Katılımevim veya Birevim Birikimime Haciz Gelir mi? 2026 — Şirketin Borcu İçin Havuz Haczedilemez (6361 m.39/B/2), Kendi Borcunuz İçin Haciz İhbarnamesi (İİK m.85, 89), Doğmamış İade Alacağı (HGK 2019/130), Tahsisatla Alınan Eve Haciz ve Meskeniyet (İİK m.82), Maaş Haczi, İtiraz ve Şikâyet Süreleri

“Katılımevim veya Birevim’deki birikimime haciz gelir mi?” sorusunun iki ayrı cevabı vardır. Şirketin kendi borçları bakımından cevap açıktır: tasarruf fon havuzu varlıkları, müşterilerin tasarruf finansman sözleşmelerinden kaynaklanan alacakları dışında, kamu alacaklarının tahsili amacı da dâhil olmak üzere haczedilemez, üzerine ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz konulamaz ve iflas masasına dâhil edilemez (6361 m.39/B/2). Şirketin vergi borcu, kredi borcu veya ortaklarının sorunları havuza uzanamaz. Müşterinin kendi borçları bakımından ise durum farklıdır: birikimin iadesini isteme hakkı müşterinin şirkete karşı bir alacağıdır ve kanunda haczedilemeyen mallar arasında sayılmamıştır (İİK m.82). Müşteri hakkında takip yapan alacaklı, şirkete haciz ihbarnamesi göndererek bu alacağı haczettirebilir (İİK m.89). Henüz fesih yapılmadığı için doğmamış olan iade alacağının haczi ise Yargıtay’ın müstakbel alacaklar için aradığı koşullar nedeniyle tartışmalıdır (HGK, 12.02.2019). Tahsisatla alınmış ev veya araç ise müşterinin malıdır; diğer alacaklılar tarafından haczedilebilir, ancak şirket lehine ipotek veya rehin önceliğini korur. Bu yazı, her iki yönü mevzuat ve içtihatla, süreleri ve atılacak adımlarla anlatır.

İki Ayrı Soru: Şirketin Alacaklıları ve Sizin Alacaklılarınız

Tasarruf finansman sisteminde para üç farklı yerde durabilir: şirketin kendi hesaplarında, müşterilerden toplanan birikimlerin oluşturduğu tasarruf fon havuzunda ve tahsisatla satın alınmış ev veya araç olarak müşterinin malvarlığında. Kanun, tasarruf fon havuzunu şirket nezdindeki birikmiş tasarruflar ve finansman geri ödemelerinden, tahsisat olarak verilmiş tutarlar ile tasarruf geri ödemeleri düşüldükten sonra kalan tutar olarak tanımlar (6361 m.3/1-m). Haciz sorusu, kimin borcu için ve hangi varlığa yönelik sorulduğuna göre farklı cevaplanır.

Şirketin Borçları İçin Havuz Haczedilemez (6361 m.39/B/2)

Havuzun korunması, Kanunun 39/B maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenmiştir:

Bu koruma, havuzun şirketin ticari riskinden ayrılmasını sağlar; ancak havuzun yeterli olduğunu garanti etmez. Şirketin faaliyet izni kaldırılarak tasfiye edilmesi hâlinde tasarruf dönemindeki sözleşmelerde finansman kullanma hakkı uygulanmaz ve tasfiye, TMSF’nin atadığı komisyon eliyle yürütülür (6361 m.50/A). Havuz koruması, bu süreçte müşterilerin birikimlerinin şirketin diğer alacaklılarıyla paylaşılmasını önleyen temel güvencedir (tasfiye rehberimiz).

Korumanın kapsamı havuz tanımıyla sınırlıdır. Havuz, birikmiş tasarruflar ve finansman geri ödemelerinden oluşur (6361 m.3/1-m); şirketin organizasyon ücreti gelirleri ve kendi sermayesi bu tanımın dışındadır ve şirketin diğer malları gibi şirketin alacaklılarının takibine açıktır. Müşteri bakımından bunun pratik bir sonucu yoktur, çünkü organizasyon ücreti fesihte zaten iade edilmez (6361 m.39/A/4). Önemli olan, müşterinin iade alacağını oluşturan birikimin havuzda yer almasıdır.

Müşterinin Borcu İçin Birikime Haciz Gelir mi?

Müşterinin kredi kartı, kredi, senet veya başka bir borcu nedeniyle hakkında icra takibi yapılıyorsa, alacaklı müşterinin malvarlığındaki bütün değerlere başvurabilir. Borçlunun kendi yedinde veya üçüncü şahısta olan taşınır mallarıyla taşınmazlarından ve alacak ve haklarından, alacaklının ana, faiz ve masraflar dâhil bütün alacaklarına yetecek miktar haczolunur (İİK m.85/1). Müşterinin şirkete karşı birikimin iadesini isteme hakkı, bu anlamda üçüncü şahıstaki bir alacaktır.

Haczedilemeyen mal ve haklar İİK m.82’de on üç bent hâlinde sayılmıştır; borçlunun haline münasip evi, ailenin ortak kullanımındaki ev eşyası ve mesleğini sürdürmesi için gerekli eşya bunlar arasındadır. Tasarruf finansman birikimi bu sayım içinde yer almaz. Maaşlar ve benzeri ödemeler ise kısmî korumaya sahiptir ve ancak geçim için gerekli miktar düşüldükten sonra, dörtte birinden az olmamak üzere haczolunabilir (İİK m.83). Birikimin konut veya taşıt edinmek amacıyla yapılmış olması, kanunda ayrıca haczedilmezlik sebebi olarak düzenlenmemiştir (haczedilemeyen mal ve haklar rehberimiz).

Haczin kapsamı da sınırsız değildir. İİK m.85/1, alacaklının ana, faiz ve masraflar dâhil bütün alacaklarına “yetecek miktarın” haczolunacağını öngörür. Takip borcu birikimden küçükse, birikimin tamamının hacizle bağlanması bu ölçüyü aşabilir; alacağı açıkça aşan haciz, icra işlemine karşı şikâyet konusu yapılabilir (İİK m.16). Bu nedenle haciz ihbarnamesinde hangi tutarın istendiği ve şirketin hangi tutarı bloke ettiği mutlaka öğrenilmelidir.

Haciz İhbarnamesi Süreci (İİK m.89)

Üçüncü kişideki alacakların haczi, haciz ihbarnamesiyle yapılır. İİK m.89/1, hamiline ait olmayan veya cirosu kabil bir senede müstenit bulunmayan alacak veya sair bir talep hakkının haczedilmesi hâlini düzenler: icra dairesi, üçüncü şahsa borcunu artık ancak icra dairesine ödeyebileceğini bildirir. Tasarruf finansman şirketi bu süreçte “üçüncü şahıs” konumundadır. İhbarnamenin tebliğinden itibaren işleyen süreler kısadır ve şirketin cevabı, müşterinin birikiminin akıbetini doğrudan etkiler.

Şirketin ihbarnameye vereceği cevap, müşterinin sözleşmesinin aşamasına göre değişebilir: fesih yapılmış ve iade bekleyen bir tutar varsa bu tutarın icra dairesine ödenmesi gündeme gelir; fesih yapılmamışsa şirket, muaccel bir borcu bulunmadığını bildirebilir veya ileride doğacak iade tutarını dosyaya bildireceğini belirtebilir. Hangi cevabın verileceği şirketin uygulamasına ve dosyanın özelliklerine bağlıdır (haciz ihbarnamesi rehberimiz; üçüncü haciz ihbarnamesi rehberimiz).

Doğmamış İade Alacağının Haczi Sorunu

Tasarruf dönemindeki bir sözleşmede müşterinin iade alacağı, müşteri sözleşmeyi feshedinceye kadar muaccel değildir; fesih hakkı müşteriye tanınmıştır ve tasarruf dönemi bitene kadar kullanılabilir (6361 m.39/A/4). Bu nedenle fesih yapılmamış bir sözleşmedeki birikim, ihbarname tarihinde ödenebilir bir alacak değil, ileride doğabilecek bir alacaktır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, müstakbel alacaklar için haciz ihbarnamesi gönderilmesinin koşullarını şöyle belirlemiştir:

Tasarruf finansman sözleşmesinde müşteri ile şirket arasında süregelen bir hukuki ilişki vardır. Ancak iade alacağı, maaş veya kira gibi devamlılık gösteren bir alacak değil, fesihle bir kez doğan bir alacaktır. Bu nedenle fesih yapılmamış bir sözleşmedeki birikimin haciz ihbarnamesiyle haczedilip haczedilemeyeceği ve alacaklının müşterinin fesih hakkını kullanıp kullanamayacağı tartışmaya açıktır. Tasarruf finansman birikimine özgü yerleşik bir Yargıtay içtihadı tespit edilememiştir; somut dosyada ihbarnamenin kapsamı, şirketin cevabı ve icra mahkemesinin değerlendirmesi belirleyici olacaktır.

Birikiminize Haciz Geldiyse Ne Yapmalısınız?

Birikime yönelik bir haciz, çoğu zaman müşterinin haberdar olmadığı bir icra takibinin sonucudur. Takibin başlangıcındaki ödeme emrinin usulüne uygun tebliğ edilip edilmediği, itiraz sürelerinin işleyip işlemediği ve borcun gerçekten var olup olmadığı ilk kontrol edilecek noktalardır.

Haciz sürecinde birikimi “kurtarmak” için sözleşmeyi aceleyle feshedip paranın başka bir hesaba aktarılmasını istemek, hacizle bağlı bir alacak üzerinde yapılan tasarruf olarak alacaklıya karşı sonuç doğurmayabilir ve yeni uyuşmazlıklara yol açabilir. Borca itiraz, menfi tespit ve ödeme emrine itiraz yolları için ödeme emrine itiraz rehberimize ve menfi tespit rehberimize bakabilirsiniz.

İhtiyati Haciz ve Kefillik

Alacaklı, icra takibini beklemeden de birikime yönelebilir. Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, mahkemeden ihtiyati haciz isteyebilir (İİK m.257). İhtiyati haciz kararı, üçüncü kişideki alacaklar bakımından da haciz ihbarnamesi yoluyla uygulanabildiğinden, müşterinin şirketteki alacağına ihtiyati haciz konulması gündeme gelebilir. Bu durumda karara itiraz ve teminat konuları ayrıca değerlendirilmelidir. Buna karşılık şirketin alacaklıları, havuza ihtiyati haciz de koyduramaz (6361 m.39/B/2).

Birikime haciz yalnızca müşterinin kendi borcundan doğmaz. Müşteri, bir yakınının kredisine kefil olmuşsa veya müşterek borçlu olarak imza atmışsa, asıl borç ödenmediğinde alacaklı kefil olan müşteri hakkında da takip yapabilir ve aynı yollarla müşterinin şirketteki alacağına başvurabilir. Kefalet sözleşmesinin geçerlilik koşulları, özellikle yazılı şekil ve kefilin sorumlu olduğu azami miktar, bu tür takiplerde ilk incelenecek noktalardır (TBK m.583).

Haciz ihbarnamesinin gelmesi, sözleşmeyi kendiliğinden sona erdirmez. Kanun, tasarruf finansman sözleşmelerinde temerrüde, sözleşmenin feshine ve tarafların hak ve yükümlülüklerine ilişkin hükümlerin asgari olarak yer almasını ister (6361 m.39/A/5; Yön. m.16/4-j). Bu nedenle haczin sözleşmeye etkisi, öncelikle sözleşmedeki temerrüt ve fesih hükümlerine göre değerlendirilir; şirketten bu konuda yazılı açıklama istenmesi yararlıdır.

Katılımevim’in borsada işlem gören payları (KTLEV) ise ayrı bir varlıktır ve tasarruf finansman birikimiyle karıştırılmamalıdır. Bir kişinin aracı kurumdaki payları, kendi borçları için üçüncü kişideki mal ve haklar gibi hacze konu olabilir; havuz koruması pay sahiplerine değil, tasarruf finansman müşterilerinin birikimlerine yöneliktir. Pay sahiplerinin hakları için KTLEV rehberimize bakabilirsiniz.

Maaş Haczi ve Taksitler

Birikime yönelik hacizden daha sık görülen durum, müşterinin maaşına haciz konulması ve taksitlerin ödenemez hâle gelmesidir. Maaşlar, borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra memurunca lüzumlu olarak takdir edilen miktar düşüldükten sonra haczolunabilir ve haczolunacak miktar dörtte birinden az olamaz (İİK m.83). Birden fazla haciz varsa sıraya konulur. Maaş haczi nedeniyle taksitleri ödeyemeyen müşteri, sözleşmesini sessizce bırakmak yerine şirketten yazılı erteleme veya sözleşme tutarının düşürülmesini istemelidir; tasarruf dönemi bitimine kadar sözleşme tutarı müşterinin talebiyle değiştirilebilir (Yön. m.17/11; maaş haczi rehberimiz).

Vergi ve Prim Borcu İçin Haciz

Müşterinin vergi veya sosyal güvenlik prim borcu varsa, tahsil 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre yapılır ve üçüncü şahıslardaki alacak ve hakların haczi için haciz bildirisi gönderilir (6183 s.K. m.79). Bu durumda da müşterinin şirketteki alacağı, özel alacaklılar bakımından anlatılan esaslara benzer biçimde hacze konu olabilir. Buna karşılık havuzun kendisi, şirketin kamu borçları için haczedilemez; 39/B/2 hükmü “kamu alacaklarının tahsili amacı da dâhil olmak üzere” haczi açıkça yasaklar. Ayrım yine aynıdır: şirketin borcu havuza uzanmaz, müşterinin borcu ise müşterinin kendi alacağına uzanabilir.

Tahsisatla Alınan Ev veya Araca Haciz

Tahsisat kullanılıp ev veya araç satın alındığında, mal müşterinin adına tescil edilir ve üzerine şirket lehine ipotek veya rehin konulur (Yön. m.22/4). Bu mal artık müşterinin malvarlığındadır; müşterinin diğer alacaklıları tarafından haczedilebilir. Haciz, şirketin önceden kurulmuş rehin hakkını ortadan kaldırmaz; malın satılması hâlinde rehin alacaklısı olan şirket, rehin hakkına göre öncelikle karşılanır ve kalan bedel diğer alacaklılara geçer.

Borçlunun haline münasip evi haczedilemez (İİK m.82/1-12). Ancak kanun, 2, 4, 5, 7 ve 12 numaralı bentlerdeki haczedilmezliğin borcun bu eşya bedelinden doğmaması hâline münhasır olduğunu ve kıymeti fazla mallarda bedelinden haline münasip bir kısmın borçluya bırakılmak üzere haczedilerek satılacağını öngörür (İİK m.82). Tasarruf finansman şirketinin alacağı evin bedelinden doğduğundan, şirkete karşı meskeniyet ileri sürülemez; şirket zaten rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip yapar ve bu yolda haciz yapılmaz. Başka bir alacaklının haczinde ise meskeniyet iddiası, haczin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla ileri sürülmelidir (İİK m.16; meskeniyet rehberimiz; meskeniyet şikâyet dilekçesi örneği).

Ev aile konutu olarak kullanılıyorsa, aile konutu şerhi ile meskeniyet farklı kurumlardır: şerh, malik eşin diğer eşin rızası olmadan evi devretmesini engeller; alacaklının haczini engellemez (aile konutu ve meskeniyet farkı rehberimiz). Finansman dönemindeki haklar ve fek işlemleri için finansman dönemi rehberimize bakabilirsiniz.

Ceza Soruşturmasında El Koyma ve Boşanmada Tedbir

Haciz dışında da birikim üzerinde kısıtlama doğabilir. Bir ceza soruşturmasında şüpheli hakkında suçun işlendiğine dair kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı hâlinde taşınmazlara, hak ve alacaklara el konulabilir (CMK m.128). Müşterinin şirketteki alacağı da bu kapsamda değerlendirilebilir; el koyma kararı şirkete bildirilirse iade ödemesi durdurulabilir (el koyma rehberimiz). Boşanma davası açıldığında ise hâkim eşlerin mallarının yönetimine ilişkin geçici önlemler alabilir (TMK m.169) ve belirli malvarlığı değerleri üzerindeki tasarrufları diğer eşin rızasına bağlayabilir (TMK m.199). Bu tedbirlerin tasarruf finansman birikimine etkisi boşanma rehberimizde anlatılmıştır.

Siz Şirketten Alacaklıysanız: Havuza Haciz

39/B/2 hükmünün istisnası, müşterilerin kendisini korur: müşterilerin tasarruf finansman sözleşmelerinden kaynaklanan alacakları için havuz varlıklarına haciz uygulanabilir. Sözleşmesini feshettiği hâlde altmış günlük sürede iadesini alamayan müşteri, ihtar ve icra takibi yoluyla alacağını takip ettiğinde havuz varlıklarına başvurabilir (iade rehberimiz). Şirketin tasfiye sürecine girmesi hâlinde ise bireysel takiplerin durumu tasfiye rejimine göre ayrıca değerlendirilir; bu süreçte tasfiye komisyonunun duyurularının izlenmesi gerekir (6361 m.50/A).

Örnek Durumlar

Aşağıdaki durumlar gerçek dosyalar değil, en sık sorulan soruları somutlaştırmak için kurgulanmış örneklerdir.

Sık Yapılan Hatalar

Dilekçe Örneği

Aşağıdaki örnek, borcun ödenmesinden sonra şirkete gönderilmiş haciz ihbarnamesinin kaldırılması ve bunun şirkete bildirilmesi için icra dairesine yapılacak başvuruyu gösterir.

Süre Tablosu

Sıkça Sorulan Sorular

Katılımevim veya Birevim’in borçları yüzünden birikimime haciz gelir mi?

Hayır. Tasarruf fon havuzu, kamu alacakları dâhil şirketin alacaklıları için haczedilemez, ihtiyati tedbir veya haciz konulamaz ve iflas masasına girmez (6361 m.39/B/2).

Havuza kimse dokunamaz mı?

Tek istisna müşterilerin sözleşmeden doğan alacaklarıdır. İadesini alamayan müşteri, alacağı için havuza haciz yoluyla başvurabilir.

Benim kredi kartı borcum yüzünden birikimime haciz gelebilir mi?

Evet, gelebilir. Birikimin iadesini isteme hakkınız şirkete karşı bir alacaktır; alacaklı haciz ihbarnamesi gönderebilir (İİK m.85, m.89).

Birikim ev almak için olduğu hâlde haczedilemez sayılmaz mı?

Hayır. Haczedilemeyen mallar İİK m.82’de sayılmıştır ve tasarruf finansman birikimi bu sayımda yer almaz.

Sözleşmemi feshetmediysem şirket parayı icraya öder mi?

Tartışmalıdır. Müstakbel alacaklar için süregelen hukuki ilişki ve devamlılık gösteren alacak aranır (HGK, 12.02.2019, 2017/12-369 E., 2019/130 K.). İade alacağı fesihle bir kez doğduğundan sonuç dosyaya göre değişir.

Haciz geldikten sonra sözleşmeyi feshedip parayı alabilir miyim?

Doğan iade alacağı hacizle bağlı olabilir ve ödeme icra dairesine yapılabilir. Aceleyle fesih yerine önce haczin kapsamını ve borcun durumunu öğrenin.

Şirket haciz ihbarnamesine itiraz etmezse ne olur?

Alacak şirketin zimmetinde sayılır ve ikinci ihbarname gönderilir (İİK m.89/3); üçüncü aşamada ödeme veya menfi tespit davası gerekir (m.89/4).

Takipten haberim yoktu; ne yapabilirim?

Ödeme emrinin tebliğini kontrol edin; usulsüz tebligat veya borcun olmaması hâlinde öğrenme tarihinden itibaren yedi gün içinde itiraz ve şikâyet yollarını değerlendirin (İİK m.62, m.16).

Borcu ödersem haciz kalkar mı?

Evet. Ödeme dekontuyla icra dairesine başvurup haczin kaldırılmasını ve bunun şirkete bildirilmesini isteyin.

Maaşıma haciz geldi, taksitleri ödeyemiyorum; ne yapmalıyım?

Maaşın dörtte birinden az olmamak üzere haciz yapılabilir (İİK m.83). Ödemeyi sessizce kesmeyin; şirketten yazılı erteleme veya sözleşme tutarının düşürülmesini isteyin (Yön. m.17/11).

Vergi borcum için birikimime haciz gelir mi?

Kamu alacağı 6183 sayılı Kanuna göre takip edilir ve üçüncü şahıslardaki alacaklar için haciz bildirisi gönderilebilir (m.79).

Tasarruf finansmanla aldığım eve başka alacaklı haciz koyabilir mi?

Evet. Ancak şirketin ipoteği önce gelir; haline münasip ev için meskeniyet iddiasını haczin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde ileri sürebilirsiniz (İİK m.82, m.16).

Şirkete karşı meskeniyet ileri sürebilir miyim?

Hayır. Haczedilmezlik, borcun malın bedelinden doğmadığı hâllere münhasırdır (İİK m.82); şirketin alacağı evin bedelinden doğar ve şirket rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip yapar.

Ceza soruşturmasında birikimime el konulabilir mi?

Kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı hâlinde hak ve alacaklara el konulabilir (CMK m.128).

Boşanma sürecinde eşim birikime tedbir koydurabilir mi?

Hâkim geçici önlemler alabilir ve tasarrufları diğer eşin rızasına bağlayabilir (TMK m.169, m.199).

Birikimimin tamamına mı haciz konur?

Haciz, alacaklının ana, faiz ve masraflar dâhil bütün alacağına yetecek miktarla sınırlıdır (İİK m.85/1). Alacağı açıkça aşan haciz için şikâyet yolu vardır (İİK m.16).

Şirkete haciz ihbarnamesi geldiğini nasıl öğrenirim?

Takip dosyasını e-Devlet veya UYAP üzerinden görüntüleyebilir, şirketten ihbarnameye verdiği cevabı ve birikim dökümünü yazılı olarak isteyebilirsiniz (Yön. m.17/5).

Şirket tasfiye edilirse havuz diğer alacaklılara gider mi?

Hayır. Havuz iflas masasına dâhil edilemez (6361 m.39/B/2); tasfiye TMSF’nin atadığı komisyon eliyle yürütülür (m.50/A).