Şikâyet, Suç Duyurusu ve Müşteki Hakları
11 Nisan 2026

Şikâyet, Suç Duyurusu ve Müşteki Hakları

Bir suçtan haberdar olan herkes ihbarda bulunabilir; şikâyet ise suçtan zarar gören kişinin failin cezalandırılmasını istediğini bildirmesidir. Fark yalnızca isimde değildir: soruşturulması şikâyete bağlı suçlarda altı ay içinde şikâyet yapılmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz (TCK m.73/1), şikâyetten vazgeçme ise davayı düşürür (m.73/4). Bu yazıda başvurunun nereye ve nasıl yapılacağını (CMK m.158), sürelerin nasıl işlediğini, mağdur ve şikâyetçinin soruşturma ile kovuşturmadaki haklarını (CMK m.234) ve katılan sıfatının kanun yolu bakımından önemini kanun metinleri üzerinden anlatıyoruz.

Somut bir dosyanızla ilgili görüşmek ister misiniz?

📞 Ara: +905546483715💬 WhatsApp’tan yaz

📄 Hazır dilekçe mi arıyorsunuz?Bu sayfa konuyu açıklar. Doğrudan kullanabileceğiniz hazır şablon için: Şikâyet Dilekçesi Örneği (Savcılık) — dilekçe metni, 6 aylık süre, delil listesi ve iftira riskinden korunma kuralları.

Net Cevap: İhbar ve şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa, yazılı ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü yapılabilir; valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan başvurular savcılığa gönderilir (CMK m.158). Şikâyete bağlı suçlarda süre, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı aydır ve zamanaşımını geçemez; hakarette her hâlde fiilden itibaren iki yılı aşamaz (TCK m.73/1-2). Mağdur soruşturmada delil toplanmasını ve belge örneği isteyebilir; kovuşturmaya yer olmadığı kararına tebliğden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m.234, m.173). Kovuşturmada hüküm verilinceye kadar davaya katılabilir (m.237). Şikâyetten vazgeçme davayı düşürür, ancak kabul etmeyen sanığı etkilemez (TCK m.73/4-6).

İhbar ile Şikâyet Arasındaki Fark

İhbar (suç duyurusu), işlenmiş veya işlenmekte olan bir suçu yetkili makama bildirmektir; bildiren kişinin suçtan zarar görmüş olması gerekmez. Şikâyet ise suçtan zarar gören kişinin, failin cezalandırılmasını istediğini bildiren irade beyanıdır. Cumhuriyet savcısı, ihbar veya başka bir suretle bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere işin gerçeğini araştırmaya başlar (CMK m.160/1). Bu nedenle resen soruşturulan suçlarda ihbar ile şikâyet aynı sonucu doğurur; fark, soruşturulması şikâyete bağlı suçlarda ortaya çıkar.

Tablo 1 — İhbar ve şikâyetin karşılaştırması
Ölçütİhbar (suç duyurusu)Şikâyet
Kim yapabilir?HerkesSuçtan zarar gören (mağdur)
İçerikSuçun bildirilmesiSuçun bildirilmesi ve failin cezalandırılması isteği
Şikâyete bağlı suçlardaTek başına soruşturma şartını karşılamazSoruşturma ve kovuşturma şartıdır (TCK m.73/1)
SüreKural olarak dava zamanaşımı içindeÖğrenmeden itibaren altı ay (m.73/1-2)
Geri almaResen soruşturmayı etkilemezŞikâyete bağlı suçlarda vazgeçme davayı düşürür (m.73/4)
Başvurana tanınan haklarGenel bildirimMağdur ve şikâyetçinin hakları (CMK m.234), kararlara itiraz

Kanun ayrıca “mağdur” ile “suçtan zarar gören” kavramlarını ayrı ayrı kullanır: mağdur, suçun doğrudan yöneldiği hukuki değerin sahibidir; suçtan zarar gören ise suç nedeniyle zarara uğrayan gerçek veya tüzel kişidir. Her ikisi de kovuşturmada kamu davasına katılabilir (CMK m.237/1). Uygulamada karışıklığı önlemek için dilekçenin talep kısmında “şikâyetçiyim, failin cezalandırılmasını talep ederim” ifadesinin açıkça yer alması önerilir. Şikâyete bağlı suçların listesi ve süre hesabının ayrıntıları için şikâyete bağlı suçlar yazımıza bakabilirsiniz.

Nereye Başvurulur? (CMK m.158)

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 158. maddesi başvuru makamlarını ve şeklini düzenler. Maddenin ilk beş fıkrası şöyledir:

Tablo 2 — CMK m.158: ihbar ve şikâyet makamları
FıkraKanun metniPratik anlamı
158/1“Suça ilişkin ihbar veya şikâyet, Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir.”Asıl başvuru yerleri savcılık, polis ve jandarmadır
158/2“Valilik veya kaymakamlığa ya da mahkemeye yapılan ihbar veya şikâyet, ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir.”Bu makamlara verilen dilekçe geçersiz değildir, ancak savcılığa ulaşması zaman alır
158/3Yurt dışında işlenip ülkede takibi gereken suçlar hakkında Türkiye’nin elçilik ve konsolosluklarına da ihbar veya şikâyette bulunulabilirYurt dışında yaşayan mağdur için başvuru imkânı
158/4Bir kamu görevinin yürütülmesiyle bağlantılı olarak işlendiği iddia edilen suç nedeniyle ilgili kurum idaresine yapılan ihbar veya şikâyet gecikmeksizin savcılığa gönderilirMemur hakkındaki başvuru kuruma da yapılabilir
158/5“İhbar veya şikâyet yazılı veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir.”Sözlü başvuruda tutanağın bir örneğini isteyin

Delil kaybı riski taşıyan olaylarda (yaralanma, cinsel saldırı, mala zarar verme gibi) doğrudan kolluğa veya nöbetçi savcılığa başvurulması, olay yeri incelemesinin ve tanık beyanlarının zaman geçmeden alınmasını sağlar. CİMER, bu maddede sayılan makamlar arasında yer almaz; oradan yapılan başvurunun şikâyet süresi bakımından sonuç doğurup doğurmadığı için CİMER’e şikâyet suç duyurusu yerine geçer mi yazımıza bakabilirsiniz.

Soruşturma Yapılmasına Yer Olmadığı Kararı (CMK m.158/6)

Her ihbar veya şikâyet otomatik olarak soruşturmaya dönüşmez. Madde 158/6’ya göre ihbar ve şikâyet konusu fiilin suç oluşturmadığının herhangi bir araştırma yapılmasını gerektirmeksizin açıkça anlaşılması veya ihbar ve şikâyetin soyut ve genel nitelikte olması durumunda soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilir. Bu durumda hakkında başvuru yapılan kişiye şüpheli sıfatı verilmez; karar ihbarda bulunana veya şikâyetçiye bildirilir ve m.173’teki usule göre itiraz edilebilir. Bu işlemler ve kararlar bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir.

Tablo 3 — Soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararı ile kovuşturmaya yer olmadığı kararı
ÖlçütSoruşturma yapılmasına yer olmadığıKovuşturmaya yer olmadığı (KYOK)
DayanakCMK m.158/6CMK m.172
Ne zaman?Araştırma gerektirmeden fiilin suç olmadığı açıksa veya başvuru soyut ve genelseSoruşturma yapıldıktan sonra yeterli şüphe oluşmazsa
Şüpheli sıfatıVerilmezSoruşturma boyunca şüpheli sıfatı vardır
İtirazm.173 usulüylem.173 usulüyle; iki hafta içinde sulh ceza hâkimliği

Bu kararın en sık sebebi, dilekçede olayın zamanı, yeri, faili ve delillerinin gösterilmemesidir. Somut olgulara dayanan, delil listesi içeren bir dilekçe bu riski azaltır. Kanun ihbarda bulunanın kimliğini geçerlilik şartı olarak ayrıca düzenlememiştir; ancak kimlik bilgisi olmayan başvuruda başvurana karar bildirilemeyeceğinden itiraz imkânı da fiilen kullanılamaz.

⚖️ Hukuki Danışmanlık Alın

Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara

📞 +90 554 648 37 15💬 WhatsApp

Şikâyet Süresi (TCK m.73)

Türk Ceza Kanunu’nun 73. maddesinin ilk üç fıkrası süreyi şöyle düzenler: “Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan suç hakkında yetkili kimse altı ay içinde şikâyette bulunmadığı takdirde soruşturma ve kovuşturma yapılamaz.” (73/1). “Zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla bu süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar.” (73/2, birinci cümle). “Şikâyet hakkı olan birkaç kişiden birisi altı aylık süreyi geçirirse bundan dolayı diğerlerinin hakları düşmez.” (73/3).

7531 sayılı Kanunla ikinci fıkraya eklenen cümle hakaret için ayrı bir tavan koyar: şikâyete bağlı hakaret suçu bakımından şikâyet süresi, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez. Yani hakarette faili iki yıldan sonra öğrenen mağdurun şikâyet hakkı kalmaz; diğer şikâyete bağlı suçlarda ise dış sınır dava zamanaşımıdır.

Sürenin başlaması için fiilin ve failin birlikte öğrenilmesi gerekir; yalnızca suçun işlendiğini bilmek süreyi başlatmaz. Süre geçtikten sonra yapılan şikâyet üzerine soruşturma evresinde kovuşturmaya yer olmadığına, kovuşturma evresinde düşme kararına varılır. Süreyi kendi olayınıza göre hesaplamak için şikâyet süresi hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Tablo 4 — Şikâyete bağlı ve resen soruşturulan suçlara örnekler
SuçMaddeSoruşturma
Basit tıbbi müdahaleyle giderilebilen kasten yaralamaTCK m.86/2Şikâyete bağlı
Kasten yaralamanın temel ve nitelikli hâlleriTCK m.86/1, 86/3Resen
Taksirle yaralamaTCK m.89Şikâyete bağlı; birinci fıkra dışındaki bilinçli taksir hâllerinde resen (m.89/5)
Malvarlığına veya sair kötülüğe yönelik tehditTCK m.106/1, ikinci cümleŞikâyete bağlı
Hayata veya vücut dokunulmazlığına yönelik tehditTCK m.106/1, birinci cümleResen
Huzur ve sükûnu bozma; ısrarlı takipTCK m.123, m.123/AŞikâyete bağlı
HakaretTCK m.125Şikâyete bağlı; kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret resen (m.131/1)
Mala zarar vermenin temel hâliTCK m.151/1Şikâyete bağlı
Kasten öldürme, yağma, rüşvet, zimmetTCK m.81, 148, 252, 247Resen

Mağdur ve Şikâyetçinin Hakları (CMK m.234)

CMK m.234, hakları soruşturma ve kovuşturma evreleri için ayrı ayrı sayar. Bu haklar mağdura anlatılıp açıklanır ve bu husus tutanağa yazılır (m.234/3).

Tablo 5 — CMK m.234’e göre haklar
EvreHakBent
SoruşturmaDelillerin toplanmasını isteme234/1-a-1
SoruşturmaSoruşturmanın gizlilik ve amacını tehlikeye düşürmemek koşuluyla Cumhuriyet savcısından belge örneği isteme234/1-a-2
SoruşturmaVekili yoksa; cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı veya ısrarlı takip suçlarında, kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda baro tarafından avukat görevlendirilmesini isteme234/1-a-3
SoruşturmaVekili aracılığıyla soruşturma belgelerini ve elkonulan eşyayı inceletme (m.153 saklı)234/1-a-4
SoruşturmaKovuşturmaya yer olmadığı kararına kanunda yazılı usule göre itiraz etme234/1-a-5
KovuşturmaDuruşmadan haberdar edilme ve kamu davasına katılma234/1-b-1, 2
KovuşturmaVekili aracılığıyla tutanak ve belgelerin örneğini isteme; tanıkların davetini isteme234/1-b-3, 4
KovuşturmaAynı koşullarda baro tarafından avukat görevlendirilmesini isteme234/1-b-5
KovuşturmaDavaya katılmış olma koşuluyla davayı sonuçlandıran kararlara karşı kanun yollarına başvurma234/1-b-6

Mağdur on sekiz yaşından küçük, sağır veya dilsiz ya da meramını ifade edemeyecek derecede malul olup da vekili yoksa, istemi aranmaksızın bir vekil görevlendirilir (m.234/2). Delil talebinin nasıl yazılacağı için şikâyet dilekçesi örneğimize, mağdura sağlanan adli destek ve koruma imkânları için mağdur hakları ve adli destek yazımıza bakabilirsiniz.

Şikâyetten Sonra Dosya Nasıl İlerler?

Başvurunun ardından dosya, kanunda sırası belirlenmiş aşamalardan geçer. Her aşamada mağdurun kullanabileceği farklı bir hak vardır; hakların zamanında kullanılması bu yüzden aşamayı doğru tanımaya bağlıdır.

Tablo 6 — Şikâyetten hükme kadar aşamalar
AşamaNe olur?Mağdurun yapabileceğiDayanak
Başvurunun değerlendirilmesiSoyut, genel veya açıkça suç oluşturmayan başvuru için soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararıKarara itirazCMK m.158/6, m.173
SoruşturmaSavcı işin gerçeğini araştırır, delil toplarDelil toplanmasını ve belge örneği istemeCMK m.160, m.234/1-a
UzlaştırmaŞikâyete bağlı suçların çoğunda dosya uzlaştırma bürosuna gönderilirTeklife yedi gün içinde cevap vermeCMK m.253
Soruşturmanın sonuYeterli şüphe yoksa kovuşturmaya yer olmadığı kararı; varsa iddianameKYOK’a iki hafta içinde itirazCMK m.170, m.172, m.173
İddianamenin değerlendirilmesiMahkeme iddianameyi kabul eder veya eksiklik varsa iade eder—CMK m.174, m.175
KovuşturmaDuruşmalar yapılırKatılma, tanık gösterme, avukat talebiCMK m.234/1-b, m.237
HükümMahkûmiyet, beraat, HAGB veya düşmeİstinaf ve temyizCMK m.260/1

Resen soruşturulan suçlarda mağdurun şikâyetinden vazgeçmesi soruşturmayı durdurmaz; ancak mağdur yine delil sunabilir, kararlara itiraz edebilir ve davaya katılabilir. Yani şikâyete bağlı olmayan bir suçta da “şikâyetçi olmak” boş bir beyan değildir: CMK m.234’teki hakları kullanmanın ve kovuşturmada katılan sıfatı almanın kapısını açar.

Süre Hesabı: Örnek Olaylar

Aşağıdaki örnekler TCK m.73’teki kuralların birlikte nasıl işlediğini göstermek için kurgulanmıştır. Altı aylık süre, öğrenme gününe altı ay sonra karşılık gelen günde dolar; son gün hesabında tebligat ve resmî tatil gibi hususlar somut dosyada ayrıca kontrol edilmelidir.

Tablo 7 — Şikâyet süresi için temsilî hesaplar
OlayÖğrenmeSonuç
Mala zarar verme (m.151/1), 10 Mart 2026; fail aynı gün biliniyor10 Mart 2026Son gün 10 Eylül 2026
Aynı olay, fail kamera kaydıyla 1 Haziran 2026’da belirleniyor1 Haziran 2026Süre fail öğrenildiğinde başlar; son gün 1 Aralık 2026
Sosyal medyada hakaret, 1 Şubat 2025; hesabın sahibi 20 Aralık 2026’da öğreniliyor20 Aralık 2026Altı ay 20 Haziran 2027’ye uzanırdı, ancak hakarette iki yıllık tavan nedeniyle son gün 1 Şubat 2027
Aynı hakaretin faili 1 Mart 2027’de öğreniliyor1 Mart 2027Fiilden itibaren iki yıl geçtiği için şikâyet hakkı kalmamıştır
İki mağdurlu olay; A 1 Ocak’ta, B 1 Mart’ta öğreniyorAyrı ayrıHer mağdurun süresi kendi öğrenme gününden işler; A’nın süreyi kaçırması B’nin hakkını düşürmez (m.73/3)

Kamu Görevlisi Hakkında Şikâyet: 4483 Sayılı Kanun

Şikâyet konusu fiil bir memur veya kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği bir suçsa, CMK hükümlerine ek olarak 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun devreye girer. Bu Kanun, kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri ifa eden memurlar ve diğer kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlar hakkında uygulanır (m.2/1). Cumhuriyet başsavcısı böyle bir ihbar veya şikâyet aldığında, ivedilikle toplanması gereken ve kaybolma ihtimali bulunan delilleri tespit etmek dışında işlem yapmadan ve kamu görevlisinin ifadesine başvurmadan, evrakın bir örneğini göndererek yetkili mercie soruşturma izni için başvurur (m.4/1).

Kanun bu başvurular için dilekçede bulunması gerekenleri de sayar: ihbar ve şikâyetin soyut ve genel nitelikte olmaması, kişi veya olay belirtilmesi, iddiaların ciddi bulgu ve belgelere dayanması, dilekçe sahibinin doğru ad, soyad ve imzası ile iş veya ikametgâh adresinin bulunması zorunludur (m.4/3). Bu şartları taşımayan başvurular işleme konulmaz ve durum başvurana bildirilir; ancak iddialar sıhhati şüpheye yer vermeyecek belgelerle ortaya konulmuşsa kimlik ve adres şartı aranmaz. Başsavcılar ve yetkili merciler, ihbarcının veya şikâyetçinin kimlik bilgilerini gizli tutmak zorundadır (m.4/4).

Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararına İtiraz (CMK m.173)

Soruşturma sonunda kamu davası açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilemezse Cumhuriyet savcısı kovuşturmaya yer olmadığına karar verir (CMK m.172). Suçtan zarar gören, kararın kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde, kararı veren Cumhuriyet savcısının bağlı bulunduğu ağır ceza mahkemesi yargı çevresindeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (m.173/1). İtiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirecek olaylar ve deliller gösterilmelidir (m.173/2).

  • Hâkim itirazı yerinde bulmazsa gerekçeli olarak reddeder, itiraz edenin yapılan giderleri ödemesine hükmeder ve dosyayı Cumhuriyet savcısına gönderir (m.173/3).
  • Hâkim itirazı yerinde bulursa Cumhuriyet savcısı iddianame düzenler (m.173/4).
  • Kesinleşen karardan sonra kamu davası açılabilmesi, yeni delillerin ortaya çıkmasına ve sulh ceza hâkimliğince bu hususta karar verilmesine bağlıdır (m.172/2).

Eski metinlerde bu itirazın “en yakın ağır ceza mahkemesine” yapılacağı yazılıdır; merci 6545 sayılı Kanunla sulh ceza hâkimliği olarak değiştirilmiştir. Süre ve dilekçe içeriği için KYOK ve itiraz rehberimize bakabilirsiniz.

⚖️ Hukuki Danışmanlık Alın

Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara

📞 +90 554 648 37 15💬 WhatsApp

Kovuşturmada Katılan Sıfatı (CMK m.237-238, m.260)

Kamu davası açıldıktan sonra mağdur, suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler ile malen sorumlu olanlar, ilk derece mahkemesindeki kovuşturma evresinin her aşamasında hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilir (CMK m.237/1). Mahkeme, katılma istemi hakkında Cumhuriyet savcısını, sanığı ve varsa müdafiini dinledikten sonra karar verir (m.238). Katılan, yargılamanın tarafı hâline gelir: delil sunar, tanık gösterir ve hükme karşı kanun yollarına başvurur. Davaya katılan mağdur, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı veya ısrarlı takip suçları ile kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda baro tarafından kendisine avukat görevlendirilmesini isteyebilir; mağdur çocuk, sağır ve dilsiz veya kendisini savunamayacak derecede akıl hastasıysa istem aranmaz (CMK m.239).

Kanun yolu bakımından iki hüküm birlikte okunmalıdır. CMK m.234/1-b-6, kanun yoluna başvurma hakkını davaya katılmış olma koşuluna bağlar. Buna karşılık CMK m.260/1, katılma isteği karara bağlanmamış veya reddedilmiş olanlara ve davaya katılabilecek surette suçtan zarar görmüş bulunanlara da kanun yolunu açar. Dolayısıyla “katılmayan mağdurun hiçbir kanun yolu hakkı yoktur” şeklindeki genelleme doğru değildir; yine de en güvenli yol, katılma talebini ilk duruşmada ve gerekçesiyle yapmaktır. Katılma usulü ve katılanın hakları için davaya katılma rehberimize bakabilirsiniz.

Tablo 8 — Müşteki ile katılan arasındaki farklar
ÖlçütMüşteki (şikâyetçi)Katılan
Sıfatın kazanılmasıŞikâyette bulunmaklaKamu davasına katılma kararıyla (m.237-238)
EvreSoruşturma ve kovuşturmaKovuşturma; ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar
Kararlara başvuruKYOK’a itiraz (m.173)Hükme karşı istinaf ve temyiz (m.260/1)
Duruşmada konumHaberdar edilme, tanık gösterme talebiYargılamanın tarafı

Şikâyetten Vazgeçme (TCK m.73/4-7)

Vazgeçmenin sonuçları kanunda ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir:

  • “Kovuşturma yapılabilmesi şikâyete bağlı suçlarda kanunda aksi yazılı olmadıkça suçtan zarar gören kişinin vazgeçmesi davayı düşürür ve hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme cezanın infazına engel olmaz.” (73/4)
  • “İştirak halinde suç işlemiş sanıklardan biri hakkındaki şikâyetten vazgeçme, diğerlerini de kapsar.” (73/5)
  • “Kanunda aksi yazılı olmadıkça, vazgeçme onu kabul etmeyen sanığı etkilemez.” (73/6)
  • Kamu davasının düşmesi suçtan zarar görenin şikâyetten vazgeçmesinden ileri gelmiş ve vazgeçtiği sırada şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamışsa, artık hukuk mahkemesinde de dava açamaz (73/7).

Son hüküm pratikte en çok hata yapılan noktadır: şikâyetten vazgeçerken tutanağa “her türlü hakkımdan vazgeçiyorum” gibi bir ifade yazdırılırsa, tazminat davası açma imkânı da kaybedilebilir. Tazminat hakkını saklı tutmak isteyen mağdur, vazgeçme beyanında bunu açıkça belirtmelidir. Aynı olayın birden fazla mağduru varsa şikâyet hakkı her birine ayrı ayrı ait olduğundan, birinin vazgeçmesi diğerinin şikâyetini sona erdirmez.

Bir başka kural, nitelendirmenin yargılama sırasında değiştiği dosyalar içindir: soruşturma sonucunda kovuşturma evresine geçildikten sonra suçun şikâyete bağlı olduğu anlaşılırsa, mağdur açıkça şikâyetten vazgeçmediği takdirde yargılamaya devam olunur (CMK m.158/7). Şikâyete bağlı suçların çoğu aynı zamanda uzlaştırmaya tabidir (CMK m.253/1-a); cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, ısrarlı takip ve hakaret ise şikâyete bağlı olsa da uzlaştırma dışındadır (m.253/3). Ayrıntılar için uzlaştırma kapsamındaki suçlar yazımıza bakabilirsiniz.

Elektronik Başvuru ve Asılsız Şikâyetin Riski

Şikâyet dilekçesi savcılığa fiziki olarak verilebileceği gibi, UYAP Vatandaş Portalı üzerinden elektronik dilekçe olarak da gönderilebilir; portala e-Devlet şifresi veya e-imza ile giriş yapılır. Elektronik başvuruda dilekçenin gönderildiği tarih ve saat sistemde kayıt altına alındığından, altı aylık sürenin son günlerinde yapılan başvurularda bu kayıt süre bakımından somut delil işlevi görür. Ekran görüntüsü, ses ve video kaydı gibi dijital deliller dilekçeye eklenebilir; ancak bu delillerin hukuka uygun elde edilmiş olması gerekir.

Şikâyet hakkı kötüye kullanılmamalıdır. Yetkili makamlara ihbar veya şikâyette bulunarak, hakkında soruşturma başlatılmasını sağlamak amacıyla işlemediğini bildiği hâlde bir kimseye hukuka aykırı bir fiil isnat etmek iftira suçunu (TCK m.267), işlenmediğini bildiği bir suçu işlenmiş gibi ihbar etmek ise suç uydurmayı (m.271) oluşturabilir. Dilekçedeki iddiaların somut olgulara ve delillere dayandırılması bu nedenle hem soruşturmanın başarısı hem de şikâyetçinin kendi hukuki güvenliği için önemlidir. Ayrıntılar için iftira ve suç uydurma yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

  1. Başvuruyu kanunda sayılmayan bir yere yapmak. CMK m.158’de sayılan makamlar savcılık, kolluk, valilik, kaymakamlık, mahkeme, yurt dışı için elçilik ve konsolosluk ile kamu görevine bağlı suçlarda ilgili kurum idaresidir. Başka kanallara yapılan başvurunun savcılığa ulaşması gecikebilir; altı aylık sürenin sonuna yaklaşılmışsa doğrudan savcılığa başvurmak en güvenli yoldur.
  2. Faili öğrenme tarihini yazmamak. Süre fiil ve failin öğrenildiği günden başladığından (TCK m.73/2), bu tarihin ve nasıl öğrenildiğinin dilekçede gösterilmesi, sürenin geçip geçmediği tartışmasını baştan önler.
  3. Soyut dilekçe vermek. Olay, yer, zaman ve delil içermeyen başvuru soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararıyla sonuçlanabilir (CMK m.158/6).
  4. Tebligat adresini güncel tutmamak. Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresi tebliğden itibaren iki haftadır (CMK m.173/1); tebligatın ulaşmaması itiraz imkânını fiilen ortadan kaldırabilir.
  5. Vazgeçerken tazminat hakkını da bırakmak. Şahsi haklardan da vazgeçildiği ayrıca açıklanırsa hukuk mahkemesinde dava açılamaz (TCK m.73/7).
  6. Katılma talebini geciktirmek. Katılma ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar mümkündür (CMK m.237/1); hükümden sonra katılan sıfatı alınarak delil sunma imkânı kalmaz.
  7. Delil istemeyi savcıya bırakmak. Kamera kayıtları ve iletişim kayıtları gibi deliller kısa sürede silinebilir; mağdurun bunların toplanmasını dilekçede açıkça istemesi (CMK m.234/1-a-1) delil kaybını önler.

Bu hataların hemen hepsi başvurunun ilk gününde önlenebilir. Dilekçenin olayı somut olarak anlatması, öğrenme tarihini ve delilleri göstermesi, tebligat adresinin doğru yazılması ve tazminat hakkının saklı tutulması, sonraki bütün aşamalarda mağdurun elini güçlendirir. Aşağıdaki kontrol listesi bu unsurları tek tabloda toplar.

Başvurudan Önce Kontrol Listesi

Tablo 9 — Şikâyet dilekçesinde bulunması gerekenler
UnsurNeden önemli?Dayanak
Olayın tarihi, yeri ve anlatımıSoyut ve genel başvuru soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararıyla sonuçlanabilirCMK m.158/6
Failin kimliği veya belirlenmesine yarayacak bilgilerŞikâyet süresi fail öğrenildiğinde başlarTCK m.73/2
Faili öğrenme tarihiAltı aylık sürenin hesabı içinTCK m.73/1-2
“Şikâyetçiyim” ifadesiİhbardan ayırt edilmesi içinTCK m.73
Delil listesi ve toplanması istenen delillerKamera ve iletişim kayıtları kısa sürede silinebilirCMK m.234/1-a-1
TanıklarOlayın ispatıCMK m.234/1-b-4
Tazminat hakkına ilişkin çekinceVazgeçmede şahsi hakların kaybedilmemesi içinTCK m.73/7
İletişim ve tebligat adresiKYOK kararının tebliği ve iki haftalık itiraz süresi içinCMK m.173/1

Sıkça Sorulan Sorular

Şikâyet ile suç duyurusu arasındaki fark nedir?

Suç duyurusu (ihbar) herkesin yapabileceği bir bildirimdir; şikâyet ise suçtan zarar görenin failin cezalandırılmasını istemesidir. Şikâyete bağlı suçlarda soruşturma ve kovuşturma ancak süresinde yapılan şikâyetle mümkündür (TCK m.73/1).

Şikâyet nereye yapılır?

Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına (CMK m.158/1). Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan başvurular savcılığa gönderilir (m.158/2); yurt dışında işlenen suçlarda elçilik ve konsolosluklara da başvurulabilir (m.158/3).

Şikâyet süresi ne kadar?

Fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı aydır ve zamanaşımı süresini geçemez (TCK m.73/1-2). Hakarette şikâyet süresi her hâlde fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez (7531 ile eklenen hüküm).

Sözlü şikâyet geçerli mi?

Evet. İhbar veya şikâyet yazılı ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü yapılabilir (CMK m.158/5). Sözlü başvuruda tutanağın bir örneğini almak ispat bakımından önemlidir.

Soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararı nedir?

Fiilin suç oluşturmadığı araştırma gerektirmeden açıkça anlaşılırsa veya başvuru soyut ve genel nitelikteyse verilir; kişiye şüpheli sıfatı verilmez ve karara m.173 usulüyle itiraz edilebilir (CMK m.158/6).

Takipsizlik kararına nasıl itiraz edilir?

Kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde, kararı veren savcının bağlı olduğu ağır ceza mahkemesi yargı çevresindeki sulh ceza hâkimliğine dilekçeyle itiraz edilir; dilekçede kamu davasının açılmasını gerektiren olaylar ve deliller gösterilir (CMK m.173/1-2).

Müşteki hangi belgeleri isteyebilir?

Soruşturmada gizlilik ve amacı tehlikeye düşürmemek koşuluyla savcıdan belge örneği isteyebilir (CMK m.234/1-a-2); vekili aracılığıyla soruşturma belgelerini ve elkonulan eşyayı inceletebilir (m.234/1-a-4).

Ücretsiz avukat görevlendirilir mi?

Vekili olmayan mağdur, cinsel saldırı gibi kanunda sayılan suçlarda ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda baro tarafından avukat görevlendirilmesini isteyebilir; mağdur on sekiz yaşından küçük veya meramını ifade edemeyecek durumdaysa istem aranmaz (CMK m.234).

Davaya ne zamana kadar katılabilirim?

İlk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar (CMK m.237/1). Mahkeme savcıyı, sanığı ve müdafii dinledikten sonra karar verir (m.238).

Davaya katılmazsam istinaf veya temyize gidebilir miyim?

CMK m.260/1, katılma isteği reddedilen veya karara bağlanmayan ve davaya katılabilecek surette suçtan zarar görmüş kişilere de kanun yolunu açar. Yine de hak kaybı yaşamamak için katılma talebinin zamanında yapılması önerilir.

Şikâyetten vazgeçersem ne olur?

Şikâyete bağlı suçlarda dava düşer; hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme cezanın infazını engellemez (TCK m.73/4). Vazgeçme, kabul etmeyen sanığı etkilemez (m.73/6).

Şikâyetten vazgeçince tazminat hakkım gider mi?

Vazgeçerken şahsi haklarınızdan da vazgeçtiğinizi ayrıca açıklarsanız hukuk mahkemesinde dava açamazsınız (TCK m.73/7). Tazminat hakkını saklı tutmak için bunu vazgeçme beyanında açıkça belirtin.

Birden fazla şüpheli varsa yalnızca birinden vazgeçebilir miyim?

Hayır. İştirak hâlinde suç işlemiş sanıklardan biri hakkındaki şikâyetten vazgeçme diğerlerini de kapsar (TCK m.73/5).

Memur hakkında şikâyet nasıl yapılır?

Görevi sebebiyle işlenen suçlarda 4483 sayılı Kanun uygulanır; savcı delil tespiti dışında işlem yapmadan soruşturma izni ister (m.4/1). Dilekçede kişi veya olay belirtilmesi, iddiaların ciddi bulgu ve belgelere dayanması, doğru ad, soyad, imza ve adres bulunması zorunludur (m.4/3).

Memur hakkındaki şikâyette kimliğim gizli kalır mı?

Evet. 4483 sayılı Kanunun 4. maddesine göre başsavcılar ve izin vermeye yetkili merciler ihbarcının veya şikâyetçinin kimlik bilgilerini gizli tutmak zorundadır.

Şirket adına şikâyet ve katılma mümkün mü?

Evet. CMK m.237/1 suçtan zarar gören gerçek kişilerle birlikte tüzel kişileri de kamu davasına katılabilecekler arasında sayar; başvuru şirketin yetkili temsilcisi veya vekili aracılığıyla yapılır.

Resen soruşturulan suçta şikâyetten vazgeçmenin etkisi var mı?

Hayır. Vazgeçmenin davayı düşürmesi şikâyete bağlı suçlar içindir (TCK m.73/4). Resen soruşturulan suçta savcılık soruşturmaya devam eder; mağdurun beyanı yalnızca delil değerlendirmesinde dikkate alınır.

Şikâyet için avukat tutmak zorunlu mu?

Hayır. Şikâyet yazılı veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak kişinin kendisi tarafından yapılabilir (CMK m.158/5). Kanunda sayılan ağır suçlarda vekili olmayan mağdur baro tarafından avukat görevlendirilmesini de isteyebilir (m.234, m.239).

Asılsız şikâyetin sonucu nedir?

Bir kimseye işlemediğini bildiği hâlde hukuka aykırı fiil isnat etmek iftira (TCK m.267), işlenmediğini bildiği suçu ihbar etmek suç uydurma (m.271) suçunu oluşturabilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, ayrıntılı değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.


Bu konuda hukuki destek almak için

📞 Ara: +905546483715💬 WhatsApp’tan yaz

Post by Av. Fatma Öztürk