Yol haritası
- Sık yapılan hatalar
- Sıkça sorulan sorular
Kısa Cevaplar
Tablo: Elden ödenen nafakanın ispatı hakkında kısa cevaplar
| Soru | Kısa cevap | Dayanak |
|---|---|---|
| Ödemeyi kim ispat eder? | Ödediğini ileri süren borçlu | HMK m.190 |
| Makbuz isteyebilir miyim? | Evet; borçlunun hakkıdır | TBK m.103 |
| İcra mahkemesinde tanıkla ispat? | Hayır; belge gerekir | İİK m.33/1; YHGK, K.2023/49 |
| İcra mahkemesinde yemin? | Hayır | YHGK, E.2022/8-759, K.2023/49 |
| Menfi tespit davasında? | HMK’nın senetle ispat kuralları | İİK m.72; HMK m.200-203 |
| Senetle ispat sınırı 2026? | 41.000 TL olarak uygulanıyor | HMK m.200 (ikincil kaynak) |
| Alacaklının mesajı işe yarar mı? | Delil başlangıcı olabilir; tanık dinlenebilir | HMK m.202 |
| Açıklamasız havale mahsup edilir mi? | Daireler arasında farklı yaklaşım var | YİBHGK, K.2019/2 |
| Birlikte yaşadık, o da sayılır mı? | Bakılma fiilî durumu tanıkla ispatlanabilir | YHGK, K.2023/49 |
| Alacaklı ödemeyi almıyorsa? | Tevdi yeri belirletip tevdi | TBK m.106, 107 |
| İki kez ödedim, geri alabilir miyim? | İstirdat davası, ödemeden itibaren bir yıl | İİK m.72/6 |
İlamlı takibin işleyişini ilamlı icra takibi, nafakanın icra yoluyla tahsilini ödenmeyen nafaka için icra takibi yazılarımızda anlattık.
İspat Yükü, İfa Yeri ve Makbuz Hakkı: HMK 190, TBK 89 ve 103-104
Nafaka mahkeme kararıyla belirlenmiş bir borçtur; borcun varlığını gösteren belge ilamın kendisidir. Borcun ödendiği ise borcu sona erdiren bir vakıadır ve ispat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa, yani ödeme yaptığını ileri süren borçluya aittir (HMK m.190/1). Hukuk Genel Kurulu da nafaka borcunun üçüncü kişiye ödendiği iddiasında ispat yükünün borçluda olduğunu ve borcu doğuran işleme denk güçte delille ispat gerektiğini kabul etmiştir (YHGK, 17.05.2022, E.2020/3-133, K.2022/658; ikincil kaynak).
Para borçları kural olarak alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde ödenir (TBK m.89). Kanun elden ödemeyi yasaklamaz; ancak elden ödeyen borçlu ispat aracını kendisi oluşturmak zorundadır. Bunun için kanun borçluya bir hak tanır: Borcunu ödeyen borçlu makbuz isteyebilir; borcun tamamı ödenmişse borç senedinin geri verilmesini veya iptalini, kısmi ödemede ise makbuz verilmesini ve ödemenin senede işlenmesini isteyebilir (TBK m.103).
Makbuzun bir de karine etkisi vardır: “Faiz veya kira bedeli gibi dönemsel edimlerden biri için, alacaklı tarafından çekince belirtilmeksizin makbuz verilmişse”, “önceki dönemlere ait edimler de ifa edilmiş sayılır.” (TBK m.104/1). Nafaka da her ay doğan dönemsel bir edimdir. Alacaklının örneğin Mart ayı nafakası için çekincesiz verdiği makbuz, önceki ayların da ödendiğine karine oluşturabilir. Bu bir adi karinedir; alacaklı aksini ispatlayabilir.
Tablo: Ödemenin ispatına ilişkin temel kurallar
| Kural | Anlamı | Dayanak |
|---|---|---|
| İspat yükü | Ödediğini ileri süren borçlu ispatlar | HMK m.190/1 |
| İfa yeri | Para borcu alacaklının yerleşim yerinde ödenir | TBK m.89 |
| Makbuz hakkı | Borçlu makbuz isteyebilir | TBK m.103 |
| Dönemsel edim karinesi | Çekincesiz son makbuz önceki dönemleri kapsar | TBK m.104/1 |
| Denk güçte delil | Borcu doğuran işleme denk delil | YHGK, K.2022/658 (ikincil kaynak) |
| Nafaka ödeme zamanı | Her ay peşin | TMK m.330/2 |
İcra Mahkemesinde Ödeme İddiası: İİK 33 ve Belge Şartı
Nafaka alacaklısı ilamlı takip başlattığında borçluya icra emri gönderilir. Borçlu yedi gün içinde icra mahkemesine başvurarak borcun zamanaşımına uğradığını, imhal veya itfa edildiğini ileri sürebilir. Ancak kanun ödeme iddiası için belge şartı arar: İtfa veya imhal iddiası yetkili mercilerce re’sen yapılmış veya usulüne göre tasdik edilmiş yahut icra dairesinde veya icra mahkemesinde veya mahkeme önünde ikrar olunmuş senetle tevsik edildiği takdirde icra geri bırakılır (İİK m.33/1). İcra emrinin tebliğinden sonra doğmuş itfa ve imhale dayanan istekler her zaman yapılabilir; ancak bunların noterlikçe re’sen yapılmış veya onaylanmış belgelere ya da icra zaptına dayanması gerekir (İİK m.33/2).
Hukuk Genel Kurulu, nafaka borçlusunun ödeme iddiasını İİK 33/1’de sayılan belgelerden biriyle ispatlaması gerektiğini; bu belgeler dışında yazılı delil başlangıcı, tanık veya yemin gibi bir delille ispat yapamayacağını açıkça belirtmiştir (YHGK, 08.02.2023, E.2022/8-759, K.2023/49; ikincil kaynak). Elden ödeme yapıp makbuz almayan veya yalnızca adi bir makbuzu bulunan borçlu bu nedenle icra mahkemesinde çoğu zaman sonuç alamaz. Adi makbuzun icra mahkemesinde işe yaraması, alacaklının imzayı ikrar etmesine bağlıdır.
Tablo: İcra mahkemesinde ödeme iddiası için kabul edilen ve edilmeyen deliller
| Delil | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Noterde düzenlenmiş veya onaylanmış ödeme belgesi | Kabul edilir | İİK m.33/1-2 |
| İcra dairesine yapılmış ödeme (icra zaptı) | Kabul edilir | İİK m.33/2 |
| Alacaklının imzasını ikrar ettiği adi makbuz | Kabul edilir | İİK m.33/1 |
| İmzası inkâr edilen adi makbuz | Yetersiz; genel mahkeme yolu | İİK m.33/1, 72 |
| Tanık beyanı | Kabul edilmez | YHGK, K.2023/49 |
| Yemin | Kabul edilmez | YHGK, K.2023/49 |
| Yazılı delil başlangıcı | Kabul edilmez | YHGK, K.2023/49 |
İcra mahkemesinin kararı, borçlunun genel mahkemede dava açma hakkını ortadan kaldırmaz; borçlu olmadığı hâlde ödemek zorunda kalan borçlunun istirdat davası hakkı saklıdır (İİK m.33/4). İtiraz dilekçesinin nasıl kurulacağını icranın geri bırakılması talebi dilekçesi, yedi günlük sürenin hesabını icranın geri bırakılması süre hesaplama sayfamızda anlattık.
Genel Mahkemede: Menfi Tespit, İstirdat ve HMK 200-203
İcra mahkemesinde belge sunamayan borçlu için yol genel mahkemedir. Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir (İİK m.72/1). Takipten sonra açılan davada ihtiyati tedbirle takibin durdurulmasına karar verilemez; borçlu yüzde on beşten az olmamak üzere teminat göstererek icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini isteyebilir (İİK m.72/2). Borç ödenmişse dava istirdat davası olarak devam eder; borçlu olmadığı parayı ödemek zorunda kalan kişi ödediği tarihten itibaren bir yıl içinde istirdat davası açabilir (İİK m.72/5-6). Nafakaya ilişkin bu davalar aile mahkemesinde görülür.
Genel mahkemede ispat HMK’ya göre yapılır. Bir hakkın doğumu, devri, değiştirilmesi, ikrarı veya itfası gibi amaçlarla yapılan hukuki işlemler, yapıldıkları tarihteki miktar veya değeri kanundaki sınırı aşıyorsa senetle ispat edilir (HMK m.200/1). Bu sınırın 2026 için 41.000 TL olarak uygulandığı aktarılmaktadır (ikincil kaynak). Senede bağlı her çeşit iddiaya karşı ileri sürülen ve senedin hüküm ve kuvvetini ortadan kaldıracak veya azaltacak nitelikteki hukuki işlemler ise miktarı ne olursa olsun tanıkla ispat olunamaz (HMK m.201). Hukuk Genel Kurulu da bir menfi tespit davasında, okul ve servis görevlilerine yapılan ödemelere ilişkin belgeler ile tanık beyanlarını nafaka borcunun ödendiğini ispatlamaya yeterli görmemiştir (YHGK, K.2022/658; ikincil kaynak).
Bu katı kuralların iki önemli istisnası vardır. Senetle ispat zorunluluğu bulunan hâllerde delil başlangıcı bulunursa tanık dinlenebilir; delil başlangıcı, iddia konusu hukuki işlemin tamamen ispatına yeterli olmamakla birlikte onu muhtemel gösteren ve kendisine karşı ileri sürülen kimse veya temsilcisi tarafından verilmiş veya gönderilmiş belgedir (HMK m.202). Ayrıca altsoy ve üstsoy, kardeşler ve eşler arasındaki işlemler gibi kanunda sayılan hâllerde tanık dinlenebilir (HMK m.203/1-a). Boşanma davası sürerken eşe ödenen tedbir nafakası bakımından bu istisnanın gündeme gelebileceği düşünülebilir; boşanma kesinleştikten sonra taraflar artık eş olmadığından durum farklıdır.
Tablo: İcra mahkemesi ile genel mahkemede ispat farkı
| Konu | İcra mahkemesi (İİK 33) | Aile mahkemesi (İİK 72) |
|---|---|---|
| Yargılama niteliği | Dar yetkili, belgeye dayalı | Genel yargılama |
| Ödeme iddiasının ispatı | Resmî veya ikrar edilmiş belge | HMK kuralları |
| Tanık | Ödeme için kabul edilmez | Sınır altı işlemde veya delil başlangıcıyla |
| Yemin | Kabul edilmez | HMK m.225 vd. şartlarıyla |
| Delil başlangıcı | Kabul edilmez | Tanık dinlenmesini sağlar (m.202) |
| Süre | İcra emrinden itibaren yedi gün | Takipten önce, sırasında; istirdat bir yıl |
Menfi tespit ve istirdat davalarının şartlarını menfi tespit ve istirdat davası ve İİK 72’de teminat ve tazminat yazılarımızda anlattık.
Banka Ödemeleri: Açıklamalı ve Açıklamasız Havale
Elden ödemenin yanında zaman zaman banka ödemeleri de yapılmıştır; burada da açıklama önemlidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, annenin hesabına nafaka açıklamasıyla yatırılan tutarın nafaka borcundan mahsup edilmesi gerektiğini, açıklamasız okul ödemelerinin ise nafakaya mahsup edilemeyeceğini kabul etmiştir (2. HD, 22.06.2022, E.2022/5396, K.2022/6165; ikincil kaynak).
Açıklamasız havalelerde Yargıtay daireleri arasında farklı yaklaşımlar oluşmuştur. İkincil kaynakların aktardığına göre 12. Hukuk Dairesi, açıklama olmasa bile ödenen miktar nispetinde borçlunun nafaka borcundan kurtulacağını kabul etmiş (12. HD, 19.02.2010, E.2009/22641, K.2010/3781); 3. Hukuk Dairesi ise nafaka borcuna ilişkin bir açıklama aramıştır (3. HD, 11.03.2015, E.2014/10434, K.2015/3962). Yargıtay İçtihatları Birleştirme Hukuk Genel Kurulu, iki dairenin incelediği işlerin farklı yargılama usullerine ve ispat araçlarına tabi olduğunu belirterek içtihadın birleştirilmesine yer olmadığına karar vermiştir (YİBHGK, 22.03.2019, E.2017/7, K.2019/2; RG 26.09.2019, 30900; ikincil kaynak).
Kanun da ödemenin hangi borca sayılacağını düzenler. Borçlu ödeme sırasında hangi borcu ödediğini bildirebilir (TBK m.101). Geçerli bir bildirim yoksa ödeme önce muaccel borca, birden çok muaccel borç varsa borçluya karşı ilk takip edilen borca, takip yoksa vadesi ilk gelen borca sayılır (TBK m.102). Bu nedenle açıklama yazmak, ödemenin hem nafakaya hem de doğru aya sayılmasını sağlar.
Tablo: Banka ödemesinin açıklamasına göre sonuçları
| Açıklama | Muhtemel sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| “2026 Ekim ayı iştirak nafakası” | Nafakaya ve ilgili aya sayılır | TBK m.101; Y2HD, E.2022/5396 |
| “Nafaka” | Nafakaya sayılır; ay TBK 102’ye göre | TBK m.102 |
| Açıklama yok | Daireler arasında farklı yaklaşım | YİBHGK, K.2019/2 |
| “Borç”, “harçlık”, “hediye” | Nafakaya sayılmayabilir | Y3HD, E.2014/10434 (ikincil kaynak) |
| Okul veya servis şirketine ödeme | Anlaşma yoksa sayılmaz | YHGK, K.2022/658 |
Doğrudan okul ödemelerinin durumunu çocuk nafakası çocuğa harcanmıyor yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.
Makbuz Yoksa Hangi Deliller İşe Yarar?
Makbuzu olmayan borçlunun elindeki deliller, nerede kullanılacaklarına göre farklı değer taşır. İcra mahkemesinde belge şartı katıdır; genel mahkemede ise HMK’nın senetle ispat kuralları ve istisnaları devreye girer. Taraflardan birinin ikrar ettiği vakıalar hakkında ise ispat gerekmez (HMK m.188/1): Alacaklı duruşmada belirli ödemeleri aldığını kabul ederse bu ödemeler ispatlanmış olur.
Alacaklının “parayı aldım”, “bu ayınki elime geçti” gibi mesajları, kendisine karşı ileri sürülen kişi tarafından gönderilmiş belgeler olduğundan delil başlangıcı niteliği taşıyabilir ve genel mahkemede tanık dinlenmesinin yolunu açabilir (HMK m.202). Yemin de bir delildir; yeminin konusu davanın çözümü bakımından önem taşıyan, çekişmeli ve kişinin kendisinden kaynaklanan vakıalardır (HMK m.225/1). Bununla birlikte tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği vakıalar yemine konu olamaz (HMK m.226/1-a); çocuğun hakkı olan iştirak nafakası bakımından bu sınırın nasıl uygulanacağı tartışılabilir. Gizlice alınmış ses kaydı ise hukuka aykırı delil sayılabilir ve göz önünde tutulmayabilir (HMK m.189/2).
Tablo: Delillerin icra mahkemesinde ve genel mahkemede değeri
| Delil | İcra mahkemesi (İİK 33) | Aile mahkemesi (İİK 72) |
|---|---|---|
| Noterde düzenlenmiş veya onaylanmış makbuz | Yeterli | Güçlü delil |
| Alacaklının imzaladığı adi makbuz | İmza ikrar edilirse yeterli | Senet; imza inkârında inceleme |
| Alacaklının “aldım” mesajı | Yetersiz | Delil başlangıcı olabilir (HMK m.202) |
| Banka çekim kaydı ve buluşma tanığı | Yetersiz | Destekleyici; sınır ve istisnalara bağlı |
| Tanık | Yetersiz | Sınır altı işlem, delil başlangıcı veya istisna |
| Yemin | Yetersiz | Şartları varsa (HMK m.225-226) |
| Alacaklının mahkemede ikrarı | Yeterli | Yeterli (HMK m.188) |
| Çekincesiz son makbuz | İkrar edilirse | Önceki aylar için karine (TBK m.104/1) |
| Gizli ses kaydı | Yetersiz | Hukuka aykırı delil riski (HMK m.189/2) |
Tanık ve yemin delilinin genel kurallarını tanık delili ve yemin, senetle ispat ve delil başlangıcını mal paylaşımında katkının ispatı yazılarımızda ayrıntılı olarak anlattık.
Birlikte Yaşama, Bakılma ve Çocuğun Borçlunun Yanında Kalması
Para ödemesi ile fiilî bir durumun ispatı farklı kurallara tabidir. Hukuk Genel Kurulu, boşandıktan sonra alacaklıyla uzun süre birlikte yaşadığını ve onun geçimini kendisinin sağladığını ileri süren nafaka borçlusu bakımından, bu fiilî durumun İİK 33’teki belgelere bağlı olmaksızın tanık delili ile ispatlanabileceğini kabul etmiş ve tanık dinlenmeden verilen kararı bozmuştur (YHGK, 08.02.2023, E.2022/8-759, K.2023/49; ikincil kaynak). Aynı kararda ödeme iddiasının ise belgeyle ispatı gerektiği vurgulanmıştır.
İştirak nafakasında da benzer bir ayrım vardır. Yargıtay, nafaka borçlusunun sorumluluğu için çocuğun alacaklının yanında bulunması gerektiğini ve borçlunun çocuğun kendi yanında kaldığını tanık dahil her türlü delille ispatlayabileceğini kabul etmiştir (12. HD, 21.01.2019, E.2018/4960, K.2019/591; ikincil kaynak). Yoksulluk nafakası bakımından ise alacaklının evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması mahkeme kararıyla nafakanın kaldırılması sebebidir (TMK m.176/3).
Tablo: Para ödemesi ile fiilî durumun ispatı
| İddia | Niteliği | İcra mahkemesinde ispat |
|---|---|---|
| “Nafakayı elden verdim” | Para ödemesi (itfa) | Belge şartı (İİK m.33/1) |
| “Birlikte yaşadık, geçimini ben sağladım” | Fiilî durum, aynen ifa | Tanıkla (YHGK, K.2023/49) |
| “Çocuk benim yanımda yaşadı” | Fiilî durum | Tanıkla (Y12HD, E.2018/4960) |
| “Okul taksitini ben ödedim” | Üçüncü kişiye ödeme | Anlaşma veya muvafakat gerekir |
| “Alacaklı fiilen evliymiş gibi yaşıyor” | Kaldırma sebebi | Ayrı dava (TMK m.176/3) |
Tazyik Hapsi Şikâyetinde “Ödedim” Savunması
Alacaklı, elden ödenen ayları da ödenmemiş gibi göstererek İİK 344 uyarınca tazyik hapsi şikâyetinde bulunabilir. Nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir (İİK m.344/1). Bu aşamada borçlu ödemeyi gösteremezse aleyhine karar verilmesi riski doğar. Alacaklı şikâyetinden vazgeçer veya borç ödenirse dava ve yaptırım düşer (İİK m.354).
Bu nedenle elden ödemesini belgeleyemeyen borçlu için en güvenli yol, tartışmalı ayları icra dosyasına ödeyip ardından genel mahkemede istirdat davası açmaktır. Böylece tazyik hapsi riski ortadan kalkar; mükerrer ödendiği ispatlanan tutar bir yıllık süre içinde geri istenebilir (İİK m.72/6). Tazyik hapsinin sicile ve memuriyete etkisini nafaka borcu sicile işler mi, şikâyet sürelerini nafaka şikâyetinde 3 aylık süre yazılarımızda anlattık.
Tablo: Tazyik hapsi şikâyetine karşı seçenekler
| Seçenek | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Belgeyle ödemeyi göstermek | Şikâyet reddedilebilir | İİK m.344 |
| Tartışmalı ayları icra dosyasına ödemek | Dava ve yaptırım düşer | İİK m.354 |
| Ödeyip istirdat davası açmak | Mükerrer ödeme geri alınır | İİK m.72/6 |
| Azaltma veya kaldırma davası | Uygulama dava sonuna bırakılabilir | İİK m.344/2 |
| Hiçbir şey yapmamak | Tazyik hapsi riski | İİK m.344/1 |
Süreler: Kaçırılırsa Hak Kaybı
Elden ödemenin ispatında süreler, delillerden daha çok hak kaybına yol açar. İcra emrinin tebliğinden itibaren yedi günlük itiraz süresi kaçırılırsa icra mahkemesi yolu büyük ölçüde kapanır; tebliğden sonra yapılmış ödemeler ise her zaman ileri sürülebilir, ancak noter belgesi veya icra zaptına dayanmalıdır (İİK m.33/1-2). Menfi tespit davası takipten önce veya takip sırasında açılabilir; borç ödendikten sonra ise istirdat davası için ödeme tarihinden itibaren bir yıllık süre vardır (İİK m.72/1, 72/6).
Tablo: Elden ödeme uyuşmazlığında süreler
| İşlem | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| İcra emrine itiraz (itfa, imhal, zamanaşımı) | Tebliğden itibaren yedi gün | İİK m.33/1 |
| Tebliğden sonra doğan itfa | Her zaman; noter belgesi veya icra zaptıyla | İİK m.33/2 |
| Menfi tespit davası | Takipten önce veya takip sırasında | İİK m.72/1 |
| İstirdat davası | Ödemeden itibaren bir yıl | İİK m.72/6 |
| Alacaklının tazyik şikâyeti | Öğrenmeden itibaren üç ay, her hâlde bir yıl | İİK m.347 |
| İlamın icra zamanaşımı | On yıl | İİK m.39 |
Birikmiş nafakanın zamanaşımını nafaka borcu zamanaşımına uğrar mı, işleyen ve birikmiş nafaka farkını birikmiş ve işleyecek nafaka farkı yazılarımızda ele aldık.
Alacaklı Ödemeyi Kabul Etmiyor veya Makbuz Vermiyorsa: Tevdi
Bazı dosyalarda sorun, alacaklının banka hesabı vermemesi, ödemeyi kabul etmemesi veya elden aldığı ödeme için makbuz vermekten kaçınmasıdır. Kanun bu durumda borçluyu korur. Alacaklı, usulüne uygun olarak önerilen edimi haklı bir sebep olmaksızın kabul etmez veya borçlunun ifa edebilmesi için gereken hazırlık fiillerini yapmazsa temerrüde düşer (TBK m.106). Alacaklı temerrüde düştüğünde borçlu, teslim edeceği şeyi tevdi ederek borcundan kurtulabilir; tevdi yerini ifa yerindeki hâkim belirler (TBK m.107).
İkincil kaynaklara göre Yargıtay, tevdi yerini belirlemede ifa yerindeki mahkemenin yetkili olduğunu ve para borçlarında ifa yerinin alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yeri olduğunu belirtmiş (5. HD, 14.04.2025, E.2024/12300, K.2025/4945); tevdi yeri belirletip tevdi etmeyen borçlunun borcundan kurtulamayacağını kabul etmiştir (15. HD, 27.11.2019, E.2019/1445, K.2019/4882). Hakkında icra takibi bulunan borçlu ise ödemeyi doğrudan icra dosyasına yaparak resmî bir kayıt oluşturabilir.
Tablo: Ödemenin kabul edilmediği durumlarda yollar
| Durum | Yol | Dayanak |
|---|---|---|
| Alacaklı hesap numarası vermiyor | Tevdi yeri belirlenmesi talebi | TBK m.106, 107 |
| Alacaklı elden ödemeyi almıyor | Tevdi | TBK m.107 |
| Alacaklı makbuz vermiyor | Ödemeyi banka veya tevdi yoluyla yapmak | TBK m.103 |
| İcra takibi var | Ödemeyi icra dosyasına yapmak | İcra zaptı (İİK m.33/2) |
| Tevdi yeri belirlendi | Tevdi edilen miktar kadar borç sona erer | Y15HD, E.2016/6417 (ikincil kaynak) |
Bundan Sonrası İçin Güvenli Ödeme Düzeni
Geçmişteki elden ödemeleri ispatlamak zordur; ama gelecekteki ödemeleri tartışmasız hâle getirmek kolaydır. Nafakayı alacaklının kendi banka hesabına, her ödemede “[ay/yıl] iştirak nafakası” veya “[ay/yıl] yoksulluk nafakası” açıklamasıyla göndermek, hem ödemenin nafakaya hem de doğru aya sayılmasını sağlar (TBK m.101). Mahkeme kararındaki artış oranına göre tutarı her yıl güncellemek de eksik ödeme tartışmasını önler.
Tablo: Güvenli ödeme kontrol listesi
| Konu | Öneri | Neden |
|---|---|---|
| Ödeme yolu | Alacaklının kendi hesabına banka transferi | Kayıt oluşur |
| Açıklama | “Ekim 2026 iştirak nafakası” | Mahsup ve ay tartışması önlenir (TBK m.101) |
| Tutar | Kararlaştırılan artışla güncel tutar | Eksik ödeme tartışması önlenir |
| Elden ödeme zorunluysa | Tarih, ay, tutar ve imza içeren makbuz | TBK m.103 |
| Güçlü belge | Noter onaylı makbuz veya icra dosyasına ödeme | İİK m.33 belge şartı |
| Okul gibi doğrudan ödemeler | Ancak yazılı anlaşmayla | YHGK, K.2022/658 |
| Belgeleri saklama | En az ilamın zamanaşımı süresince | İİK m.39 |
Alacaklının Durumu: Makbuz Vermek ve İnkârın Sonuçları
Elden ödemeyi kabul eden alacaklı makbuz vermelidir; makbuz istemek borçlunun hakkıdır (TBK m.103). Makbuz vermemek ilk bakışta alacaklıya avantaj sağlıyor gibi görünse de, ödemeyi almış olduğu hâlde aynı aylar için takip yapan alacaklı ağır sonuçlarla karşılaşabilir. Menfi tespit davası borçlu lehine sonuçlanırsa ve takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, borçlunun zararının tahsiline karar verilebilir ve bu zarar takip konusu alacağın yüzde yirmisinden az olamaz (İİK m.72/4). Hukuk düzeni hakkın açıkça kötüye kullanılmasını korumaz (TMK m.2).
Alacaklı bakımından da açıklamasız havaleler sorun yaratabilir: Borçlunun başka bir borç için yaptığı ödemenin nafakaya sayılıp sayılmayacağı tartışmalı hâle gelir. Alacaklının makbuzda ödemenin hangi borca sayıldığını göstermesi ve borçlunun buna itiraz etmemesi, mahsup tartışmasını sınırlar (TBK m.101-102).
Tablo: Alacaklı için öneriler
| Konu | Öneri | Dayanak |
|---|---|---|
| Elden ödeme alındı | Ay ve tutarı gösteren makbuz vermek | TBK m.103 |
| Çekincesiz makbuz | Eksik geçmiş aylar varsa çekince yazmak | TBK m.104/1 |
| Açıklamasız havale | Hangi borca sayıldığını bildirmek | TBK m.101-102 |
| Ödenmiş ayı takibe koymak | Kötü niyet tazminatı riski | İİK m.72/4 |
| Ödenmeyen aylar | Süresinde takip ve şikâyet | İİK m.344, 347 |
Nafakanın ödenmemesi hâlinde izlenecek yolları nafaka ödenmiyorsa ne yapılır yazımızda topladık.
Dilekçe Örnekleri
Önemli not. Aşağıdaki dilekçeler basitleştirilmiş ve varsayımsal örneklerdir. Köşeli parantez içindeki bölümleri dosyanıza göre doldurmanız, belgeleri eklemeniz gerekir. Tevdi yeri belirlenmesi talebinin hangi mahkemede görüleceğini (sulh hukuk veya aile mahkemesi) bulunduğunuz yerdeki uygulamaya göre kontrol ediniz.
1. İcra emrine karşı icranın geri bırakılması talebi (İİK 33)
2. Elden ödenen yoksulluk nafakası için menfi tespit davası (İİK 72; HMK 202)
3. Alacaklı ödemeyi kabul etmediği için tevdi yeri belirlenmesi talebi (TBK 106, 107)
Örnek Senaryolar
Uyarı. Aşağıdaki senaryolar basitleştirilmiş ve varsayımsaldır; gerçek kişilere ait değildir.
Senaryo 1: Yalnızca tanık var. Baba iştirak nafakasını bir yıl boyunca elden ödediğini, ödemelere kardeşinin şahit olduğunu söylemektedir. Makbuz ve mesaj yoktur. Anne bir yıllık nafaka için ilamlı takip başlatmıştır.
Senaryo 1: Değerlendirme
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| İcra mahkemesine itiraz | Tanıkla sonuç alınamaz | İİK m.33/1; YHGK, K.2023/49 |
| Menfi tespit davası | Senetle ispat sınırı ve HMK 201 engeli | HMK m.200-201 |
| Tazyik riski | Var; ödeyip istirdat güvenli yol | İİK m.344, 72/6 |
| Gelecek | Açıklamalı banka ödemesi | TBK m.101 |
Senaryo 2: Mesajlar var. Yoksulluk nafakası borçlusu, alacaklının “bu ayınkini aldım” şeklinde birçok mesajını saklamıştır. Alacaklı yine de altı ay için takip yapmıştır.
Senaryo 2: Değerlendirme
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| İcra mahkemesi | Mesaj tek başına yetersiz | YHGK, K.2023/49 |
| Menfi tespit | Mesaj delil başlangıcı; tanık dinlenir | HMK m.202 |
| Yemin | Şartları varsa teklif edilebilir | HMK m.225 |
| Kötü niyet | İspatlanırsa tazminat | İİK m.72/4 |
Senaryo 3: Boşanmadan sonra birlikte yaşadılar. Taraflar boşandıktan sonra iki yıl aynı evde yaşamış, giderleri borçlu karşılamıştır. Ayrıldıktan sonra alacaklı bu iki yılın yoksulluk nafakasını takibe koymuştur.
Senaryo 3: Değerlendirme
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Birlikte yaşama ve bakılma | Tanıkla ispatlanabilir | YHGK, E.2022/8-759, K.2023/49 |
| O dönemin nafakası | Aynen ifa nedeniyle istenemeyebilir | YHGK, K.2023/49 |
| Ödeme iddiası ayrıca varsa | Belgeyle ispat | İİK m.33/1 |
| Gelecek için | Kaldırma davası değerlendirilebilir | TMK m.176/3 |
Adım Adım Yol Haritası
- İcra emrinin tebliğ tarihini not edin. Yedi günlük süre buradan başlar.
- Elinizdeki her şeyi toplayın. Makbuz, mesaj, banka çekimi, tanık.
- Belge niteliğini değerlendirin. Noter veya ikrar edilmiş belge varsa İİK 33 itirazı.
- Fiilî durum varsa ayırın. Birlikte yaşama, çocuğun yanınızda kalması tanıkla ispatlanabilir.
- Tazyik riskini yönetin. Tartışmalı ayları icra dosyasına ödeyip istirdat davası açmayı düşünün.
- Menfi tespit veya istirdat davası açın. Delil başlangıcı ve yemin imkânlarını kullanın.
- Alacaklı ödemeyi almıyorsa tevdi yeri belirletin. TBK 107.
- Bundan sonra yalnızca açıklamalı banka ödemesi yapın. TBK 101.
Sık Yapılan Hatalar
Tablo: Elden ödenen nafakanın ispatında sık yapılan hatalar
| Hata | Sonuç | Doğrusu |
|---|---|---|
| Makbuz almadan elden ödemek | İspat çok güçleşir | Makbuz veya banka ödemesi |
| Açıklamasız havale | Mahsup tartışması | “Ay/yıl nafaka” açıklaması |
| İcra mahkemesinde tanığa güvenmek | İtiraz reddedilir | Belge veya genel mahkeme |
| Yedi günlük süreyi kaçırmak | İcra mahkemesi yolu kapanır | Hemen başvuru |
| Tazyik şikâyetini beklemek | Hapis riski | Ödeyip istirdat |
| İstirdat süresini kaçırmak | Mükerrer ödeme geri alınamaz | Bir yıl içinde dava |
| Gizli ses kaydına dayanmak | Hukuka aykırı delil riski | Mesaj ve belgeler |
Sıkça Sorulan Sorular
Nafakayı elden ödedim ama makbuz almadım; ne yapabilirim?
Ödemeyi ispat yükü sizdedir (HMK m.190). Alacaklının mesajları, imzası, çekincesiz son makbuz veya ikrarı gibi delilleri toplayın; icra mahkemesinde belge şartı, genel mahkemede HMK kuralları uygulanır.
İcra mahkemesinde tanıkla ödemeyi ispatlayabilir miyim?
Hayır. Hukuk Genel Kurulu ödeme iddiasının İİK 33/1’deki belgelerle ispatlanması gerektiğini, tanık veya yeminin yeterli olmadığını kabul etmiştir (YHGK, E.2022/8-759, K.2023/49).
İcra mahkemesinde hangi belge kabul edilir?
Yetkili mercilerce re’sen yapılmış veya usulüne göre tasdik edilmiş belge ya da icra dairesinde, icra mahkemesinde veya mahkeme önünde ikrar olunmuş senet (İİK m.33/1).
Menfi tespit davasında tanık dinlenir mi?
Senetle ispat sınırını aşmayan işlemlerde, delil başlangıcı bulunduğunda veya kanundaki istisnalarda tanık dinlenebilir (HMK m.200-203).
2026’da senetle ispat sınırı ne kadar?
İkincil kaynaklara göre 2026 için 41.000 TL olarak uygulanmaktadır (HMK m.200; 2025: 33.000 TL).
Alacaklının WhatsApp mesajı delil olur mu?
Alacaklı tarafından gönderilmiş ve ödemeyi muhtemel gösteren mesaj, genel mahkemede delil başlangıcı sayılabilir (HMK m.202).
Alacaklıya yemin teklif edebilir miyim?
Genel mahkemede, şartları varsa evet (HMK m.225). İcra mahkemesindeki itirazda yemin delili kabul edilmemektedir (YHGK, K.2023/49).
Açıklamasız havaleler nafakadan düşülür mü?
Yargıtay daireleri farklı yaklaşmıştır; İçtihatları Birleştirme Kurulu birleştirmeye yer olmadığına karar vermiştir (YİBHGK, E.2017/7, K.2019/2). Açıklama yazmak en güvenli yoldur.
Son ay için makbuzum var; önceki aylar da sayılır mı?
Alacaklı çekince koymadan makbuz verdiyse önceki dönemlerin de ödendiği karine olarak kabul edilir (TBK m.104/1); alacaklı aksini ispatlayabilir.
Boşandıktan sonra birlikte yaşadık; o dönemin nafakası istenebilir mi?
Birlikte yaşama ve bakılma fiilî durumu tanıkla ispatlanabilir (YHGK, K.2023/49); bu dönem için aynen ifa savunması ileri sürülebilir.
Çocuk benim yanımda kaldı; bunu nasıl ispatlarım?
Tanık dahil her türlü delille ispatlayabilirsiniz (Y12HD, E.2018/4960, K.2019/591).
İcra emrine itiraz süresi ne kadar?
Tebliğden itibaren yedi gündür; tebliğden sonra doğan ödemeler her zaman ileri sürülebilir, ancak noter belgesi veya icra zaptına dayanmalıdır (İİK m.33).
İki kez ödedim; parayı geri alabilir miyim?
Borçlu olmadığı parayı ödemek zorunda kalan kişi, ödediği tarihten itibaren bir yıl içinde istirdat davası açabilir (İİK m.72/6).
Alacaklı ödemeyi almıyor veya makbuz vermiyor; ne yapmalıyım?
Ödemeyi banka yoluyla yapın; alacaklı temerrüde düşmüşse tevdi yeri belirletip tevdi edebilirsiniz (TBK m.106, 107).
Ödenmiş ayı takibe koyan alacaklıya bir yaptırım var mı?
Menfi tespit davası borçlu lehine sonuçlanır ve takip haksız ve kötü niyetli bulunursa alacağın yüzde yirmisinden az olmayan tazminata karar verilebilir (İİK m.72/4).
Bundan sonra nafakayı nasıl ödemeliyim?
Alacaklının kendi hesabına, her ödemede “[ay/yıl] nafaka” açıklamasıyla banka yoluyla ödeyin (TBK m.101).
Bu yazının kaynakları. İİK m.33, 39, 72, 344, 347, 354; HMK m.188, 189, 190, 200, 201, 202, 203, 225, 226, 382, 383; TBK m.89, 101, 102, 103, 104, 106, 107; TMK m.2, 176, 330.
Kararlar: YHGK, E.2022/8-759, K.2023/49; E.2020/3-133, K.2022/658; YİBHGK, E.2017/7, K.2019/2 (RG 26.09.2019, 30900); Yargıtay 2. HD, E.2022/5396, K.2022/6165; 3. HD, E.2014/10434, K.2015/3962; 12. HD, E.2009/22641, K.2010/3781; E.2018/4960, K.2019/591; 5. HD, E.2024/12300, K.2025/4945; 15. HD, E.2019/1445, K.2019/4882; E.2016/6417, K.2018/1225. Karar özetleri ve HMK 200’ün 2026 tutarı ikincil kaynaklardan (karamercanhukuk.com, serkanyilmaz.av.tr, hukukihaber.net, nalbantoglu.av.tr, akinyakan.av.tr, cananergun.av.tr, av-saimincekas.com, barandogan.av.tr, Legalbank) aktarılmıştır.
📚 İlgili Rehberler
- 🧭 Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi (Hub)Boşanma, nafaka, velayet ve mal paylaşımının tüm başlıkları
- İlamlı İcrada İcranın Geri BırakılmasıİİK 33
- İcranın Geri Bırakılması Talebi DilekçesiİİK 33
- Menfi Tespit ve İstirdat DavasıİİK 72
- Nafaka Borcunu Ödememe ve Tazyik HapsiİİK 344
- Çocuk Nafakası Çocuğa HarcanmıyorOkul ödemesi mahsubu
- Eşime Borç Para Verdim: İspatHMK 203
- Tanık Delili ve YeminHMK 225-265
- Nafaka Borcu ZamanaşımıBirikmiş nafaka
Ödemenizi ispatlamak için süreleri kaçırmadan harekete geçelim
İcra emrine itiraz, menfi tespit, istirdat ve tevdi talebi için delil planınızı birlikte kuralım. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
📞 0554 648 37 15💬 WhatsAppNafaka kümesindeki diğer rehberler:
Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi · Nafaka hukuku rehberi · Ödenmeyen nafaka için icra takibi · Birikmiş ve işleyecek nafaka farkı · Nafaka şikâyetinde 3 aylık süre · Nafaka borcu sicile işler mi · Nafaka borcu ve yurt dışı çıkış yasağı · Menfi tespit ve istirdatta teminat