Sosyal Medyada Gizlilik: 10 Altın Kural

Sosyal medyada bir paylaşımın suç olup olmadığı, içeriğin ne kadar «doğru» olduğuna değil, rızaya ve hangi maddeye girdiğine bağlıdır. Bu rehberde on kuralı, dayandıkları kanun maddeleriyle ve — çoğu kaynakta atlanan — şikâyet süresi ve içerik kaldırma boyutuyla birlikte veriyoruz.

Kural 1 — Özel Hayatın Gizliliğini İhlal (TCK m.134)

Bir kişinin özel hayatına ilişkin görüntü, ses veya bilgiyi rızası olmadan paylaşmak bu suçu oluşturur. Kanun ayrıca ifşa hâlini ayrı ve daha ağır bir fıkrada düzenler: kişinin özel hayatına ilişkin görüntü veya sesleri hukuka aykırı olarak ifşa eden kişi daha ağır cezalandırılır. Sosyal medya bakımından kritik nokta şudur: ifşa edilen içeriğin kişinin kendisi tarafından daha önce paylaşılmış olması, sınırsız yeniden yayım hakkı vermez.

«Ben çekmedim, başkası paylaşmıştı» savunması da tek başına korumaz; yeniden yayan kişi de ifşa zincirinin halkasıdır. Somut senaryo için özel görüntülerim izinsiz paylaşıldı yazımıza bakınız.

Kural 2 — Kişisel Verinin İzinsiz Yayılması (TCK m.135-136)

Adres, telefon, T.C. kimlik numarası, plaka, sağlık bilgisi gibi verilerin hukuka aykırı olarak kaydedilmesi m.135’te, başkasına verilmesi, yayılması veya ele geçirilmesi ise m.136’da suç sayılmıştır. Kanun, siyasi, felsefi, dini görüş, ırkî köken, ahlaki eğilim, cinsel hayat, sağlık durumu ve sendikal bağlantı gibi verileri ayrıca korunan nitelikli veri olarak düzenler.

Buradaki en önemli fark aşağıda ayrıntısıyla göreceğimiz takip usulüdür: m.135, 136 ve 138 şikâyete bağlı değildir. Yani mağdur şikâyetten vazgeçse bile soruşturma sürer.

Kural 3 — Sahte Hesap ve Kimlik Taklidi

Başkasının adıyla hesap açmak tek bir suç değil, fiilin amacına göre değişen bir demet doğurur: hesapta kişisel veri kullanılmışsa m.136, paylaşımlar küçük düşürücüyse m.125, kişiye suç isnat ediliyorsa iftira, kendi suçunu gizlemek için başkasının kimlik bilgisi kullanılmışsa başkasına ait kimlik bilgilerinin kullanılması gündeme gelir.

Ayrıca kişilik hakkı ihlali olarak Medeni Kanun ve Borçlar Kanunu uyarınca maddi ve manevi tazminat istenebilir; ceza soruşturmasıyla tazminat davası birbirinin alternatifi değildir.

Kural 4 — Özel Mesajı İfşa Etmek (TCK m.132-133)

Ekran görüntüsü almak tek başına değil, yaymak suç oluşturur. İkili bir ayrım vardır:

• m.132 — haberleşmenin gizliliği: Mesajlaşma, e-posta, DM gibi haberleşme içeriğinin ifşası.
• m.133 — konuşmaların kayda alınması: Yüz yüze veya sesli görüşmenin taraflardan birinin rızası olmadan kaydedilmesi ve yayılması.

Uygulamada sık sorulan soru şudur: «Kendi konuşmam, kaydedebilir miyim?» Yerleşik yaklaşım, kaybolma ihtimali bulunan bir delili o anda muhafaza etmek amacıyla yapılan tek seferlik kaydı farklı değerlendirir; ancak planlı biçimde kaydetmek ve özellikle bunu sosyal medyada yaymak bu korumanın dışındadır. Delil olarak kullanmakla kamuya yaymak aynı şey değildir.

Kural 5 — Çocuk Görselleri ve Bilgileri

Çocuğun fotoğrafını, okulunu, konumunu veya sağlık bilgisini paylaşmak, çocuğun kendi özel hayatına müdahaledir; ebeveyn olmak sınırsız bir yetki vermez. Velayet, çocuğun üstün yararı ölçütüyle kullanılır ve boşanmış ebeveynlerde diğer ebeveynin rızası ayrıca gündeme gelir.

Okul kıyafeti, servis güzergâhı, düzenli paylaşılan konum gibi bilgiler bir araya geldiğinde çocuğun günlük rutini yabancılar tarafından çıkarılabilir hâle gelir; risk hukuki olduğu kadar fiilîdir. Çocuğun kendisi bir olaya karışmışsa yargılama usulü de ayrıdır: çocuklar nasıl yargılanır.

Kural 6 — Hakaret ve Aleniyet Artırımı (TCK m.125)

Hakaret, kişiye somut bir fiil veya olgu isnat etmek ya da sövmek suretiyle onur, şeref ve saygınlığa saldırmaktır. Sosyal medya bakımından belirleyici olan nokta aleniyettir: kanun, hakaretin alenen işlenmesi hâlinde cezanın altıda biri oranında artırılacağını öngörür. Herkese açık bir paylaşım, kapalı bir gruptaki mesajdan daha ağır sonuç doğurur.

Buna karşılık her sert eleştiri hakaret değildir; eleştiri hakkı ve ifade özgürlüğü sınırları ayrıca değerlendirilir. Ayrıntı için hakaret içerikli paylaşımlar yazımıza bakabilirsiniz.

Kural 7 — Gizli Kayıtların Yayılması

Hukuka aykırı yolla elde edilmiş görüntü ve ses kaydını paylaşmak, kaydı alan kişi siz olmasanız bile sorumluluk doğurur. Burada iki ayrı sonuç birlikte işler: ceza sorumluluğu (m.133-134) ve delil değeri — hukuka aykırı elde edilen kayıt, kendi davanızda da aleyhinize sonuç doğurabilir.

Kanun ayrıca nitelikli hâl öngörür: bu bölümdeki suçların kamu görevlisi tarafından ve görevinin verdiği yetki kötüye kullanılmak suretiyle ya da belli bir meslek ve sanatın sağladığı kolaylıktan yararlanmak suretiyle işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır (TCK m.137).

Kural 8 — Israrlı Takip Artık Ayrı Bir Suç (TCK m.123/A)

Bu, sosyal medya bağlamında en sık yanlış bilinen başlıktır. Israrlı takip, 12/5/2022 tarihli 7406 sayılı Kanunla Türk Ceza Kanununa müstakil bir suç olarak eklenmiştir; artık yalnızca «kişilerin huzur ve sükununu bozma» (m.123) üzerinden değerlendirilmez.

Maddenin sosyal medya bakımından kritik yanı, takibin fiziksel olmasının şart olmamasıdır: haberleşme ve iletişim araçlarını, bilişim sistemlerini veya üçüncü kişileri kullanarak ısrarla temas kurmaya çalışmak da suçun hareket unsurudur. Aranan sonuç ise mağdurda ciddi bir huzursuzluk oluşması ya da kendisinin veya yakınlarından birinin güvenliğinden endişe duymasıdır.

Tek bir mesaj yetmez; kanun ısrar arar, yani hareketin tekrarlanmasını. Buna karşılık engellenmenize rağmen yeni hesaplardan temas kurulması tipik ısrar göstergesidir. Şiddet riski varsa ceza yolunun yanında koruyucu tedbir de istenmelidir: 6284 koruma kararı talebi.

Kural 9 — Etiketleme, Konum ve «Zararsız» Paylaşımlar

Tek başına masum görünen veriler birleştiğinde kişi hakkında profil çıkarır. İzinsiz etiketleme kişinin nerede, kiminle ve ne zaman bulunduğunu ifşa eder; canlı konum paylaşımı ise güvenlik riski doğurur. Bu tür paylaşımlar duruma göre m.134 kapsamında değerlendirilebilir.

Kurumsal hesaplardan yapılan paylaşımlarda ayrıca veri sorumlusu yükümlülükleri devreye girer; envanter ve saklama-imha yükümlülüğü için kişisel veri envanteri ve saklama-imha politikası, aykırılığın idari sonucu için KVKK idari para cezaları ve itiraz yazılarımıza bakınız.

Kural 10 — Hukuka Aykırı İçeriği Yeniden Paylaşmak

«Ben sadece paylaştım» savunması hukuken zayıftır. Retweet, alıntı, story’ye ekleme ve gruplara iletme, içeriğin yayılmasına katkı sayılır. İçerik hukuka aykırı yolla elde edilmişse yeniden yayan kişi de ifşa zincirine dâhil olur.

Dolandırıcılık içerikli bağlantı ve «fırsat» paylaşımlarında ayrıca mağduriyet zinciri oluşur: internetten dolandırıldım yazımız tipik senaryoyu anlatır. Bilişim suçlarının genel çerçevesi için Bilişim Hukuku Rehberimiz kullanılabilir.

Hangi Paylaşım Hangi Maddeye Girer? Özet Tablo

En Kritik Ayrım: Şikâyete Bağlı mı, Re’sen mi? (TCK m.139)

Bu, yazının en çok işe yarayan bölümüdür ve çoğu rehberde hiç geçmez. Kanun, özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçları takip usulü bakımından ikiye ayırır: kişisel verilerin kaydedilmesi, verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme ve verileri yok etmeme hariç, bu bölümdeki suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır.

Pratik sonuçları şunlardır:

• m.132, 133, 134 → şikâyete bağlı. Şikâyet edilmezse soruşturma açılmaz; şikâyetten vazgeçilirse dava düşer.
• m.135, 136, 138 → re’sen soruşturulur. Mağdurun şikâyeti aranmaz, vazgeçmesi de soruşturmayı durdurmaz.
• Altı aylık süre. Şikâyete bağlı suçlarda hak sahibi, fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden itibaren altı ay içinde şikâyette bulunmalıdır. Bu süre hak düşürücüdür; geçtikten sonra şikâyet hakkı ortadan kalkar.

Sosyal medyada süre çoğu kez içeriği gördüğünüz an işlemeye başlar; ekran görüntüsünü tarih ve URL ile birlikte saklamak bu nedenle önemlidir. Vazgeçmenin sonuçları için şikâyetten vazgeçme ve düşme, süre kaçırıldıysa eski hâle getirme yazımıza bakınız.

İçeriği Kaldırtmak: 5651 Sayılı Kanun Yolu

Ceza şikâyeti faili cezalandırır ama içeriği internetten kaldırmaz. Bunun için ayrı ve çok daha hızlı bir yol vardır. 5651 sayılı Kanunun 9. maddesi uyarınca kişilik haklarının ihlal edildiğini iddia eden kişiler:

• içerik sağlayıcısına, ulaşamaması hâlinde yer sağlayıcısına başvurup uyarı yöntemiyle içeriğin yayından çıkarılmasını isteyebilir — bu talepler en geç yirmi dört saat içinde cevaplandırılır;
• ya da doğrudan sulh ceza hâkimine başvurup erişimin engellenmesini isteyebilir.

Hâkimlik kararını duruşmasız ve talepten itibaren en geç yirmi dört saat içinde verir. Karar uygulanmak üzere Erişim Sağlayıcıları Birliğine gönderilir ve gereği derhâl, en geç dört saat içinde yerine getirilir. Karara karşı ceza muhakemesi hükümlerine göre iki hafta içinde itiraz edilebilir.

Üç ayrıntı sonucu belirler:

• URL bazlı talep şarttır. Zorunlu olmadıkça sitenin tümüne erişim engellenemez; ölçülülük gereği tam bağlantı adresleri tek tek gösterilmelidir.
• Engelleme ile silme farklıdır. Erişim engeli içeriği ortadan kaldırmaz; kişilik hakkının tam korunması için içeriğin yayından çıkarılması ayrıca talep edilmelidir.
• Özel hayatın gizliliğinde ayrı ve daha hızlı yol vardır. Kanunun 9/A maddesi uyarınca, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı doğrudan karar verebilir; bu karar yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin onayına sunulur, hâkim kararını kırk sekiz saat içinde açıklar, aksi hâlde karar kendiliğinden kalkar.

KVKK Yolu: Veri Sorumlusuna Başvuru ve Kurula Şikâyet

Paylaşımı yapan bir kurum, platform veya işletmeyse üçüncü bir yol daha açıktır. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, ilgili kişiye verilerinin işlenip işlenmediğini öğrenme, düzeltilmesini, silinmesini veya yok edilmesini isteme ve bu işlemin verilerin aktarıldığı üçüncü kişilere bildirilmesini talep etme hakkı tanır.

Usul iki basamaklıdır ve sıra atlanamaz:

• Önce veri sorumlusuna yazılı başvurulur. Veri sorumlusu talebi en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde sonuçlandırır.
• Başvuru reddedilir, cevap yetersiz bulunur veya süresinde cevap verilmezse; ilgili kişi, cevabı öğrendiği tarihten itibaren otuz ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyette bulunabilir.

Bu yol, ceza şikâyeti ve 5651 başvurusuyla aynı anda yürütülebilir; birbirinin alternatifi değildir.

Paylaşımdan Önce ve Sonra: Kontrol Listesi

Paylaşmadan önce:

• Görselde başkası var mı? Varsa rızası alındı mı?
• Ekran görüntüsünde ad, telefon, adres, plaka görünüyor mu?
• İçerik hukuka aykırı yolla mı elde edildi?
• Çocuk varsa konum, okul veya rutin ifşa oluyor mu?
• Eleştiri mi, kişiye yönelik küçük düşürücü isnat mı?

İhlale uğradıysanız:

• Delili sabitleyin. Tam URL, tarih-saat ve ekran görüntüsü; mümkünse noter veya e-tespit.
• Süreyi hesaplayın. Şikâyete bağlı suçta altı ay, gördüğünüz günden işler.
• Üç yolu birlikte kurun: ceza şikâyeti, 5651 içerik kaldırma/erişim engeli ve gerekiyorsa KVKK başvurusu.
• Tazminatı unutmayın. İçerik kaldırılsa bile manevi tazminat talep edilebilir.

Şikâyet dilekçesinin yapısı için savcılığa şikâyet dilekçesi, müşteki sıfatının hakları için şikâyet ve müşteki hakları, sürecin bütünü için şikâyet, soruşturma ve kovuşturma yazılarımıza bakabilirsiniz. CİMER üzerinden yapılan bildirimin neden suç duyurusu yerine geçmediğini bu yazımızda açıkladık. Soruşturma açılmazsa KYOK kararına itiraz, hakkınızda asılsız isnat varsa asılsız suç duyurusuna karşı haklar ve lekelenmeme hakkı devreye girer. Mağdur destek hizmetleri için mağdur hakları ve adli destek, alanın tamamı için Ceza Hukuku Rehberimiz başlangıç noktasıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Ekran görüntüsü paylaşmak suç mu?

Ekran görüntüsü almak değil, yaymak sorumluluk doğurur. Mesajlaşma içeriğinin ifşası TCK m.132 kapsamında haberleşmenin gizliliğini ihlal, özel hayata ilişkin görüntü ve bilgilerin yayılması ise m.134 kapsamında özel hayatın gizliliğini ihlal sayılabilir.

Kişi kendi fotoğrafını paylaşmıştı, ben de paylaşabilir miyim?

Hayır, otomatik olarak paylaşamazsınız. Kişinin bir içeriği kendi hesabında paylaşmış olması, o içeriğin sınırsız biçimde yeniden yayımlanmasına rıza gösterdiği anlamına gelmez. Bağlamından koparılarak yapılan yeniden yayım ayrıca değerlendirilir.

Sosyal medyada ısrarla mesaj atmak suç mu?

Evet, ısrarlı takip 12/5/2022 tarihli 7406 sayılı Kanunla TCK m.123/A’da müstakil suç hâline getirilmiştir. Fiziksel takip şart değildir; haberleşme ve iletişim araçlarını, bilişim sistemlerini veya üçüncü kişileri kullanarak ısrarla temas kurmaya çalışmak da yeterlidir. Mağdurda ciddi huzursuzluk veya güvenlik endişesi oluşması aranır.

Hangi paylaşım suçları şikâyete bağlı?

TCK m.139 uyarınca; kişisel verilerin kaydedilmesi (m.135), verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme (m.136) ve verileri yok etmeme (m.138) hariç, bu bölümdeki suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır. Yani m.132, 133 ve 134 şikâyete bağlı; m.135, 136 ve 138 re’sen soruşturulur.

Şikâyet süresi ne kadar?

Şikâyete bağlı suçlarda hak sahibi, fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden itibaren altı ay içinde şikâyette bulunmalıdır. Bu süre hak düşürücüdür; geçtikten sonra şikâyet hakkı ortadan kalkar. Sosyal medyada süre çoğu kez içeriği gördüğünüz an işlemeye başlar.

Hakaret sosyal medyada yapılırsa ceza artar mı?

Evet. Kanun, hakaretin alenen işlenmesi hâlinde cezanın altıda biri oranında artırılacağını öngörür. Herkese açık bir paylaşım, kapalı bir gruptaki mesajdan daha ağır sonuç doğurur.

İçeriği internetten nasıl kaldırtırım?

5651 sayılı Kanunun 9. maddesi uyarınca içerik veya yer sağlayıcısına uyarı yöntemiyle başvurabilir ya da doğrudan sulh ceza hâkimine başvurabilirsiniz. Talepler en geç yirmi dört saat içinde cevaplandırılır; hâkimlik kararını duruşmasız ve en geç yirmi dört saat içinde verir. Karar Erişim Sağlayıcıları Birliğine gönderilir ve gereği en geç dört saat içinde yerine getirilir.

Erişim engeli ile içeriğin silinmesi aynı şey mi?

Hayır. Erişim engeli içeriği ortadan kaldırmaz, yalnızca ulaşılmasını engeller. Kişilik hakkının tam olarak korunması için içeriğin yayından çıkarılması ayrıca talep edilmelidir. Ayrıca zorunlu olmadıkça sitenin tümüne erişim engellenemez; talepte tam bağlantı adresleri gösterilmelidir.

Özel hayatın gizliliğinde daha hızlı bir yol var mı?

Evet. 5651 sayılı Kanunun 9/A maddesi uyarınca, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı doğrudan içeriğin çıkarılmasına veya erişimin engellenmesine karar verebilir. Bu karar yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin onayına sunulur; hâkim kırk sekiz saat içinde açıklamazsa karar kendiliğinden kalkar.