Bir suçtan haberdar olan herkes ihbarda bulunabilir; şikâyet ise suçtan zarar gören kişinin failin cezalandırılmasını istediğini bildirmesidir. Fark yalnızca isimde değildir: soruşturulması şikâyete bağlı suçlarda altı ay içinde şikâyet yapılmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz (TCK m.73/1), şikâyetten vazgeçme ise davayı düşürür (m.73/4). Bu yazıda başvurunun nereye ve nasıl yapılacağını (CMK m.158), sürelerin nasıl işlediğini, mağdur ve şikâyetçinin soruşturma ile kovuşturmadaki haklarını (CMK m.234) ve katılan sıfatının kanun yolu bakımından önemini kanun metinleri üzerinden anlatıyoruz.
Somut bir dosyanızla ilgili görüşmek ister misiniz?
Net Cevap: İhbar ve şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa, yazılı ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü yapılabilir; valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan başvurular savcılığa gönderilir (CMK m.158). Şikâyete bağlı suçlarda süre, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı aydır ve zamanaşımını geçemez; hakarette her hâlde fiilden itibaren iki yılı aşamaz (TCK m.73/1-2). Mağdur soruşturmada delil toplanmasını ve belge örneği isteyebilir; kovuşturmaya yer olmadığı kararına tebliğden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m.234, m.173). Kovuşturmada hüküm verilinceye kadar davaya katılabilir (m.237). Şikâyetten vazgeçme davayı düşürür, ancak kabul etmeyen sanığı etkilemez (TCK m.73/4-6).
İhbar ile Şikâyet Arasındaki Fark
İhbar (suç duyurusu), işlenmiş veya işlenmekte olan bir suçu yetkili makama bildirmektir; bildiren kişinin suçtan zarar görmüş olması gerekmez. Şikâyet ise suçtan zarar gören kişinin, failin cezalandırılmasını istediğini bildiren irade beyanıdır. Cumhuriyet savcısı, ihbar veya başka bir suretle bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere işin gerçeğini araştırmaya başlar (CMK m.160/1). Bu nedenle resen soruşturulan suçlarda ihbar ile şikâyet aynı sonucu doğurur; fark, soruşturulması şikâyete bağlı suçlarda ortaya çıkar.
| Ölçüt | İhbar (suç duyurusu) | Şikâyet |
|---|---|---|
| Kim yapabilir? | Herkes | Suçtan zarar gören (mağdur) |
| İçerik | Suçun bildirilmesi | Suçun bildirilmesi ve failin cezalandırılması isteği |
| Şikâyete bağlı suçlarda | Tek başına soruşturma şartını karşılamaz | Soruşturma ve kovuşturma şartıdır (TCK m.73/1) |
| Süre | Kural olarak dava zamanaşımı içinde | Öğrenmeden itibaren altı ay (m.73/1-2) |
| Geri alma | Resen soruşturmayı etkilemez | Şikâyete bağlı suçlarda vazgeçme davayı düşürür (m.73/4) |
| Başvurana tanınan haklar | Genel bildirim | Mağdur ve şikâyetçinin hakları (CMK m.234), kararlara itiraz |
Kanun ayrıca “mağdur” ile “suçtan zarar gören” kavramlarını ayrı ayrı kullanır: mağdur, suçun doğrudan yöneldiği hukuki değerin sahibidir; suçtan zarar gören ise suç nedeniyle zarara uğrayan gerçek veya tüzel kişidir. Her ikisi de kovuşturmada kamu davasına katılabilir (CMK m.237/1). Uygulamada karışıklığı önlemek için dilekçenin talep kısmında “şikâyetçiyim, failin cezalandırılmasını talep ederim” ifadesinin açıkça yer alması önerilir. Şikâyete bağlı suçların listesi ve süre hesabının ayrıntıları için şikâyete bağlı suçlar yazımıza bakabilirsiniz.
Nereye Başvurulur? (CMK m.158)
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 158. maddesi başvuru makamlarını ve şeklini düzenler. Maddenin ilk beş fıkrası şöyledir:
| Fıkra | Kanun metni | Pratik anlamı |
|---|---|---|
| 158/1 | “Suça ilişkin ihbar veya şikâyet, Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir.” | Asıl başvuru yerleri savcılık, polis ve jandarmadır |
| 158/2 | “Valilik veya kaymakamlığa ya da mahkemeye yapılan ihbar veya şikâyet, ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir.” | Bu makamlara verilen dilekçe geçersiz değildir, ancak savcılığa ulaşması zaman alır |
| 158/3 | Yurt dışında işlenip ülkede takibi gereken suçlar hakkında Türkiye’nin elçilik ve konsolosluklarına da ihbar veya şikâyette bulunulabilir | Yurt dışında yaşayan mağdur için başvuru imkânı |
| 158/4 | Bir kamu görevinin yürütülmesiyle bağlantılı olarak işlendiği iddia edilen suç nedeniyle ilgili kurum idaresine yapılan ihbar veya şikâyet gecikmeksizin savcılığa gönderilir | Memur hakkındaki başvuru kuruma da yapılabilir |
| 158/5 | “İhbar veya şikâyet yazılı veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir.” | Sözlü başvuruda tutanağın bir örneğini isteyin |
Delil kaybı riski taşıyan olaylarda (yaralanma, cinsel saldırı, mala zarar verme gibi) doğrudan kolluğa veya nöbetçi savcılığa başvurulması, olay yeri incelemesinin ve tanık beyanlarının zaman geçmeden alınmasını sağlar. CİMER, bu maddede sayılan makamlar arasında yer almaz; oradan yapılan başvurunun şikâyet süresi bakımından sonuç doğurup doğurmadığı için CİMER’e şikâyet suç duyurusu yerine geçer mi yazımıza bakabilirsiniz.
Soruşturma Yapılmasına Yer Olmadığı Kararı (CMK m.158/6)
Her ihbar veya şikâyet otomatik olarak soruşturmaya dönüşmez. Madde 158/6’ya göre ihbar ve şikâyet konusu fiilin suç oluşturmadığının herhangi bir araştırma yapılmasını gerektirmeksizin açıkça anlaşılması veya ihbar ve şikâyetin soyut ve genel nitelikte olması durumunda soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilir. Bu durumda hakkında başvuru yapılan kişiye şüpheli sıfatı verilmez; karar ihbarda bulunana veya şikâyetçiye bildirilir ve m.173’teki usule göre itiraz edilebilir. Bu işlemler ve kararlar bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir.
| Ölçüt | Soruşturma yapılmasına yer olmadığı | Kovuşturmaya yer olmadığı (KYOK) |
|---|---|---|
| Dayanak | CMK m.158/6 | CMK m.172 |
| Ne zaman? | Araştırma gerektirmeden fiilin suç olmadığı açıksa veya başvuru soyut ve genelse | Soruşturma yapıldıktan sonra yeterli şüphe oluşmazsa |
| Şüpheli sıfatı | Verilmez | Soruşturma boyunca şüpheli sıfatı vardır |
| İtiraz | m.173 usulüyle | m.173 usulüyle; iki hafta içinde sulh ceza hâkimliği |
Bu kararın en sık sebebi, dilekçede olayın zamanı, yeri, faili ve delillerinin gösterilmemesidir. Somut olgulara dayanan, delil listesi içeren bir dilekçe bu riski azaltır. Kanun ihbarda bulunanın kimliğini geçerlilik şartı olarak ayrıca düzenlememiştir; ancak kimlik bilgisi olmayan başvuruda başvurana karar bildirilemeyeceğinden itiraz imkânı da fiilen kullanılamaz.
Şikâyet Süresi (TCK m.73)
Türk Ceza Kanunu’nun 73. maddesinin ilk üç fıkrası süreyi şöyle düzenler: “Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan suç hakkında yetkili kimse altı ay içinde şikâyette bulunmadığı takdirde soruşturma ve kovuşturma yapılamaz.” (73/1). “Zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla bu süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar.” (73/2, birinci cümle). “Şikâyet hakkı olan birkaç kişiden birisi altı aylık süreyi geçirirse bundan dolayı diğerlerinin hakları düşmez.” (73/3).
7531 sayılı Kanunla ikinci fıkraya eklenen cümle hakaret için ayrı bir tavan koyar: şikâyete bağlı hakaret suçu bakımından şikâyet süresi, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez. Yani hakarette faili iki yıldan sonra öğrenen mağdurun şikâyet hakkı kalmaz; diğer şikâyete bağlı suçlarda ise dış sınır dava zamanaşımıdır.
Sürenin başlaması için fiilin ve failin birlikte öğrenilmesi gerekir; yalnızca suçun işlendiğini bilmek süreyi başlatmaz. Süre geçtikten sonra yapılan şikâyet üzerine soruşturma evresinde kovuşturmaya yer olmadığına, kovuşturma evresinde düşme kararına varılır. Süreyi kendi olayınıza göre hesaplamak için şikâyet süresi hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.
| Suç | Madde | Soruşturma |
|---|---|---|
| Basit tıbbi müdahaleyle giderilebilen kasten yaralama | TCK m.86/2 | Şikâyete bağlı |
| Kasten yaralamanın temel ve nitelikli hâlleri | TCK m.86/1, 86/3 | Resen |
| Taksirle yaralama | TCK m.89 | Şikâyete bağlı; birinci fıkra dışındaki bilinçli taksir hâllerinde resen (m.89/5) |
| Malvarlığına veya sair kötülüğe yönelik tehdit | TCK m.106/1, ikinci cümle | Şikâyete bağlı |
| Hayata veya vücut dokunulmazlığına yönelik tehdit | TCK m.106/1, birinci cümle | Resen |
| Huzur ve sükûnu bozma; ısrarlı takip | TCK m.123, m.123/A | Şikâyete bağlı |
| Hakaret | TCK m.125 | Şikâyete bağlı; kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret resen (m.131/1) |
| Mala zarar vermenin temel hâli | TCK m.151/1 | Şikâyete bağlı |
| Kasten öldürme, yağma, rüşvet, zimmet | TCK m.81, 148, 252, 247 | Resen |
Mağdur ve Şikâyetçinin Hakları (CMK m.234)
CMK m.234, hakları soruşturma ve kovuşturma evreleri için ayrı ayrı sayar. Bu haklar mağdura anlatılıp açıklanır ve bu husus tutanağa yazılır (m.234/3).
| Evre | Hak | Bent |
|---|---|---|
| Soruşturma | Delillerin toplanmasını isteme | 234/1-a-1 |
| Soruşturma | Soruşturmanın gizlilik ve amacını tehlikeye düşürmemek koşuluyla Cumhuriyet savcısından belge örneği isteme | 234/1-a-2 |
| Soruşturma | Vekili yoksa; cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı veya ısrarlı takip suçlarında, kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda baro tarafından avukat görevlendirilmesini isteme | 234/1-a-3 |
| Soruşturma | Vekili aracılığıyla soruşturma belgelerini ve elkonulan eşyayı inceletme (m.153 saklı) | 234/1-a-4 |
| Soruşturma | Kovuşturmaya yer olmadığı kararına kanunda yazılı usule göre itiraz etme | 234/1-a-5 |
| Kovuşturma | Duruşmadan haberdar edilme ve kamu davasına katılma | 234/1-b-1, 2 |
| Kovuşturma | Vekili aracılığıyla tutanak ve belgelerin örneğini isteme; tanıkların davetini isteme | 234/1-b-3, 4 |
| Kovuşturma | Aynı koşullarda baro tarafından avukat görevlendirilmesini isteme | 234/1-b-5 |
| Kovuşturma | Davaya katılmış olma koşuluyla davayı sonuçlandıran kararlara karşı kanun yollarına başvurma | 234/1-b-6 |
Mağdur on sekiz yaşından küçük, sağır veya dilsiz ya da meramını ifade edemeyecek derecede malul olup da vekili yoksa, istemi aranmaksızın bir vekil görevlendirilir (m.234/2). Delil talebinin nasıl yazılacağı için şikâyet dilekçesi örneğimize, mağdura sağlanan adli destek ve koruma imkânları için mağdur hakları ve adli destek yazımıza bakabilirsiniz.
Şikâyetten Sonra Dosya Nasıl İlerler?
Başvurunun ardından dosya, kanunda sırası belirlenmiş aşamalardan geçer. Her aşamada mağdurun kullanabileceği farklı bir hak vardır; hakların zamanında kullanılması bu yüzden aşamayı doğru tanımaya bağlıdır.
| Aşama | Ne olur? | Mağdurun yapabileceği | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Başvurunun değerlendirilmesi | Soyut, genel veya açıkça suç oluşturmayan başvuru için soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararı | Karara itiraz | CMK m.158/6, m.173 |
| Soruşturma | Savcı işin gerçeğini araştırır, delil toplar | Delil toplanmasını ve belge örneği isteme | CMK m.160, m.234/1-a |
| Uzlaştırma | Şikâyete bağlı suçların çoğunda dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir | Teklife yedi gün içinde cevap verme | CMK m.253 |
| Soruşturmanın sonu | Yeterli şüphe yoksa kovuşturmaya yer olmadığı kararı; varsa iddianame | KYOK’a iki hafta içinde itiraz | CMK m.170, m.172, m.173 |
| İddianamenin değerlendirilmesi | Mahkeme iddianameyi kabul eder veya eksiklik varsa iade eder | — | CMK m.174, m.175 |
| Kovuşturma | Duruşmalar yapılır | Katılma, tanık gösterme, avukat talebi | CMK m.234/1-b, m.237 |
| Hüküm | Mahkûmiyet, beraat, HAGB veya düşme | İstinaf ve temyiz | CMK m.260/1 |
Resen soruşturulan suçlarda mağdurun şikâyetinden vazgeçmesi soruşturmayı durdurmaz; ancak mağdur yine delil sunabilir, kararlara itiraz edebilir ve davaya katılabilir. Yani şikâyete bağlı olmayan bir suçta da “şikâyetçi olmak” boş bir beyan değildir: CMK m.234’teki hakları kullanmanın ve kovuşturmada katılan sıfatı almanın kapısını açar.
Süre Hesabı: Örnek Olaylar
Aşağıdaki örnekler TCK m.73’teki kuralların birlikte nasıl işlediğini göstermek için kurgulanmıştır. Altı aylık süre, öğrenme gününe altı ay sonra karşılık gelen günde dolar; son gün hesabında tebligat ve resmî tatil gibi hususlar somut dosyada ayrıca kontrol edilmelidir.
| Olay | Öğrenme | Sonuç |
|---|---|---|
| Mala zarar verme (m.151/1), 10 Mart 2026; fail aynı gün biliniyor | 10 Mart 2026 | Son gün 10 Eylül 2026 |
| Aynı olay, fail kamera kaydıyla 1 Haziran 2026’da belirleniyor | 1 Haziran 2026 | Süre fail öğrenildiğinde başlar; son gün 1 Aralık 2026 |
| Sosyal medyada hakaret, 1 Şubat 2025; hesabın sahibi 20 Aralık 2026’da öğreniliyor | 20 Aralık 2026 | Altı ay 20 Haziran 2027’ye uzanırdı, ancak hakarette iki yıllık tavan nedeniyle son gün 1 Şubat 2027 |
| Aynı hakaretin faili 1 Mart 2027’de öğreniliyor | 1 Mart 2027 | Fiilden itibaren iki yıl geçtiği için şikâyet hakkı kalmamıştır |
| İki mağdurlu olay; A 1 Ocak’ta, B 1 Mart’ta öğreniyor | Ayrı ayrı | Her mağdurun süresi kendi öğrenme gününden işler; A’nın süreyi kaçırması B’nin hakkını düşürmez (m.73/3) |
Kamu Görevlisi Hakkında Şikâyet: 4483 Sayılı Kanun
Şikâyet konusu fiil bir memur veya kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği bir suçsa, CMK hükümlerine ek olarak 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun devreye girer. Bu Kanun, kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri ifa eden memurlar ve diğer kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlar hakkında uygulanır (m.2/1). Cumhuriyet başsavcısı böyle bir ihbar veya şikâyet aldığında, ivedilikle toplanması gereken ve kaybolma ihtimali bulunan delilleri tespit etmek dışında işlem yapmadan ve kamu görevlisinin ifadesine başvurmadan, evrakın bir örneğini göndererek yetkili mercie soruşturma izni için başvurur (m.4/1).
Kanun bu başvurular için dilekçede bulunması gerekenleri de sayar: ihbar ve şikâyetin soyut ve genel nitelikte olmaması, kişi veya olay belirtilmesi, iddiaların ciddi bulgu ve belgelere dayanması, dilekçe sahibinin doğru ad, soyad ve imzası ile iş veya ikametgâh adresinin bulunması zorunludur (m.4/3). Bu şartları taşımayan başvurular işleme konulmaz ve durum başvurana bildirilir; ancak iddialar sıhhati şüpheye yer vermeyecek belgelerle ortaya konulmuşsa kimlik ve adres şartı aranmaz. Başsavcılar ve yetkili merciler, ihbarcının veya şikâyetçinin kimlik bilgilerini gizli tutmak zorundadır (m.4/4).
Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararına İtiraz (CMK m.173)
Soruşturma sonunda kamu davası açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilemezse Cumhuriyet savcısı kovuşturmaya yer olmadığına karar verir (CMK m.172). Suçtan zarar gören, kararın kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde, kararı veren Cumhuriyet savcısının bağlı bulunduğu ağır ceza mahkemesi yargı çevresindeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (m.173/1). İtiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirecek olaylar ve deliller gösterilmelidir (m.173/2).
- Hâkim itirazı yerinde bulmazsa gerekçeli olarak reddeder, itiraz edenin yapılan giderleri ödemesine hükmeder ve dosyayı Cumhuriyet savcısına gönderir (m.173/3).
- Hâkim itirazı yerinde bulursa Cumhuriyet savcısı iddianame düzenler (m.173/4).
- Kesinleşen karardan sonra kamu davası açılabilmesi, yeni delillerin ortaya çıkmasına ve sulh ceza hâkimliğince bu hususta karar verilmesine bağlıdır (m.172/2).
Eski metinlerde bu itirazın “en yakın ağır ceza mahkemesine” yapılacağı yazılıdır; merci 6545 sayılı Kanunla sulh ceza hâkimliği olarak değiştirilmiştir. Süre ve dilekçe içeriği için KYOK ve itiraz rehberimize bakabilirsiniz.
Kovuşturmada Katılan Sıfatı (CMK m.237-238, m.260)
Kamu davası açıldıktan sonra mağdur, suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler ile malen sorumlu olanlar, ilk derece mahkemesindeki kovuşturma evresinin her aşamasında hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilir (CMK m.237/1). Mahkeme, katılma istemi hakkında Cumhuriyet savcısını, sanığı ve varsa müdafiini dinledikten sonra karar verir (m.238). Katılan, yargılamanın tarafı hâline gelir: delil sunar, tanık gösterir ve hükme karşı kanun yollarına başvurur. Davaya katılan mağdur, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı veya ısrarlı takip suçları ile kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda baro tarafından kendisine avukat görevlendirilmesini isteyebilir; mağdur çocuk, sağır ve dilsiz veya kendisini savunamayacak derecede akıl hastasıysa istem aranmaz (CMK m.239).
Kanun yolu bakımından iki hüküm birlikte okunmalıdır. CMK m.234/1-b-6, kanun yoluna başvurma hakkını davaya katılmış olma koşuluna bağlar. Buna karşılık CMK m.260/1, katılma isteği karara bağlanmamış veya reddedilmiş olanlara ve davaya katılabilecek surette suçtan zarar görmüş bulunanlara da kanun yolunu açar. Dolayısıyla “katılmayan mağdurun hiçbir kanun yolu hakkı yoktur” şeklindeki genelleme doğru değildir; yine de en güvenli yol, katılma talebini ilk duruşmada ve gerekçesiyle yapmaktır. Katılma usulü ve katılanın hakları için davaya katılma rehberimize bakabilirsiniz.
| Ölçüt | Müşteki (şikâyetçi) | Katılan |
|---|---|---|
| Sıfatın kazanılması | Şikâyette bulunmakla | Kamu davasına katılma kararıyla (m.237-238) |
| Evre | Soruşturma ve kovuşturma | Kovuşturma; ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar |
| Kararlara başvuru | KYOK’a itiraz (m.173) | Hükme karşı istinaf ve temyiz (m.260/1) |
| Duruşmada konum | Haberdar edilme, tanık gösterme talebi | Yargılamanın tarafı |
Şikâyetten Vazgeçme (TCK m.73/4-7)
Vazgeçmenin sonuçları kanunda ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir:
- “Kovuşturma yapılabilmesi şikâyete bağlı suçlarda kanunda aksi yazılı olmadıkça suçtan zarar gören kişinin vazgeçmesi davayı düşürür ve hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme cezanın infazına engel olmaz.” (73/4)
- “İştirak halinde suç işlemiş sanıklardan biri hakkındaki şikâyetten vazgeçme, diğerlerini de kapsar.” (73/5)
- “Kanunda aksi yazılı olmadıkça, vazgeçme onu kabul etmeyen sanığı etkilemez.” (73/6)
- Kamu davasının düşmesi suçtan zarar görenin şikâyetten vazgeçmesinden ileri gelmiş ve vazgeçtiği sırada şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamışsa, artık hukuk mahkemesinde de dava açamaz (73/7).
Son hüküm pratikte en çok hata yapılan noktadır: şikâyetten vazgeçerken tutanağa “her türlü hakkımdan vazgeçiyorum” gibi bir ifade yazdırılırsa, tazminat davası açma imkânı da kaybedilebilir. Tazminat hakkını saklı tutmak isteyen mağdur, vazgeçme beyanında bunu açıkça belirtmelidir. Aynı olayın birden fazla mağduru varsa şikâyet hakkı her birine ayrı ayrı ait olduğundan, birinin vazgeçmesi diğerinin şikâyetini sona erdirmez.
Bir başka kural, nitelendirmenin yargılama sırasında değiştiği dosyalar içindir: soruşturma sonucunda kovuşturma evresine geçildikten sonra suçun şikâyete bağlı olduğu anlaşılırsa, mağdur açıkça şikâyetten vazgeçmediği takdirde yargılamaya devam olunur (CMK m.158/7). Şikâyete bağlı suçların çoğu aynı zamanda uzlaştırmaya tabidir (CMK m.253/1-a); cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, ısrarlı takip ve hakaret ise şikâyete bağlı olsa da uzlaştırma dışındadır (m.253/3). Ayrıntılar için uzlaştırma kapsamındaki suçlar yazımıza bakabilirsiniz.
Elektronik Başvuru ve Asılsız Şikâyetin Riski
Şikâyet dilekçesi savcılığa fiziki olarak verilebileceği gibi, UYAP Vatandaş Portalı üzerinden elektronik dilekçe olarak da gönderilebilir; portala e-Devlet şifresi veya e-imza ile giriş yapılır. Elektronik başvuruda dilekçenin gönderildiği tarih ve saat sistemde kayıt altına alındığından, altı aylık sürenin son günlerinde yapılan başvurularda bu kayıt süre bakımından somut delil işlevi görür. Ekran görüntüsü, ses ve video kaydı gibi dijital deliller dilekçeye eklenebilir; ancak bu delillerin hukuka uygun elde edilmiş olması gerekir.
Şikâyet hakkı kötüye kullanılmamalıdır. Yetkili makamlara ihbar veya şikâyette bulunarak, hakkında soruşturma başlatılmasını sağlamak amacıyla işlemediğini bildiği hâlde bir kimseye hukuka aykırı bir fiil isnat etmek iftira suçunu (TCK m.267), işlenmediğini bildiği bir suçu işlenmiş gibi ihbar etmek ise suç uydurmayı (m.271) oluşturabilir. Dilekçedeki iddiaların somut olgulara ve delillere dayandırılması bu nedenle hem soruşturmanın başarısı hem de şikâyetçinin kendi hukuki güvenliği için önemlidir. Ayrıntılar için iftira ve suç uydurma yazımıza bakabilirsiniz.
Sık Yapılan Hatalar
- Başvuruyu kanunda sayılmayan bir yere yapmak. CMK m.158’de sayılan makamlar savcılık, kolluk, valilik, kaymakamlık, mahkeme, yurt dışı için elçilik ve konsolosluk ile kamu görevine bağlı suçlarda ilgili kurum idaresidir. Başka kanallara yapılan başvurunun savcılığa ulaşması gecikebilir; altı aylık sürenin sonuna yaklaşılmışsa doğrudan savcılığa başvurmak en güvenli yoldur.
- Faili öğrenme tarihini yazmamak. Süre fiil ve failin öğrenildiği günden başladığından (TCK m.73/2), bu tarihin ve nasıl öğrenildiğinin dilekçede gösterilmesi, sürenin geçip geçmediği tartışmasını baştan önler.
- Soyut dilekçe vermek. Olay, yer, zaman ve delil içermeyen başvuru soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararıyla sonuçlanabilir (CMK m.158/6).
- Tebligat adresini güncel tutmamak. Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresi tebliğden itibaren iki haftadır (CMK m.173/1); tebligatın ulaşmaması itiraz imkânını fiilen ortadan kaldırabilir.
- Vazgeçerken tazminat hakkını da bırakmak. Şahsi haklardan da vazgeçildiği ayrıca açıklanırsa hukuk mahkemesinde dava açılamaz (TCK m.73/7).
- Katılma talebini geciktirmek. Katılma ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar mümkündür (CMK m.237/1); hükümden sonra katılan sıfatı alınarak delil sunma imkânı kalmaz.
- Delil istemeyi savcıya bırakmak. Kamera kayıtları ve iletişim kayıtları gibi deliller kısa sürede silinebilir; mağdurun bunların toplanmasını dilekçede açıkça istemesi (CMK m.234/1-a-1) delil kaybını önler.
Bu hataların hemen hepsi başvurunun ilk gününde önlenebilir. Dilekçenin olayı somut olarak anlatması, öğrenme tarihini ve delilleri göstermesi, tebligat adresinin doğru yazılması ve tazminat hakkının saklı tutulması, sonraki bütün aşamalarda mağdurun elini güçlendirir. Aşağıdaki kontrol listesi bu unsurları tek tabloda toplar.
Başvurudan Önce Kontrol Listesi
| Unsur | Neden önemli? | Dayanak |
|---|---|---|
| Olayın tarihi, yeri ve anlatımı | Soyut ve genel başvuru soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararıyla sonuçlanabilir | CMK m.158/6 |
| Failin kimliği veya belirlenmesine yarayacak bilgiler | Şikâyet süresi fail öğrenildiğinde başlar | TCK m.73/2 |
| Faili öğrenme tarihi | Altı aylık sürenin hesabı için | TCK m.73/1-2 |
| “Şikâyetçiyim” ifadesi | İhbardan ayırt edilmesi için | TCK m.73 |
| Delil listesi ve toplanması istenen deliller | Kamera ve iletişim kayıtları kısa sürede silinebilir | CMK m.234/1-a-1 |
| Tanıklar | Olayın ispatı | CMK m.234/1-b-4 |
| Tazminat hakkına ilişkin çekince | Vazgeçmede şahsi hakların kaybedilmemesi için | TCK m.73/7 |
| İletişim ve tebligat adresi | KYOK kararının tebliği ve iki haftalık itiraz süresi için | CMK m.173/1 |
Sıkça Sorulan Sorular
Şikâyet ile suç duyurusu arasındaki fark nedir?
Suç duyurusu (ihbar) herkesin yapabileceği bir bildirimdir; şikâyet ise suçtan zarar görenin failin cezalandırılmasını istemesidir. Şikâyete bağlı suçlarda soruşturma ve kovuşturma ancak süresinde yapılan şikâyetle mümkündür (TCK m.73/1).
Şikâyet nereye yapılır?
Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına (CMK m.158/1). Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan başvurular savcılığa gönderilir (m.158/2); yurt dışında işlenen suçlarda elçilik ve konsolosluklara da başvurulabilir (m.158/3).
Şikâyet süresi ne kadar?
Fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı aydır ve zamanaşımı süresini geçemez (TCK m.73/1-2). Hakarette şikâyet süresi her hâlde fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez (7531 ile eklenen hüküm).
Sözlü şikâyet geçerli mi?
Evet. İhbar veya şikâyet yazılı ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü yapılabilir (CMK m.158/5). Sözlü başvuruda tutanağın bir örneğini almak ispat bakımından önemlidir.
Soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararı nedir?
Fiilin suç oluşturmadığı araştırma gerektirmeden açıkça anlaşılırsa veya başvuru soyut ve genel nitelikteyse verilir; kişiye şüpheli sıfatı verilmez ve karara m.173 usulüyle itiraz edilebilir (CMK m.158/6).
Takipsizlik kararına nasıl itiraz edilir?
Kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde, kararı veren savcının bağlı olduğu ağır ceza mahkemesi yargı çevresindeki sulh ceza hâkimliğine dilekçeyle itiraz edilir; dilekçede kamu davasının açılmasını gerektiren olaylar ve deliller gösterilir (CMK m.173/1-2).
Müşteki hangi belgeleri isteyebilir?
Soruşturmada gizlilik ve amacı tehlikeye düşürmemek koşuluyla savcıdan belge örneği isteyebilir (CMK m.234/1-a-2); vekili aracılığıyla soruşturma belgelerini ve elkonulan eşyayı inceletebilir (m.234/1-a-4).
Ücretsiz avukat görevlendirilir mi?
Vekili olmayan mağdur, cinsel saldırı gibi kanunda sayılan suçlarda ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda baro tarafından avukat görevlendirilmesini isteyebilir; mağdur on sekiz yaşından küçük veya meramını ifade edemeyecek durumdaysa istem aranmaz (CMK m.234).
Davaya ne zamana kadar katılabilirim?
İlk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar (CMK m.237/1). Mahkeme savcıyı, sanığı ve müdafii dinledikten sonra karar verir (m.238).
Davaya katılmazsam istinaf veya temyize gidebilir miyim?
CMK m.260/1, katılma isteği reddedilen veya karara bağlanmayan ve davaya katılabilecek surette suçtan zarar görmüş kişilere de kanun yolunu açar. Yine de hak kaybı yaşamamak için katılma talebinin zamanında yapılması önerilir.
Şikâyetten vazgeçersem ne olur?
Şikâyete bağlı suçlarda dava düşer; hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme cezanın infazını engellemez (TCK m.73/4). Vazgeçme, kabul etmeyen sanığı etkilemez (m.73/6).
Şikâyetten vazgeçince tazminat hakkım gider mi?
Vazgeçerken şahsi haklarınızdan da vazgeçtiğinizi ayrıca açıklarsanız hukuk mahkemesinde dava açamazsınız (TCK m.73/7). Tazminat hakkını saklı tutmak için bunu vazgeçme beyanında açıkça belirtin.
Birden fazla şüpheli varsa yalnızca birinden vazgeçebilir miyim?
Hayır. İştirak hâlinde suç işlemiş sanıklardan biri hakkındaki şikâyetten vazgeçme diğerlerini de kapsar (TCK m.73/5).
Memur hakkında şikâyet nasıl yapılır?
Görevi sebebiyle işlenen suçlarda 4483 sayılı Kanun uygulanır; savcı delil tespiti dışında işlem yapmadan soruşturma izni ister (m.4/1). Dilekçede kişi veya olay belirtilmesi, iddiaların ciddi bulgu ve belgelere dayanması, doğru ad, soyad, imza ve adres bulunması zorunludur (m.4/3).
Memur hakkındaki şikâyette kimliğim gizli kalır mı?
Evet. 4483 sayılı Kanunun 4. maddesine göre başsavcılar ve izin vermeye yetkili merciler ihbarcının veya şikâyetçinin kimlik bilgilerini gizli tutmak zorundadır.
Şirket adına şikâyet ve katılma mümkün mü?
Evet. CMK m.237/1 suçtan zarar gören gerçek kişilerle birlikte tüzel kişileri de kamu davasına katılabilecekler arasında sayar; başvuru şirketin yetkili temsilcisi veya vekili aracılığıyla yapılır.
Resen soruşturulan suçta şikâyetten vazgeçmenin etkisi var mı?
Hayır. Vazgeçmenin davayı düşürmesi şikâyete bağlı suçlar içindir (TCK m.73/4). Resen soruşturulan suçta savcılık soruşturmaya devam eder; mağdurun beyanı yalnızca delil değerlendirmesinde dikkate alınır.
Şikâyet için avukat tutmak zorunlu mu?
Hayır. Şikâyet yazılı veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak kişinin kendisi tarafından yapılabilir (CMK m.158/5). Kanunda sayılan ağır suçlarda vekili olmayan mağdur baro tarafından avukat görevlendirilmesini de isteyebilir (m.234, m.239).
Asılsız şikâyetin sonucu nedir?
Bir kimseye işlemediğini bildiği hâlde hukuka aykırı fiil isnat etmek iftira (TCK m.267), işlenmediğini bildiği suçu ihbar etmek suç uydurma (m.271) suçunu oluşturabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, ayrıntılı değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
- 📚 Ceza Hukuku Rehberi (Ana Rehber)
- Şikâyet Dilekçesi Örneği (Savcılık)
- Şikâyete Bağlı Suçlar, Şikâyet Süresi ve Vazgeçme
- Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı (KYOK) ve İtiraz
- Davaya Katılma (Müdahillik) ve Mağdurun Hakları
- CİMER’e Şikâyet Suç Duyurusu Yerine Geçer mi?
- İftira Suçu ve Suç Uydurma
- Şikâyet Süresi Hesaplama Aracı
İlgili Rehberler
- 📚 Ana Rehber: Ceza Hukuku Rehberi
- ▸ Gümrük Kapısında veya Havalimanında Uyuşturucu ile Yakalanmak 2026: İthal Suçu (TCK 188/1), Kokain-Eroin Artırımı (188/4-a), Şoför ve Yolcunun Kastı (TCK 21, 30), Araç Müsaderesi (TCK 54) ve Gözaltı Hakları (CMK 91, 95, 154)
- ▸ Fon Soruşturmasında Gönüllü İade Cezayı Kaldırır mı? 2026 — 30 Milyar TL İade, 470 Kişiye Malvarlığı Tedbiri ve Firari Şüpheliler: Fon Mağduru ve Şüpheli İçin Hukuki Sonuçlar (7596 m.4/4, m.6; CMK m.128, 248; TCK m.168, 254; SPKn m.107/3)
- ▸ Dolandırıcılık Operasyonunda Tutuklama, Adli Kontrol ve Hesaba El Koyma 2026: 21 İl ve 11 İl Operasyonları Üzerinden Şüpheli, Hesap Sahibi ve Mağdurun Hakları (TCK 158, 158/4, CMK 100, 109, 128/A)
- ▸ Son Kullanma Tarihi Geçmiş İlaç Kutusu Değiştirilip Satılırsa Kim Sorumlu? TCK m.186–187, Dolandırıcılık (m.158/1-h), CMK m.128 El Koyma ve Hastanın Hakları (2026)
Bu konuda hukuki destek almak için


