Boşanmada Mal Paylaşımı ve Katılma Alacağı: TMK m.219-239, Hesap Örneği ve Yargıtay Kararları

Boşanmada mal paylaşımı, eşlerin yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimine göre yapılır. Bu rejimde kural olarak evlilik birliği içinde karşılığı verilerek edinilen mallar (edinilmiş mallar) tasfiye edilir ve her eş, diğerinin artık değerinin yarısı üzerinde katılma alacağı hakkına sahip olur (TMK m. 236). Evlilik öncesi mallar ile miras ve bağış yoluyla edinilen kişisel mallar ise paylaşımın dışındadır (TMK m. 220). Bu rehberde mal paylaşımını, katılma alacağı ile değer artış payını hesaplama yöntemiyle birlikte açıklıyoruz.

Boşanmada mallar nasıl paylaşılır?

Türk hukukunda 1 Ocak 2002’den itibaren yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir (TMK m. 202). Bu tarihten önce evlenen ve süresi içinde başka bir rejim seçmeyen eşler bakımından da 1 Ocak 2002 itibarıyla bu rejim kendiliğinden uygulanır; öncesindeki dönem için ise mal ayrılığı rejimi geçerlidir. Boşanmaya karar verilmesi hâlinde mal rejimi, TMK m.225/2 uyarınca boşanma davasının açıldığı tarihten geçerli olmak üzere sona erer ve mallar tasfiye edilir; dava tarihinden sonra edinilen mallar paylaşıma girmez. Tasfiyede kural olarak evlilik birliği içinde edinilen mallar paylaşıma konu olur; her eş, diğerinin edinilmiş mallarının artık değerinin yarısı üzerinde katılma alacağına sahiptir. Önemle belirtmek gerekir ki mal paylaşımı, doğrudan malın mülkiyetini devretmez; kural olarak parasal bir alacak hakkı doğurur.

Edinilmiş mal nedir?

Edinilmiş mal, her eşin mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir (TMK m. 219). Başlıca edinilmiş mallar şunlardır: eşin çalışmasının karşılığı olan edinimler (maaş, ücret, ikramiye, kâr payı, serbest meslek geliri); sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarının yaptığı ödemeler (emekli maaşı, işsizlik ödeneği, kıdem tazminatı gibi); çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar; kişisel malların gelirleri (örneğin kişisel bir taşınmazın kira geliri) ve edinilmiş malların yerine geçen değerler. Kanuni bir karine olarak, aksi ispat edilmedikçe eşlerin sahip olduğu bütün mallar edinilmiş mal sayılır (TMK m. 222). Dolayısıyla bir malın kişisel mal olduğunu iddia eden eş, bunu ispatla yükümlüdür.

Kişisel mal nedir?

Kişisel mallar, tasfiyede paylaşım dışında tutulan mallardır (TMK m. 220). Bunlar; yalnızca bir eşin kişisel kullanımına yarayan eşyalar (giyim, kişisel bakım gibi), mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait olan mallar, evlilik içinde miras yoluyla veya karşılıksız kazanma (bağış, vasiyet) yoluyla edinilen mallar, manevi tazminat alacakları ve kişisel malların yerine geçen değerlerdir. Ancak dikkat edilmelidir: kişisel malların gelirleri edinilmiş mal sayılır; eşler bunun aksini ancak mal rejimi sözleşmesiyle kararlaştırabilir (TMK m. 219/2-4, m. 221/2). Örneğin miras yoluyla kalan bir dairenin kendisi kişisel mal iken, o daireden elde edilen kira geliri edinilmiş mal olarak paylaşıma dahildir.

Katılma alacağı nedir ve nasıl hesaplanır?

Katılma alacağı, bir eşin, diğer eşin edinilmiş mallarının artık değerinin yarısı üzerinde sahip olduğu kanundan doğan parasal alacaktır (TMK m. 236/1). Bu hakkın doğması için alacaklı eşin çalışmış olması, gelirinin bulunması veya mala katkıda bulunmuş olması gerekmez; hak, doğrudan kanundan kaynaklanır. Hesaplamada önce her eşin edinilmiş mallarının toplam değeri bulunur; buna eklenecek değerler (TMK m. 229) ve denkleştirmeden (TMK m. 230) elde edilen miktarlar da katılır. Bu toplamdan o mallara ilişkin borçlar düşülür ve kalan tutar “artık değer” olarak adlandırılır (TMK m. 231). Artık değer sıfırdan az çıkarsa sıfır kabul edilir. Her eş, diğerinin artık değerinin yarısına hak kazanır; karşılıklı alacaklar takas edilir.

Basit bir örnekle: bir eşin edinilmiş mallarının tasfiye anındaki net (borçlar düşülmüş) değeri 800.000 TL, diğerininki 200.000 TL ise, aradaki artık değer farkı üzerinden hesap yapılır ve daha fazla artık değere sahip eş, diğerine bu farkın yarısı kadar katılma alacağı öder.

Değer artış payı nedir?

Değer artış payı, katılma alacağından farklı ve ayrı bir taleptir. Eşlerden biri, diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında o malda ortaya çıkan değer artışı için katkısı oranında alacak hakkına sahip olur (TMK m. 227). Uygulamada kadının ailesinden aldığı parayla eşin adına alınan taşınmaz ya da bir eşin kişisel malıyla diğerinin malına yaptığı iyileştirme tipik örneklerdir. Katkının esaslı olması ve para ya da parayla ölçülebilen bir değerle yapılmış olması gerekir. Değer artış payı da malın tasfiye tarihindeki sürüm değeri üzerinden hesaplanır; değer kaybı hâlinde ise katkının başlangıçtaki değeri esas alınır (TMK m. 227/1).

Malların değeri hangi tarihe göre belirlenir?

Katılma alacağı ve değer artış payı hesaplanırken, mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan malların, bu tarihteki durumlarına göre, ancak tasfiye tarihindeki sürüm (rayiç) değerleri esas alınır (TMK m. 235). Yargıtay uygulamasında tasfiye tarihi, kural olarak karar tarihidir (Y. 8. HD 21.11.2016, E.2015/6299, K.2016/15819); bölge adliye mahkemesi yeniden karar verirse tasfiye tarihi o mahkemenin karar tarihidir (Y. 2. HD 07.03.2024, E.2023/5275, K.2024/1605). Bu husus, özellikle taşınmazlarda büyük önem taşır: mal rejiminin sona erdiği tarihten karar tarihine kadar geçen sürede taşınmazın değerindeki artış, hesaba doğrudan yansır. Bu nedenle mal paylaşımı davalarında değer tespiti için çoğu zaman uzman bilirkişi incelemesi yaptırılır.

Katılma alacağı ayni bir hak mıdır?

Hayır. Katılma alacağı, alacaklı eşe malın mülkiyetini doğrudan kazandıran ayni bir hak değil; diğer eşe karşı ileri sürülebilen şahsi (parasal) bir alacak hakkıdır. Bu nedenle mahkeme kararı, kural olarak malın devrini değil, belirli bir para alacağını hükme bağlar. TMK m. 239/1 uyarınca katılma alacağı ve değer artış payı ayın veya para olarak ödenebilir; aynî ödemede malların sürüm değeri esas alınır ve bir mesleğin icrasına ayrılmış birimler ile işletmelerin ekonomik bütünlüğü gözetilir. Derhâl ödeme borçlu eş için ciddî güçlük doğuracaksa ödemelerin uygun bir süre ertelenmesi istenebilir (TMK m. 239/2). Hükmedilen alacak, ilamlı icra takibine konu edilebilir.

Mal paylaşımı davası ne zaman ve nerede açılır?

Mal paylaşımı (mal rejiminin tasfiyesi), boşanma davasının bir parçası değildir. Talep boşanma davasında dile getirilse bile bu talep ayrılır ve kural olarak boşanmanın kesinleşmesinden sonra ayrı bir dava olarak görülür. Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. Yetkili mahkeme TMK m. 214 uyarınca boşanma davasında yetkili olan mahkemedir. Katılma alacağı TBK m. 146 uyarınca on yıllık zamanaşımına tabidir ve süre boşanma kararının kesinleşmesiyle işlemeye başlar (YHGK 05.10.2016, E.2016/8-1061, K.2016/959); boşanma dava tarihi ise mal rejiminin sona erdiği tarih olarak hesabın başlangıç noktasıdır (TMK m. 225/2).

Zina veya hayata kast hâlinde katılma alacağı ne olur?

Kural olarak katılma alacağı, eşlerin kusuruna bakılmaksızın doğar. Ancak boşanmanın zina veya hayata kast sebebine dayanması hâlinde hâkim, kusurlu eşin katılma alacağının (artık değerdeki pay oranının) hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya tümüyle kaldırılmasına karar verebilir (TMK m. 236/2). Bu takdir yetkisi yalnızca zina ve hayata kast sebepleriyle sınırlıdır; diğer boşanma sebeplerinde veya mal ayrılığı gibi başka rejimlerde uygulanmaz.

Aile konutu, krediyle alınan mallar ve şirket hisseleri

Aile konutu bakımından TMK m. 194 kapsamında özel koruma hükümleri uygulanır; eşlerden biri, diğerinin açık rızası olmadan aile konutuyla ilgili bazı işlemleri tek başına yapamaz. Krediyle alınan bir taşınmaz veya araçta, mal rejiminin geçerli olduğu dönemde yapılan geri ödemeler tasfiyede dikkate alınır; rejim sona erdikten sonraki taksitler ise o malın borcu kabul edilerek hesaplama buna göre yapılır. Şirket hisseleri ve ticari işletmeler kendiliğinden kişisel mal değildir: evlilik içinde karşılığı verilerek edinilmişlerse edinilmiş mal, evlilikten önce sahip olunmuşlarsa veya miras ya da bağış yoluyla gelmişlerse kişisel maldır (TMK m. 219, m. 220); ispat edilemezse TMK m. 222/3 uyarınca edinilmiş mal sayılır. Kişisel mal niteliğindeki hissenin kâr payı ise TMK m. 219/2-4 uyarınca edinilmiş maldır ve Yargıtay evlilik içinde yapılan sermaye artışına isabet eden kısmı edinilmiş mal kabul etmektedir (Y. 2. HD 13.02.2025, E.2024/7030, K.2025/1445).

Mal paylaşımında ispat nasıl yapılır?

Belirli bir malın bir eşe ait olduğunu iddia eden taraf, iddiasını ispatla yükümlüdür; hangi eşe ait olduğu ispatlanamayan mallar eşlerin paylı mülkiyetinde sayılır (TMK m. 222). Katkının veya malın niteliğinin ispatı; banka dekontları, havale ve EFT kayıtları, senetler, tapu kayıtları, kredi ödeme tabloları ile tanık beyanlarıyla sağlanabilir. Değer tespiti ve katkı oranının belirlenmesi için mahkeme çoğunlukla kuyumcu, gayrimenkul veya mali müşavir gibi uzman bilirkişilere başvurur. Bu nedenle delil planının baştan doğru kurulması, davanın sonucunu doğrudan etkiler.

Temsil sürecinde ne yapıyoruz?

Hukukçular Evi olarak; mal rejiminin tasfiyesi, katılma alacağı ve değer artış payı davalarında, malvarlığının tespitinden değerleme ve bilirkişi sürecine kadar tüm aşamalarda çözüm odaklı hukuki destek sunuyoruz. Edinilmiş ve kişisel malların doğru ayrılması, katkının ispatı ve dava tarihinin belirlenmesi; alacağın kapsamını doğrudan etkiler. Sürecin karmaşık hesaplamalar içermesi nedeniyle, dosyanın baştan uzman bir yaklaşımla kurgulanması büyük önem taşır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.

Rejimin Kaynağı ve 1 Ocak 2002 Geçişi

Hangi mal rejiminin uygulanacağı, evliliğin tarihine göre değişir; bu ayrım yapılmadan hesap kurulamaz.

Yasal rejim — TMK m.202/1: eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır.

Seçimlik rejimler — m.202/2: eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini kabul edebilirler. Kanun; mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı olmak üzere üç seçimlik rejim öngörmüştür.

Sözleşmenin zamanı — TMK m.203. Mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce veya sonra yapılabilir; taraflar istedikleri rejimi ancak kanunda yazılı sınırlar içinde seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilirler.

Sözleşmenin şekli — TMK m.205. Mal rejimi sözleşmesi, noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır. Ancak taraflar evlenme başvurusu sırasında hangi mal rejimini seçtiklerini yazılı olarak da bildirebilirler. Sözleşmenin taraflarca ve gerektiğinde yasal temsilcilerince imzalanması zorunludur.

Geçiş kuralı — 4722 sayılı Kanun m.10. Türk Medenî Kanunu’nun yürürlüğe girdiği tarihten önce evlenmiş olan eşler arasında, bu tarihe kadar tâbi oldukları mal rejimi devam eder. Eşler, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak bir yıl içinde başka bir mal rejimi seçmedikleri takdirde, bu tarihten geçerli olmak üzere yasal mal rejimini seçmiş sayılırlar.

Pratik sonuç. 1 Ocak 2002 öncesinde evlenen çiftlerde; bu tarihe kadarki dönem için o dönemin rejimi, bu tarihten sonrası için ise edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Yani tek bir evlilikte iki dönem bulunabilir.

Dönem ayrımının hesaba etkisi. 2002 öncesi döneme ilişkin talepler uygulamada katkı payı alacağı olarak; 2002 sonrası döneme ilişkin talepler ise değer artış payı ve katılma alacağı olarak nitelendirilir.

Değerlendirme tarihleri de farklıdır. Katkı payı alacağında katkı sunulan malın dava tarihindeki rayiç değeri; değer artış payında ise karar tarihine en yakın rayiç değer esas alınır.

Dilekçede nitelendirme. Bu nedenle dilekçede evlilik tarihi açıkça yazılmalı ve talep, hangi döneme ilişkin olduğu belirtilerek nitelendirilmelidir.

Yönetim, Tasarruf ve Üçüncü Kişilere Karşı Sorumluluk

Rejim yürürlükteyken eşlerin malları üzerindeki yetkileri, tasfiyedeki paylaşımdan tamamen ayrıdır.

Yönetim ve tasarruf — TMK m.223/1: her eş, yasal sınırlar içerisinde kişisel malları ile edinilmiş mallarını yönetme, bunlardan yararlanma ve bunlar üzerinde tasarrufta bulunma hakkına sahiptir.

Bu hüküm çok atlanır. Edinilmiş mal olması, diğer eşe o mal üzerinde mülkiyet hakkı vermez. Evlilik süresince her eş kendi malını yönetir ve üzerinde tasarruf eder.

Paylı mülkiyette sınır — m.223/2: aksine anlaşma olmadıkça, eşlerden biri diğerinin rızası olmadan paylı mülkiyet konusu maldaki payı üzerinde tasarrufta bulunamaz.

Üçüncü kişilere karşı — TMK m.224: bir eş, üçüncü kişilere karşı bütün malvarlığıyla sorumludur.

Sonucu. Eşin borcundan dolayı, kişisel malları da dâhil tüm malvarlığı alacaklılara karşı sorumludur. Mal rejimi, alacaklılara karşı bir koruma sağlamaz.

İki istisna vardır. Bu geniş tasarruf serbestisi, iki hükümle sınırlanır.

Birinci sınır — aile konutu (TMK m.194/1): eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça, aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz.

İkinci sınır — tasarruf yetkisinin sınırlanması (TMK m.199). Ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan malî bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektirdiği ölçüde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine, belirleyeceği malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak onun rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir; taşınmazlar bakımından tapu kütüğüne şerh verilmesi için re’sen bildirimde bulunur.

Devir gerçekleşmişse — TMK m.229. Eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yaptığı karşılıksız kazandırmalar ile mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler, edinilmiş mallara değer olarak eklenir.

Denkleştirme: TMK m.230

Katılma alacağı hesaplanmadan önce yapılması gereken ve çoğu dosyada atlanan işlem budur.

Neyi çözer? Bir eşin kişisel malı ile edinilmiş malının karışması hâlinde, bu karışmayı ayırma işlemine denkleştirme denir.

Birinci fıkra: bir eşin kişisel mallara ilişkin borçları edinilmiş mallardan veya edinilmiş mallara ilişkin borçları kişisel mallarından ödenmiş ise, tasfiye sırasında denkleştirme istenebilir.

Somut örnek. Bir eş evlenmeden önce sahip olduğu evi satıp bedelini, evlilik içinde kendi adına aldığı yeni evin satın alma bedelinin yüzde 40’ını karşılayacak şekilde kullanmışsa, yeni evin tasfiye zamanındaki değerinin yüzde 40’ı m.230/3 uyarınca o eşin kişisel mal kesimine ayrılır; kalan yüzde 60 edinilmiş mal olarak artık değere girer. Satılan eski evin bugünkü değeri değil, katkı oranı ile yeni evin tasfiye zamanındaki değeri esas alınır. Yeni ev diğer eş adına alınmışsa konu denkleştirme değil, m.227 kapsamında değer artış payıdır.

İkinci fıkra — karine: her borç, ilişkin bulunduğu mal kesimini yükümlülük altına sokar. Hangi kesime ait olduğu anlaşılamayan borç, edinilmiş mallara ilişkin sayılır.

Karinenin niteliği. Madde gerekçesine göre bu son kural âdi nitelikte bir karine getirmekte; aksini iddia eden ispatla yükümlü olmaktadır. Yani borcun kişisel mala ilişkin olduğunu ileri süren taraf bunu ortaya koymalıdır.

Üçüncü fıkra — katkı hâli: bir mal kesiminden diğer kesimdeki malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunulmuşsa, değer artması veya azalması durumunda denkleştirme, katkı oranına ve malın tasfiye zamanındaki değerine veya mal daha önce elden çıkarılmışsa hakkaniyete göre yapılır.

Üç ölçüt birlikte işler: katkı oranı, malın tasfiye zamanındaki değeri ve mal elden çıkarılmışsa hakkaniyet.

Kaynağı. Madde, İsviçre Medenî Kanunu’nun 209. maddesini karşılamaktadır.

Denkleştirme ile değer artış payı karıştırılmamalı. m.230 aynı eşin kendi mal kesimleri arasındaki ilişkiyi düzenler. m.227 ise bir eşin diğer eşe ait mala yaptığı katkıyı konu alır.

Hesabın Sırası

Tasfiye tek bir işlem değil; birbirini izleyen aşamalardan oluşur ve sıra bozulursa sonuç yanlış çıkar.

Birinci aşama — kesimlerin ayrılması (TMK m.228). Eşlerin kişisel malları ile edinilmiş malları, mal rejiminin sona ermesi anındaki durumlarına göre ayrılır.

İkinci aşama — eklenecek değerler (TMK m.229). Mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde rıza dışı yapılan karşılıksız kazandırmalar ve katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler, edinilmiş mallara değer olarak eklenir.

Üçüncü aşama — denkleştirme (TMK m.230). Kişisel mallar ile edinilmiş mallar arasındaki alacak-borç ilişkileri hesaba katılır.

Dördüncü aşama — artık değer (TMK m.231): artık değer, eklenmeden ve denkleştirmeden elde edilen miktarlar da dahil olmak üzere her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden, bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır. Değer eksilmesi göz önüne alınmaz.

Bu fıkra iki şeyi birlikte söyler. Artık değer hesabına eklenen ve denkleştirilen tutarlar da dâhildir; buna karşılık değer eksilmesi dikkate alınmaz.

Beşinci aşama — değerlendirme anı (TMK m.235). Mal rejiminin tasfiyesinde malların tasfiye anındaki değerleri esas alınır.

Altıncı aşama — paylaşım (TMK m.236/1): her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olurlar. Alacaklar takas edilir.

Bir sınır — m.236/2. Zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir.

Oranın sözleşmeyle değiştirilmesi — TMK m.237. Mal rejimi sözleşmesiyle artık değere katılma oranı başka biçimde kararlaştırılabilir; ancak bu tür anlaşmalar eşlerin ortak olmayan çocuklarının ve onların altsoylarının saklı paylarını zedeleyemez (m.237/2).

Şirket hisselerinde. Şirket edinilmiş mal ise değerlemesi yapılıp bulunan değer hesaba katılır. Şirket kişisel mal ise, kâr payı kişisel malın geliri olduğundan m.219/2-4 uyarınca tasfiyede hesaba katılır.

Üç Kritik Tarih: Dava Tarihi, Kesinleşme ve Tasfiye Anı (TMK m.225/2, m.228, m.235)

Mal paylaşımı davalarındaki hesap hatalarının büyük kısmı, farklı işlevleri olan tarihlerin birbirine karıştırılmasından doğar. Kanun her tarihe ayrı bir görev verir.

Sona erme — TMK m.225/2. Mahkemece boşanmaya karar verilmesi hâlinde mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer. Edinilmiş mal kesimi boşanma davasının açıldığı gün kapanır: dava açıldıktan sonra kazanılan ücret ya da alınan araç veya taşınmaz katılma alacağı hesabına girmez.

Ayırma anı — TMK m.228. Eşlerin kişisel malları ile edinilmiş malları, mal rejiminin sona erdiği andaki durumlarına göre ayrılır. Hangi malın hangi kesime ait olduğu ve o tarihteki durumu dava tarihine göre belirlenir.

Değer anı — TMK m.235/1. Mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan edinilmiş mallar, tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır. Yargıtay tasfiye tarihini kural olarak karar tarihi kabul eder ve sürüm değerinin bu tarihe göre belirlenmesini ister (Y. 8. HD 21.11.2016, E.2015/6299, K.2016/15819); bölge adliye mahkemesi yeniden karar verirse tasfiye tarihi o mahkemenin karar tarihidir (Y. 2. HD 07.03.2024, E.2023/5275, K.2024/1605). Dava uzun sürmüşse bilirkişi raporunun karar tarihine yakın bir tarihe göre güncellenmesi bu nedenle istenebilir.

Eklenecek değerler — TMK m.235/2. Kanun, edinilmiş mallara hesapta eklenecek olanların değerinin malın devredildiği tarih esas alınarak hesaplanacağını öngörür. Yargıtay uygulamasında ise malın devir tarihindeki niteliğine göre karara en yakın sürüm değeri hesaba katılır (Y. 8. HD E.2019/5799, K.2019/11378; Y. 8. HD 22.11.2016, E.2015/7311, K.2016/15935).

Kesinleşme. Tasfiye davası boşanma davası sürerken açılabilir; ancak Hukuk Genel Kurulu, boşanma kararı kesinleşmeden tasfiye hakkında hüküm kurulamayacağını ve boşanma davasının sonucunun bekletici mesele yapılması gerektiğini kabul etmiştir (YHGK 27.06.2012, E.2012/8-268, K.2012/420). On yıllık zamanaşımı da bu kesinleşmeyle işlemeye başlar.

Faiz — TMK m.239/3. Aksine anlaşma yoksa katılma alacağına ve değer artış payına tasfiyenin sona ermesinden başlayarak faiz yürütülür; durum ve koşullar gerektiriyorsa borçludan güvence de istenebilir. Yargıtay, alacak bozmadan önceki karar tarihindeki sürüm değerlerine göre belirlendiğinde faizin de o karar tarihinden başlatılmasını isabetli bulmuştur (Y. 8. HD 02.03.2021, E.2020/4239, K.2021/1822).

Adım Adım Hesap Örneği: Artık Değer, Eklenecek Değer ve Takas (TMK m.229, m.231, m.236)

Aşağıdaki örnek varsayımsaldır ve yalnızca kanunun öngördüğü hesap sırasını gösterir. Eş A’nın dava tarihinde mevcut olan edinilmiş malları (evlilik içinde alınan ev, araç ve banka hesabı) tasfiye anındaki değerleriyle 3.000.000 TL, bu mallara ilişkin borçları 600.000 TL’dir. A ayrıca dava tarihinden altı ay önce, eşinin rızası olmadan kardeşine 200.000 TL bağışlamıştır. Eş B’nin edinilmiş malları 500.000 TL olup borcu yoktur.

Artık değer — TMK m.231. Bağış, mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde rıza dışı yapılmış karşılıksız bir kazandırma olduğundan TMK m.229/1 uyarınca A’nın edinilmiş mallarına değer olarak eklenir. A’nın artık değeri 3.000.000 + 200.000 − 600.000 = 2.600.000 TL, B’nin artık değeri 500.000 TL’dir.

Paylaşım ve takas — TMK m.236/1. B, A’nın artık değerinin yarısı olan 1.300.000 TL’ye; A da B’nin artık değerinin yarısı olan 250.000 TL’ye hak kazanır. Alacaklar takas edildiğinde A, B’ye 1.050.000 TL katılma alacağı öder. Bu tutar, iki artık değer arasındaki farkın (2.100.000 TL) yarısına eşittir.

Hesaba girebilecek iki kalem daha. A’nın evlilik öncesi birikimi evin satın alma bedelinin bir kısmını karşılamışsa, TMK m.230/3 uyarınca bu katkı oranı kadar evin tasfiye zamanındaki değeri A’nın kişisel mal kesimine ayrılır ve edinilmiş mallar toplamı o ölçüde azalır. B kendi kişisel malından A adına kayıtlı eve katkıda bulunmuşsa, TMK m.227 uyarınca katkısı oranında değer artış payı ister; bu alacak A bakımından bir borç niteliğinde olduğundan katılma alacağından önce hesaplanır. Yaklaşık bir hesap için mal paylaşımı hesaplama aracımızı, değer artış payı için değer artış payı hesaplama sayfamızı kullanabilirsiniz.

Dava, Görev, Yetki ve Koruma

Talebin nasıl kurulacağı ve alacağın nasıl güvenceye alınacağı süreci tamamlar.

Ne zaman açılır? Mal rejiminin tasfiyesi davası boşanma sürerken açılabilir; ancak boşanma kararı kesinleşmeden tasfiye davasında hüküm kurulamaz. Mahkeme bu davayı bekletici mesele yapar.

Neden erken açılır? Erken açmanın iki faydası vardır: süreleri durdurmak ve ihtiyatî tedbir talep edebilmek.

Tedbir — HMK m.389/1. Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hâle geleceğinden veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddî bir zararın doğacağından endişe edilmesi hâlinde, uyuşmazlık konusu hakkında ihtiyatî tedbir kararı verilebilir.

Önemli bir ayrım. İhtiyatî tedbir (HMK m.389) uyuşmazlık konusu malın mevcut durumunun korunmasına yöneliktir; ihtiyatî haciz ise İİK m.257 uyarınca bir para alacağının güvenceye alınması için başvurulan ve kural olarak vadesi gelmiş bir alacak arayan ayrı bir kurumdur. Tasfiye davalarında uygulamada çoğunlukla belirli mallar üzerinde ihtiyatî tedbir istenir. Yargıtay, tasfiye hakkının şahsi alacak hakkı olduğunu ve şirket adına kayıtlı malvarlığına ihtiyatî tedbir konulamayacağını belirtmiştir (Y. 2. HD 04.02.2025, E.2025/49, K.2025/923).

Yaklaşık ispat — HMK m.390. Talep eden taraf, davanın esası yönünden kendisinin haklılığını yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır; tam ispat aranmaz.

Miktar belirlenemiyorsa — 7589 sonrası kısmi dava ve talep artırımı (HMK m.109/4). Belirsiz alacak davasını düzenleyen HMK m.107, 31 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır; Kanundan önce açılmış belirsiz alacak davaları görülmeye devam eder. Yeni davalarda tasfiye alacağı, fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak kısmi dava olarak açılır; bilirkişi raporundan sonra tahkikat sonuna kadar bir defaya mahsus talep artırımı yapılabilir ve artırılan kısım bakımından zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılır (HMK m.109/4).

Sonradan artırma — HMK m.176. Tarafların her biri, yapmış olduğu usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebilir; ancak aynı davada, taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir.

Görev. Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davalar aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar ve kararında bu sıfatı belirtir. Görev kamu düzenindendir ve re’sen gözetilir.

Yetki — TMK m.214. Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davalarda, boşanmaya karar verilmişse boşanma davasında yetkili olan mahkeme yetkilidir; bu da TMK m.168 uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Mal rejimi ölümle sona ermişse ölenin son yerleşim yeri, diğer durumlarda davalı eşin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.

Zamanaşımı. Katılma alacağı, boşanmanın fer’îsi olmadığından TMK m.178‘deki bir yıllık süreye tâbi değildir; TMK m.5 yollamasıyla TBK m.146 uyarınca on yıllık genel zamanaşımı uygulanır. Süre boşanma kararının kesinleşmesiyle işlemeye başlar (YHGK 05.10.2016, E.2016/8-1061, K.2016/959); zamanaşımı hâkimce kendiliğinden gözetilmez (TBK m.161).

Alacağın niteliği — TMK m.239. Katılma alacağı ve değer artış payı ayın veya para olarak ödenebilir. Aynî ödemede malların sürüm değeri esas alınır. Derhâl ödenmesi borçlu eş için ciddî güçlükler doğuracaksa ödemelerin uygun bir süre ertelenmesi istenebilir (m.239/2). Aksine anlaşma yoksa tasfiyenin sona ermesinden başlayarak faiz yürütülür ve durum gerektiriyorsa borçludan güvence istenebilir (m.239/3).

Yargıtay Kararlarında Mal Rejiminin Tasfiyesi: Süre, Tarih, Şirket Payı ve Tedbir

Zamanaşımı. Hukuk Genel Kurulu, katılma alacağının TMK m.178’deki bir yıllık süreye tabi olmadığını, TBK m.146 uyarınca on yıllık zamanaşımına tabi olduğunu ve sürenin boşanma hükmünün kesinleşmesiyle başladığını kabul etmiştir (YHGK 05.10.2016, E.2016/8-1061, K.2016/959, oyçokluğuyla). Evlilik devam ettiği sürece eşlerin birbirinden olan alacakları için zamanaşımı işlemez (TBK m.153/3). Zamanaşımını hâkim kendiliğinden gözetemez; davalının bunu savunma olarak ileri sürmesi gerekir (TBK m.161). Boşanma yurt dışında gerçekleşmişse Hukuk Genel Kurulu çoğunluğu, zamanaşımının başlangıcında yabancı mahkeme ilamının kesinleşme tarihini esas almıştır (YHGK 29.11.2023, E.2022/2-1205, K.2023/1188, oyçokluğuyla). Ayrıntı için mal paylaşımı davasında zamanaşımı yazımıza bakabilirsiniz.

Şirket payı. Yargıtay, evlilik öncesinde edinilen hissenin kişisel mal olduğunu, ancak evlilik içinde yapılan sermaye artışına isabet eden kısmın edinilmiş mal olduğunu ve kâr dağıtımının dava tarihinden önce mi sonra mı yapıldığının belirlenmesi gerektiğini belirtmiştir (Y. 2. HD 13.02.2025, E.2024/7030, K.2025/1445). Tasfiye hakkının şahsi bir alacak hakkı olduğunu, bu nedenle şirket adına kayıtlı malvarlığına ihtiyati tedbir konulamayacağını da kabul etmiştir (Y. 2. HD 04.02.2025, E.2025/49, K.2025/923); tedbir talebinin eşin şirketteki payına yöneltilmesi bu nedenle önem taşır. Şirket payının değerlemesi için eşim şirket sahibi: hisselerin değeri nasıl hesaplanır yazımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanmada mallar nasıl paylaşılır?

Yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejiminde, kural olarak evlilik birliği içinde edinilen mallar tasfiye edilir. Her eş, diğerinin edinilmiş mallarının artık değerinin yarısı üzerinde katılma alacağına sahiptir (TMK m. 236). Paylaşım doğrudan mülkiyet devri değil, parasal bir alacak doğurur.

Hangi mallar paylaşımın dışındadır?

Kişisel mallar paylaşım dışıdır (TMK m. 220): yalnızca kişisel kullanıma yarayan eşyalar, mal rejimi başlamadan önce sahip olunan mallar, miras veya bağış yoluyla edinilen mallar ve manevi tazminat alacakları. Ancak kişisel malların gelirleri, aksine sözleşme yoksa edinilmiş mal sayılır (TMK m. 221).

Katılma alacağı için çalışmak veya katkıda bulunmak şart mı?

Hayır. Katılma alacağı kanundan doğan bir haktır; talep eden eşin çalışmış olması, gelirinin bulunması veya mala katkıda bulunmuş olması gerekmez (TMK m. 236). Ev içindeki emek de dâhil, hiçbir maddi katkı ispatı aranmadan artık değerin yarısı talep edilebilir.

Değer artış payı ile katılma alacağı aynı şey mi?

Hayır, ikisi ayrı taleptir. Katılma alacağı, diğer eşin artık değerinin yarısıdır (TMK m. 236). Değer artış payı ise bir eşin diğerine ait malın edinilmesine veya iyileştirilmesine karşılıksız katkısı hâlinde, katkı oranında doğan alacaktır (TMK m. 227).

Malların değeri hangi tarihe göre hesaplanır?

Malların değeri, tasfiye tarihindeki sürüm (rayiç) değeri üzerinden hesaplanır (TMK m. 235). Yargıtay uygulamasında tasfiye tarihi kural olarak karar tarihidir. Bu nedenle özellikle taşınmazlarda, dava süresince oluşan değer artışı hesaba yansır.

Ev veya araba eşimin üzerine kayıtlı; hak talep edebilir miyim?

Söz konusu mal evlilik içinde karşılığı verilerek edinilmişse edinilmiş mal sayılır ve artık değerinin yarısı üzerinde katılma alacağı talep edebilirsiniz. Ancak bu, malın mülkiyetini doğrudan kazandıran ayni bir hak değil; parasal bir alacak hakkıdır (TMK m. 239).

Mal paylaşımı boşanma davasıyla birlikte mi görülür?

Kural olarak hayır. Mal rejiminin tasfiyesi ayrı bir davadır ve genellikle boşanmanın kesinleşmesinden sonra sonuçlandırılır. Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Talep, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m. 146; YHGK E.2016/8-1061, K.2016/959).

Boşanma davası açıldıktan sonra alınan mal paylaşılır mı?

Hayır. TMK m. 225/2 uyarınca boşanmaya karar verilirse mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer; bu tarihten sonra edinilen mallar edinilmiş mal sayılmaz ve katılma alacağı hesabına girmez. Dava tarihinde mevcut malların değeri ise tasfiye anına göre belirlenir (TMK m. 235/1).

Mal paylaşımı davası kaç yıl içinde açılmalı?

Katılma alacağı TBK m. 146 uyarınca on yıllık zamanaşımına tabidir ve süre boşanma kararının kesinleşmesiyle başlar (YHGK 05.10.2016, E.2016/8-1061, K.2016/959). TMK m. 178’deki bir yıllık süre bu alacağa uygulanmaz. Zamanaşımı hâkimce kendiliğinden gözetilmez; davalının ileri sürmesi gerekir (TBK m. 161).

Mal paylaşımı davası hangi şehirde açılır?

TMK m. 214 uyarınca boşanmaya karar verilmişse boşanma davasında yetkili olan mahkeme yetkilidir; TMK m. 168’e göre bu, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yer aile mahkemesidir.

Katılma alacağına faiz işler mi?

Evet. TMK m. 239/3 uyarınca aksine anlaşma yoksa tasfiyenin sona ermesinden başlayarak faiz yürütülür ve gerekirse borçludan güvence istenebilir. Yargıtay, faizin sürüm değerlerinin belirlendiği karar tarihinden başlatılmasını isabetli bulmuştur (Y. 8. HD E.2020/4239, K.2021/1822).

Evlenmeden önce sahip olunan şirket hissesi paylaşılır mı?

Evlilik öncesi edinilen hissenin kendisi kişisel maldır; ancak kâr payı TMK m. 219/2-4 uyarınca edinilmiş mal sayılır ve Yargıtay evlilik içinde yapılan sermaye artışına isabet eden kısmı edinilmiş mal kabul etmiştir (Y. 2. HD E.2024/7030, K.2025/1445).