Katılımevim ve Birevim Sözleşmesinde Haksız Şart: Hangi Madde Geçersiz? (2026) — TKHK m.5, Haksız Şartlar Yönetmeliği Ek-1, TBK m.20-25, 6361 m.39/A ve Tasarruf Finansman Yönetmeliği m.16-17 ile Madde Madde Kontrol

Katılımevim veya Birevim sözleşmenizdeki bir madde yüzünden paranız kesiliyor, iadeniz geciktiriliyor ya da tahsisatınız erteleniyorsa, ilk soru o maddenin geçerli olup olmadığıdır. Tasarruf finansman sözleşmesi bir tüketici sözleşmesidir ve üç katmanlı bir denetime tabidir. 6361 sayılı Kanunun 39/A maddesi ile Tasarruf Finansman Yönetmeliğinin 16 ve 17’nci maddeleri, sözleşmeyle daraltılamayacak müşteri haklarını sayar. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 5’inci maddesi, tüketiciyle müzakere edilmeden konulan ve dürüstlük kuralına aykırı biçimde tüketici aleyhine dengesizlik yaratan şartları kesin olarak hükümsüz sayar. Türk Borçlar Kanununun 20 ila 25’inci maddeleri de genel işlem koşullarını ayrıca denetler. Yargıtay’ın 2026 tarihli kanun yararına bozma kararı ise sınırı çizmiştir: mevzuattan aynen alınan bir kayıt haksız şart sayılmaz; mevzuatın müşteriye tanıdığı hakkı daraltan kayıt ise denetime takılır.

Tasarruf Finansman Sözleşmesi Hangi Denetime Tabidir?

Katılımevim ve Birevim’in müşterilerine imzalattığı sözleşme, şirketin serbestçe yazdığı bir metin değildir. Yönetmelik, sözleşmenin çerçevesini ve asgari içeriğini belirler; müşteri aleyhine sapmalar ise tüketici hukuku ve borçlar hukuku kurallarıyla denetlenir. Hangi kuralın uygulanacağını doğru belirlemek, itirazın nereye dayanacağını gösterir.

1- Yönetmelik m.16/1 bakımından, sözleşmenin konusu: Tasarruf finansman sözleşmelerine yalnızca konut, çatılı iş yeri veya taşıt edinimi amacıyla tasarruf yapılması ve finansman sağlanması konu edilebilir. Bu konuların dışına taşan ek hizmet veya ürün satışını sözleşmeye bağlayan kayıtların sözleşmenin kanuni amacıyla bağdaşıp bağdaşmadığı ayrıca sorgulanmalıdır.

2- Yönetmelik m.16/2 bakımından, çerçeve sözleşme: Tasarruf finansman sözleşmeleri, çerçeve sözleşme olarak Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunun uygun görüşü alınarak Finansal Kurumlar Birliği tarafından belirlenir. Şirketler bu çerçeveye uygun sözleşme kullanır. Çerçeve sözleşme, sektörün asgari standardıdır; şirketin bu standarda eklediği veya ondan saptığı kayıtlar ayrıca değerlendirilir.

3- Yönetmelik m.16/4 bakımından, zorunlu içerik: Sözleşmede finansman konusu; sözleşme tutarı, asgari tasarruf oranı, finansman tutarı ve masraflar; tasarruf ve finansman dönemleri ile tahsisat tarihleri; teminatlar; ödemelerin durdurulması, ertelenmesi ve sözleşme tutarının değiştirilmesi şartları; devir ve veraset; organizasyon ücreti, değerleme ücreti ve diğer masraflar; tahsisat koşulları ve sıranın belirlenme yöntemi; sona erme şartları ve sonuçları; erken sona ermede iade zamanı ve koşulları; sigorta; tarafların temerrüdü; cayma ve fesih hakları ile uyuşmazlıkta yetkili tüketici hakem heyeti veya mahkeme yer almak zorundadır.

4- 6502 sayılı Kanun m.5 bakımından, haksız şart denetimi: Faaliyetini kanun veya yetkili makamın izniyle yürüten kuruluşların sözleşmeleri de haksız şart denetimine tabidir (TKHK m.5/5). Şirketin BDDK izniyle çalışması veya sözleşmenin çerçeve metne dayanması, tek tek kayıtların denetlenmesini engellemez. Sözleşmeyi şirket adına veya ticari ya da mesleki amaçla yapan müşteri ise tüketici sayılmaz; bu müşteri için yalnızca TBK m.20-25 denetimi uygulanır (şirket ve esnaf müşteri rehberimiz).

5- 6098 sayılı TBK m.20-25 bakımından, genel işlem koşulları: Önceden tek taraflı hazırlanıp çok sayıda sözleşmede kullanılmak üzere karşı tarafa sunulan kayıtlar genel işlem koşuludur. Bu kayıtların her birinin tartışılarak kabul edildiğine ilişkin sözleşme cümleleri, tek başına onları genel işlem koşulu olmaktan çıkarmaz (TBK m.20/3).

Haksız şart denetiminin genel kuralları ve Yönetmelik ekindeki listenin tamamı tüketici sözleşmesinde haksız şart rehberimizde, genel işlem koşullarının ayrıntısı ise genel işlem koşulları yazımızda anlatılmıştır. Bu yazı, bu kuralları tasarruf finansman sözleşmesinin kendine özgü kayıtlarına uygular.

Mevzuattan Alınan Kayıt ile Mevzuatı Aşan Kayıt: Yargıtay’ın 2026 Ölçütü

Tasarruf finansmanda haksız şart tartışmasının en önemli dayanağı, Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 04.05.2026 tarihli, E.2026/2876, K.2026/2703 sayılı kanun yararına bozma kararıdır. Karar 18.08.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Olayda müşteri 30.09.2023’te kurduğu sözleşmeyi 23.10.2024’te feshetmiş, organizasyon ücreti dâhil ödediklerinin iadesi için tüketici hakem heyetine başvurmuş ve lehine karar almıştır. Şirketin itirazı üzerine yerel tüketici mahkemesi de kesin nitelikteki kararıyla organizasyon ücretinin bir kısmının iadesini içerecek şekilde müşteri lehine hüküm kurmuş; Yargıtay, Adalet Bakanlığının kanun yararına temyiz istemi üzerine bu mahkeme kararını bozmuştur.

1- 6361 m.39/A/4 bakımından, organizasyon ücreti: Yargıtay, fesihte iade yükümlülüğünün kanunla organizasyon ücreti dışındaki birikimle sınırlandığını ve bu ücretin kısmen dahi iade edilemeyeceğini belirtmiştir. Anayasa Mahkemesi de aynı kuralı 05.11.2024 tarihli, E.2024/114, K.2024/186 sayılı kararıyla Anayasa’ya aykırı bulmamıştır (RG 31.12.2024). Bu nedenle sözleşmedeki “fesihte organizasyon ücreti iade edilmez” kaydı haksız şart değildir; kanunun kendisini tekrar eder.

2- TKHK m.5 bakımından, mevzuattaki iade süresi: Yargıtay, mevzuatta öngörülen iade süresinin sözleşmeye aynen alınmasının haksız şart anlamında dengesizlik yaratmadığını, çünkü sürenin Kanunun Kurula bıraktığı yetkiye dayanan düzenlemeden geldiğini kabul etmiştir. Olaydaki fesih 2024 yılında yapıldığından o tarihteki altı aylık süre uygulanmıştır; 30.05.2025 tarihli değişiklikten sonra bu süre altmış gündür.

3- Kararın tersinden okunması bakımından: Ölçüt, kaydın mevzuatı aynen yansıtıp yansıtmadığıdır. Mevzuattaki altmış günlük süre yerine daha uzun bir süre, organizasyon ücreti dışında bir kesinti veya Kanunda yer almayan bir ödeme yükümlülüğü öngören kayıt, artık mevzuatın tekrarı değildir. Bu kayıtlar hem Yönetmeliğin açık hükümlerine aykırılık hem de haksız şart yönünden denetlenir.

Kararın iade süresine ve hukuki yarara ilişkin sonuçları iade rehberimizde ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Bu karar, organizasyon ücreti tartışmasını kapatmış; ancak diğer kayıtların denetimini kapatmamıştır. Aşağıdaki bölümler bu kayıtları tek tek ele alır.

Sözleşme Kurulurken: Bilgilendirme, Şekil ve Sözleşme Örneği

Haksız şart incelemesi, çoğu zaman kaydın içeriğinden önce, kaydın sözleşmeye hiç girip girmediği sorusuyla başlar. Müşteriye gösterilmeyen, sonradan gönderilen veya internet sitesine yönlendirilen koşullar bu aşamada elenebilir.

1- Yönetmelik m.16/5 bakımından, ön bilgilendirme formu: Şirket, sözleşmenin kurulmasından en az bir gün önce, sözleşmede yer alması zorunlu hususları içeren bir ön bilgilendirme formunu müşteriye iletmekle yükümlüdür. Bilgilendirme formlarında tarih ve devam eden belge numarasının yer alması zorunludur. Formun imza günü verilmesi veya hiç verilmemesi, müşterinin şartları öğrenme imkânının bulunup bulunmadığı tartışmasında güçlü bir vakıadır.

2- 6361 m.39/A/2 bakımından, şekil: Sözleşme yazılı olarak veya uzaktan iletişim araçlarıyla kurulur. Uzaktan kurulan sözleşmelerde müşterinin hangi metni hangi tarihte onayladığı, şirketin elektronik kayıtlarıyla ispat edilir.

3- Yönetmelik m.17/5 bakımından, sözleşme örneği: Şirket, taraflar arasında kurulan sözleşmenin bir örneğini fiziken veya müşterinin onayı alınmak şartıyla uzaktan iletişim araçlarıyla müşteriye teslim etmek zorundadır. Sözleşme örneği verilmemiş müşterinin, sonradan kendisine karşı ileri sürülen kayıtlara itirazı bu yükümlülükle birlikte değerlendirilir.

4- TBK m.21/1 bakımından, yürürlük denetimi: Genel işlem koşullarının karşı taraf aleyhine olan hükümleri, düzenleyenin sözleşmenin yapılması sırasında karşı tarafa bu koşulların varlığı hakkında açıkça bilgi vermesi, içeriğini öğrenme imkânı sağlaması ve karşı tarafın bunları kabul etmesiyle sözleşmeye dâhil olur; aksi hâlde yazılmamış sayılır. Sözleşmenin niteliğine ve işin özelliğine yabancı hükümler de yazılmamış sayılır (m.21/2).

5- TKHK m.5/4 ve TBK m.23 bakımından, açıklık ve yorum: Tüketici sözleşmesindeki şartların açık ve anlaşılır bir dille yazılması gerekir. Anlamı açık olmayan veya birden çok anlama gelen kayıt, tüketici lehine ve düzenleyen aleyhine yorumlanır.

Madde Madde: Sözleşmede Karşılaşılabilecek Kayıtlar ve Değerlendirmesi

Aşağıdaki tablo, tasarruf finansman sözleşmelerinde tartışma konusu olabilecek kayıt türlerini ve bunların hangi hükümle denetlendiğini gösterir. Tablo, belirli bir şirketin sözleşmesinde bu kayıtların bulunduğu anlamına gelmez; kendi sözleşmenizi okurken kontrol listesi olarak kullanılmak üzere hazırlanmıştır.

Tablodaki kayıtların her biri, aşağıdaki bölümlerde dayandığı madde ile birlikte açıklanmıştır. Sözleşmenizde bu türden bir kayıt görüyorsanız, kaydın tam metnini ve size uygulandığını gösteren belgeyi (kesinti dekontu, şirket yazısı, ödeme planı) birlikte saklayın.

Para ve İade Kayıtları

Uyuşmazlıkların büyük kısmı, müşterinin ödediği paranın ne kadarının ve ne zaman geri verileceğine ilişkin kayıtlardan doğar. Bu alanda mevzuat ayrıntılıdır ve sözleşmenin bu ayrıntıdan müşteri aleyhine sapması mümkün değildir.

1- 6361 m.39/A/3 ve Yönetmelik m.17/8 bakımından, cayma: Müşteri, sözleşmenin kurulmasından itibaren on dört gün içinde gerekçe göstermeksizin cayabilir. Cayma hâlinde organizasyon ücreti de dâhil hiçbir kesinti yapılmaksızın yapılan bütün ödemeler, cayma kararının şirkete bildirilmesinden itibaren on dört gün içinde müşteriye iade edilir. Cayma süresinde organizasyon ücretinin “hizmet verildiği” gerekçesiyle alıkonulacağına ilişkin kayıt, bu açık hükme aykırıdır.

2- 6361 m.39/A/4 ve Yönetmelik m.17/1 bakımından, fesih: Müşteri tasarruf dönemi bitene kadar sözleşmeyi feshedebilir; şirket organizasyon ücreti dışında kalan toplam birikimi iade eder. Sözleşme tahsisattan önce sona ererse, iade süreleri saklı kalmak kaydıyla müşterinin tasarruflarını geri alma hakkı hiçbir suretle sınırlandırılamaz. “Erken fesih bedeli”, “idari masraf”, “dosya kapama ücreti” gibi adlarla birikimden kesinti öngören kayıtlar bu hükümle bağdaşmaz.

3- Yönetmelik m.17/8 bakımından, iade süresi: Fesihte iade, iade talep tarihinden itibaren azami altmış gün içinde, müşterinin veya yasal temsilcisinin kendi adına açılmış banka hesabına defaten yapılır. “Havuzun durumuna göre”, “yeni müşteri girişine bağlı olarak” veya “taksitler hâlinde” iade öngören kayıtlar hem süre hem de defaten ödeme kuralına aykırıdır.

4- Yönetmelik m.17/12 bakımından, aktarım: Müşteri farklı bir sözleşmeye mevcut sözleşmesinden yalnızca birikmiş tasarruf tutarını ve ödenmiş organizasyon ücretini aktarabilir. Aktarım hâlinde ödenmiş organizasyon ücretinin yanacağını ve yeni sözleşme için tam organizasyon ücreti alınacağını öngören kayıt, bu hükümle birlikte değerlendirilmelidir.

5- Yönetmelik m.17/11 bakımından, tutar değişikliği: Müşteri tasarruf dönemi bitene kadar yazılı olarak veya uzaktan iletişim araçlarıyla ileteceği taleple sözleşme tutarını değiştirebilir; talep on beş iş günü içinde karşılanır ve tutar artışı dışında ek ücret alınamaz.

6- 6361 m.49/A bakımından, cezai yaptırım: 39/A maddesinin üçüncü veya dördüncü fıkralarına aykırı davrananlar altı aydan iki yıla kadar hapis ve beş yüz güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Cayma veya fesih hâlinde iadeyi engelleyen sözleşme kaydı, bu suçun unsurlarını ortadan kaldırmaz.

Organizasyon ücretinin tutarı ise ayrı bir konudur. Açık ve anlaşılır biçimde yazılmışsa, fiyat ile asli edimler arasındaki denge haksız şart denetiminin konusu değildir (TKHK m.5/7). Ücretin tutarı, ön bilgilendirme formunda ve sözleşmede açıkça gösterilmemiş, başka kalemlere dağıtılmış veya sonradan artırılmışsa ise durum değişir. Satış sırasında ücretin varlığı veya niteliği konusunda yanıltılan müşterinin hakları satışta yanıltıldım yazımızda anlatılmıştır.

Tahsisat ve Tek Taraflı Değişiklik Kayıtları

Tasarruf finansman sözleşmesinin müşteri bakımından asıl edimi, koşullar gerçekleştiğinde finansman kullanma hakkıdır. Bu hakkın zamanlamasını şirketin iradesine bırakan kayıtlar, sözleşmenin dengesini doğrudan bozar.

1- Yönetmelik m.16/4-c ve ğ bakımından, tahsisat tarihinin sözleşmede yer alması: Tasarruf ve finansman dönemleri, öngörülen tahsisat tarihleri, tahsisat koşulları ve tahsisat sırasının belirlenme yöntemi sözleşmede yazılı olmak zorundadır. “Tahsisat tarihi şirket tarafından belirlenir” gibi belirsiz kayıtlar bu zorunlulukla bağdaşmaz.

2- 6361 m.15/4 bakımından, öteleme yetkisi: Tahsisat tarihleri, müşterinin talebi olmadıkça, ancak BDDK’nın denetimler sonucunda mali bünyesinde sorun tespit ettiği şirket için vereceği kararla ötelenebilir. Şirkete kendi değerlendirmesiyle tahsisatı erteleme yetkisi veren kayıt, bu kanuni sistemin dışına çıkar.

3- TBK m.24 bakımından, değiştirme yasağı: Sözleşmede yer alan ve düzenleyene tek taraflı olarak karşı taraf aleyhine değişiklik yapma veya yeni düzenleme getirme yetkisi veren kayıtlar yazılmamış sayılır. Ödeme planını, sözleşme tutarını, grup yapısını veya tahsisat sırasını şirketin tek yanlı değiştirebileceğini öngören kayıtlar bu kapsamdadır.

4- Haksız Şartlar Yönetmeliği Ek-1 (c) ve (h) bakımından: Düzenleyenin yalnızca kendi belirlediği koşullarda ifa edeceği, tüketicinin ise her hâlde ifaya zorlandığı şartlar ile sözleşmede belirtilen haklı bir sebep olmaksızın şartları tek taraflı değiştirme imkânı veren şartlar, haksız sayılan şartlar listesinde yer alır.

5- Yönetmelik m.17/9 bakımından, ödeme süresi: Şartları gerçekleşen tahsisat ödemesi, sözleşmede öngörülen tarihten itibaren on iş günü içinde satıcıya yapılır. Bu süreyi uzatan veya belirsizleştiren kayıtlar da aynı ölçütle değerlendirilir. Tahsisat gecikmesinde başvurulacak yollar tahsisat gecikmesi rehberimizde ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Teminat, Gecikme Cezası ve Temerrüt Kayıtları

Tasarruf dönemi ile finansman dönemi arasındaki ayrım, teminat ve ceza kayıtlarının değerlendirilmesinde belirleyicidir. Tasarruf döneminde müşteri kendi birikimini ödemektedir; finansman döneminde ise şirketin kullandırdığı finansmanı geri ödemektedir.

1- Yönetmelik m.17/7 bakımından, tasarruf döneminde teminat yasağı: Tasarruf dönemine ilişkin olarak sözleşme kapsamında müşteriden ipotek, rehin veya senet gibi teminatlar alınamaz. Tasarruf döneminde imzalatılan bono veya teminat senedi, bu açık yasağa aykırıdır.

2- Yönetmelik m.17/7 bakımından, ek ödeme yasağı: Aynı hükme göre tasarruf döneminde organizasyon ücreti dışında müşteriyi ödeme yükümlülüğü altına sokacak herhangi bir işlem yapılamaz. Bu nedenle tasarruf döneminde geciken taksit için gecikme cezası, gecikme faizi veya ek ücret öngören kayıtların geçerliliği bu hüküm karşısında ciddi biçimde tartışmalıdır.

3- Yönetmelik m.22/4 bakımından, finansman döneminde teminat: Tahsisattan sonra finansman konusu üzerine şirket lehine ipotek veya rehin konulması zorunludur. Bu dönemde teminat istenmesi mevzuata uygundur; tartışma teminatın varlığında değil, kapsamında ve paraya çevrilme koşullarında çıkar.

4- Yönetmelik m.16/4-j ve k bakımından, temerrüt: Tarafların temerrüdü ve tasarruf döneminde ödemelerin yapılmamasının hukuki sonuçları sözleşmede düzenlenmek zorundadır. Yönetmelik ayrıntılı bir muacceliyet kuralı koymadığından, tek taksit gecikmesinde sözleşmenin feshedileceğini ve birikimden kesinti yapılacağını öngören ağır kayıtlar, orantısız tazminat yükleyen şartlara ilişkin Ek-1 (d) ve tek yönlü fesih şartlarına ilişkin Ek-1 (e) bentleri yönünden denetlenir. Doktrinde, konut finansmanı sözleşmelerindeki temerrüt kuralının kıyasen uygulanması gerektiği de savunulmaktadır; bu kural konut finansmanı yazımızda anlatılmıştır.

Taksit ödeyemeyen müşterinin erteleme, tutar düşürme ve aktarım hakları taksit ödeyemiyorum rehberimizde ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Devir, Vefat ve Sigorta Kayıtları

1- 6361 m.12/3 ve TBK m.205 bakımından, sözleşmenin şirketçe devri: Sözleşmenin tarafı olan şirketin değişmesi, sözleşmenin devri niteliğindedir ve kural olarak devreden, devralan ve karşı tarafın anlaşmasını gerektirir. Tasarruf finansman şirketlerinin birleşme ve devir işlemleri ayrıca BDDK iznine ve müşteri yükümlülüklerinin nasıl yerine getirileceğini gösteren bir plana bağlıdır. Şirkete, müşterinin teminatlarını azaltacak şekilde ve onayı alınmadan sözleşmeyi devretme imkânı veren kayıtlar Ek-1 (m) bendi kapsamındadır. Katılımevim ve Birevim bakımından gündemde olan işlem ise pay devridir; pay devri sözleşmenin tarafını değiştirmez. Ayrıntı Emlak Katılım devri rehberimizde yer almaktadır.

2- Yönetmelik m.16/4-e bakımından, müşterinin sözleşmeyi devri ve veraset: Sözleşmenin devri ve veraset yoluyla intikali şartları sözleşmede yazılı olmak zorundadır. Müşterinin ölümüyle sözleşmenin sona ereceğini ve birikimin şirkette kalacağını öngören bir kayıt, tahsisattan önce sona eren sözleşmede tasarrufları geri alma hakkının sınırlandırılamayacağını düzenleyen Yön. m.17/1 ile bağdaşmaz. Mirasçıların hakları vefat rehberimizde anlatılmıştır.

3- Yönetmelik m.16/4-i bakımından, sigorta: Kullandırılacak finansmana ilişkin sigorta politikası, sigortalanacak tutar, müşterinin ödeyeceği prim ve müşterinin mevcut poliçelerinin kabul şartları sözleşmede yazılı olmak zorundadır. Mevcut poliçenin hangi şartla kabul edileceği yazılmadan yalnızca şirketin belirlediği sigortanın yaptırılacağını öngören kayıt, bu zorunlulukla birlikte değerlendirilmelidir.

Usul Kayıtları: Yetki, Delil, Tahkim ve Sözlü Vaatler

1- HMK m.17 ve TKHK m.73/5 bakımından, yetkili mahkeme: Yetki sözleşmesi ancak tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında yapılabilir; tüketici bu kişilerden değildir. Tüketici, davasını kendi yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde de açabilir. Hakem heyetine başvuru ise tüketicinin yerleşim yerinde veya işlemin yapıldığı yerde yapılabilir (TKHK m.68/3). Sözleşmede şirket merkezinin bulunduğu şehrin mahkemelerini yetkili kılan kayıt tüketiciyi bağlamaz. Yönetmelik de uyuşmazlık hâlinde yetkili tüketici hakem heyetinin veya mahkemenin sözleşmede gösterilmesini ister (m.16/4-n).

2- Ek-1 (n) ve HMK m.193 bakımından, delil ve ispat: Usul hukuku belirli şartlarla delil sözleşmesine izin verir (HMK m.193); ancak tüketici sözleşmesinde mevzuatta öngörülmemiş bir hakeme başvurmayı şart koşan, delilleri ölçüsüz sınırlayan veya ispat yükünü tüketiciye yükleyen şartlar haksız sayılan şartlardandır. “Şirket kayıtları kesin delil teşkil eder” türünden kayıtlar bu yönden denetlenir.

3- Ek-1 (k) bakımından, sözlü vaatler: Düzenleyen adına hareket edenlerin verdiği taahhütlere uyma yükümlülüğünü sınırlayan veya bu taahhütleri belirli bir şekle bağlayan şartlar da listede yer alır. “Satış temsilcisinin sözlü beyanları şirketi bağlamaz” kaydı, “kısa sürede ev” gibi vaatlerle yanıltılan müşterinin iddialarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Tüketici mahkemesinin görev ve yetkisine ilişkin genel kurallar tüketici mahkemesi görev ve yetki rehberimizde anlatılmıştır.

Şirketin Sık Verdiği Cevaplar ve Değerlendirmesi

1- “Sözleşme BDDK onaylı çerçeve metindir, haksız şart içermez” cevabı bakımından: Çerçeve sözleşme, BDDK’nın uygun görüşü alınarak Birlik tarafından belirlenir (Yön. m.16/2). Ancak faaliyetini kanun veya yetkili makamın izniyle yürüten kuruluşların sözleşmeleri de haksız şart denetimine tabidir (TKHK m.5/5). Ayrıca denetim, çerçeve metnin kendisinden çok, şirketin bu metne eklediği veya ondan saptığı kayıtlara yönelir. Çerçeve metni aynen yansıtan ve mevzuatla uyumlu kayıtlar için bu cevap büyük ölçüde doğrudur; mevzuatı aşan kayıtlar için değildir.

2- “İmzaladınız, bütün maddeleri kabul ettiniz” cevabı bakımından: Önceden hazırlanmış ve standart sözleşmede yer aldığı için tüketicinin içeriğine etki edemediği şartın müzakere edilmediği kabul edilir; aksini düzenleyen ispat eder (TKHK m.5/3). İmza, haksız şartı geçerli hâle getirmez.

3- “Sözleşmede her maddenin tek tek görüşüldüğü yazıyor” cevabı bakımından: Genel işlem koşullarının her birinin tartışılarak kabul edildiğine ilişkin kayıtlar, tek başına onları genel işlem koşulu olmaktan çıkarmaz (TBK m.20/3).

4- “Bu madde geçersizse sözleşmenin tamamı düşer” cevabı bakımından: Haksız şartların sözleşmede yer alması diğer hükümlerin geçerliliğini etkilemez; düzenleyen, sözleşmenin kalan hükümleriyle ayakta kalamayacağını ileri süremez (TKHK m.5/2). Müşteri, geçersiz kaydı ayıklayıp sözleşmenin geri kalanına dayanmaya devam eder.

5- “Organizasyon ücreti de haksız şarttır, onu da geri alırsınız” iddiası bakımından: Bu iddia müşteriye zarar verir. Fesihte organizasyon ücretinin iade edilmemesi kanundan gelir; Anayasa Mahkemesi kuralı Anayasa’ya uygun bulmuş, Yargıtay da ücretin kısmen dahi iade edilemeyeceğini belirtmiştir. Başvurunun bu talep üzerine kurulması, geçerli taleplerin de gölgede kalmasına yol açabilir. Organizasyon ücretini geri almanın kanuni yolu on dört günlük cayma süresidir.

6- “Mevzuattaki süre bitmeden başvurdunuz” cevabı bakımından: Bu cevap iade talebinde haklı olabilir; Yargıtay, iade süresi dolmadan yapılan başvuruda hukuki yarar bulunmadığını belirtmiştir. Buna karşılık tasarruf döneminde alınan senedin iadesi veya bir kaydın hükümsüzlüğünün tespiti gibi talepler iade süresine bağlı değildir. Kesinti yapılarak ödenen bir iadede ise eksik kalan tutar, iade süresi dolduğunda talep edilebilir hâle gelir.

Haksız Şartın Sonuçları: Hükümsüzlük, İade ve Zamanaşımı

1- TKHK m.5/2 bakımından, kesin hükümsüzlük: Tüketiciyle kurulan sözleşmede yer alan haksız şartlar kesin olarak hükümsüzdür. Hükümsüzlük başından itibaren sonuç doğurur; hakem heyeti ve mahkeme önündeki uyuşmazlıkta bunu kendiliğinden dikkate alabilir.

2- TBK m.27 bakımından, emredici hükme aykırılık: Kanunun emredici hükümlerine aykırı sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür; bir kısmının hükümsüz olması kural olarak diğer kısımları etkilemez. Kanunun ve Yönetmeliğin müşteriye tanıdığı hakları daraltan kayıtlar bu yönden de değerlendirilir.

3- TBK m.77 ve m.82 bakımından, iade ve zamanaşımı: Geçersiz bir kayda dayanılarak tahsil edilen tutarın geri istenmesi sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayandırılırsa, istem geri isteme hakkının öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde zenginleşmeden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Talebin sözleşmeden doğan bir alacak olarak nitelendirildiği durumlarda on yıllık genel süre gündeme gelir (TBK m.146). En kısa süre esas alınarak hareket etmek hak kaybını önler.

4- Temerrüt faizi bakımından: Geçersiz kesintinin iadesi talep edildiği hâlde yapılmazsa, borçlunun temerrüde düşürülmesinden itibaren temerrüt faizi istenebilir (TBK m.117, m.120). Bu nedenle iade talebinin yazılı ve tarihli yapılması önemlidir.

Haksız Şartı Nasıl İleri Sürersiniz? Başvuru Yolları

Bakanlığın denetim yetkisi, bireysel iadeyi doğrudan sağlamaz; ancak aynı matbu sözleşmeyi kullanan bütün müşteriler bakımından kaydın metinden çıkarılmasına yol açabilir. Haksız Şartlar Yönetmeliğine göre Bakanlık, haksız şartın metinden çıkarılması için düzenleyene otuz gün süre verir ve bu süre doksan güne kadar uzatılabilir. Hakem heyetine başvuru usulü hakem heyeti parasal sınır rehberimizde, hazır başvuru metni hakem heyeti başvuru dilekçesi örneğimizde, karara itiraz hakem heyeti kararına itiraz yazımızda ve dava dilekçesi tüketici mahkemesi dava dilekçesi örneğimizde anlatılmıştır.

Sözleşmenizi Okurken Kontrol Listesi

Haksız Şart Tespiti ve İade Talebi İçin Başvuru Örneği

Aşağıdaki metin, fesih sonrasında birikiminden organizasyon ücreti dışında kesinti yapılan ve iadesi altmış günü aşan bir süreye bağlanan müşteri için hazırlanmıştır. Parantez içindeki alanlar doldurulmalı, dosyaya uymayan bentler çıkarılmalıdır. Uyuşmazlık tutarı 2026 yılı için 186.000 TL’nin altındaysa başvuru tüketici hakem heyetine, üstündeyse arabuluculuk sonrasında tüketici mahkemesine yapılır.

Diğer şablonlar dilekçe örnekleri dizinimizde yer almaktadır. Sözleşmenizin değerlendirilmesi için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz; görüşmeye sözleşmenin tamamı, ön bilgilendirme formu ve ödeme kayıtlarıyla gelmeniz değerlendirmeyi hızlandırır.

Sık Yapılan Hatalar

• Organizasyon ücretini haksız şart iddiasının merkezine koymak: Fesihte bu ücretin iade edilmemesi kanundan gelir; başvuru geçerli talepler üzerine kurulmalıdır.
• Kaydın tam metnini saklamamak: Hangi maddeye dayanıldığı gösterilmeden haksızlık değerlendirmesi yapılamaz.
• Ön bilgilendirme formunu atmak: Formun tarihi ve içeriği, şartların öğrenilip öğrenilmediğinin en iyi delilidir.
• İade süresi dolmadan başvurmak: İade talebinde hukuki yarar tartışması doğar; önce süre dolmalıdır.
• Şirket merkezindeki mahkemeye gitmek zorunda olduğunu sanmak: Tüketici kendi yerleşim yerinde başvurabilir.
• Ödemeleri kendiliğinden kesmek: Kaydı geçersiz saysanız bile ödemeyi kesmek temerrüt tartışması doğurur; itirazı yazılı yapın.
• Zamanaşımını gözden kaçırmak: Sebepsiz zenginleşmeye dayalı iade talebinde öğrenmeden itibaren iki yıllık süre işler.

Sık Sorulan Sorular

Katılımevim veya Birevim sözleşmesinde haksız şart olabilir mi?

Evet. Tasarruf finansman sözleşmesi tüketici sözleşmesidir ve izinle faaliyet gösteren kuruluşların sözleşmeleri de haksız şart denetimine tabidir (TKHK m.5/5). Müzakere edilmeden konulan ve dürüstlük kuralına aykırı biçimde müşteri aleyhine dengesizlik yaratan kayıt kesin hükümsüzdür (m.5/1-2).

Sözleşme BDDK onaylı olduğu için itiraz edilemez mi?

Hayır. Çerçeve sözleşme BDDK’nın uygun görüşüyle Birlik tarafından belirlenir (Yön. m.16/2); ancak bu, şirketin eklediği veya mevzuatı aşan kayıtların denetlenmesini engellemez. Mevzuatı aynen yansıtan kayıtlar ise haksız şart sayılmaz.

Organizasyon ücretinin fesihte iade edilmemesi haksız şart mı?

Hayır. Bu kural 6361 m.39/A/4’ten gelir; Anayasa Mahkemesi E.2024/114 K.2024/186 sayılı kararla kuralı Anayasa’ya uygun bulmuş, Yargıtay 3. HD de 04.05.2026 tarihli kararla ücretin kısmen dahi iade edilemeyeceğini belirtmiştir.

Organizasyon ücretini geri almanın bir yolu var mı?

Sözleşmenin kurulmasından itibaren on dört gün içinde cayma hakkı kullanılırsa organizasyon ücreti dâhil bütün ödemeler on dört gün içinde iade edilir (6361 m.39/A/3; Yön. m.17/8). Satışta yanıltılma iddiası ise ayrı bir hukuki yoldur.

Fesihte birikimimden kesinti yapılabilir mi?

Hayır. Şirket organizasyon ücreti dışında kalan toplam birikimi iade eder (m.39/A/4) ve tahsisattan önce sona eren sözleşmede tasarrufları geri alma hakkı hiçbir suretle sınırlandırılamaz (Yön. m.17/1).

Sözleşmemde iade süresi altı ay yazıyor; hangisi geçerli?

30.05.2025 tarihli değişiklikten sonra fesihte iade, iade talep tarihinden itibaren azami altmış gün içinde yapılır (Yön. m.17/8). Değişiklikten önce yapılmış fesihlerde o tarihteki süre uygulanabilir; bu nedenle fesih tarihinizi kontrol edin.

Tasarruf döneminde senet imzalatılabilir mi?

Hayır. Tasarruf dönemine ilişkin olarak müşteriden ipotek, rehin veya senet gibi teminatlar alınamaz (Yön. m.17/7). Finansman döneminde ise finansman konusu üzerine ipotek veya rehin konulması zorunludur (m.22/4).

Taksidimi geciktirdim; gecikme cezası alınabilir mi?

Tasarruf döneminde organizasyon ücreti dışında müşteriyi ödeme yükümlülüğü altına sokacak işlem yapılamaz (Yön. m.17/7). Bu nedenle tasarruf dönemindeki gecikme cezası kayıtlarının geçerliliği ciddi biçimde tartışmalıdır.

Şirket tahsisat tarihimi tek taraflı erteleyebilir mi?

Tahsisat tarihi, müşterinin talebi olmadıkça ancak BDDK’nın mali bünyesinde sorun tespit ettiği şirket için vereceği kararla ötelenebilir (6361 m.15/4). Şirkete tek taraflı erteleme yetkisi veren kayıt TBK m.24 ve Ek-1 (c), (h) yönünden denetlenir.

Şirket ödeme planımı veya sözleşme tutarımı değiştirebilir mi?

Sözleşme tutarı müşterinin yazılı veya uzaktan iletişim araçlarıyla ileteceği taleple değiştirilir (Yön. m.17/11). Düzenleyene tek taraflı değişiklik yetkisi veren kayıtlar yazılmamış sayılır (TBK m.24).

Sözleşmedeki yetkili mahkeme maddesi beni bağlar mı?

Hayır. Yetki sözleşmesi yalnızca tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında yapılabilir (HMK m.17). Tüketici kendi yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde dava açabilir (TKHK m.73/5); hakem heyetine yerleşim yerinde veya işlemin yapıldığı yerde başvurabilir (m.68/3).

Ön bilgilendirme formu verilmedi; bunun bir sonucu var mı?

Şirket, sözleşmeden en az bir gün önce, tarihli ve belge numaralı ön bilgilendirme formunu iletmekle yükümlüdür (Yön. m.16/5). Form verilmemişse, genel işlem koşullarının sözleşmeye girip girmediği (TBK m.21/1) ve şartların açık ve anlaşılır olup olmadığı tartışmasında bu durum önem kazanır.

Haksız şart varsa sözleşmenin tamamı geçersiz olur mu?

Hayır. Haksız şart kesin hükümsüzdür; sözleşmenin diğer hükümleri geçerliliğini korur ve düzenleyen, sözleşmenin kalan hükümleriyle ayakta kalamayacağını ileri süremez (TKHK m.5/2).

Haksız kesintiyi geri istemek için ne kadar sürem var?

Sebepsiz zenginleşmeye dayalı iade talebinde geri isteme hakkının öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde on yıl (TBK m.82); sözleşmeden doğan alacak olarak nitelendirilirse on yıl (TBK m.146). En kısa süre esas alınarak hareket edilmelidir.

Nereye başvurmalıyım?

2026 yılında 186.000 TL’nin altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine, üstündekilerde arabuluculuktan sonra tüketici mahkemesine başvurulur (TKHK m.68, m.73/A). Matbu sözleşmedeki genel bir kayıt için Ticaret Bakanlığına şikâyet de yapılabilir (TKHK m.5/8).

Aktarımda ödediğim organizasyon ücreti yanar mı?

Müşteri farklı bir sözleşmeye birikmiş tasarruf tutarını ve ödenmiş organizasyon ücretini aktarabilir (Yön. m.17/12). Aktarımda ödenmiş ücretin kaybedileceğini öngören kayıt bu hükümle birlikte değerlendirilmelidir.

Satış temsilcisinin söyledikleri sözleşmede yok; dayanabilir miyim?

Düzenleyen adına hareket edenlerin taahhütlerine uyma yükümlülüğünü sınırlayan şartlar haksız sayılan şartlar listesindedir (Ek-1 (k)). Sözlü vaatlerin ispatı ve yanıltmanın sonuçları satışta yanıltılma kuralları çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.

Kaydı geçersiz buluyorum; ödemeleri durdurabilir miyim?

Önerilmez. Ödemeleri kendiliğinden kesmek temerrüt tartışması doğurur. İtirazınızı yazılı yapın, gerekirse sözleşmeyi feshedin veya hakem heyetine başvurun.