25 Ekim 2026

Nafakayı Elden Ödedim, Makbuz Yok: Ödeme Nasıl İspatlanır? (İİK 33, 72; HMK 200-203; TBK 89, 101-104)

Nafakanın ödendiğini ispat yükü ödeme yaptığını ileri süren borçludadır ve elden yapılan ödemenin makbuzsuz ispatı çok zordur. İlamlı takipte icra mahkemesine yapılan itirazda ödeme, ancak resmî makamlarca düzenlenmiş veya onaylanmış bir belgeyle ya da icra dairesinde, icra mahkemesinde veya mahkeme önünde ikrar edilmiş bir senetle ispatlanabilir (İİK m.33/1); Hukuk Genel Kurulu bu aşamada tanık, yemin veya yazılı delil başlangıcıyla ispatın mümkün olmadığını kabul etmiştir (YHGK, E.2022/8-759, K.2023/49). Genel mahkemede açılacak menfi tespit veya istirdat davasında ise HMK’nın senetle ispat kuralları uygulanır; 2026 için sınırın 41.000 TL olarak uygulandığı aktarılmaktadır (HMK m.200). Alacaklıdan gelen bir mesaj delil başlangıcı olabilir (HMK m.202). Birlikte yaşama ve bakılma gibi fiilî durumlar ise tanıkla ispatlanabilir. Bundan sonra ödemeyi banka yoluyla ve “… ayı nafaka” açıklamasıyla yapmak, alacaklı ödemeyi kabul etmiyorsa tevdi yoluna gitmek gerekir (TBK m.107).

Güncel durum (25 Ekim 2026). İİK 33 ve 72 ile HMK 200-203. maddelerinde konuyu değiştiren yeni bir düzenleme tespit etmedik; ikincil kaynaklara göre 12. Yargı Paketi (7589 s.K., RG 31.07.2026) HMK’nın başka maddelerini değiştirmiş, bu hükümlere dokunmamıştır. HMK 200’deki 2.500 TL’lik sınır yeniden değerleme oranıyla her yıl güncellenir; 2026 için 41.000 TL olarak uygulandığı aktarılmaktadır (2025: 33.000 TL; ikincil kaynak: Prof. Dr. Nedim Meriç, Legalbank). Tutarı dosyanızda resmî ilanlardan teyit ediniz.

Elden ödediğiniz nafakayı ispatlamak için delil planı kuralım

İcra emrine itiraz, menfi tespit veya istirdat davası, delil başlangıcı ve tevdi: süreler kısa olduğundan dosyanızı hemen değerlendirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.

📞 0554 648 37 15💬 WhatsApp

İçindekiler

Kısa Cevaplar

Tablo: Elden ödenen nafakanın ispatı hakkında kısa cevaplar

SoruKısa cevapDayanak
Ödemeyi kim ispat eder?Ödediğini ileri süren borçluHMK m.190
Makbuz isteyebilir miyim?Evet; borçlunun hakkıdırTBK m.103
İcra mahkemesinde tanıkla ispat?Hayır; belge gerekirİİK m.33/1; YHGK, K.2023/49
İcra mahkemesinde yemin?HayırYHGK, E.2022/8-759, K.2023/49
Menfi tespit davasında?HMK’nın senetle ispat kurallarıİİK m.72; HMK m.200-203
Senetle ispat sınırı 2026?41.000 TL olarak uygulanıyorHMK m.200 (ikincil kaynak)
Alacaklının mesajı işe yarar mı?Delil başlangıcı olabilir; tanık dinlenebilirHMK m.202
Açıklamasız havale mahsup edilir mi?Daireler arasında farklı yaklaşım varYİBHGK, K.2019/2
Birlikte yaşadık, o da sayılır mı?Bakılma fiilî durumu tanıkla ispatlanabilirYHGK, K.2023/49
Alacaklı ödemeyi almıyorsa?Tevdi yeri belirletip tevdiTBK m.106, 107
İki kez ödedim, geri alabilir miyim?İstirdat davası, ödemeden itibaren bir yılİİK m.72/6

İlamlı takibin işleyişini ilamlı icra takibi, nafakanın icra yoluyla tahsilini ödenmeyen nafaka için icra takibi yazılarımızda anlattık.

İspat Yükü, İfa Yeri ve Makbuz Hakkı: HMK 190, TBK 89 ve 103-104

Nafaka mahkeme kararıyla belirlenmiş bir borçtur; borcun varlığını gösteren belge ilamın kendisidir. Borcun ödendiği ise borcu sona erdiren bir vakıadır ve ispat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa, yani ödeme yaptığını ileri süren borçluya aittir (HMK m.190/1). Hukuk Genel Kurulu da nafaka borcunun üçüncü kişiye ödendiği iddiasında ispat yükünün borçluda olduğunu ve borcu doğuran işleme denk güçte delille ispat gerektiğini kabul etmiştir (YHGK, 17.05.2022, E.2020/3-133, K.2022/658; ikincil kaynak).

Para borçları kural olarak alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde ödenir (TBK m.89). Kanun elden ödemeyi yasaklamaz; ancak elden ödeyen borçlu ispat aracını kendisi oluşturmak zorundadır. Bunun için kanun borçluya bir hak tanır: Borcunu ödeyen borçlu makbuz isteyebilir; borcun tamamı ödenmişse borç senedinin geri verilmesini veya iptalini, kısmi ödemede ise makbuz verilmesini ve ödemenin senede işlenmesini isteyebilir (TBK m.103).

Makbuzun bir de karine etkisi vardır: “Faiz veya kira bedeli gibi dönemsel edimlerden biri için, alacaklı tarafından çekince belirtilmeksizin makbuz verilmişse”, “önceki dönemlere ait edimler de ifa edilmiş sayılır.” (TBK m.104/1). Nafaka da her ay doğan dönemsel bir edimdir. Alacaklının örneğin Mart ayı nafakası için çekincesiz verdiği makbuz, önceki ayların da ödendiğine karine oluşturabilir. Bu bir adi karinedir; alacaklı aksini ispatlayabilir.

Tablo: Ödemenin ispatına ilişkin temel kurallar

KuralAnlamıDayanak
İspat yüküÖdediğini ileri süren borçlu ispatlarHMK m.190/1
İfa yeriPara borcu alacaklının yerleşim yerinde ödenirTBK m.89
Makbuz hakkıBorçlu makbuz isteyebilirTBK m.103
Dönemsel edim karinesiÇekincesiz son makbuz önceki dönemleri kapsarTBK m.104/1
Denk güçte delilBorcu doğuran işleme denk delilYHGK, K.2022/658 (ikincil kaynak)
Nafaka ödeme zamanıHer ay peşinTMK m.330/2

İcra Mahkemesinde Ödeme İddiası: İİK 33 ve Belge Şartı

Nafaka alacaklısı ilamlı takip başlattığında borçluya icra emri gönderilir. Borçlu yedi gün içinde icra mahkemesine başvurarak borcun zamanaşımına uğradığını, imhal veya itfa edildiğini ileri sürebilir. Ancak kanun ödeme iddiası için belge şartı arar: İtfa veya imhal iddiası yetkili mercilerce re’sen yapılmış veya usulüne göre tasdik edilmiş yahut icra dairesinde veya icra mahkemesinde veya mahkeme önünde ikrar olunmuş senetle tevsik edildiği takdirde icra geri bırakılır (İİK m.33/1). İcra emrinin tebliğinden sonra doğmuş itfa ve imhale dayanan istekler her zaman yapılabilir; ancak bunların noterlikçe re’sen yapılmış veya onaylanmış belgelere ya da icra zaptına dayanması gerekir (İİK m.33/2).

Hukuk Genel Kurulu, nafaka borçlusunun ödeme iddiasını İİK 33/1’de sayılan belgelerden biriyle ispatlaması gerektiğini; bu belgeler dışında yazılı delil başlangıcı, tanık veya yemin gibi bir delille ispat yapamayacağını açıkça belirtmiştir (YHGK, 08.02.2023, E.2022/8-759, K.2023/49; ikincil kaynak). Elden ödeme yapıp makbuz almayan veya yalnızca adi bir makbuzu bulunan borçlu bu nedenle icra mahkemesinde çoğu zaman sonuç alamaz. Adi makbuzun icra mahkemesinde işe yaraması, alacaklının imzayı ikrar etmesine bağlıdır.

Tablo: İcra mahkemesinde ödeme iddiası için kabul edilen ve edilmeyen deliller

DelilSonuçDayanak
Noterde düzenlenmiş veya onaylanmış ödeme belgesiKabul edilirİİK m.33/1-2
İcra dairesine yapılmış ödeme (icra zaptı)Kabul edilirİİK m.33/2
Alacaklının imzasını ikrar ettiği adi makbuzKabul edilirİİK m.33/1
İmzası inkâr edilen adi makbuzYetersiz; genel mahkeme yoluİİK m.33/1, 72
Tanık beyanıKabul edilmezYHGK, K.2023/49
YeminKabul edilmezYHGK, K.2023/49
Yazılı delil başlangıcıKabul edilmezYHGK, K.2023/49

İcra mahkemesinin kararı, borçlunun genel mahkemede dava açma hakkını ortadan kaldırmaz; borçlu olmadığı hâlde ödemek zorunda kalan borçlunun istirdat davası hakkı saklıdır (İİK m.33/4). İtiraz dilekçesinin nasıl kurulacağını icranın geri bırakılması talebi dilekçesi, yedi günlük sürenin hesabını icranın geri bırakılması süre hesaplama sayfamızda anlattık.

Genel Mahkemede: Menfi Tespit, İstirdat ve HMK 200-203

İcra mahkemesinde belge sunamayan borçlu için yol genel mahkemedir. Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir (İİK m.72/1). Takipten sonra açılan davada ihtiyati tedbirle takibin durdurulmasına karar verilemez; borçlu yüzde on beşten az olmamak üzere teminat göstererek icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini isteyebilir (İİK m.72/2). Borç ödenmişse dava istirdat davası olarak devam eder; borçlu olmadığı parayı ödemek zorunda kalan kişi ödediği tarihten itibaren bir yıl içinde istirdat davası açabilir (İİK m.72/5-6). Nafakaya ilişkin bu davalar aile mahkemesinde görülür.

Genel mahkemede ispat HMK’ya göre yapılır. Bir hakkın doğumu, devri, değiştirilmesi, ikrarı veya itfası gibi amaçlarla yapılan hukuki işlemler, yapıldıkları tarihteki miktar veya değeri kanundaki sınırı aşıyorsa senetle ispat edilir (HMK m.200/1). Bu sınırın 2026 için 41.000 TL olarak uygulandığı aktarılmaktadır (ikincil kaynak). Senede bağlı her çeşit iddiaya karşı ileri sürülen ve senedin hüküm ve kuvvetini ortadan kaldıracak veya azaltacak nitelikteki hukuki işlemler ise miktarı ne olursa olsun tanıkla ispat olunamaz (HMK m.201). Hukuk Genel Kurulu da bir menfi tespit davasında, okul ve servis görevlilerine yapılan ödemelere ilişkin belgeler ile tanık beyanlarını nafaka borcunun ödendiğini ispatlamaya yeterli görmemiştir (YHGK, K.2022/658; ikincil kaynak).

Bu katı kuralların iki önemli istisnası vardır. Senetle ispat zorunluluğu bulunan hâllerde delil başlangıcı bulunursa tanık dinlenebilir; delil başlangıcı, iddia konusu hukuki işlemin tamamen ispatına yeterli olmamakla birlikte onu muhtemel gösteren ve kendisine karşı ileri sürülen kimse veya temsilcisi tarafından verilmiş veya gönderilmiş belgedir (HMK m.202). Ayrıca altsoy ve üstsoy, kardeşler ve eşler arasındaki işlemler gibi kanunda sayılan hâllerde tanık dinlenebilir (HMK m.203/1-a). Boşanma davası sürerken eşe ödenen tedbir nafakası bakımından bu istisnanın gündeme gelebileceği düşünülebilir; boşanma kesinleştikten sonra taraflar artık eş olmadığından durum farklıdır.

Tablo: İcra mahkemesi ile genel mahkemede ispat farkı

Konuİcra mahkemesi (İİK 33)Aile mahkemesi (İİK 72)
Yargılama niteliğiDar yetkili, belgeye dayalıGenel yargılama
Ödeme iddiasının ispatıResmî veya ikrar edilmiş belgeHMK kuralları
TanıkÖdeme için kabul edilmezSınır altı işlemde veya delil başlangıcıyla
YeminKabul edilmezHMK m.225 vd. şartlarıyla
Delil başlangıcıKabul edilmezTanık dinlenmesini sağlar (m.202)
Süreİcra emrinden itibaren yedi günTakipten önce, sırasında; istirdat bir yıl

Menfi tespit ve istirdat davalarının şartlarını menfi tespit ve istirdat davası ve İİK 72’de teminat ve tazminat yazılarımızda anlattık.

Banka Ödemeleri: Açıklamalı ve Açıklamasız Havale

Elden ödemenin yanında zaman zaman banka ödemeleri de yapılmıştır; burada da açıklama önemlidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, annenin hesabına nafaka açıklamasıyla yatırılan tutarın nafaka borcundan mahsup edilmesi gerektiğini, açıklamasız okul ödemelerinin ise nafakaya mahsup edilemeyeceğini kabul etmiştir (2. HD, 22.06.2022, E.2022/5396, K.2022/6165; ikincil kaynak).

Açıklamasız havalelerde Yargıtay daireleri arasında farklı yaklaşımlar oluşmuştur. İkincil kaynakların aktardığına göre 12. Hukuk Dairesi, açıklama olmasa bile ödenen miktar nispetinde borçlunun nafaka borcundan kurtulacağını kabul etmiş (12. HD, 19.02.2010, E.2009/22641, K.2010/3781); 3. Hukuk Dairesi ise nafaka borcuna ilişkin bir açıklama aramıştır (3. HD, 11.03.2015, E.2014/10434, K.2015/3962). Yargıtay İçtihatları Birleştirme Hukuk Genel Kurulu, iki dairenin incelediği işlerin farklı yargılama usullerine ve ispat araçlarına tabi olduğunu belirterek içtihadın birleştirilmesine yer olmadığına karar vermiştir (YİBHGK, 22.03.2019, E.2017/7, K.2019/2; RG 26.09.2019, 30900; ikincil kaynak).

Kanun da ödemenin hangi borca sayılacağını düzenler. Borçlu ödeme sırasında hangi borcu ödediğini bildirebilir (TBK m.101). Geçerli bir bildirim yoksa ödeme önce muaccel borca, birden çok muaccel borç varsa borçluya karşı ilk takip edilen borca, takip yoksa vadesi ilk gelen borca sayılır (TBK m.102). Bu nedenle açıklama yazmak, ödemenin hem nafakaya hem de doğru aya sayılmasını sağlar.

Tablo: Banka ödemesinin açıklamasına göre sonuçları

AçıklamaMuhtemel sonuçDayanak
“2026 Ekim ayı iştirak nafakası”Nafakaya ve ilgili aya sayılırTBK m.101; Y2HD, E.2022/5396
“Nafaka”Nafakaya sayılır; ay TBK 102’ye göreTBK m.102
Açıklama yokDaireler arasında farklı yaklaşımYİBHGK, K.2019/2
“Borç”, “harçlık”, “hediye”Nafakaya sayılmayabilirY3HD, E.2014/10434 (ikincil kaynak)
Okul veya servis şirketine ödemeAnlaşma yoksa sayılmazYHGK, K.2022/658

Doğrudan okul ödemelerinin durumunu çocuk nafakası çocuğa harcanmıyor yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.

Makbuz Yoksa Hangi Deliller İşe Yarar?

Makbuzu olmayan borçlunun elindeki deliller, nerede kullanılacaklarına göre farklı değer taşır. İcra mahkemesinde belge şartı katıdır; genel mahkemede ise HMK’nın senetle ispat kuralları ve istisnaları devreye girer. Taraflardan birinin ikrar ettiği vakıalar hakkında ise ispat gerekmez (HMK m.188/1): Alacaklı duruşmada belirli ödemeleri aldığını kabul ederse bu ödemeler ispatlanmış olur.

Alacaklının “parayı aldım”, “bu ayınki elime geçti” gibi mesajları, kendisine karşı ileri sürülen kişi tarafından gönderilmiş belgeler olduğundan delil başlangıcı niteliği taşıyabilir ve genel mahkemede tanık dinlenmesinin yolunu açabilir (HMK m.202). Yemin de bir delildir; yeminin konusu davanın çözümü bakımından önem taşıyan, çekişmeli ve kişinin kendisinden kaynaklanan vakıalardır (HMK m.225/1). Bununla birlikte tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği vakıalar yemine konu olamaz (HMK m.226/1-a); çocuğun hakkı olan iştirak nafakası bakımından bu sınırın nasıl uygulanacağı tartışılabilir. Gizlice alınmış ses kaydı ise hukuka aykırı delil sayılabilir ve göz önünde tutulmayabilir (HMK m.189/2).

Tablo: Delillerin icra mahkemesinde ve genel mahkemede değeri

Delilİcra mahkemesi (İİK 33)Aile mahkemesi (İİK 72)
Noterde düzenlenmiş veya onaylanmış makbuzYeterliGüçlü delil
Alacaklının imzaladığı adi makbuzİmza ikrar edilirse yeterliSenet; imza inkârında inceleme
Alacaklının “aldım” mesajıYetersizDelil başlangıcı olabilir (HMK m.202)
Banka çekim kaydı ve buluşma tanığıYetersizDestekleyici; sınır ve istisnalara bağlı
TanıkYetersizSınır altı işlem, delil başlangıcı veya istisna
YeminYetersizŞartları varsa (HMK m.225-226)
Alacaklının mahkemede ikrarıYeterliYeterli (HMK m.188)
Çekincesiz son makbuzİkrar edilirseÖnceki aylar için karine (TBK m.104/1)
Gizli ses kaydıYetersizHukuka aykırı delil riski (HMK m.189/2)

Tanık ve yemin delilinin genel kurallarını tanık delili ve yemin, senetle ispat ve delil başlangıcını mal paylaşımında katkının ispatı yazılarımızda ayrıntılı olarak anlattık.

Birlikte Yaşama, Bakılma ve Çocuğun Borçlunun Yanında Kalması

Para ödemesi ile fiilî bir durumun ispatı farklı kurallara tabidir. Hukuk Genel Kurulu, boşandıktan sonra alacaklıyla uzun süre birlikte yaşadığını ve onun geçimini kendisinin sağladığını ileri süren nafaka borçlusu bakımından, bu fiilî durumun İİK 33’teki belgelere bağlı olmaksızın tanık delili ile ispatlanabileceğini kabul etmiş ve tanık dinlenmeden verilen kararı bozmuştur (YHGK, 08.02.2023, E.2022/8-759, K.2023/49; ikincil kaynak). Aynı kararda ödeme iddiasının ise belgeyle ispatı gerektiği vurgulanmıştır.

İştirak nafakasında da benzer bir ayrım vardır. Yargıtay, nafaka borçlusunun sorumluluğu için çocuğun alacaklının yanında bulunması gerektiğini ve borçlunun çocuğun kendi yanında kaldığını tanık dahil her türlü delille ispatlayabileceğini kabul etmiştir (12. HD, 21.01.2019, E.2018/4960, K.2019/591; ikincil kaynak). Yoksulluk nafakası bakımından ise alacaklının evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması mahkeme kararıyla nafakanın kaldırılması sebebidir (TMK m.176/3).

Tablo: Para ödemesi ile fiilî durumun ispatı

İddiaNiteliğiİcra mahkemesinde ispat
“Nafakayı elden verdim”Para ödemesi (itfa)Belge şartı (İİK m.33/1)
“Birlikte yaşadık, geçimini ben sağladım”Fiilî durum, aynen ifaTanıkla (YHGK, K.2023/49)
“Çocuk benim yanımda yaşadı”Fiilî durumTanıkla (Y12HD, E.2018/4960)
“Okul taksitini ben ödedim”Üçüncü kişiye ödemeAnlaşma veya muvafakat gerekir
“Alacaklı fiilen evliymiş gibi yaşıyor”Kaldırma sebebiAyrı dava (TMK m.176/3)

Tazyik Hapsi Şikâyetinde “Ödedim” Savunması

Alacaklı, elden ödenen ayları da ödenmemiş gibi göstererek İİK 344 uyarınca tazyik hapsi şikâyetinde bulunabilir. Nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir (İİK m.344/1). Bu aşamada borçlu ödemeyi gösteremezse aleyhine karar verilmesi riski doğar. Alacaklı şikâyetinden vazgeçer veya borç ödenirse dava ve yaptırım düşer (İİK m.354).

Bu nedenle elden ödemesini belgeleyemeyen borçlu için en güvenli yol, tartışmalı ayları icra dosyasına ödeyip ardından genel mahkemede istirdat davası açmaktır. Böylece tazyik hapsi riski ortadan kalkar; mükerrer ödendiği ispatlanan tutar bir yıllık süre içinde geri istenebilir (İİK m.72/6). Tazyik hapsinin sicile ve memuriyete etkisini nafaka borcu sicile işler mi, şikâyet sürelerini nafaka şikâyetinde 3 aylık süre yazılarımızda anlattık.

Tablo: Tazyik hapsi şikâyetine karşı seçenekler

SeçenekSonuçDayanak
Belgeyle ödemeyi göstermekŞikâyet reddedilebilirİİK m.344
Tartışmalı ayları icra dosyasına ödemekDava ve yaptırım düşerİİK m.354
Ödeyip istirdat davası açmakMükerrer ödeme geri alınırİİK m.72/6
Azaltma veya kaldırma davasıUygulama dava sonuna bırakılabilirİİK m.344/2
Hiçbir şey yapmamakTazyik hapsi riskiİİK m.344/1

Süreler: Kaçırılırsa Hak Kaybı

Elden ödemenin ispatında süreler, delillerden daha çok hak kaybına yol açar. İcra emrinin tebliğinden itibaren yedi günlük itiraz süresi kaçırılırsa icra mahkemesi yolu büyük ölçüde kapanır; tebliğden sonra yapılmış ödemeler ise her zaman ileri sürülebilir, ancak noter belgesi veya icra zaptına dayanmalıdır (İİK m.33/1-2). Menfi tespit davası takipten önce veya takip sırasında açılabilir; borç ödendikten sonra ise istirdat davası için ödeme tarihinden itibaren bir yıllık süre vardır (İİK m.72/1, 72/6).

Tablo: Elden ödeme uyuşmazlığında süreler

İşlemSüreDayanak
İcra emrine itiraz (itfa, imhal, zamanaşımı)Tebliğden itibaren yedi günİİK m.33/1
Tebliğden sonra doğan itfaHer zaman; noter belgesi veya icra zaptıylaİİK m.33/2
Menfi tespit davasıTakipten önce veya takip sırasındaİİK m.72/1
İstirdat davasıÖdemeden itibaren bir yılİİK m.72/6
Alacaklının tazyik şikâyetiÖğrenmeden itibaren üç ay, her hâlde bir yılİİK m.347
İlamın icra zamanaşımıOn yılİİK m.39

Birikmiş nafakanın zamanaşımını nafaka borcu zamanaşımına uğrar mı, işleyen ve birikmiş nafaka farkını birikmiş ve işleyecek nafaka farkı yazılarımızda ele aldık.

Alacaklı Ödemeyi Kabul Etmiyor veya Makbuz Vermiyorsa: Tevdi

Bazı dosyalarda sorun, alacaklının banka hesabı vermemesi, ödemeyi kabul etmemesi veya elden aldığı ödeme için makbuz vermekten kaçınmasıdır. Kanun bu durumda borçluyu korur. Alacaklı, usulüne uygun olarak önerilen edimi haklı bir sebep olmaksızın kabul etmez veya borçlunun ifa edebilmesi için gereken hazırlık fiillerini yapmazsa temerrüde düşer (TBK m.106). Alacaklı temerrüde düştüğünde borçlu, teslim edeceği şeyi tevdi ederek borcundan kurtulabilir; tevdi yerini ifa yerindeki hâkim belirler (TBK m.107).

İkincil kaynaklara göre Yargıtay, tevdi yerini belirlemede ifa yerindeki mahkemenin yetkili olduğunu ve para borçlarında ifa yerinin alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yeri olduğunu belirtmiş (5. HD, 14.04.2025, E.2024/12300, K.2025/4945); tevdi yeri belirletip tevdi etmeyen borçlunun borcundan kurtulamayacağını kabul etmiştir (15. HD, 27.11.2019, E.2019/1445, K.2019/4882). Hakkında icra takibi bulunan borçlu ise ödemeyi doğrudan icra dosyasına yaparak resmî bir kayıt oluşturabilir.

Tablo: Ödemenin kabul edilmediği durumlarda yollar

DurumYolDayanak
Alacaklı hesap numarası vermiyorTevdi yeri belirlenmesi talebiTBK m.106, 107
Alacaklı elden ödemeyi almıyorTevdiTBK m.107
Alacaklı makbuz vermiyorÖdemeyi banka veya tevdi yoluyla yapmakTBK m.103
İcra takibi varÖdemeyi icra dosyasına yapmakİcra zaptı (İİK m.33/2)
Tevdi yeri belirlendiTevdi edilen miktar kadar borç sona ererY15HD, E.2016/6417 (ikincil kaynak)

Bundan Sonrası İçin Güvenli Ödeme Düzeni

Geçmişteki elden ödemeleri ispatlamak zordur; ama gelecekteki ödemeleri tartışmasız hâle getirmek kolaydır. Nafakayı alacaklının kendi banka hesabına, her ödemede “[ay/yıl] iştirak nafakası” veya “[ay/yıl] yoksulluk nafakası” açıklamasıyla göndermek, hem ödemenin nafakaya hem de doğru aya sayılmasını sağlar (TBK m.101). Mahkeme kararındaki artış oranına göre tutarı her yıl güncellemek de eksik ödeme tartışmasını önler.

Tablo: Güvenli ödeme kontrol listesi

KonuÖneriNeden
Ödeme yoluAlacaklının kendi hesabına banka transferiKayıt oluşur
Açıklama“Ekim 2026 iştirak nafakası”Mahsup ve ay tartışması önlenir (TBK m.101)
TutarKararlaştırılan artışla güncel tutarEksik ödeme tartışması önlenir
Elden ödeme zorunluysaTarih, ay, tutar ve imza içeren makbuzTBK m.103
Güçlü belgeNoter onaylı makbuz veya icra dosyasına ödemeİİK m.33 belge şartı
Okul gibi doğrudan ödemelerAncak yazılı anlaşmaylaYHGK, K.2022/658
Belgeleri saklamaEn az ilamın zamanaşımı süresinceİİK m.39

Alacaklının Durumu: Makbuz Vermek ve İnkârın Sonuçları

Elden ödemeyi kabul eden alacaklı makbuz vermelidir; makbuz istemek borçlunun hakkıdır (TBK m.103). Makbuz vermemek ilk bakışta alacaklıya avantaj sağlıyor gibi görünse de, ödemeyi almış olduğu hâlde aynı aylar için takip yapan alacaklı ağır sonuçlarla karşılaşabilir. Menfi tespit davası borçlu lehine sonuçlanırsa ve takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, borçlunun zararının tahsiline karar verilebilir ve bu zarar takip konusu alacağın yüzde yirmisinden az olamaz (İİK m.72/4). Hukuk düzeni hakkın açıkça kötüye kullanılmasını korumaz (TMK m.2).

Alacaklı bakımından da açıklamasız havaleler sorun yaratabilir: Borçlunun başka bir borç için yaptığı ödemenin nafakaya sayılıp sayılmayacağı tartışmalı hâle gelir. Alacaklının makbuzda ödemenin hangi borca sayıldığını göstermesi ve borçlunun buna itiraz etmemesi, mahsup tartışmasını sınırlar (TBK m.101-102).

Tablo: Alacaklı için öneriler

KonuÖneriDayanak
Elden ödeme alındıAy ve tutarı gösteren makbuz vermekTBK m.103
Çekincesiz makbuzEksik geçmiş aylar varsa çekince yazmakTBK m.104/1
Açıklamasız havaleHangi borca sayıldığını bildirmekTBK m.101-102
Ödenmiş ayı takibe koymakKötü niyet tazminatı riskiİİK m.72/4
Ödenmeyen aylarSüresinde takip ve şikâyetİİK m.344, 347

Nafakanın ödenmemesi hâlinde izlenecek yolları nafaka ödenmiyorsa ne yapılır yazımızda topladık.

Dilekçe Örnekleri

Önemli not. Aşağıdaki dilekçeler basitleştirilmiş ve varsayımsal örneklerdir. Köşeli parantez içindeki bölümleri dosyanıza göre doldurmanız, belgeleri eklemeniz gerekir. Tevdi yeri belirlenmesi talebinin hangi mahkemede görüleceğini (sulh hukuk veya aile mahkemesi) bulunduğunuz yerdeki uygulamaya göre kontrol ediniz.

1. İcra emrine karşı icranın geri bırakılması talebi (İİK 33)

[ŞEHİR] NÖBETÇİ İCRA HUKUK MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE DAVACI (BORÇLU): [Ad soyad, T.C. kimlik no, adres] VEKİLİ: [Avukat adı, adres] DAVALI (ALACAKLI): [Ad soyad, adres] İCRA DOSYASI: [Şehir] [Sayı]. İcra Dairesi, [esas no] KONU: [Tarih]te tebliğ edilen icra emrinde istenen nafaka alacağının bir kısmı yönünden icranın geri bırakılması istemidir. AÇIKLAMALAR 1. İİK 33/1. maddesi yönünden: İcra emri [tarih]te tebliğ edilmiş olup talep yedi günlük süre içindedir. Takip konusu [ay/yıl] ile [ay/yıl] dönemine ait nafakalar, ekte sunulan [noter adı] Noterliğinin [tarih] tarihli ve [yevmiye no] yevmiye numaralı onaylı makbuzuyla davalıya ödenmiştir. Bu belge, kanunun aradığı usulüne göre tasdik edilmiş belge niteliğindedir. 2. İİK 33/2. maddesi yönünden: İcra emrinin tebliğinden sonra muaccel olan [ay/yıl] nafakası icra dosyasına yatırılmış olup icra zaptıyla sabittir. 3. Birlikte yaşama ve bakılma yönünden: Davacı ile davalı boşanmadan sonra [tarih] ile [tarih] arasında aynı evde yaşamış, davalının bu dönemdeki bütün geçim giderleri davacı tarafından karşılanmıştır. Hukuk Genel Kurulu bu fiilî durumun İİK 33’teki belgelere bağlı olmaksızın tanıkla ispatlanabileceğini kabul etmiştir (YHGK, E.2022/8-759, K.2023/49). Bu dönem için tanıklarımızın dinlenmesini talep ediyoruz. 4. Banka ödemeleri yönünden: Davacının davalının hesabına “nafaka” açıklamasıyla yaptığı [tutar] TL tutarındaki ödemeler takip konusu alacaktan mahsup edilmelidir. DELİLLER: Noter onaylı makbuz; icra dosyası ve ödeme kayıtları; banka dekontları; adres kayıtları; tanık beyanları. HUKUKİ NEDENLER: İİK m.33, 72; TMK m.2; TBK m.101, 103 ve ilgili mevzuat. SONUÇ VE İSTEM: Takip konusu alacağın yukarıda belirtilen kısmı yönünden icranın geri bırakılmasına, yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim. [Tarih] — [Davacı vekili, imza]

2. Elden ödenen yoksulluk nafakası için menfi tespit davası (İİK 72; HMK 202)

[ŞEHİR] NÖBETÇİ AİLE MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE DAVACI: [Ad soyad, T.C. kimlik no, adres] (nafaka borçlusu) VEKİLİ: [Avukat adı, adres] DAVALI: [Ad soyad, adres] (nafaka alacaklısı) TAKİP DOSYASI: [Şehir] [Sayı]. İcra Dairesi, [esas no] KONU: [Ay/yıl] ile [ay/yıl] dönemine ait yoksulluk nafakası nedeniyle davalıya borçlu olmadığının tespiti istemidir. AÇIKLAMALAR 1. İİK 72/1. maddesi yönünden: Davalı, davacının elden ödediği aylar dahil olmak üzere [tutar] TL yoksulluk nafakası için takip başlatmıştır. Davacı takip sırasında borçlu olmadığının tespitini istemektedir. 2. HMK 202. maddesi yönünden: Davalının [tarih] tarihli “bu ayınkini aldım” ve [tarih] tarihli “nafakayı elden verdiğin için teşekkür ederim” mesajları davalı tarafından gönderilmiş ve ödemeleri muhtemel gösteren belgelerdir; delil başlangıcı niteliğindeki bu belgeler karşısında tanık dinlenmesi gerekir. Davalının mesajların içeriğini inkâr etmesi beklenmektedir; bu nedenle yazışmaların telefon üzerinde bilirkişi incelemesine tabi tutulmasını talep ediyoruz. 3. TBK 104/1. maddesi yönünden: Davalı [ay/yıl] ayı nafakası için çekince koymaksızın imzalı makbuz vermiştir. Dönemsel edimlerde çekincesiz makbuz, önceki dönemlere ait edimlerin de ifa edildiği karinesini doğurur. 4. HMK 225. maddesi yönünden: Ödemelerin alınıp alınmadığı davalının kendisinden kaynaklanan bir vakıadır; diğer delillerin yetersiz görülmesi hâlinde davalıya yemin teklif etme hakkımızı saklı tutuyoruz. 5. İİK 72/2. maddesi yönünden: Takipten sonra açılan bu davada, gösterilecek teminat karşılığında icra veznesindeki paranın davalıya verilmemesine karar verilmesini talep ediyoruz. DELİLLER: İcra dosyası; mesaj kayıtları ve bilirkişi incelemesi; imzalı makbuz; banka çekim kayıtları; tanık beyanları; yemin. HUKUKİ NEDENLER: İİK m.72; HMK m.190, 200, 202, 225; TBK m.103, 104 ve ilgili mevzuat. SONUÇ VE İSTEM: Teminat karşılığında icra veznesindeki paranın davalıya ödenmemesine, davacının dava konusu dönem için davalıya borçlu olmadığının tespitine, takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa İİK 72/4 uyarınca tazminata, yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim. [Tarih] — [Davacı vekili, imza]

3. Alacaklı ödemeyi kabul etmediği için tevdi yeri belirlenmesi talebi (TBK 106, 107)

[ŞEHİR] NÖBETÇİ SULH HUKUK MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE TALEP EDEN: [Ad soyad, T.C. kimlik no, adres] (nafaka borçlusu) VEKİLİ: [Avukat adı, adres] KARŞI TARAF: [Ad soyad, adres] (nafaka alacaklısı) KONU: [Mahkeme, esas ve karar no] sayılı kararla belirlenen aylık nafakanın tevdi edileceği yerin belirlenmesi istemidir. AÇIKLAMALAR 1. TBK 89. maddesi yönünden: Para borçları alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde ödenir. Karşı tarafın yerleşim yeri mahkemenizin yargı çevresindedir. 2. TBK 106. maddesi yönünden: Talep eden, [tarih] tarihli ihtarnameyle karşı taraftan nafakanın yatırılacağı banka hesabını bildirmesini istemiş; karşı taraf hesap bildirmemiş, elden yapılmak istenen ödemeyi de makbuz vermekten kaçınarak kabul etmemiştir. Bu durum alacaklının temerrüdüdür. 3. TBK 107. maddesi yönünden: Alacaklı temerrüde düştüğünde borçlu tevdi ederek borcundan kurtulabilir ve tevdi yerini ifa yerindeki hâkim belirler. Talep eden, her ay peşin ödenmesi gereken nafakanın gecikmeksizin tevdi edilebilmesi için bir tevdi yeri belirlenmesini istemektedir. 4. TBK 103. maddesi yönünden: Borçlunun makbuz isteme hakkı bulunduğundan, makbuz vermeyen alacaklıya elden ödeme yapılması borçluyu ispat güçlüğüyle karşı karşıya bırakmaktadır. DELİLLER: Nafaka kararı; ihtarname ve tebliğ belgesi; yazışmalar; tanık beyanları. HUKUKİ NEDENLER: TBK m.89, 103, 106, 107; HMK m.382, 383 ve ilgili mevzuat. SONUÇ VE İSTEM: Aylık nafaka ödemelerinin tevdi edileceği yerin belirlenmesine ve tevdi edilen tutarların karşı tarafa bildirilmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim. [Tarih] — [Talep eden vekili, imza]

Örnek Senaryolar

Uyarı. Aşağıdaki senaryolar basitleştirilmiş ve varsayımsaldır; gerçek kişilere ait değildir.

Senaryo 1: Yalnızca tanık var. Baba iştirak nafakasını bir yıl boyunca elden ödediğini, ödemelere kardeşinin şahit olduğunu söylemektedir. Makbuz ve mesaj yoktur. Anne bir yıllık nafaka için ilamlı takip başlatmıştır.

Senaryo 1: Değerlendirme

KonuSonuçDayanak
İcra mahkemesine itirazTanıkla sonuç alınamazİİK m.33/1; YHGK, K.2023/49
Menfi tespit davasıSenetle ispat sınırı ve HMK 201 engeliHMK m.200-201
Tazyik riskiVar; ödeyip istirdat güvenli yolİİK m.344, 72/6
GelecekAçıklamalı banka ödemesiTBK m.101

Senaryo 2: Mesajlar var. Yoksulluk nafakası borçlusu, alacaklının “bu ayınkini aldım” şeklinde birçok mesajını saklamıştır. Alacaklı yine de altı ay için takip yapmıştır.

Senaryo 2: Değerlendirme

KonuSonuçDayanak
İcra mahkemesiMesaj tek başına yetersizYHGK, K.2023/49
Menfi tespitMesaj delil başlangıcı; tanık dinlenirHMK m.202
YeminŞartları varsa teklif edilebilirHMK m.225
Kötü niyetİspatlanırsa tazminatİİK m.72/4

Senaryo 3: Boşanmadan sonra birlikte yaşadılar. Taraflar boşandıktan sonra iki yıl aynı evde yaşamış, giderleri borçlu karşılamıştır. Ayrıldıktan sonra alacaklı bu iki yılın yoksulluk nafakasını takibe koymuştur.

Senaryo 3: Değerlendirme

KonuSonuçDayanak
Birlikte yaşama ve bakılmaTanıkla ispatlanabilirYHGK, E.2022/8-759, K.2023/49
O dönemin nafakasıAynen ifa nedeniyle istenemeyebilirYHGK, K.2023/49
Ödeme iddiası ayrıca varsaBelgeyle ispatİİK m.33/1
Gelecek içinKaldırma davası değerlendirilebilirTMK m.176/3

Adım Adım Yol Haritası

  1. İcra emrinin tebliğ tarihini not edin. Yedi günlük süre buradan başlar.
  2. Elinizdeki her şeyi toplayın. Makbuz, mesaj, banka çekimi, tanık.
  3. Belge niteliğini değerlendirin. Noter veya ikrar edilmiş belge varsa İİK 33 itirazı.
  4. Fiilî durum varsa ayırın. Birlikte yaşama, çocuğun yanınızda kalması tanıkla ispatlanabilir.
  5. Tazyik riskini yönetin. Tartışmalı ayları icra dosyasına ödeyip istirdat davası açmayı düşünün.
  6. Menfi tespit veya istirdat davası açın. Delil başlangıcı ve yemin imkânlarını kullanın.
  7. Alacaklı ödemeyi almıyorsa tevdi yeri belirletin. TBK 107.
  8. Bundan sonra yalnızca açıklamalı banka ödemesi yapın. TBK 101.

Sık Yapılan Hatalar

Tablo: Elden ödenen nafakanın ispatında sık yapılan hatalar

HataSonuçDoğrusu
Makbuz almadan elden ödemekİspat çok güçleşirMakbuz veya banka ödemesi
Açıklamasız havaleMahsup tartışması“Ay/yıl nafaka” açıklaması
İcra mahkemesinde tanığa güvenmekİtiraz reddedilirBelge veya genel mahkeme
Yedi günlük süreyi kaçırmakİcra mahkemesi yolu kapanırHemen başvuru
Tazyik şikâyetini beklemekHapis riskiÖdeyip istirdat
İstirdat süresini kaçırmakMükerrer ödeme geri alınamazBir yıl içinde dava
Gizli ses kaydına dayanmakHukuka aykırı delil riskiMesaj ve belgeler

Sıkça Sorulan Sorular

Nafakayı elden ödedim ama makbuz almadım; ne yapabilirim?

Ödemeyi ispat yükü sizdedir (HMK m.190). Alacaklının mesajları, imzası, çekincesiz son makbuz veya ikrarı gibi delilleri toplayın; icra mahkemesinde belge şartı, genel mahkemede HMK kuralları uygulanır.

İcra mahkemesinde tanıkla ödemeyi ispatlayabilir miyim?

Hayır. Hukuk Genel Kurulu ödeme iddiasının İİK 33/1’deki belgelerle ispatlanması gerektiğini, tanık veya yeminin yeterli olmadığını kabul etmiştir (YHGK, E.2022/8-759, K.2023/49).

İcra mahkemesinde hangi belge kabul edilir?

Yetkili mercilerce re’sen yapılmış veya usulüne göre tasdik edilmiş belge ya da icra dairesinde, icra mahkemesinde veya mahkeme önünde ikrar olunmuş senet (İİK m.33/1).

Menfi tespit davasında tanık dinlenir mi?

Senetle ispat sınırını aşmayan işlemlerde, delil başlangıcı bulunduğunda veya kanundaki istisnalarda tanık dinlenebilir (HMK m.200-203).

2026’da senetle ispat sınırı ne kadar?

İkincil kaynaklara göre 2026 için 41.000 TL olarak uygulanmaktadır (HMK m.200; 2025: 33.000 TL).

Alacaklının WhatsApp mesajı delil olur mu?

Alacaklı tarafından gönderilmiş ve ödemeyi muhtemel gösteren mesaj, genel mahkemede delil başlangıcı sayılabilir (HMK m.202).

Alacaklıya yemin teklif edebilir miyim?

Genel mahkemede, şartları varsa evet (HMK m.225). İcra mahkemesindeki itirazda yemin delili kabul edilmemektedir (YHGK, K.2023/49).

Açıklamasız havaleler nafakadan düşülür mü?

Yargıtay daireleri farklı yaklaşmıştır; İçtihatları Birleştirme Kurulu birleştirmeye yer olmadığına karar vermiştir (YİBHGK, E.2017/7, K.2019/2). Açıklama yazmak en güvenli yoldur.

Son ay için makbuzum var; önceki aylar da sayılır mı?

Alacaklı çekince koymadan makbuz verdiyse önceki dönemlerin de ödendiği karine olarak kabul edilir (TBK m.104/1); alacaklı aksini ispatlayabilir.

Boşandıktan sonra birlikte yaşadık; o dönemin nafakası istenebilir mi?

Birlikte yaşama ve bakılma fiilî durumu tanıkla ispatlanabilir (YHGK, K.2023/49); bu dönem için aynen ifa savunması ileri sürülebilir.

Çocuk benim yanımda kaldı; bunu nasıl ispatlarım?

Tanık dahil her türlü delille ispatlayabilirsiniz (Y12HD, E.2018/4960, K.2019/591).

İcra emrine itiraz süresi ne kadar?

Tebliğden itibaren yedi gündür; tebliğden sonra doğan ödemeler her zaman ileri sürülebilir, ancak noter belgesi veya icra zaptına dayanmalıdır (İİK m.33).

İki kez ödedim; parayı geri alabilir miyim?

Borçlu olmadığı parayı ödemek zorunda kalan kişi, ödediği tarihten itibaren bir yıl içinde istirdat davası açabilir (İİK m.72/6).

Alacaklı ödemeyi almıyor veya makbuz vermiyor; ne yapmalıyım?

Ödemeyi banka yoluyla yapın; alacaklı temerrüde düşmüşse tevdi yeri belirletip tevdi edebilirsiniz (TBK m.106, 107).

Ödenmiş ayı takibe koyan alacaklıya bir yaptırım var mı?

Menfi tespit davası borçlu lehine sonuçlanır ve takip haksız ve kötü niyetli bulunursa alacağın yüzde yirmisinden az olmayan tazminata karar verilebilir (İİK m.72/4).

Bundan sonra nafakayı nasıl ödemeliyim?

Alacaklının kendi hesabına, her ödemede “[ay/yıl] nafaka” açıklamasıyla banka yoluyla ödeyin (TBK m.101).

Bu yazının kaynakları. İİK m.33, 39, 72, 344, 347, 354; HMK m.188, 189, 190, 200, 201, 202, 203, 225, 226, 382, 383; TBK m.89, 101, 102, 103, 104, 106, 107; TMK m.2, 176, 330.

Kararlar: YHGK, E.2022/8-759, K.2023/49; E.2020/3-133, K.2022/658; YİBHGK, E.2017/7, K.2019/2 (RG 26.09.2019, 30900); Yargıtay 2. HD, E.2022/5396, K.2022/6165; 3. HD, E.2014/10434, K.2015/3962; 12. HD, E.2009/22641, K.2010/3781; E.2018/4960, K.2019/591; 5. HD, E.2024/12300, K.2025/4945; 15. HD, E.2019/1445, K.2019/4882; E.2016/6417, K.2018/1225. Karar özetleri ve HMK 200’ün 2026 tutarı ikincil kaynaklardan (karamercanhukuk.com, serkanyilmaz.av.tr, hukukihaber.net, nalbantoglu.av.tr, akinyakan.av.tr, cananergun.av.tr, av-saimincekas.com, barandogan.av.tr, Legalbank) aktarılmıştır.

Ödemenizi ispatlamak için süreleri kaçırmadan harekete geçelim

İcra emrine itiraz, menfi tespit, istirdat ve tevdi talebi için delil planınızı birlikte kuralım. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.

📞 0554 648 37 15💬 WhatsApp
Post by Av. Fatma Öztürk