TMMOB Hakemliğine Tek Taraflı Başvuru 2026: Tahkim Şartı Olmadan Olur mu, 7.000 TL Ücret, Hakem Ücretinin Paylaşımı ve Süreler (Yönetmelik m.9, 12; HMK m.412, 416, 426)

31 Ekim 2026 tarihli ve 33416 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Bilirkişilik – Eksperlik – Hakemlik ve Teknik Müşavirlik Yönetmeliği’nin 12. maddesi yeniden yazıldı: TMMOB’ye hakem başvurusu artık taraflardan yalnızca biri tarafından da yapılabiliyor, dosya başına 7.000,00 TL’lik başvuru ücreti hiçbir surette iade edilmiyor ve hakem ücretinin yarısı Birlik hissesi olarak alıkonuluyor. Bu yazı, tek taraflı başvurunun tahkim şartı olmadan bir anlam taşıyıp taşımadığını, başvuru tarihinin HMK m.426 bakımından dava tarihi sayılıp sayılmayacağını, TMMOB listelerinden hakem seçiminde HMK m.416’daki hukukçu şartını, ücretin kim tarafından ve nasıl ödeneceğini, işleyen süreleri ve şimdi atılması gereken adımları anlatıyor. Değişikliğin özeti için son dakika haberimize bakabilirsiniz.

Değişikliğin Künyesi ve Yetki Dayanağı

Değişiklik, “Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Bilirkişilik – Eksperlik – Hakemlik ve Teknik Müşavirlik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” adını taşır ve Resmî Gazete’nin 31 Ekim 2026 tarihli, 33416 sayılı nüshasının Yönetmelikler bölümünde TMMOB imzasıyla yayımlanmıştır. Değiştirilen metin, 6 Ocak 1982 tarihli ve 17566 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan yönetmeliktir. Bu yönetmelik dayanağını 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu’nun 2. maddesinin (b) ve (c) bentlerinden alır; (b) bendi Birliğe meslek mensuplarının müşterek ihtiyaçlarını karşılamak ve mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak için gerekli faaliyetlerde bulunma, (c) bendi ise meslekle ilgili işlerde resmî makamlarla iş birliği yapma görevini verir.

1982 metni yayımlandıktan sonra Resmî Gazete’de 19 Nisan 1983 tarihli ve 18023 sayılı nüshada bir değişiklik yapılmış; bu değişiklik yalnızca bilirkişilik ücretlerine ilişkin 7. maddenin (b) fıkrasını ve eksperlik ücretlerini düzenleyen 8. maddeyi kapsamıştı. 31 Ekim 2026 değişikliği ise ücret tarifesinden çok usule dokunuyor: kapsam, oda listeleri, mahkeme istekleri, hakemlik tanımı, başvuru ve ücretin tahsili.

Yönetmelik bir kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşunun düzenleyici işlemidir. Bu nitelik iki sonuç doğurur: Birincisi, yönetmelik kanuna aykırı olamaz; tahkimi düzenleyen HMK hükümleriyle çatışan bir yorum, kanunun önüne geçemez. İkincisi, yönetmeliğe karşı iptal davası ilk derece mahkemesi sıfatıyla Danıştay’da açılır; çünkü 2575 sayılı Danıştay Kanunu m.24/1-c, bakanlıklar ile kamu kuruluşları veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarınca çıkarılan ve ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlere karşı davaları Danıştay’a verir.

Madde Madde: Dokuz Maddelik Değişiklik Ne Söylüyor?

Yeni 12. maddenin tam metni dört cümle grubundan oluşur: (1) hakem başvurusu birlikte yapılabileceği gibi taraflardan yalnızca biri de yapabilir ve başvuru dilekçenin TMMOB’ye iletilmesiyle gerçekleşir; (2) başvuru ücreti dosya başına 7.000,00 TL’dir; (3) ücret, eksiklik sebebiyle dosyanın kapatılması hali dahil hiçbir surette iade edilmez, yatırılmazsa başvuru işleme konulmaz ve miktarı her yıl Yönetim Kurulunca yeniden değerlendirilerek ilan edilir; (4) başvuru ücreti ile 9. maddeye göre belirlenen hakem ücreti başvuruyla birlikte Birlik hesabına yatırılır, hizmetin neticelenmesi üzerine hakem ücretinin %50’si görevlendirilen kişi veya heyete aktarılır, %50’si Birlik hissesi olarak alıkonur ve bu hüküm bilirkişilik istemlerinde de uygulanır.

Eski ve Yeni Düzen Karşılaştırması

Karşılaştırmanın en dikkat çekici sonucu ekonomiktir. Eski düzende hakem kendi ücretini alıyor ve bunun onda birini Birliğe ödüyordu; yeni düzende ücret önce Birlik hesabına giriyor ve yarısı Birlikte kalıyor. Bu, başvuru yapan taraf için ilk anda iki ödeme anlamına gelir: iade edilmeyen başvuru ücreti ve hakem ücretinin tamamı. TMMOB eliyle yürütülen tahkimi, bu yönüyle kurumsal tahkimdeki “idari ücret + hakem ücreti avansı” modeline yaklaştırıyor; kurumsal ve geçici (ad hoc) tahkim farkı için ad hoc ve kurumsal tahkim karşılaştırmamıza bakabilirsiniz.

Tek Taraflı Başvuru Ne Demek, Ne Demek Değil?

Yeni 12. maddenin ilk cümlesi, uygulamada sık karşılaşılan bir tıkanıklığı hedefliyor: Sözleşmede TMMOB hakemliği öngörülmüş, ancak uyuşmazlık çıktığında taraflardan biri başvuruya katılmıyor. 1982 metninde başvurunun kimin tarafından yapılacağına dair açık bir hüküm yoktu. Yeni metin, başvurunun “birlikte gerçekleştirilebileceği gibi taraflardan yalnızca biri de gerçekleştirebilir” olduğunu ve dilekçenin TMMOB’ye iletilmesiyle gerçekleşeceğini söylüyor.

Tek taraflı başvurunun bir diğer anlamı, başvuranın zamanlamayı kendisinin belirleyebilmesidir. Bu, özellikle süreye bağlı hakların korunmasında önemlidir; aşağıda HMK m.426 bakımından ayrıntısını anlatıyoruz. Karşı taraf bakımından ise TMMOB’den gelen bir bildirimin “bilgi notu” olarak görülmemesi, itiraz ve hakem seçimi sürelerinin bu bildirimle işlemeye başlayabileceğinin hesaba katılması gerekir.

Tahkim Şartı Olmadan TMMOB’ye Başvurulabilir mi?

Başvuru dilekçesini TMMOB’ye vermek fiilen mümkündür; ancak bu başvurunun hukuki sonuç doğurması tahkim anlaşmasına bağlıdır. HMK m.412/1 tahkim sözleşmesini, tarafların sözleşme veya sözleşme dışı bir hukuki ilişkiden doğmuş veya doğabilecek uyuşmazlıkların tamamı veya bir kısmının çözümünü hakem veya hakem kuruluna bırakma anlaşması olarak tanımlar. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre bu anlaşma asıl sözleşmenin bir şartı veya ayrı bir sözleşme şeklinde yapılabilir; üçüncü fıkrasına göre ise yazılı yapılmalıdır. Yazılılık; tarafların imzaladığı bir belge, aralarında teati edilen mektup, faks veya elektronik ortam yazışması ya da dava dilekçesinde ileri sürülen tahkim anlaşmasına cevap dilekçesinde itiraz edilmemesiyle sağlanabilir. Asıl sözleşmenin parçası yapılmak amacıyla tahkim şartı içeren bir belgeye yollama yapılması da yeterlidir.

Yeni 9. maddenin birinci fıkrası bu kanuni yapıyla uyumludur: hakemlik, “Tahkim Sözleşmesi yahut taraflar arası sözleşmede yer alan tahkim şartı gereğince” anlaşmazlığın çözümündeki mühendislik, mimarlık ve şehir planlama hizmetidir. Dolayısıyla tahkim anlaşmasının varlığı, yönetmeliğin kendi tanımına göre de hakemlik hizmetinin ön koşuludur.

Uyuşmazlık çıktıktan sonra da tahkim anlaşması yapılabilir; HMK m.412/1 “doğmuş” uyuşmazlıkları da kapsar. Hatta mahkemede görülmekte olan bir davada taraflar tahkim konusunda anlaşırsa dosya mahkemece hakem veya hakem kuruluna gönderilir (HMK m.412/5). Bu nedenle sözleşmesinde tahkim şartı olmayan taraflar için önce karşı tarafla yazılı bir tahkim sözleşmesi yapmak, sonra başvurmak doğru sıradır.

Tahkim anlaşması bulunan bir uyuşmazlıkta taraflardan biri mahkemeye giderse karşı taraf tahkim ilk itirazında bulunabilir; anlaşma hükümsüz, tesirsiz veya uygulanması imkânsız değilse mahkeme davayı usulden reddeder (HMK m.413/1). Tahkim itirazının ileri sürülmesi tahkim yargılamasına engel değildir (m.413/2). Bu konuyu tahkim itirazı (HMK m.413) yazımızda ayrıca ele aldık. Hakem veya hakem kurulu da kendi yetkisi hakkında karar verebilir; yetkisizlik itirazı en geç cevap dilekçesinde yapılır (HMK m.422/1-2).

Uygulamada en çok sorun çıkaran nokta, sözleşmedeki tahkim şartının belirsiz kaleme alınmasıdır: “uyuşmazlıklar TMMOB’ye götürülür” gibi bir ifade, TMMOB’nin bilirkişi mi, hakem mi görevlendireceğini, kararın bağlayıcı olup olmayacağını açıkça göstermeyebilir. Bu tür klozların yorumu için patolojik tahkim klozları ve tahkim anlaşmasının geçerliliği yazılarımıza bakılabilir. Değerlendirmemize göre, uyuşmazlığı kesin ve bağlayıcı biçimde hakeme bırakma iradesi açıkça görülmeyen bir kloz, tek taraflı başvuruya dayanak yapılırken ciddi bir yetki itirazı riski taşır.

Başvuru Tarihi, Dava Tarihi ve Süreye Bağlı Haklar

HMK m.426/1’e göre, taraflar aksini kararlaştırmadıkça tahkim davası; hakemlerin seçimi için mahkemeye veya tarafların sözleşmesine göre hakem seçecek olan kişi, kurum veya kuruluşa başvurulduğu tarihte açılmış sayılır. Sözleşmeye göre hakem seçimi iki tarafa aitse, davacının hakemini seçip karşı tarafa kendi hakemini seçmesini bildirdiği tarih esas alınır; sözleşmede hakemlerin adları yazılıysa, tahkim talebinin karşı tarafça alındığı tarih dava tarihidir.

Yeni 12. madde başvurunun “dilekçenin TMMOB’ye iletilmesiyle” gerçekleştiğini söylüyor. Değerlendirmemize göre sözleşmesi TMMOB’yi hakem seçimiyle yetkilendiren taraf için bu tarih, HMK m.426/1 bakımından dava tarihi olarak ileri sürülmeye elverişlidir. Ancak yönetmelik ayrıca başvuru ücretinin yatırılmaması hâlinde başvurunun “işleme konulmayacağını” söylüyor. Bu iki hükmün birlikte okunması belirsizlik yaratır: Ücretsiz iletilen dilekçe dava tarihini belirler mi, yoksa ücretin yatırıldığı gün mü esas alınır? Güvenli yol, dilekçe ile birlikte başvuru ücretini ve hakem ücretini aynı gün yatırmak ve iletim tarihini belgelemektir.

Bu tarih iki açıdan önemlidir. Birincisi, HMK m.426/2’ye göre taraflardan biri mahkemeden ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz kararı almışsa iki hafta içinde tahkim davasını açmak zorundadır; aksi hâlde tedbir veya haciz kendiliğinden kalkar. Tek taraflı başvuru imkânı, karşı tarafın işbirliğine ihtiyaç duymadan bu iki haftalık süreye uyulmasını kolaylaştırır. İkincisi, alacak taleplerinde zamanaşımının kesilmesi bakımından dava tarihinin ispatı gerekebilir; değerlendirmemize göre başvuru dilekçesinin TMMOB’ye iletildiği tarih bu nedenle de belgeli olmalıdır.

Tahkim süresi ise ayrı bir kavramdır. HMK m.427/1’e göre taraflar aksini kararlaştırmadıkça tek hakemli davalarda hakemin seçildiği, çok hakemli davalarda hakem kurulunun ilk toplantı tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde esas hakkında karar verilir. Süre tarafların anlaşmasıyla, anlaşamazlarsa taraflardan birinin başvurusu üzerine mahkemece uzatılabilir (m.427/2). Süre içinde verilmeyen karar iptal sebebidir (m.439/2-c). Ayrıntılar için tahkim süresi (HMK m.427) yazımıza bakabilirsiniz.

Hakem Seçimi: TMMOB Listeleri ve HMK m.416

Yönetmeliğin 5. maddesine göre odalar, kendilerine karşı sorumluluklarını yerine getirmiş, tecrübeli ve uygun nitelikli üyeleri arasından bilirkişilik, eksperlik ve hakemlik yapabilecek üyelerin listesini hazırlar ve müracaatlarda kullanmak üzere dosyalar. Değişiklikle bu listelerin TMMOB’ye gönderilmesi ve bir örneğinin her yıl Aralık ayında valiliklere gönderilmesi hükmü metinden çıkarıldı. Yönetmelik, TMMOB’nin hangi listeden ve hangi usulle hakem belirleyeceğini ayrıntılı olarak düzenlemiyor; bu nedenle hakem seçiminde öncelikle tarafların sözleşmesi, sözleşmede hüküm yoksa HMK m.416 uygulanır.

HMK m.416/1’e göre taraflar hakem seçim usulünü kararlaştırmakta serbesttir. Aksi kararlaştırılmamışsa: yalnızca gerçek kişiler hakem seçilebilir; tek hakemde taraflar anlaşamazsa hakemi taraflardan birinin talebiyle mahkeme seçer; üç hakemde her taraf bir hakem seçer, iki hakem üçüncüyü belirler ve bir ay içinde seçim yapılmazsa mahkeme seçer. Hakem sayısı kararlaştırılmamışsa üç hakem seçilir ve hakem sayısı tek olmalıdır (HMK m.415).

HMK m.416/2’ye göre taraflar seçim usulünü kararlaştırmış olsa bile; taraflardan biri sözleşmeye uymazsa, birlikte karar verilmesi gereken hâlde anlaşma sağlanamazsa veya hakem seçimiyle yetkilendirilen üçüncü kişi, kurum veya kuruluş hakemi seçmezse, seçimi taraflardan birinin talebi üzerine mahkeme yapar. Görevli ve yetkili mahkeme, konusuna göre tahkim yeri asliye hukuk veya asliye ticaret mahkemesidir; tahkim yeri belirlenmemişse davalının Türkiye’deki yerleşim yeri, oturduğu yer veya işyeri mahkemesi yetkilidir (HMK m.410). Bu, TMMOB’nin seçim yapmaması ihtimaline karşı kanunun öngördüğü güvencedir. Mahkemenin bu kapsamdaki kararlarına karşı kanun yoluna başvurulamaz.

Hakem adayı, görevi kabul etmeden önce tarafsızlık ve bağımsızlığından şüphe edilmeyi haklı gösteren durumları açıklamak zorundadır (HMK m.417/1). Ret talebi, seçimden veya ret sebebini öğrenmeden itibaren iki hafta içinde ileri sürülür (m.418/2). Aynı odaya kayıtlı meslektaşların veya taraflardan biriyle daha önce iş ilişkisi bulunan teknik uzmanların hakem olarak görevlendirilmesi bu bakımdan dikkatle incelenmelidir. Konuyu hakemlerin bağımsızlığı ve reddi ile hakem sayısı ve hakemlerin atanması yazılarımızda ayrıntılı anlattık.

7.000 TL Başvuru Ücreti ve Hakem Ücretinin Paylaşımı

Yeni 12. madde iki farklı ödemeyi birbirinden ayırır. Başvuru ücreti, dosyanın açılmasının karşılığıdır: dosya başına 7.000,00 TL’dir, yatırılmazsa başvuru işleme konulmaz ve eksiklik nedeniyle dosyanın kapatılması dahil hiçbir surette iade edilmez. Hakem ücreti ise 9. maddeye göre belirlenen ücrettir ve başvuru ücretiyle birlikte Birlik hesabına yatırılır.

9. maddenin değişmeyen ikinci kısmına göre “Hakemlik ücretleri H.M.U.K.’nda belirtilen esaslara tabidir.” 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu, 6100 sayılı HMK m.450 ile tümüyle yürürlükten kaldırılmıştır. Değerlendirmemize göre bu atıf bugün HMK’daki hakem ücreti hükümlerine yapılmış gibi okunmalıdır. HMK m.440’a göre taraflarca aksi kararlaştırılmamışsa hakemlerin ücreti; dava konusu alacağın miktarı, uyuşmazlığın niteliği ve tahkim yargılamasının süresi dikkate alınarak hakem veya hakem kurulu ile taraflar arasında kararlaştırılır. Taraflar yerleşmiş kurallara veya kurumsal tahkim kurallarına yollama yapabilir; anlaşma yoksa ücret, Adalet Bakanlığınca her yıl ilgili meslek kuruluşlarının görüşü alınarak hazırlanan ücret tarifesine göre belirlenir. Başkanın ücreti, aksi kararlaştırılmadıkça her bir hakeme ödenecek ücretin yüzde on fazlasıdır (m.440/4).

HMK m.441’e göre yargılama giderleri; hakem ücretlerini, hakemlerin seyahat ve diğer masraflarını, atanan bilirkişilerin ücretlerini ve keşif giderlerini, vekâlet ücretini, mahkemelere yapılacak başvurularda alınan harçları ve tebligat giderlerini kapsar. Taraflar aksini kararlaştırmadıkça yargılama giderleri haksız çıkan tarafa yüklenir; kısmen haklılıkta giderler haklılık oranına göre paylaştırılır (HMK m.442/4). Değerlendirmemize göre 7.000,00 TL başvuru ücreti de başvuran tarafın tahkim nedeniyle yaptığı bir masraf olarak hakem kararında yargılama giderleri arasında talep edilebilir; bunun için talebin açıkça ileri sürülmesi ve ödeme belgesinin dosyaya konulması gerekir.

Ücretin önce Birlik hesabına yatırılması tek taraflı başvurularda pratik bir soruyu da beraberinde getirir: Başvuran taraf, karşı taraf katılmasa bile hakem ücretinin tamamını tek başına yatırmak zorunda kalabilir. HMK m.442/1 avansın aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit ödeneceğini söyler; ancak bu hüküm hakem veya hakem kurulunun avans istemiyle ilgilidir ve yönetmelikteki “başvuru ile birlikte yatırma” şartının karşı tarafa nasıl uygulanacağı metinde açık değildir. Ücret ve masraf yönetimi için tahkim masrafları ve ücretler yazımıza bakabilirsiniz.

Bilirkişilik İstemleri ve 6. Maddenin Kaldırılması

12. maddenin son cümlesi, ücretin Birlik hesabına yatırılması ve %50 paylaşım hükmünün “bilirkişilik istemlerinde de” uygulanacağını söyler. Yönetmeliğin 7. maddesi bilirkişilik ücretlerini iki gruba ayırır: (a) mahkemelerde veya duruşmalarda hâkim tarafından tespit edilen ücretler ve (b) kamu, özel kuruluşlar ya da şahısların doğrudan bilirkişilik istemleri. 14. maddeye göre özel bilirkişilik istemleri Birlik Genel Sekreterliğince incelenir ve uygun görülürse ilgili oda veya Birlik yönetim kuruluna sevk edilir.

Mahkemelerin bilirkişi isteklerine ilişkin 6. maddenin kaldırılması, yargı mercilerince yapılan bilirkişi görevlendirmelerinin artık bu yönetmelikte bir usule bağlanmadığı anlamına gelir. 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu adli ve idari yargı alanında yürütülen her türlü bilirkişilik faaliyetini kapsar (m.1/2). Kanun, bilirkişinin görevini dürüstlük kuralları çerçevesinde bağımsız, tarafsız ve objektif olarak yerine getireceğini, hukuki nitelendirme yapamayacağını ve görevini başkasına devredemeyeceğini düzenler (m.3). Değerlendirmemize göre yönetmeliğin %50 paylaşım hükmü, mahkemenin 6754 sayılı Kanun sistemine göre atadığı ve ücretini mahkemenin belirlediği bilirkişiyi değil, TMMOB eliyle yürütülen doğrudan bilirkişilik istemlerini hedefler.

Dava tarafları açısından bir ayrım daha önemlidir: HMK m.293’e göre taraflar dava konusu olayla ilgili olarak uzmanından bilimsel mütalaa alabilir. TMMOB’ye yapılan doğrudan bilirkişilik istemiyle alınan bir rapor, mahkeme bakımından taraflarca sunulan uzman görüşü niteliğindedir; mahkemenin atadığı bilirkişi raporunun yerine geçmez. Tahkim yargılamasında ise hakem veya hakem kurulunca atanan bilirkişilerin ücretleri yargılama giderlerine dahildir (HMK m.441/1-c). Tahkimde delil ve bilirkişi incelemesine ilişkin ayrıntı tahkimde delil ve bilirkişi yazımızdadır.

Kimleri Etkiliyor?

Değişikliğin en çok hissedileceği alan inşaat ve proje sözleşmeleridir. Kat karşılığı inşaat sözleşmeleri, yapı denetimi ve proje müellifliği ilişkileri, eksik ve ayıplı iş tespiti, hakediş ve metraj uyuşmazlıkları gibi teknik bilgi gerektiren konularda tarafların TMMOB veya ilgili odanın hakemliğini sözleşmeye yazması yaygın bir tercihtir. Proje müellifliği ve büro tescili bakımından mesleki yükümlülükler için proje müellifliği yazımıza bakılabilir.

Tartışmalı ve Belirsiz Noktalar

1. Başvuru tarihi mi, ücretin yatırıldığı tarih mi? Yönetmelik bir yandan başvurunun dilekçenin iletilmesiyle gerçekleştiğini, öte yandan ücret yatırılmadıkça başvurunun işleme konulmayacağını söylüyor. Değerlendirmemize göre HMK m.426 bakımından süreye bağlı bir hakkı korumak isteyen taraf, iki işlemi aynı gün yapmalıdır; aksi hâlde dava tarihinin hangi gün olduğu tartışmaya açılır.

2. Hakem ücretinin yarısının Birliğe kalması. HMK m.440, hakem ücretini hakem ile taraflar arasındaki ilişki olarak kurar; kurumsal tahkimde ise idari ücret genellikle ayrı bir kalem olarak gösterilir. Yönetmelik, “9 uncu maddeye göre belirlenen hakem ücreti”nin yarısını Birlik hissesi sayıyor. Değerlendirmemize göre bu durumda taraflar, ödedikleri “hakem ücreti”nin yalnızca yarısının hakeme ulaşacağını bilerek ücret pazarlığı yapmalı; hakem ücreti Adalet Bakanlığı tarifesine göre belirleniyorsa, tarifedeki tutarın yarısının Birlikte kalmasının hakem ücreti düzeniyle uyumu tartışılabilir. Bu nokta, yönetmeliğe karşı açılabilecek bir iptal davasında da gündeme gelebilecek bir sorudur.

3. Geçiş hükmünün yokluğu. Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girdi ve geçiş hükmü içermiyor. Değerlendirmemize göre 31 Ekim 2026’dan önce TMMOB’ye iletilmiş başvurulardan sonradan başvuru ücreti istenmesi, kazanılmış durumlar ve hukuki güvenlik ilkesi bakımından tartışmalı olur; eski %10 düzenine göre başlamış dosyalarda ücretin hangi kurala göre paylaşılacağı da açık değildir.

4. Tahkim usul kuralı eksikliği. Yönetmelik başvuru ve ücreti düzenliyor; hakem seçimi, süreler, duruşma ve karar usulü gibi konularda ayrıntılı kurallar içermiyor. HMK m.424’e göre taraflar usul kurallarını serbestçe kararlaştırabilir veya tahkim kurallarına yollama yapabilir; böyle bir anlaşma yoksa hakem veya hakem kurulu yargılamayı HMK’nın tahkim kısmını gözeterek uygun bulduğu şekilde yürütür. Değerlendirmemize göre tarafların sözleşmede usul, dil, yer ve hakem sayısını kendilerinin belirlemesi, TMMOB tahkiminde öngörülebilirliği artırır.

5. Hukukçu hakem şartı. Yukarıda belirttiğimiz gibi HMK m.416/1-d, aksi kararlaştırılmadıkça çok hakemli kurulda en az bir kıdemli hukukçu arar. Yönetmelikte bu konuda bir hüküm yoktur; uyumun sözleşme veya kurul oluşumu yoluyla sağlanması gerekir.

Süreler, İtiraz ve Dava Yolları

Yönetmeliğe karşı dava süresinin hesabı şöyledir: İYUK m.7/4’e göre ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi ilan tarihini izleyen günden başlar; m.8/1’e göre süreler yayın tarihini izleyen günden işlemeye başlar. Yayım 31 Ekim 2026 olduğundan ilk gün 1 Kasım 2026, altmışıncı gün 30 Aralık 2026 Çarşamba’dır. Bu gün tatil olmadığından m.8/2’deki uzama söz konusu değildir. Düzenleyici işleme karşı süre geçse bile, yönetmeliğin bir kişiye uygulanması üzerine düzenleyici işlem ile uygulama işlemine birlikte dava açılabilir (İYUK m.7/4). Değerlendirmemize göre TMMOB’nin başvuru ücretini tahsil etmesi veya başvuruyu “işleme koymama” işlemi, ilgili için böyle bir uygulama işlemi niteliği taşıyabilir.

Hakem kararına karşı tek yol iptal davasıdır; iptal sebepleri HMK m.439/2’de sınırlı olarak sayılmıştır ve esasın yeniden incelenmesi bu yolla istenemez. İptal davası kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz; hükmolunan para veya eşyanın değerini karşılayacak teminat gösterilirse icra durdurulabilir (m.439/4). Ayrıntılar için hakem kararının iptali davası ve hakem kararının düzeltilmesi, tavzihi ve tamamlanması yazılarımıza bakabilirsiniz.

Varsayımsal Örnekler

Varsayımsal örnek 1 — Kat karşılığı inşaatta gecikme alacağı: Arsa sahibi A ile yüklenici B arasındaki sözleşmede “Sözleşmeden doğan uyuşmazlıklar, hakemleri TMMOB tarafından seçilecek üç kişilik hakem kurulunca çözülür” hükmü bulunsun. Teslim geciktiği için A gecikme tazminatı talep etmek istiyor, B ise görüşmeye yanaşmıyor. 31 Ekim 2026’dan sonra A, tek başına TMMOB’ye dilekçe verip 7.000,00 TL başvuru ücretini ve hakem ücretini yatırarak süreci başlatabilir. Ancak A’nın aynı zamanda bağımsız bölümlerin tapu kaydına ilişkin bir talebi varsa, taşınmaz üzerindeki ayni haklara ilişkin uyuşmazlık tahkime elverişli olmadığından bu talebi mahkemede ileri sürmesi gerekir (HMK m.408). Üç kişilik kurulda en az bir kıdemli hukukçu bulunması da, sözleşmede aksi kararlaştırılmadığı için, HMK m.416/1-d gereği gözetilmelidir.

Varsayımsal örnek 2 — Tahkim şartı olmayan proje sözleşmesi: Bir mimarlık bürosu ile müşterisi arasındaki sözleşmede tahkim şartı yok; müşteri, projedeki hatalar nedeniyle TMMOB’ye “hakem başvurusu” yapıyor. Değerlendirmemize göre bu başvuru büroyu tahkime bağlamaz; büro yetkisizlik itirazında bulunabilir ve müşterinin yatırdığı 7.000,00 TL iade edilmez. Müşteri için doğru yol, ya büro ile uyuşmazlık doğduktan sonra yazılı bir tahkim sözleşmesi yapmak ya da genel mahkemelerde dava açarak teknik konuda bilirkişi incelemesi istemektir.

Varsayımsal örnek 3 — İhtiyati haciz ve iki haftalık süre: Hakediş alacağı ödenmeyen yüklenici C, sözleşmesinde TMMOB hakemliği bulunan bir işverene karşı mahkemeden ihtiyati haciz kararı alsın. HMK m.426/2 uyarınca C’nin iki hafta içinde tahkim davasını açması gerekir. Eski uygulamada karşı tarafın başvuruya katılmaması bir tıkanıklık yaratabilirdi; yeni 12. madde sayesinde C, dilekçesini tek başına TMMOB’ye iletebilir. Değerlendirmemize göre C, dilekçe ile ücretleri aynı gün yatırmalı ve iletim tarihini belgelemelidir; aksi hâlde haczin kendiliğinden kalkıp kalkmadığı tartışmaya açılabilir.

Varsayımsal örnek 4 — Şehir planlama danışmanlığı: Bir belediye dışı özel geliştirici ile şehir plancısı D arasında plan danışmanlığı sözleşmesi yapılmış ve uyuşmazlıkların TMMOB hakemliğinde çözüleceği kararlaştırılmış olsun. Değişiklikten önce yönetmelik metni yalnızca “mühendislik ve mimarlık” hizmetlerinden söz ettiği için bu tür bir uyuşmazlığın yönetmeliğin kapsamına girip girmediği tartışılabilirdi; yeni metin şehir planlama hizmetini açıkça kapsama aldı. İmar planının kendisine karşı idari yargıda dava açılması ise bu sözleşme uyuşmazlığından ayrı bir konudur ve tahkime götürülemez.

Ne Yapmalı? Adım Adım Yol Haritası

Sık Yapılan Hatalar

“TMMOB’ye başvurdum, artık tahkim başladı” varsayımı: Tahkim anlaşması yoksa veya kloz TMMOB’yi hakem seçimiyle yetkilendirmiyorsa başvuru bir tahkim davası başlatmaz. Önce sözleşme okunmalıdır.

Bilirkişilik ile hakemliği karıştırmak: TMMOB’nin doğrudan bilirkişilik istemine verdiği rapor bağlayıcı bir karar değildir; hakem kararı ise tarafları bağlar ve yalnızca HMK m.439’daki iptal davasıyla denetlenebilir. Sözleşmede hangisinin istendiği açıkça yazılmalıdır.

Ücreti sonraya bırakmak: Yönetmelik ücret yatırılmadıkça başvurunun işleme konulmayacağını söylüyor; süreye bağlı haklarda bu gecikme hak kaybına yol açabilir.

Ayni hak taleplerini hakeme götürmek: Taşınmaz üzerindeki ayni haklardan doğan uyuşmazlıklar tahkime elverişli değildir; bu konuda verilen hakem kararı iptal sebebi taşır (HMK m.408, 439/2-g).

Hakem kurulunun oluşumunu denetlememek: Çok hakemli kurulda hukukçu şartının gözetilmemesi veya bağımsızlık açıklamalarının incelenmemesi, iptal davasında ileri sürülebilecek usul sorunlarına dönüşebilir.

Eski klozları güncellememek: 1982 metnine göre yazılmış ve “HUMK hükümleri uyarınca” ifadesi taşıyan eski sözleşmeler HMK’ya göre yeniden okunmalı; yeni sözleşmelerde hakem sayısı, usul, ücret ve hukukçu hakem konuları açıkça düzenlenmelidir. Tahkim şartı yazarken dikkat edilecekler için tahkim şartı (kloz) ve sözleşmede tahkim şartı gören KOBİ ve bireyler yazılarımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

TMMOB hakemliğine tek taraflı başvuru ne zamandan beri mümkün?

31 Ekim 2026 tarihli ve 33416 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan ve aynı gün yürürlüğe giren değişiklikle. Yeni 12. madde, başvurunun taraflardan yalnızca biri tarafından da yapılabileceğini ve dilekçenin TMMOB’ye iletilmesiyle gerçekleşeceğini söylüyor.

Sözleşmemde tahkim şartı yoksa TMMOB’ye başvurabilir miyim?

Dilekçe verilebilir, ancak tahkim HMK m.412’ye göre yazılı tahkim anlaşmasına dayanır. Anlaşma yoksa başvuru karşı tarafı bağlamaz; karşı taraf yetkisizlik itirazında bulunabilir ve 7.000,00 TL başvuru ücreti iade edilmez. Uyuşmazlık doğduktan sonra yazılı tahkim sözleşmesi yapılabilir.

7.000 TL başvuru ücreti hangi hâlde iade edilir?

Hiçbir hâlde. Yönetmelik, eksiklik sebebiyle dosyanın kapatılması dahil hiçbir surette iade edilmeyeceğini açıkça düzenliyor. Tutar her yıl TMMOB Yönetim Kurulunca yeniden değerlendirilerek ilan edilecek.

Başvuru ücretini karşı taraftan geri alabilir miyim?

Değerlendirmemize göre başvuru ücreti tahkim nedeniyle yapılan bir masraf olarak yargılama giderleri arasında talep edilebilir. Taraflar aksini kararlaştırmadıkça yargılama giderleri haksız çıkan tarafa yüklenir (HMK m.442/4).

Hakem ücretinin ne kadarı hakeme gider?

Hizmetin neticelenmesi üzerine hakem ücretinin %50’si görevlendirilen kişi veya heyete aktarılır, %50’si Birlik hissesi olarak alıkonur. Eski metinde hakem aldığı ücretin yüzde 10’unu TMMOB’ye ödüyordu.

Hakem ücreti nasıl belirlenir?

Yönetmeliğin 9. maddesi hakemlik ücretlerini usul kanunu esaslarına bağlar. Bugün HMK m.440 uygulanır: ücret taraflarla hakem arasında kararlaştırılır, kurumsal kurallara yollama yapılabilir; anlaşma yoksa Adalet Bakanlığının her yıl hazırladığı ücret tarifesi uygulanır.

TMMOB başvurusu dava tarihi sayılır mı?

HMK m.426/1’e göre tahkim davası, sözleşmeye göre hakem seçecek kuruluşa başvurulduğu tarihte açılmış sayılır. Değerlendirmemize göre TMMOB’yi yetkilendiren sözleşmelerde dilekçenin iletildiği tarih bu kapsamdadır; ücretin aynı gün yatırılması tartışmayı önler.

TMMOB hakem seçmezse ne olur?

HMK m.416/2-c’ye göre hakem seçimiyle yetkilendirilen kurum hakemi seçmezse, seçimi taraflardan birinin talebi üzerine mahkeme yapar. Görevli mahkeme konusuna göre tahkim yeri asliye hukuk veya asliye ticaret mahkemesidir (HMK m.410).

Hakem kurulunda hukukçu bulunması zorunlu mu?

Taraflarca aksi kararlaştırılmamışsa, hakemin birden fazla kişiden oluşması hâlinde en az birinin kendi alanında beş yıl ve daha fazla kıdemli bir hukukçu olması şarttır (HMK m.416/1-d). Yönetmelikte bu konuda ayrı bir hüküm yoktur.

Tapu iptali ve tescil talebi TMMOB hakemine götürülebilir mi?

Hayır. HMK m.408’e göre taşınmaz mallar üzerindeki ayni haklardan kaynaklanan uyuşmazlıklar tahkime elverişli değildir. Bu tür talepler mahkemede ileri sürülmelidir; para alacakları ve tazminat talepleri ise tahkime götürülebilir.

TMMOB hakeminin kararına itiraz edilebilir mi?

Hakem kararına karşı yalnızca iptal davası açılabilir; süre kararın bildiriminden itibaren bir aydır ve dava tahkim yeri bölge adliye mahkemesinde açılır (HMK m.439). İptal sebepleri kanunda sınırlı olarak sayılmıştır.

Yönetmeliğe karşı dava açmak için son gün ne zaman?

Dava Danıştay’da ilk derece olarak açılır (2575 m.24/1-c). 60 günlük süre ilanı izleyen 1 Kasım 2026’da başladı; son gün 30 Aralık 2026 Çarşamba’dır (İYUK m.7, 8).

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar

TMMOB hakemliği öngören sözleşmelerde çalışmamız, müvekkilin dosyadaki konumuna göre şekillenir. Başvuracak taraf için tahkim şartının geçerliliği ve kapsamının incelenmesi, taleplerin tahkime elverişli olanlar ile mahkemede ileri sürülmesi gerekenler olarak ayrılması, başvuru dilekçesinin ve delil listesinin hazırlanması, ücretlerin yatırılma ve belgeleme takviminin çıkarılması ile hakem seçimi sürecinin izlenmesi başlıca işlerdir. Süreye bağlı haklarda, özellikle ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz sonrasında, başvurunun zamanlaması ayrıca planlanır.

Tahkime çağrılan taraf için TMMOB bildiriminin ve sözleşmenin incelenmesi, yetki itirazının ve hakemin reddi taleplerinin süresinde hazırlanması, cevap dilekçesi ve karşı taleplerin düzenlenmesi; hakem kararından sonra tavzih, tamamlama ve iptal davası seçeneklerinin değerlendirilmesi de bu dosyaların kapsamındadır. Yeni sözleşme yapacak şirketler için ise hakem sayısı, usul, ücret ve hukukçu hakem konularını açıkça düzenleyen tahkim klozları hazırlanır. Her dosya kendi koşullarıyla değerlendirilir; sonuç taahhüt edilmez. Ön görüşme için 0554 648 37 15 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.

Mevzuat ve kaynaklar: 31/10/2026 tarihli ve 33416 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Bilirkişilik – Eksperlik – Hakemlik ve Teknik Müşavirlik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (m.1–9); 6/1/1982 tarihli ve 17566 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yönetmeliğin ilk metni (m.1–16) ve 19/4/1983 tarihli ve 18023 sayılı Resmî Gazete’deki değişiklik; 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu m.2; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.293, 407, 408, 410, 412, 413, 415–418, 422, 424, 426, 427, 437, 439–442, 450; 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu m.1, 3; 2575 sayılı Danıştay Kanunu m.24; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7, 8 (mevzuat.gov.tr güncel metinleri). Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosya için hukuki görüş yerine geçmez.