Konkordatoda Çekişmeli Alacaklar ve Teminat (İİK 308/b)

Alacağı borçlunun itirazıyla çekişmeli hâle gelen alacaklı, tasdik kararının ilanından itibaren bir ay içinde dava açabilir (İİK m. 308/b). Mahkeme, çekişmeli alacağa isabet eden payın karar kesinleşene kadar bir bankaya yatırılmasına karar verebilir.

Alacak Ne Zaman Çekişmeli Hâle Gelir?

Konkordato sürecinde alacaklı, alacağını komisere bildirir; komiser İİK m. 300 uyarınca borçlunun beyanını alır. Borçlu, bildirilen alacağın tamamına veya bir kısmına itiraz ederse, itiraza uğrayan kısım çekişmeli alacak hâline gelir. Bu durum, alacağın konkordato nisabına ne ölçüde dâhil edileceğini de etkiler.

Bir Aylık Dava Açma Süresi

İİK m. 308/b uyarınca alacakları itiraza uğramış olan alacaklılar, tasdik kararının ilanı tarihinden itibaren bir ay içinde dava açabilir. Bu, alacaklıya konkordato yargılamasının dışında, alacağının varlığını ve miktarını ayrı bir davada ispatlama imkânı tanır.

Çekişmeli Paya Banka Teminatı

Tasdik kararını veren mahkeme, konkordato projesi uyarınca çekişmeli alacaklara isabet eden payın, kararın kesinleşmesine kadar borçlu tarafından mahkemece belirlenen bir bankaya yatırılmasına karar verebilir. Bu hüküm emredici değil takdiridir; mahkeme somut duruma göre karar verir. Süresi içinde dava açmamış olan alacaklılar bu paydan ödeme talep edemez ve yatırılan pay borçluya iade edilir.

Dava Genel Hükümlere Tabidir

Çekişmeli alacak hakkında açılacak dava; görevli ve yetkili mahkeme ile yargılama usulü bakımından genel hükümlere tabidir. Örneğin uyuşmazlık bir işçilik alacağına ilişkinse iş mahkemesinde, kira alacağına ilişkinse sulh hukuk mahkemesinde, ticari nitelikteyse asliye ticaret mahkemesinde görülür.

Alacağın Tahsili Konkordato Şartlarına Tabidir

Önemli bir nokta: davanın kabul edilmesi hâlinde dahi alacaklı, alacağını konkordato projesinde belirlenen vade ve tenzilat koşullarına göre tahsil eder. Çünkü tasdik edilen konkordato bütün alacaklılar için bağlayıcıdır; çekişmeli alacağın akıbeti de konkordato hükümlerine tabidir. Mahkeme, alacağı kabul etse bile ödemeyi konkordato koşullarına göre hükme bağlar.

Arabuluculuk Tartışması

Çekişmeli alacak davasının ticari dava olarak dava şartı arabuluculuğa tabi olup olmadığı tartışmalıdır. Bölge adliye mahkemeleri farklı kararlar vermiş; Yargıtay’ın bu davaların arabuluculuğa tabi olmadığı yönünde kararları bulunsa da konu henüz tam yerleşmemiştir. Bu nedenle dava açmadan önce güncel içtihadın bir avukatla değerlendirilmesi yerinde olur.

Teminat Talebi Nereye ve Ne Zaman Yöneltilir?

Kanun mahkemeye teminat kararı verme yetkisi tanır; ancak bu yetkinin nasıl harekete geçirileceği uygulamada belirleyicidir.

Muhatap tasdik mahkemesidir: yargı kararlarında belirtildiği üzere, çekişmeli alacaklara isabet eden payın bankaya depo edilmesine ilişkin talep, tasdik kararını veren mahkemeye — yani konkordato dosyasına — yöneltilmelidir.

Zamanı da bellidir: bu talebin dava açma süresi içinde yapılması gerekir.

Yani iki ayrı adım aynı süre içinde atılır: bir yandan çekişmeli alacak hakkında genel mahkemede dava açılır, diğer yandan konkordato dosyasına teminat talebi sunulur.

Alacaklı için pratik sonuç: yalnızca alacak davasını açmak yetmez. Teminat talebi ayrıca ve süresinde konkordato dosyasına yöneltilmezse, dava kazanılsa bile ödemeyi güvence altına alacak bir pay ayrılmamış olabilir.

Bir Aylık Sürenin Kaçırılması Ne Sonuç Doğurur?

Maddenin üçüncü cümlesi, sürenin kaçırılmasının sonucunu açıkça sınırlar.

Kanunun öngördüğü yaptırım: süresi içinde dava açmamış olan alacaklılar bu paydan ödeme yapılmasını talep edemezler; bu durumda yatırılan pay borçluya iade edilir.

Dikkat edilmesi gereken sınır şudur: hüküm, kaybedilen şeyi bankaya yatırılan paydan ödeme talep etme imkânı olarak tanımlar. Yani yaptırım, teminattan yararlanma hakkına ilişkindir.

Sürenin başlangıcı ilandır: bir aylık süre, tasdik kararının ilanı tarihinden işler; tebliğ tarihinden değil. Bu nedenle tasdik kararının ilanını takip etmek zorunludur.

Alacaklı için sonuç: alacağınız itiraza uğramışsa, tasdik kararının ilanını beklemek ve bir aylık takvimi o tarihten kurmak gerekir. İlan takibinin usulü için konkordato tasdik duruşması ve karara itiraz (İİK 304) sayfamıza bakabilirsiniz.

Tasdik Duruşmasında Susan Alacaklının İstinaf Hakkı Yoktur

Çekişmeli alacak sahibi için en kritik ön şart, tasdik aşamasında yapılması gerekenlerdir.

Kural: İİK m.304 uyarınca itiraz sebeplerinin tasdik duruşmasından en az üç gün önce ve yazılı olarak bildirilmesi gerekir.

Yargı kararlarında varılan sonuç şudur: itiraz sebeplerini bu şekilde bildirmediği anlaşılan alacaklının, mahkemece verilen tasdik kararını istinaf hakkı bulunmamaktadır.

Bunun anlamı büyüktür: tasdik duruşmasında sessiz kalan alacaklı, sonradan kararı kanun yoluna taşıyamaz. Elinde yalnızca çekişmeli alacak davası kalır ve o da tasdik edilen konkordatonun koşullarına tabidir.

Pratik sıralama şöyledir: alacağı süresinde bildirmek → borçlunun itirazı üzerine durumu izlemek → tasdik duruşmasından en az üç gün önce itiraz sebeplerini yazılı bildirmek → tasdik kararının ilanından itibaren bir ay içinde hem davayı açmak hem teminat talebini konkordato dosyasına sunmak.

Dava Neyin Tespitine Yöneliktir?

Bu davanın konusu bir tahsil talebi değildir; niteliği doğru kurulmadığında dava usulden sakatlanabilir.

Yargı kararlarında dava, alacağın tespiti ile kayıt ve kabulü istemine ilişkin olarak nitelendirilmektedir.

Genel hükümlere tabidir: bu nedenle yargılama usulü davanın niteliğine göre belirlenir. Uyuşmazlık işçilik alacağına ilişkinse iş mahkemesinde ve o usulle; ticari nitelikteyse asliye ticaret mahkemesinde ve ticari yargılama usulüyle görülür.

Sonuç bakımından önemli sınır: davanın kabulü hâlinde dahi alacaklı, alacağını konkordato projesinde belirlenen vade ve tenzilat koşullarına göre tahsil eder. Mahkeme alacağı kabul etse bile ödeme, konkordato koşullarına bağlanır.

Neden böyle? Çünkü tasdik edilen konkordato, kabul etmeyen alacaklılar dâhil bağlayıcıdır; çekişmeli alacağın akıbeti de bu bağlayıcılığın dışında değildir. Bağlayıcılığın kapsamı için konkordatonun tasdiki şartları nelerdir? (İİK 305) sayfamıza bakınız.

Arabuluculuk: İçtihat İki Yönde de Var

Bu konuda kesin bir cevap vermek doğru olmaz; yargı kararları bölünmüş durumdadır.

Bir yönde: konkordato tasdik kararından sonra İİK m.308/b gereğince verilen süre içinde açılan davanın arabuluculuk dava şartına tabi olduğu yönünde kararlar bulunmaktadır.

Diğer yönde: İİK m.308/b’de düzenlenen çekişmeli alacaklarla ilgili davanın açılmasından önce arabuluculuğa başvurulmasının zorunlu olmadığı yönünde kararlar da mevcuttur.

Riskin yönü asimetriktir ve bu belirleyicidir. Ticari davalarda arabuluculuk dava şartıysa ve başvurulmadan dava açılmışsa, dosya üzerinden dava şartı yokluğu sebebiyle usulden ret kararı verilir. Bir aylık süre içinde açılan davanın usulden reddi, sürenin de tükenmesi anlamına gelebilir.

Pratik yaklaşım: içtihat yerleşmediği sürece, arabuluculuğa başvurmak ve dava açmak birlikte planlanmalıdır. Somut dosyada güncel içtihadın bir avukatla değerlendirilmesi yerinde olur.

Borçlu Bakımından: İtiraz Etmenin Sonuçları

Çekişmeli alacak tartışması genellikle alacaklı gözünden anlatılır; oysa itirazı yapan borçlu için de sonuçları vardır.

Borçlunun beyanı süreci başlatır. Komiser, bildirilen alacaklar hakkında borçluyu açıklamaya davet eder; borçlu alacağın tamamına veya bir kısmına itiraz ederse o kısım çekişmeli hâle gelir.

Teminat yükü borçluya düşer. Mahkeme teminata karar verirse, çekişmeli alacağa isabet eden pay borçlu tarafından mahkemece belirlenen bankaya yatırılır. Bu, mühlet süresince zaten sıkışık olan nakit akışını doğrudan etkiler.

Ancak bir kazanç ihtimali de vardır: süresi içinde dava açmayan alacaklı bu paydan ödeme talep edemez ve yatırılan pay borçluya iade edilir.

Dolayısıyla itiraz bir tercihtir: gerçekten tartışmalı alacaklara itiraz etmek borçlu lehine sonuç doğurabilirken, dayanaksız itirazlar hem teminat yükü doğurur hem sürecin uzamasına yol açar.

Ve bir uyarı: aynı alacağın hem asıl alacaklı hem kefil tarafından bildirilmesi ve borçlunun bunları kabul etmesi, doktrinde alacaklıları zarara uğratma kastının göstergesi sayılabilmektedir.

Alacaklı İçin Zaman Çizelgesi

Çekişmeli alacak sahibi için süreç, birbirini izleyen dört eşikten oluşur ve her birinin kaçırılması farklı bir hakkı düşürür.

1. Alacak bildirimi — ilan tarihinden itibaren on beş gün. Bildirilmeyen alacak, bilançoda kayıtlı değilse müzakerelere kabul edilmez.

2. Borçlunun beyanı ve komiser incelemesi. Bu aşamada alacağınızın itiraza uğrayıp uğramadığını öğrenin; defterle çapraz doğrulanabilir belge sunmak kabul ihtimalini artırır.

3. Tasdik duruşmasından en az üç gün önce yazılı itiraz. Bu adım atlanırsa tasdik kararını istinaf hakkı doğmaz.

4. Tasdik kararının ilanından itibaren bir ay. Bu süre içinde hem çekişmeli alacak davası açılmalı hem teminat talebi konkordato dosyasına yöneltilmelidir.

Dört eşiğin ortak özelliği: hiçbirinin telafisi sonraki aşamada mümkün değildir. Bu nedenle konkordato ilanını gördüğünüz anda takvimi baştan kurmak, tek tek adım atmaktan daha güvenlidir.

Çekişmeli Alacak İki Ayrı Yerde Karşınıza Çıkar

Aynı kavram, konkordato sürecinin iki farklı aşamasında ve farklı sonuçlarla gündeme gelir; karıştırılmaması gerekir.

1. Nisap hesabında (oylama aşaması): çekişmeli veya geciktirici koşula bağlı yahut belirli olmayan vadeye tabi alacakların hesaba katılıp katılmayacağına ve ne oranda katılacağına mahkeme karar verir. Burada tartışılan, alacağın oylamadaki ağırlığıdır: konkordato alacaklılar toplantısı ve oylama (İİK 302).

2. Tasdik sonrası teminatta (bu sayfanın konusu): çekişmeli alacağa isabet eden payın bankaya yatırılması ve bir ay içinde dava açılması söz konusudur.

Kaynağı ise tek noktadır: alacak, komiserin İİK m.300 uyarınca aldığı borçlu beyanı üzerine itiraza uğradığında çekişmeli hâle gelir. Bildirim ve inceleme usulü için konkordatoda alacakların bildirilmesi ve incelenmesi (İİK 299-300).

Ve tasdikten sonrası da izlenmelidir: borçlu projeye uymazsa kısmen fesih yoluna gidilebilir; kayyım varsa raporları incelenebilir: konkordatoda kayyım ve konkordatonun denetimi.

Sıkça Sorulan Sorular

Konkordatoda çekişmeli alacak nedir?

Alacaklının bildirdiği alacağa borçlunun itiraz etmesiyle çekişmeli hâle gelen alacaktır. İtiraza uğrayan kısım, konkordato nisabına ne ölçüde dâhil edileceği bakımından ayrıca incelenir.

Çekişmeli alacak için ne kadar sürede dava açılır?

Alacakları itiraza uğramış olan alacaklılar, tasdik kararının ilanı tarihinden itibaren bir ay içinde dava açabilir (İİK m. 308/b).

Çekişmeli paya teminat yatırılması zorunlu mu?

Hayır. Mahkeme, çekişmeli alacağa isabet eden payın bankaya yatırılmasına karar verebilir; bu takdiridir. Süresinde dava açmayan alacaklı bu paydan ödeme talep edemez ve pay borçluya iade edilir.

Çekişmeli alacak davası hangi mahkemede görülür?

Dava genel hükümlere tabidir; alacağın türüne göre iş mahkemesi, sulh hukuk veya asliye ticaret mahkemesinde görülür.

Davayı kazanırsam alacağımın tamamını alır mıyım?

Mahkeme alacağı kabul etse bile, tahsil konkordato projesindeki vade ve tenzilat koşullarına göre yapılır. Çünkü tasdik edilen konkordato tüm alacaklıları bağlar.

Çekişmeli alacak davası arabuluculuğa tabi mi?

Tartışmalıdır. Bölge adliye mahkemeleri farklı kararlar vermiş, Yargıtay’ın tabi olmadığı yönünde kararları bulunsa da konu yerleşmemiştir; güncel içtihat bir avukatla değerlendirilmelidir.

Teminat talebini nereye yapmalıyım?

Yargı kararlarında belirtildiği üzere, çekişmeli alacaklara isabet eden payın bankaya depo edilmesine ilişkin talebin dava açma süresi içinde tasdik kararını veren mahkemeye, yani konkordato dosyasına yöneltilmesi gerekir.

Sadece alacak davası açmam yeterli mi?

Yeterli olmayabilir. Alacak davasının açılması ile teminat talebinin konkordato dosyasına sunulması ayrı adımlardır; teminat talebi süresinde yöneltilmezse dava kazanılsa dahi ödemeyi güvence altına alacak bir pay ayrılmamış olabilir.

Bir aylık süre ne zaman başlar?

Tasdik kararının ilanı tarihinden itibaren. Süre tebliğ tarihinden değil ilandan işlediği için tasdik kararının ilanının takip edilmesi gerekir.

Süreyi kaçırırsam ne kaybederim?

Kanun, süresi içinde dava açmamış olan alacaklıların bu paydan ödeme yapılmasını talep edemeyeceğini ve yatırılan payın borçluya iade edileceğini öngörür. Yaptırım, bankaya yatırılan teminattan yararlanma imkânına ilişkindir.

Tasdik kararını istinaf edebilir miyim?

Yargı kararlarına göre, İİK m.304 uyarınca itiraz sebeplerini tasdik duruşmasından en az üç gün önce ve yazılı olarak bildirmediği anlaşılan alacaklının tasdik kararını istinaf hakkı bulunmamaktadır.

Bu davadan önce arabulucuya gitmem gerekir mi?

İçtihat bölünmüştür: bu davanın arabuluculuk dava şartına tabi olduğu yönünde kararlar da, arabuluculuğa başvurulmasının zorunlu olmadığı yönünde kararlar da bulunmaktadır. Ticari davalarda arabuluculuğa başvurulmadan açılan dava usulden reddedildiğinden, somut dosyada güncel içtihadın değerlendirilmesi gerekir.

Davayı kazanırsam alacağımın tamamını alır mıyım?

Hayır. Davanın kabulü hâlinde dahi alacak, konkordato projesinde belirlenen vade ve tenzilat koşullarına göre tahsil edilir; çünkü tasdik edilen konkordato bütün alacaklılar için bağlayıcıdır.