Konkordato Talebinden Feragat ve Geri Alma 2026: Borca Batık Şirkette Resen İflas (İİK m.292/1-d) — Hangi Aşamada Vazgeçilir, Mahkeme Ne Yapar, Mühlet Bitince Ne Olur?

Konkordato talep eden borçlu, tasdik kararına kadar talebinden vazgeçebilir; ancak bu vazgeçme süreci kendiliğinden bitirmez, sonucu mahkeme belirler. İcra ve İflas Kanunu’nun 292. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre borca batık olduğu anlaşılan bir sermaye şirketi veya kooperatif konkordato talebinden feragat ederse, mahkeme komiserin yazılı raporu üzerine mühleti kaldırarak talebin reddine ve borçlunun iflasına resen karar verir. Bu hüküm geçici mühlette de kıyasen uygulanır. Borca batık olmayan bir şirketin veya iflasa tabi olmayan bir borçlunun feragatinde ise talep reddedilir, mühlet ve ona bağlı koruma sona erer; takip yasağı kalkar, durmuş takipler devam eder ve mühlette işlemeyen zamanaşımı ile hak düşürücü süreler yeniden işlemeye başlar. Konkordato, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na göre çekişmesiz yargı işidir; bu nedenle feragatin niteliği, şekli ve yeniden başvuru imkânı genel dava kurallarından ayrılır. Bu yazı feragatin hangi aşamada mümkün olduğunu, mahkemenin izlemesi gereken usulü, borca batık şirketlerdeki iflas riskini, alacaklılar ve borçlu için yapılacakları anlatır.

Kısa Cevap: Vazgeçmek Mümkün, Sonucu Mahkeme Belirler

Konkordato borçlunun talebiyle başlar; borçlu da bu talepten vazgeçebilir. Ancak konkordato yalnızca borçluyu ilgilendiren bir süreç değildir. Mühlet kararıyla birlikte alacaklıların takip hakları durmuş, komiser görevlendirilmiş, borçlunun bazı işlemleri sınırlanmıştır. Bu nedenle borçlunun “artık devam etmek istemiyorum” demesi, dosyanın kendiliğinden kapanması anlamına gelmez.

Kanunun bu konudaki tek açık hükmü İİK m.292/1-d’dir: iflasa tabi borçlu bakımından, kesin mühletin verilmesinden sonra “borca batık olduğu anlaşılan bir sermaye şirketi veya kooperatif, konkordato talebinden feragat ederse” mahkeme komiserin yazılı raporu üzerine kesin mühleti kaldırarak konkordato talebinin reddine ve borçlunun iflasına resen karar verir. İİK m.287/5’e göre m.291 ve m.292 geçici mühlet hakkında da kıyasen uygulanır. Kanun koyucu böylece, borca batık bir şirketin konkordatonun sağladığı korumadan yararlandıktan sonra talebini geri çekip iflastan kaçmasının önünü kapatmıştır.

Borca batık olmayan bir şirketin, şahıs şirketinin veya gerçek kişinin feragatinde ise bu bent uygulanmaz. Bu durumda talep reddedilir ve mühletin sağladığı koruma sona erer. Konkordato talebinin reddi hâllerinin genel çerçevesi için konkordato talebi reddedilirse iflasa karar verilir mi yazımıza bakabilirsiniz.

Kanunda Ne Var?

Geri Alma mı, Feragat mi, Vazgeçme mi?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu iki ayrı kurum düzenler. Davanın geri alınması, davacının ancak davalının açık rızasıyla hüküm kesinleşinceye kadar davasını geri almasıdır ve bu durumda davanın açılmamış sayılmasına karar verilir (HMK m.123). Feragat ise davacının talep sonucundan kısmen veya tamamen vazgeçmesidir (HMK m.307); dilekçeyle veya yargılama sırasında sözlü olarak yapılır, hüküm ifade etmesi karşı tarafın ve mahkemenin muvafakatine bağlı değildir ve kayıtsız şartsız olmalıdır (HMK m.309). Feragat hüküm kesinleşinceye kadar her zaman yapılabilir ve kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurur (HMK m.310, m.311).

Konkordato bu kalıplara tam olarak uymaz; çünkü çekişmesiz bir yargı işidir ve borçlu karşısında bir “davalı” yoktur. Öğretide bu nedenle, çekişmesiz yargı işinde karşı taraf bulunmadığından feragat veya geri alma yerine “vazgeçme” teriminin kullanılmasının daha uygun olduğu belirtilmektedir (Candemir, TAAD 2022/49, s.331). Kanun ise m.292/1-d’de “feragat” kelimesini kullanmıştır. Uygulamada önemli olan isim değil, sonuçtur: borçlunun vazgeçme beyanı mahkemeyi bir karar vermeye yöneltir ve bu kararın içeriği borçlunun durumuna göre değişir.

Hangi Aşamada Ne Olur?

Tasdikten sonra borçlunun “konkordatodan çıkması” mümkün değildir; konkordato tasdik kararıyla bağlayıcı hâle gelir ve konkordato talebinden önce veya komiserin izni olmaksızın mühlet içinde doğan bütün alacaklar için mecburidir (İİK m.308/c). Bu aşamadan sonraki yollar için konkordatonun feshi yazımıza bakabilirsiniz.

Borca Batık Sermaye Şirketi veya Kooperatif Feragat Ederse: İflas

İİK m.292/1-d’nin uygulanması için dört şart birlikte aranır:

1- Borçlu iflasa tabi olmalıdır; çünkü m.292’nin birinci fıkrası iflasa tabi borçlu bakımından düzenlenmiştir.

2- Borçlu bir sermaye şirketi veya kooperatif olmalıdır. Sermaye şirketleri anonim şirket, limited şirket ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirkettir. Kollektif şirket, adi komandit şirket gibi şahıs şirketleri ile gerçek kişi tacirler bu bendin kapsamında değildir.

3- Borçlunun borca batık olduğu anlaşılmalıdır. Kanun “borca batık olduğu anlaşılan” ifadesini kullanır; bu nedenle borca batıklık bir tahmin değil, dosyadaki verilerle ortaya konan bir tespit olmalıdır.

4- Borçlu konkordato talebinden feragat etmiş olmalıdır.

Bu şartlar gerçekleşirse mahkeme komiserin yazılı raporu üzerine mühleti kaldırır, konkordato talebini reddeder ve borçlunun iflasına resen karar verir. Kararı vermeden önce borçluyu, varsa konkordato talep eden alacaklıyı ve alacaklılar kurulunu duruşmaya davet eder (İİK m.292/3).

Usule uyulmaması kararın kaldırılmasına yol açabilir. Öğretide aktarılan bir kararda İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, feragat üzerine usulünce borca batıklık raporu ve komiserlerden rapor alınmaksızın ve ilgililere duruşma davetiyesi gönderilerek duruşma yapılmaksızın verilen kararda isabet görmemiştir (17.12.2020, E.2020/1896, K.2020/2169; aktaran Candemir, s.339, dn.47). Aynı Daire’nin başka bir kararında da borca batıklığın tereddüde yer bırakmayacak şekilde, gerekirse teknik bilirkişiden rapor alınarak tespit edilmesi gerektiği vurgulanmıştır (9.7.2020, E.2019/2792, K.2020/1501; aktaran Candemir, s.335, dn.32).

Borca Batıklık Nasıl Tespit Edilir?

m.292/1-d’nin sonucu tamamen borca batıklık tespitine bağlıdır. Borca batıklık, aktiflerin alacaklıların alacaklarını karşılamaya yetmemesidir. Türk Ticaret Kanunu’na göre şirketin borca batık durumda bulunduğu şüphesini uyandıran işaretler varsa yönetim kurulu, aktiflerin hem işletmenin devamlılığı esasına göre hem de muhtemel satış fiyatları üzerinden bir ara bilanço çıkarır (TTK m.376/3). İflas bakımından ise İİK m.179, muhtemel satış fiyatları üzerinden düzenlenen ara bilançoyu ölçü alır ve borca batıklığın mahkemece tespit edilmesini arar.

Konkordato dosyasında bu tespitin temel verileri, başvuruya eklenen finansal tablolar ve bağımsız denetim raporu ile komiserin mühlet boyunca hazırladığı raporlardır. Feragat üzerine mahkemenin, komiserden borca batıklık konusunda yazılı rapor alması ve gerekirse bilirkişi incelemesi yaptırması gerekir. Devamlılık esasına göre borca batık görünmeyen bir şirketin, muhtemel satış fiyatları esasına göre borca batık çıkabileceği unutulmamalıdır; özel üretim makineleri, stoklar ve tahsili şüpheli alacaklar satış esasında çoğu zaman önemli değer kaybeder.

Uygulamadaki Vazgeçme Sebepleri ve Sonuçları

Borca Batık Olmayan Borçlu Feragat Ederse

Borca batık olmadığı anlaşılan bir sermaye şirketi, bir şahıs şirketi veya gerçek kişi feragat ettiğinde m.292/1-d uygulanmaz. Bu durumda mahkeme talebin reddine karar verir; mühlet ve mühlete bağlı tedbirler sona erer. Öğretide, borca batık olmayan borçlunun feragatinde mühlete bağlı olarak verilen tedbirlerin kaldırılacağı, ancak iflasa karar verilmeyeceği belirtilmektedir (Candemir, s.340-341).

Öğretide ayrıca, borçlunun iflasa tabi kişilerden olması ve doğrudan doğruya iflas sebeplerinden birinin bulunması hâlinde İİK m.308’in uygulama alanı bulabileceği ileri sürülmektedir (Candemir, s.340). İİK m.308’e göre konkordato tasdik edilmezse mahkeme talebin reddine karar verir ve borçlunun iflasa tabi şahıslardan olması ve doğrudan doğruya iflas sebeplerinden birinin mevcut olması hâlinde iflasına resen karar verir. Bu görüş kanunun açık lafzına değil yorumuna dayandığından, somut dosyada mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır.

Feragatin Şekli ve Mahkemenin Rolü

1- Beyanın şekli bakımından: Feragat dilekçeyle veya yargılama sırasında sözlü olarak yapılır (HMK m.309/1). Şirketler bakımından beyanın, şirketi temsile yetkili kişiler tarafından yapılması gerekir.

2- Muvafakat bakımından: HMK m.309/2’ye göre feragatin hüküm ifade etmesi karşı tarafın ve mahkemenin muvafakatine bağlı değildir. Öğretide alacaklıların rızasının gerekmediği belirtilmektedir (Candemir, s.331). Ancak konkordatoda bu kural, mahkemeyi karar vermekten kurtarmaz: çekişmesiz yargı işlerinde resen araştırma ilkesi geçerlidir (HMK m.385/2) ve borca batıklık ihtimali varsa mahkeme bunu araştırmak zorundadır.

3- Kararın kendiliğinden olmaması bakımından: Öğretide, feragatin süreci kendiliğinden sona erdirmediği ve mahkeme kararı gerektiği vurgulanmaktadır (Candemir, s.339). Karar verilinceye kadar mühlet ve ona bağlı koruma devam eder.

4- Kanun yolu bakımından: Talebin reddi veya iflas kararına karşı kanun yolu ve süreleri için İİK m.292 rehberimize bakabilirsiniz.

Vazgeçme Dilekçesinde Bulunması Gerekenler

Vazgeçme beyanı kısa bir dilekçeyle yapılabilir; ancak mahkemenin borca batıklık ve mühletin kaldırılması konusunda sağlıklı karar verebilmesi için dilekçenin bazı unsurları içermesi borçlunun yararınadır.

Vazgeçme beyanından sonra karar verilinceye kadar mühlet devam ettiğinden, borçlu bu süre içinde de komiserin nezareti altında kalır ve mahkeme izni gerektiren işlemleri izinsiz yapamaz (İİK m.297). Komiserin görev ve yetkileri için konkordato komiseri nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Feragatin Sonuçları: Mühlet Sona Erer

Mühletin takiplere etkisi için konkordato mühletinde icra takipleri yazımıza bakabilirsiniz. Görüşümüze göre mühletin bitmesi, mühlet içinde mahkeme izni olmadan yapılmış ve kanun gereği hükümsüz sayılan işlemleri kendiliğinden geçerli hâle getirmez; bu işlemlerin durumu ayrıca değerlendirilir (İİK m.297/2).

Alacaklı İçin Yol Haritası

Borçlunun feragatten sonra kısa sürede yeniden konkordato talep etmesi hâlinde, önceki dosyadaki komiser raporları ve mühlet dönemindeki işlemler yeni başvuruya itiraz için önemli deliller olabilir. Geçici mühlete itiraz usulü için geçici mühlete itiraz dilekçesi yazımıza bakabilirsiniz.

Borçlu İçin: Vazgeçmeden Önce Düşünülecekler

1- Borca batıklık durumu bakımından: Sermaye şirketi veya kooperatifseniz, vazgeçme kararından önce güncel bir ara bilançoyla borca batık olup olmadığınızı netleştirin. Borca batıksanız feragat, iflasa giden en kısa yol olabilir (İİK m.292/1-d).

2- Proje düzeltmesi bakımından: Sorun projenin yetersizliğiyse vazgeçmek tek yol değildir. Mahkeme konkordato projesini yetersiz bulursa kendiliğinden veya talep üzerine gerekli gördüğü düzeltmenin yapılmasını isteyebilir (İİK m.305, son fıkra).

3- Süre bakımından: Sorun zamansa, geçici mühlet toplam beş ayı geçmemek üzere uzatılabilir (İİK m.287/4); kesin mühletin uzatılması da mümkündür. Ayrıntı için konkordatoda kesin mühlet yazımıza bakın.

4- Başka bir yapılandırma bakımından: Alacaklıların önemli bir kısmıyla anlaşma sağlanmışsa, sermaye şirketleri ve kooperatifler için uzlaşma yoluyla yeniden yapılandırma veya mahkeme dışı bir yapılandırma değerlendirilebilir. Ancak geçiş, mühletin sona ermesiyle takiplerin yeniden başlayacağı hesaba katılarak planlanmalıdır.

5- Mühlet içindeki davranış bakımından: Vazgeçmeyi düşünen borçlu, karar verilinceye kadar mühlet kurallarına uymaya devam etmelidir. m.297’ye aykırı davranmak veya alacaklıları zarara uğratma amacıyla hareket etmek ayrı bir ret ve iflas sebebidir (İİK m.292/1-c).

Yeniden Konkordato Talep Edilebilir mi?

Kanunda feragatten sonra yeniden konkordato talebini yasaklayan veya bir bekleme süresi öngören bir hüküm yoktur. Çekişmesiz yargı kararları kanunda aksine hüküm bulunmadıkça maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmez (HMK m.388). Öğretide bu nedenle feragatten sonra yeniden başvurunun mümkün olduğu, ancak dürüstlük kuralının konkordato başvurusunda da aranan bir ilke olduğu belirtilmektedir (Candemir, s.344).

Uygulamada bu, şu anlama gelir: Mühletin sağladığı korumadan yararlanıp borca batıklık incelemesinden kaçmak için vazgeçen ve kısa süre sonra aynı gerekçelerle yeniden başvuran borçlunun davranışı, hakkın kötüye kullanılması olarak değerlendirilebilir (TMK m.2). Yeni başvuruda değişen koşulların, yani yeni bir yapılandırma planının, yeni finansmanın veya alacaklı desteğinin somut olarak gösterilmesi bu riski azaltır.

Sık Yapılan Hatalar

1- Feragatle dosyanın kendiliğinden kapandığını sanmak: Mahkeme kararı verilinceye kadar süreç devam eder.

2- Borca batık şirketin feragatle iflastan kurtulacağını düşünmek: Kanun tam tersini öngörür; borca batık sermaye şirketi veya kooperatifin feragati resen iflas sonucunu doğurur (İİK m.292/1-d).

3- Şarta bağlı vazgeçme beyanı vermek: Feragat kayıtsız ve şartsız olmalıdır (HMK m.309/4).

4- Alacaklıların duruşmayı takip etmemesi: Borca batıklık incelemesi, alacaklıların sunacağı verilerle daha sağlıklı yapılır.

5- Mühletin bitişini hesaba katmadan mahkeme dışı yapılandırmaya geçmek: Ret kararıyla birlikte takip yasağı kalkar ve bütün alacaklılar aynı anda harekete geçebilir.

6- Tasdikten sonra vazgeçmeye çalışmak: Tasdik edilmiş konkordato bağlayıcıdır; bu aşamada konu artık fesih hükümleridir.

Sıkça Sorulan Sorular

Konkordato talebinden vazgeçilebilir mi?

Evet. Öğretide kabul edilen görüşe göre borçlu tasdik kararına kadar talebinden vazgeçebilir. Ancak sonuç, mahkemenin vereceği karara bağlıdır.

Borca batık şirket feragat ederse ne olur?

Borca batık olduğu anlaşılan sermaye şirketi veya kooperatif feragat ederse mahkeme, komiserin yazılı raporu üzerine mühleti kaldırır, talebi reddeder ve borçlunun iflasına resen karar verir (İİK m.292/1-d).

Bu kural geçici mühlette de uygulanır mı?

Evet. İİK m.287/5’e göre m.292 geçici mühlet hakkında kıyasen uygulanır.

Borca batık olmayan şirket feragat ederse iflas eder mi?

m.292/1-d uygulanmaz; talep reddedilir ve mühlet sona erer. Öğretide, iflasa tabi borçlu bakımından doğrudan iflas sebeplerinden biri varsa İİK m.308’in kıyasen uygulanabileceği görüşü vardır.

Gerçek kişi veya şahıs şirketi feragat ederse ne olur?

m.292/1-d yalnızca sermaye şirketleri ve kooperatifler için öngörülmüştür; bu borçlularda feragat kural olarak talebin reddiyle sonuçlanır. Doğrudan iflas sebebi bulunan iflasa tabi borçlu bakımından öğretide m.308’in kıyasen uygulanabileceği görüşü vardır.

Alacaklıların feragate rıza göstermesi gerekir mi?

Hayır. Feragatin hüküm ifade etmesi karşı tarafın muvafakatine bağlı değildir (HMK m.309/2). Ancak mahkeme karar vermeden önce borçluyu ve alacaklılar kurulunu duruşmaya davet eder (İİK m.292/3).

Feragat şarta bağlanabilir mi?

Hayır. Feragat kayıtsız ve şartsız olmalıdır (HMK m.309/4).

Feragatten sonra icra takipleri yeniden başlar mı?

Evet. Talebin reddiyle mühlet sona erer; takip yasağı kalkar, durmuş takipler devam ettirilebilir ve mühlette işlemeyen zamanaşımı ile hak düşürücü süreler yeniden işlemeye başlar (İİK m.294/1).

Feragatten sonra yeniden konkordato talep edilebilir mi?

Kanunda yasak yoktur ve çekişmesiz yargı kararları kural olarak maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz (HMK m.388). Ancak yeniden başvuru dürüstlük kuralına uygun olmalıdır (TMK m.2).

Alacaklının başlattığı konkordatoda alacaklı vazgeçebilir mi?

Kanunda açık hüküm yoktur. Öğretide, alacaklının borçlu hakkında başlattığı konkordato talebinden feragat edemeyeceği görüşü savunulmaktadır (Candemir, s.334).

Tasdikten sonra konkordatodan vazgeçilebilir mi?

Hayır. Tasdik edilen konkordato bağlayıcıdır (İİK m.308/c); bu aşamada ödenmeyen alacaklar için fesih yolları gündeme gelir (İİK m.308/e, m.308/f).

Feragat kararı ilan edilir mi?

Geçici mühletin kaldırılarak talebin reddine ilişkin kararlar ilan olunur ve ilgili yerlere bildirilir (İİK m.288/3).

İlgili Rehberler

• Konkordato Hukuku Rehberi (ana rehber)
• Konkordato Talebi Reddedilirse İflasa Karar Verilir mi? (İİK 292)
• Konkordatoda Geçici Mühlet (İİK 287)
• Konkordatoda Kesin Mühlet (İİK 289)
• Şirketim Borca Batık: Yönetim Kurulunun İflas Bildirimi
• Konkordatonun Feshi (İİK 308/e-f)
• Çekişmesiz Yargı (HMK 382-388)