Konkordatoda Alacaklılar Arasında Eşitlik İlkesi 2026: Farklı Oran ve Takvim Ne Zaman Mümkün? — Fazla Vaat Yasağı (İİK m.308/d), Küçük Alacaklılar, Rehinli Alacaklar ve Yargıtay Kararları

Konkordatoda alacaklılar arasında eşitlik ilkesi, benzer durumdaki alacaklılara benzer muamele yapılmasını ve hiçbir alacaklının diğerlerinin aleyhine öncelik veya ayrıcalık elde etmemesini ifade eder. Adi konkordatoya ilişkin hükümlerde bu ilkeyi tek cümleyle düzenleyen ayrı bir madde yoktur. İlke, İcra ve İflas Kanunu’nun birçok hükmünde somut olarak karşılık bulur: mühlette takip yasağı (m.294), projede öngörülenden fazla vaatlerin hükümsüzlüğü (m.308/d), kötü niyetle sakatlanan konkordatonun feshi (m.308/f), oy için menfaat sağlamanın suç olması (m.333) ve tasdik şartları (m.305). Yargıtay da konkordato sürecinin alacaklılar arasında eşitlik ilkesine dayalı olarak yürütüldüğünü vurgular. Hukuk Genel Kurulu, adi alacaklıların faiz gibi bazı yan alacaklarında tenzilat yapılmasını bu ilkeye aykırı görmemiştir. Buna karşılık Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, alacak tutarına göre kademeli ödeme öngören bir projeyi adil ve dengeli dağıtım ilkesi bakımından sorunlu bularak tasdiki onaylayan kararları bozmuştur. Bu yazı ilkenin dayanaklarını, kanunun izin verdiği farklı muameleleri, rehinli ve imtiyazlı alacaklıların durumunu, uzlaşma yoluyla yeniden yapılandırmadaki sınıflandırma kurallarıyla farkı, ihlalin sonuçlarını ve alacaklı ile borçlu için yapılacakları anlatır.

Kısa Cevap: Benzer Durumdakilere Benzer Muamele

Konkordato, bir çoğunluk kararının azınlığı da bağladığı bir yapıdır. Alacakların yarısını veya üçte ikisini temsil eden alacaklılar projeyi kabul ettiğinde, kabul etmeyen alacaklı da bu projeye tabi olur (İİK m.302, m.308/c). Çoğunluğun azınlığı bağlayabilmesinin meşru dayanağı, herkesin aynı kurallara tabi olmasıdır. Bir alacaklıya gizli bir avantaj tanınmış ya da proje belirli bir alacaklı grubunu kayıracak biçimde kurulmuşsa, çoğunluğun kararı artık bütün alacaklıların ortak menfaatini yansıtmaz.

Hukuk Genel Kurulu bu ilkeyi şöyle ifade eder: alacaklılar arasındaki eşitlik ilkesi uyarınca hiçbir alacaklı diğerinin aleyhine öncelik veya ayrıcalık elde edemez (Yargıtay HGK, 14.06.2023, E.2023/6-375, K.2023/620). Bu, bütün alacaklılara aynı oranın önerilmesi gerektiği anlamına gelmez. Kanun bazı alacaklara zaten farklı bir rejim tanımıştır: rehinli alacaklar, birinci sıra imtiyazlı alacaklar ve 6183 sayılı Kanun kapsamındaki amme alacakları gibi. Eşitlik denetiminin asıl alanı, aynı hukuki konumdaki adi alacaklılar arasındaki ayrımlardır.

Kanunda Eşitliği Koruyan Hükümler

Bu hükümlerin ortak amacı, çoğunluk kararının bazı alacaklılara özel avantaj sağlanarak elde edilmesini engellemek ve tasdik edilen projenin bütün alacaklılara açık ve aynı kurallarla uygulanmasını sağlamaktır.

Eşitlik, tasdikten sonra da izlenir. Tasdik kararında alacaklıların hangi ölçüde alacaklarından vazgeçtiği ve borçlunun borçlarını hangi takvim çerçevesinde ödeyeceği belirtilir (İİK m.306/1); böylece her alacaklı grubuna tanınan koşullar kararın kendisinde görünür hâle gelir. Mahkeme, konkordatonun yerine getirilmesini sağlamak için bir kayyım tayin edebilir; bu durumda kayyım, borçlunun proje uyarınca borçlarını ödeme kabiliyetini muhafaza edip etmediği konusunda iki ayda bir mahkemeye rapor verir ve alacaklılar bu raporu inceleyebilir (İİK m.306/2). Uygulama aşamasında bazı alacaklılara takvimden önce veya projede öngörülenden fazla ödeme yapıldığı bu raporlardan anlaşılabilir. Kayyımın görevleri için konkordatoda kayyım ve denetim yazımıza bakabilirsiniz.

Yargıtay Kararlarında Eşitlik İlkesi

1- Hukuk Genel Kurulu, 14.06.2023 (E.2023/6-375, K.2023/620): Genel Kurul, alacaklılar arasındaki eşitlik ilkesi uyarınca hiçbir alacaklının diğerinin aleyhine öncelik veya ayrıcalık elde edemeyeceğini belirtmiştir. Aynı kararda, adi alacaklıların faiz gibi bir kısım alacaklarında tenzilat yapılmasının tasdik edilen konkordato projesinde alacaklılar arasında eşitlik ilkesine aykırı bir durum oluşturmadığı kabul edilmiştir. Kararda rehinli alacaklıların rehnin kıymetini karşılayan miktardaki alacaklarının tasdik edilen konkordatodan etkilenmediğine ve birinci sıra imtiyazlı alacakların tam ödenmesi gerektiğine de değinilmiştir. Bu karar, kanunun farklı rejime tabi tuttuğu alacaklar arasındaki farkın eşitlik ihlali sayılmayacağını göstermektedir.

2- Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 02.03.2021 (E.2021/1209, K.2021/569): Projede alacaklılar alacak tutarına göre üç gruba ayrılmış; 35.000 TL’ye kadar olan alacaklar iki taksitte ve en geç 31.05.2021’de, 35.000-100.000 TL arasındaki alacaklar üç taksitte ve 31.05.2022’de, 100.000 TL’nin üzerindeki alacaklar dört taksitte ve 30.03.2023’te ödenecek şekilde planlanmıştır. Daire, konkordatoda alacaklılar arasında herhangi bir ayırım yapılmaksızın benzer durumda bulunan bütün alacaklıları kapsayan adil ve dengeli bir ödeme planının ortaya konulması ve alacaklıların tatmin edilmesinde de aynı ilkelerin gözetilmesi gerektiğini belirtmiş, ayrıcalık tanınması hâlinde adil ve dengeli dağıtım ilkesine aykırılık doğacağını vurgulayarak ilk derece ve istinaf kararlarını bozmuştur. Kararda ayrıca bazı alacaklıların ödeme tablosunda yer almaması ve projeye olumlu oy kullanacak alacaklı grubunun menfaatleri dikkate alınarak özel bir ödeme planı geliştirilmesi de eleştirilmiştir.

3- Yargıtay 6. Hukuk Dairesi kararları: Akademik bir çalışmada aktarıldığına göre Daire, 30.03.2022 tarihli, E.2021/3496, K.2022/1768 sayılı kararında konkordatoyu tanımlarken alacaklılar arası eşitlik ilkesine atıfta bulunmuş; 13.02.2023 tarihli, 5312/557 sayılı kararında “konkordato süreci alacaklılar arasında eşitlik ilkesine dayalı olarak yürütülür” ifadesine yer vermiş; 14.03.2022 tarihli, 3850/1354 sayılı kararında da konkordato kurumunun en önemli işlevlerinden birinin alacaklılar arasında eşitliği sağlama esasına dayandığını belirtmiştir (aktaran Demirci, HÜHFD 2025, C.15, S.3, s.365-366).

Bu kararlar birlikte okunduğunda ölçüt şudur: kanunun öngördüğü farklı rejimler ve tüm adi alacaklılara aynı biçimde uygulanan tenzilatlar eşitliğe aykırı değildir; buna karşılık aynı durumdaki alacaklılardan bir kısmına, özellikle oy çoğunluğunu sağlamaya yönelik olarak, ayrıcalıklı bir ödeme takvimi veya oran tanınması tasdik denetiminde sorun oluşturur. Konkordatoda Yargıtay kararlarının genel özeti için konkordato Yargıtay kararları yazımıza bakabilirsiniz.

Hangi Farklı Muamele Mümkün, Hangisi Sorunlu?

Oy hesabına ilişkin bir nokta da önemlidir: kanun oy hesabından yalnızca birinci sıra imtiyazlı alacaklıları ve borçlunun eşi, çocuğu ile kendisinin ve eşinin anası, babası ve kardeşini çıkarır (İİK m.302/4). Borçlu şirketin ortakları, grup şirketleri veya yöneticileri bu sayımda yer almaz. Bu nedenle bu kişilerin alacakları oy hesabına girer; ancak projede bu alacaklara tanınan koşullar, eşitlik ilkesi ve dürüstlük kuralı bakımından ayrıca denetlenir. Oylama kuralları için konkordato alacaklılar toplantısı ve oylama yazımıza bakabilirsiniz.

Küçük Alacaklılar: Erken Ödeme Ne Zaman Savunulabilir?

Uygulamada projelerde küçük tutarlı alacakların daha kısa sürede ödenmesi sık görülür; bunun idari yükü azaltma ve çok sayıdaki küçük alacaklıyı hızla tatmin etme gibi pratik gerekçeleri vardır. Ancak Yargıtay 15. HD’nin 2021 tarihli kararı, bu yapının kendiliğinden kabul gören bir uygulama olmadığını göstermektedir. Görüşümüze göre bir kademeli plan şu soruların cevabına göre değerlendirilir:

1- Kademe sınırı objektif mi? Sınırın, alacaklıların sayısı ve alacak dağılımı gibi verilerle açıklanması, belirli bir alacaklıyı içeri veya dışarı almak için seçilmediğinin gösterilmesi gerekir.

2- Büyük alacaklıların durumu kötüleşiyor mu? Küçük alacaklılara yapılan erken ödemenin, büyük alacaklıların tahsil ihtimalini ve ödeme takvimini ne ölçüde etkilediği nakit akış tablosuyla gösterilmelidir.

3- Oy çoğunluğuna etkisi nedir? Kademeli planın, sayıca çoğunluğu sağlamak için küçük alacaklıları kazanmaya yönelik kurulup kurulmadığı incelenir; 15. HD kararında olumlu oy kullanacak alacaklı grubunun menfaatlerine göre özel plan geliştirilmesi eleştirilmiştir.

4- Kaynaklarla orantılı mı? Teklifin borçlunun kaynaklarıyla orantılı olması tasdik şartıdır (İİK m.305/1-b); erken ödemelerin kaynağı projede açıkça gösterilmelidir.

Rehinli Alacaklılar Arasında Eşitlik (İİK m.308/h)

Rehinli alacaklılar adi alacaklılardan ayrı bir rejime tabidir. Kanun, adi konkordatoya ilişkin m.285 ilâ m.309/l hükümlerinin açıkça belirtilmedikçe rehinli alacaklılar hakkında uygulanmayacağını öngörür (İİK m.308/h, son fıkra). Borçlu rehinli borçlarının yapılandırılmasını ön projede belirterek talep eder; komiser kesin mühlet içinde bütün rehinli alacaklıları borçlunun anapara indirimi, faiz indirimi, vadelendirme veya diğer ödeme tekliflerini müzakere etmek üzere davet eder.

Rehinli alacaklılar arasında da kendine özgü bir eşitlik kuralı vardır. Rehinli alacaklıların alacak miktarı itibarıyla üçte ikiyi aşan çoğunluğuyla anlaşma sağlanırsa, borçluyla anlaşamayan rehinli alacaklı, konkordato talep tarihinden itibaren sözleşmedeki temerrüt öncesi faiz oranı uygulanarak, diğer rehinli alacaklılarla yapılan anlaşmalardan en uzun vadelisine tabi olur (İİK m.308/h/4). Böylece azınlıkta kalan rehinli alacaklı, anlaşan rehinli alacaklılardan daha ağır bir vadeye zorlanamaz. Ayrıntı için rehinli alacaklılarla müzakere yazımıza bakabilirsiniz.

Adi Konkordato ile Uzlaşma Yoluyla Yeniden Yapılandırma: Sınıflandırma Farkı

Adi konkordatoda kanun alacaklıları sınıflara ayırmaz; çoğunluk, kaydedilmiş alacaklılar ve alacaklar üzerinden tek bir hesapla bulunur (İİK m.302/3). Projede farklı alacaklı gruplarına farklı teklif yapılabilir; ancak bu grupların kanuni bir “sınıf” niteliği yoktur ve eşitlik denetimi mahkemenin tasdik incelemesinde yapılır.

Sermaye şirketleri ve kooperatiflerin uzlaşma yoluyla yeniden yapılandırılmasında ise durum farklıdır. Kanun, hukuki nitelikleri büyük ölçüde birbirine benzeyen alacakların aynı sınıfta yer alması şartıyla alacaklıların birden fazla sınıfa ayrılabileceğini öngörür (İİK m.309/n, son fıkra); birden fazla sınıf varsa her sınıfın projeyi kendi içinde gerekli çoğunlukla kabul etmesi gerekir (İİK m.309/m/3). Projeyi reddeden alacaklı, kendi sınıfı için öngörülen haktan daha azını açıkça kabul etmediği sürece nitelik itibarıyla benzer alacaklarla eşit muameleye tabi olur (İİK m.309/n/7).

Ayrıntı için uzlaşma yoluyla yeniden yapılandırma yazımıza bakabilirsiniz.

Konkordato Öncesi ve Mühlet Döneminde Eşitlik

Eşitlik yalnızca projenin içeriğiyle sınırlı değildir; konkordato talebinden önceki ve mühlet içindeki işlemler de bu açıdan önemlidir.

1- Konkordato öncesi tercihli işlemler bakımından: Konkordato talebinden önceki dönemde bazı alacaklılara vadesi gelmemiş borçların ödenmesi, para veya mutat ödeme araçları dışında ödeme yapılması veya mevcut bir borç için sonradan rehin verilmesi, kanundaki süre ve şartlar içinde iptal davasına konu olabilir (İİK m.279). Ayrıntı için konkordato ve tasarrufun iptali yazımıza bakın.

2- Mühlet içinde bakımından: Takip yasağı bütün alacaklıları aynı anda durdurur (İİK m.294/1). Takas ise iflastaki takas kurallarına tabidir ve geçici mühletin ilanı tarihi esas alınır (İİK m.294/4). Öğretide, banka şubelerinin kendi alacaklarına karşılık takas hakkını kullandıklarından bahisle borçlunun hesaplarına bloke koymasının konkordatonun amacına aykırı olduğu ve bu blokelerin tedbiren kaldırılması gerektiği savunulmaktadır (Demirci, s.369). Bu konunun ayrıntısı için konkordato ve bankacılık yazımıza bakabilirsiniz.

3- Mühletten önce yapılan müstakbel alacak devirleri bakımından: Mühletten önce devredilip mühletten sonra doğan alacakların devri hükümsüzdür (İİK m.294/6); bu kural da bir alacaklının gelecekteki tahsilatı diğerlerinden önce kendine bağlamasını engeller. Ayrıntı için konkordatoda faktoring ve alacağın temliki yazımıza bakın.

İhlalin Sonuçları

Fesih yolları için konkordatonun feshi, cezai sonuçlar için konkordato sürecindeki suçlar yazılarımıza bakabilirsiniz.

Alacaklı İçin Yol Haritası

Tasdik duruşmasında itiraz usulü için konkordato tasdik duruşması ve itiraz yazımıza bakabilirsiniz.

Eşitlik İtirazı Nasıl Hazırlanır?

Eşitliğe aykırılık iddiası soyut kaldığında mahkemeyi ikna etmesi zordur. İtirazın gücü, projedeki koşulların yan yana konularak farkın ve bu farkın gerekçesizliğinin gösterilmesinden gelir. Aşağıdaki karşılaştırma tablosu bu amaçla kullanılabilir.

Tabloyla birlikte iki soruya cevap verilmelidir. Birincisi, sizinle daha iyi koşul tanınan alacaklı arasında hukuki bir fark var mı? İkincisi, borçlu bu farkı projede nasıl gerekçelendirmiş? Gerekçe yoksa veya gerekçe yalnızca “ticari ilişkinin devamı” gibi genel bir ifadeden ibaretse, bu durum itirazda açıkça belirtilmelidir. Eşitlik itirazının yanında teklifin iflas karşılaştırması ve kaynaklarla orantılılığı da birlikte ele alınmalıdır; çünkü kayırılan grubun aldığı her ödeme, diğer alacaklılara ayrılabilecek kaynağı azaltır (İİK m.305/1-a, b). Tasdik şartlarının ayrıntısı için konkordatonun tasdiki şartları yazımıza bakabilirsiniz.

Borçlu İçin: Eşitliğe Uygun Proje Nasıl Kurulur?

1- Grupları hukuki niteliğe göre kurun: Rehinli, birinci sıra imtiyazlı, amme ve adi alacakları kanundaki rejimlerine göre ayırın; adi alacaklılar arasındaki her alt grubu ayrıca gerekçelendirin.

2- Tenzilatı herkese aynı ölçüyle uygulayın: Faiz ve yan alacaklarda bütün adi alacaklılara aynı biçimde uygulanan bir tenzilat eşitliğe aykırı görülmemiştir (HGK, 14.06.2023).

3- Kademeli takvim varsa verilerle savunun: Kademe sınırını, büyük alacaklılara etkisini ve erken ödemenin kaynağını nakit akış tablosuyla gösterin (İİK m.305/1-b).

4- İlişkili kişilerin alacaklarını şeffaf gösterin: Ortak, grup şirketi ve yönetici alacaklarını ayrı bir başlıkta açıklayın; bu alacaklara diğer adi alacaklılardan daha iyi koşul tanımayın.

5- Proje dışında hiçbir söz vermeyin: Projede öngörülenden fazla vaat hükümsüzdür ve konkordatonun feshine kadar varabilecek sonuçlar doğurur (İİK m.308/d, m.308/f).

Projenin hazırlanması için karma (bileşik) konkordato ve konkordato ön projesi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

1- Eşitliği “herkese aynı oran” olarak anlamak: Kanunun farklı rejime tabi tuttuğu alacaklar arasındaki fark eşitlik ihlali değildir.

2- Küçük alacaklılara erken ödemeyi tartışmasız sanmak: Yargıtay 15. HD, tutara göre kademeli bir planı bu açıdan sorunlu bulmuştur.

3- İlişkili kişilerin alacaklarını gizlemek: Oy hesabına girseler bile koşulları ayrıca denetlenir.

4- Proje dışında “ek güvence” vermek: Hükümsüzdür; oy karşılığıysa suçtur.

5- İtirazı soyut yapmak: Eşitlik itirazı, aynı nitelikteki alacaklılara önerilen koşulların yan yana gösterildiği somut bir karşılaştırmayla güç kazanır.

Revize projede eşitlik: Mühlet içinde değiştirilen veya mahkemenin istemesiyle düzeltilen projede de haklı bir sebebe dayanmayan farklı muamele bulunmamalıdır. Revizyonun aşamaları için konkordato projesinin değiştirilmesi yazımıza bakın.

Sıkça Sorulan Sorular

Konkordatoda eşitlik ilkesi nedir?

Benzer durumdaki alacaklılara benzer muamele yapılması ve hiçbir alacaklının diğerinin aleyhine öncelik veya ayrıcalık elde etmemesidir (Yargıtay HGK, 14.06.2023, E.2023/6-375, K.2023/620).

Eşitlik ilkesi kanunda yazıyor mu?

Adi konkordatoda tek bir maddede düzenlenmemiştir; m.294, m.302, m.305, m.308/c, m.308/d, m.308/f ve m.333 gibi hükümlerde karşılık bulur. Uzlaşma yoluyla yeniden yapılandırmada ise açık hüküm vardır (İİK m.309/n/7).

Projede farklı alacaklı gruplarına farklı oran önerilebilir mi?

Farklı hukuki durumdaki gruplar için evet. Aynı nitelikteki adi alacaklılar arasında ise haklı ve objektif bir sebep gösterilmedikçe ayrım eşitliğe aykırıdır.

Faizlerin silinmesi eşitliğe aykırı mı?

Hayır. HGK, adi alacaklıların faiz gibi bir kısım alacaklarında tenzilat yapılmasının eşitlik ilkesine aykırı olmadığını kabul etmiştir.

Küçük alacaklılara önce ödeme yapılabilir mi?

Kanunda açık yasak yoktur; ancak Yargıtay 15. HD 02.03.2021 tarihli kararında tutara göre kademeli bir ödeme planını adil ve dengeli dağıtım ilkesi bakımından sorunlu bularak kararı bozmuştur. Gerekçe ve kaynak gösterilmelidir.

Borçlu bir alacaklıya proje dışında ek ödeme sözü verirse ne olur?

Bu vaat hükümsüzdür (İİK m.308/d). Oy veya muvafakat karşılığıysa veren ve alan için hapis cezası öngörülür (İİK m.333).

Grup şirketlerinin alacakları oy kullanabilir mi?

Kanun yalnızca birinci sıra imtiyazlı alacaklıları ve borçlunun eşi, çocuğu ve kanunda sayılan yakınlarını çoğunluk hesabı dışında tutar (İİK m.302/4). Grup şirketleri oy hesabına girer; ancak onlara tanınan koşullar eşitlik bakımından ayrıca incelenir.

Rehinli alacaklılar adi alacaklılarla aynı projeye mi tabi?

Hayır. Rehinli alacaklılarla ayrı müzakere yürütülür; anlaşamayan rehinli alacaklı, üçte iki çoğunlukla anlaşma sağlanmışsa anlaşmaların en uzun vadelisine tabi olur (İİK m.308/h).

Amme alacakları konkordatoya tabi mi?

Konkordatonun bağlayıcılığına ilişkin m.308/c/2, 6183 sayılı Kanun kapsamındaki amme alacakları hakkında uygulanmaz (İİK m.308/c/3).

Eşitliğe aykırı proje tasdik edilir mi?

Mahkeme projeyi yetersiz bulursa düzeltme isteyebilir; şartlar sağlanmazsa tasdiki reddeder (İİK m.305).

Tasdikten sonra gizli bir anlaşma ortaya çıkarsa ne yapılır?

Her alacaklı, kötü niyetle sakatlanmış konkordatonun tamamen feshini tasdik kararını veren mahkemeden isteyebilir (İİK m.308/f).

Uzlaşma yoluyla yeniden yapılandırmada eşitlik nasıl sağlanır?

Benzer nitelikteki alacaklar aynı sınıfa konur, her sınıfta ayrı çoğunluk aranır ve projeyi reddeden alacaklı benzer alacaklarla eşit muameleye tabi olur (İİK m.309/m/3, m.309/n).

İlgili Rehberler

• Konkordato Hukuku Rehberi (ana rehber)
• Konkordatonun Tasdiki Şartları (İİK 305)
• Konkordato Alacaklılar Toplantısı ve Oylama (İİK 302)
• Konkordatonun Feshi (İİK 308/e-f)
• Rehinli Alacaklılarla Müzakere (İİK 308/h)
• Karma (Bileşik) Konkordato
• Konkordato Yargıtay Kararları