Tüketici Mahkemesinde Görev ve Yetki (2026): 186.000 TL Sınırı, Dava Şartı Arabuluculuk, Yetkili Mahkeme ve Basit Yargılama

Tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğan davalara tüketici mahkemeleri bakar (6502 sayılı Kanun m.73/1). Ancak her tüketici uyuşmazlığı doğrudan mahkemeye götürülemez. 2026 yılında değeri 186.000 TL’nin altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur; bu değer ve üzerindeki uyuşmazlıklar hakem heyetine götürülemez (m.68/1). Mahkemeye gidilecek uyuşmazlıklarda da dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (m.73/A). Dava, davalının yerleşim yerinde, sözleşmenin ifa yerinde veya tüketicinin kendi yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde açılabilir (HMK m.6, m.10; Kanun m.73/5). Yargılama basit yargılama usulüne göre yürür (m.73/4).

Tüketici Mahkemesinin Görev Alanı

“Tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğabilecek uyuşmazlıklara ilişkin davalarda tüketici mahkemeleri görevlidir.” (6502 sayılı Kanun m.73/1)

Görevin belirlenmesinde iki tanım belirleyicidir. Tüketici, ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişidir (m.3/1-k). Tüketici işlemi ise ticari veya mesleki amaçla hareket eden gerçek veya tüzel kişiler ile tüketiciler arasında kurulan; eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekâlet, bankacılık ve benzeri sözleşmeler dâhil her türlü sözleşme ve hukuki işlemdir (m.3/1-l). Bu geniş tanım nedeniyle banka kredisi, kredi kartı, sigorta poliçesi, konut satışı, araç satışı, tatil paketi, özel okul veya kurs sözleşmesi ve abonelik uyuşmazlıklarının büyük bölümü tüketici mahkemesinde görülür.

Başka bir kanunda özel düzenleme bulunması da sonucu değiştirmez. Taraflardan birinin tüketici olduğu işlemler hakkında diğer kanunlarda hüküm bulunması, bu işlemin tüketici işlemi sayılmasını ve 6502 sayılı Kanun’un görev ve yetki hükümlerinin uygulanmasını engellemez (m.83/2). Bankacılık veya sigorta mevzuatında ayrıca düzenlenen bir uyuşmazlık da bu nedenle tüketici mahkemesinin görev alanındadır. Kredi kartı uyuşmazlıkları için kredi kartı ve tüketici mahkemesi rehberine bakabilirsiniz.

Görev dava şartıdır; mahkeme görevli olup olmadığını davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır ve görevsizse davayı usulden reddeder (HMK m.114/1-c, m.115/1-2). Bu nedenle alıcının malı işyeri için mi yoksa kişisel ihtiyacı için mi aldığı, satıcının ticari veya mesleki amaçla hareket edip etmediği dava dilekçesinde açıkça anlatılmalıdır.

Parasal Sınıra Göre Yol Haritası

Parasal sınır her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artırılır ve bin liranın küsuru dikkate alınmaz (Kanun m.68/4). 2026 tutarı Ticaret Bakanlığı’nın 23 Aralık 2025 tarihli ve 33116 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tebliği ile ilan edilmiştir. Hakem heyetine yapılacak başvurularda başvuru tarihindeki sınır esas alınır (Tüketici Hakem Heyetleri Yönetmeliği m.6/3). Tek bir uyuşmazlığın değeri sınırı aşıyorsa, sınırı aşan kısımdan feragat edilerek hakem heyetine başvurulabilir; ancak feragat edilen kısım için bir daha hakem heyetine gidilemez (m.6/4). Parasal sınırın ayrıntıları için 2026 parasal sınır, iki yolun karşılaştırması için tüketici uyuşmazlığında başvuru yolu rehberine bakabilirsiniz.

Hakem Heyeti Aşaması ve Mahkemeyle İlişkisi

Hakem heyetine başvuru, tüketicinin yerleşim yerindeki veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki heyete yapılır. Heyet bulunmayan yerlerde başvuru ilçe kaymakamlığına yapılır ve yetkili heyete iletilir (Kanun m.68/3). Başvurular en geç altı ay içinde karara bağlanır; başvurunun niteliğine göre bu süre en fazla üç ay uzatılabilir (Yönetmelik m.21/1). Heyet uyuşmazlığa ilişkin her türlü bilgi ve belgeyi taraflardan ve ilgili kurumlardan isteyebilir (Kanun m.69).

İtiraz süresi 7499 sayılı Kanun’la “on beş gün”den “iki hafta”ya çevrilmiştir. İtiraz davası dava şartı arabuluculuğa tabi değildir (m.73/A-1-b). Ayrıntılar için hakem heyeti kararına itiraz ve hakem heyeti kararının icrası rehberlerine; başvuru için hakem heyeti başvuru dilekçesi örneğine bakabilirsiniz.

Dava Şartı Olarak Arabuluculuk

“Tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.” (6502 sayılı Kanun m.73/A-1)

Bu şart 7251 sayılı Kanun’la 2020 yılında getirilmiştir. Kural yürürlüğe girdiği tarihte ilk derece mahkemelerinde, bölge adliye mahkemelerinde ve Yargıtay’da görülmekte olan davalara uygulanmaz (Geçici m.2). Arabulucuya başvurulmadan dava açıldığı anlaşılırsa, mahkeme herhangi bir işlem yapmadan davayı dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddeder. Son tutanak dava dilekçesine eklenmemişse bir haftalık kesin süre verilir; bu sürede sunulmazsa dava yine usulden reddedilir (HAK m.18/A-2).

Tüketici bakımından en önemli güvence, ilk toplantıya mazeretsiz katılmama yaptırımının tüketici aleyhine uygulanmamasıdır. Satıcı veya banka ilk toplantıya katılmazsa bu durum son tutanağa yazılır. Karşı taraf davada haklı çıksa bile yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulabilir.

Yetkili Mahkeme

“Tüketici davaları, tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki tüketici mahkemesinde de açılabilir.” (6502 sayılı Kanun m.73/5)

Kanun’daki “de açılabilir” ifadesi tüketiciye seçimlik bir imkân tanır; tüketici genel yetki kurallarından biriyle kendi yerleşim yeri arasında seçim yapar. Sözleşmelerde sıkça görülen “uyuşmazlıklarda İstanbul mahkemeleri yetkilidir” kaydı tüketiciyi bağlamaz; çünkü yetki sözleşmesi yalnızca tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında yapılabilir (HMK m.17). Buna karşılık tüketici davalarındaki yetki kesin yetki değildir. Davalı yetki itirazını cevap dilekçesinde ileri sürmelidir; süresinde ve usulüne uygun itiraz edilmezse davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelir (HMK m.19/2, 19/4).

Tüketici mahkemesi bulunmayan yerlerde tüketici davalarına uygulamada asliye hukuk mahkemesi tüketici mahkemesi sıfatıyla bakar. Bu durumda da 6502 sayılı Kanun ve basit yargılama usulü uygulanır. Hangi mahkemenin görevlendirildiği adliyeden öğrenilmeli; dava dilekçesinin başlığı buna göre yazılmalıdır.

İcra Takibi, Menfi Tespit ve Geçici Hukuki Koruma

Tüketici uyuşmazlıkları çoğu zaman bir icra takibiyle birlikte ortaya çıkar. Görevin belirlenmesinde takibin varlığı değil, alacağın dayandığı ilişki esas alınır. Tüketici işleminden doğan bir alacak için yapılan takibe itiraz edilirse, alacaklının itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde açacağı itirazın iptali davası genel hükümlere göre görülür (İİK m.67/1). Alacak tüketici işleminden doğduğunda bu dava da tüketici mahkemesinin görev alanına girer. İtirazın kaldırılması talepleri ise icra mahkemesinde incelenir. Tüketici, takipten önce veya takip sırasında borçlu olmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir (İİK m.72/1). Bu dava da tüketici işleminden doğan borçlarda tüketici mahkemesinde görülür ve değerine göre hakem heyeti veya arabuluculuk kuralları ayrıca değerlendirilir.

İhtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve delil tespiti gibi geçici hukuki koruma talepleri de basit yargılama usulüne tabidir (HMK m.316/1-c). Dava açılmadan önce ihtiyati tedbir kararı alınmışsa, tedbirden sonra dava açma süresi arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar işlemez (HAK m.18/A-16). Arabulucuya başvuran tüketici aleyhine başvurudan sonra uyuşmazlık konusuyla ilgili icra takibi yapılırsa, tüketici son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde menfi tespit davası açıp talep ettiğinde, İİK m.72/2’deki takibin durdurulmasına ilişkin tedbir hükmünden yararlanır (HAK m.18/A-16). Borcu olmadığını ispatlamak isteyen tüketici için menfi tespit davası rehberi ayrıntılı bilgi içerir.

Genel Nitelikteki Davalar ve Seri Ayıplı Mal

Bakanlık, tüketici örgütleri ve ilgili kamu kurumları; haksız ticari uygulamalar ve ticari reklamlar dışında, genel olarak tüketicileri ilgilendiren ve Kanun’a aykırı bir durumun doğma tehlikesi bulunan hâllerde tedbir, tespit, önleme veya durdurma davası açabilir (Kanun m.73/6). Bu davalarda davacı kararın yayımlanmasını isteyebilir; talep kabul edilirse karar, masrafı davalıdan alınmak üzere ülke düzeyinde yayımlanan en az üç gazetede ilan edilir (m.73/7). Tüketici mahkemelerinin kesinleşmiş kararları UYAP üzerinden Bakanlığa iletilir (m.73/8).

Satışa sunulan bir seri malın ayıplı olduğunun tespiti, üretiminin veya satışının durdurulması, ayıbın giderilmesi ve malın toplatılması için Bakanlık, tüketiciler veya tüketici örgütleri dava açabilir (m.74/1). Mahkeme ayıbın niteliğine göre satışı geçici olarak durdurabilir veya ayıbın giderilmesine karar verebilir. Üretici veya ithalatçı kararın tebliğinden itibaren en geç üç ay içinde ayıbı gidermekle yükümlüdür; giderilemiyorsa mal toplanır (m.74/2). Bu davalar da dava şartı arabuluculuğa tabi değildir (m.73/A-1-ç). Tüketicinin kendi zararı için dava ve tazminat hakları saklıdır.

Uyuşmazlığın Değeri Nasıl Belirlenir?

Hangi mercie gidileceği uyuşmazlığın değerine bağlı olduğundan, değerin doğru belirlenmesi ilk adımdır. Değer, tüketicinin kullandığı hakkın parasal karşılığıdır. Sözleşmeden dönmede iadesi istenen bedel, bedel indiriminde istenen indirim tutarı, ücretsiz onarımda onarımın bedeli, misliyle değişimde malın bedeli ve tazminat talebinde istenen tutar esas alınır. Birden fazla talep aynı uyuşmazlıktan doğuyorsa bunların toplamı değerlendirilir. Hakem heyetinde başvuru tarihindeki sınır esas alındığından (Hakem Heyetleri Yön. m.6/3), yıl sonuna yakın uyuşmazlıklarda başvurunun hangi yıl yapılacağı sonucu değiştirebilir. Sınırı aşan talepte feragat yoluyla hakem heyetine başvurmak mümkündür (m.6/4); ancak bu tercih, feragat edilen kısmın bir daha istenememesi sonucunu doğurduğu için dikkatle yapılmalıdır.

Yargılama Usulü: Basit Yargılama

Tüketici mahkemelerinde davalar Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun Altıncı Kısmı’ndaki basit yargılama usulüne göre yürütülür (Kanun m.73/4). Bu usulün tüketici için anlamı, davanın dilekçe aşamasında hazırlıklı açılması gerektiğidir.

İddianın genişletilmesi yasağı dava açılmasıyla başladığından, sonradan akla gelen talepler ve eklenmek istenen deliller çoğu zaman kabul edilmez. Ayıplı mal davalarında bilirkişi incelemesinin konusu, seçimlik hakkın hangisi olduğu ve talep edilen tutar dava dilekçesinde netleştirilmelidir. Delillerin kaybolma tehlikesi varsa dava açılmadan önce delil tespiti istenebilir; ayrıntılar için delil tespiti ve bilirkişi rehberine, seçimlik haklar için ayıplı malda seçimlik haklar rehberine bakabilirsiniz.

Harç, Gider ve Vekâlet Ücreti

Tüketici mahkemeleri nezdinde Bakanlık, tüketiciler ve tüketici örgütleri tarafından açılan davalar Harçlar Kanunu’nda düzenlenen harçlardan muaftır (Kanun m.73/2). Muafiyet davayı açan tarafa bağlıdır. Satıcı, banka veya sağlayıcı tarafından tüketiciye karşı açılan davalarda ya da onların hakem heyeti kararına itirazında harç alınır. Harç muafiyeti tebligat ve bilirkişi gibi masraflar için yatırılan gider avansını kapsamaz. Gider avansının yatırılmaması dava şartı eksikliğidir (HMK m.114/1-g).

Bu tablo özellikle karşı tarafın itiraz davası açtığı dosyalarda önemlidir. Tüketici lehine verilmiş karar iptal edilirse nispi vekâlet ücreti riski doğar. Bu nedenle itiraz davasında, hakem heyeti kararının dayanakları ve deliller cevap dilekçesinde eksiksiz ortaya konulmalıdır.

Kanun Yolları ve 2026 Parasal Sınırları

HMK Ek m.1/2’de 7550 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikle istinaf ve temyiz sınırlarında davanın açıldığı tarihteki tutar esas alınır. 2024 veya 2025 yılında açılmış bir davada 2026 tutarları değil, dava tarihindeki tutarlar uygulanır. Ayrıntılar için 2026 yargıda parasal sınırlar yazısına bakabilirsiniz.

Tüketici Mahkemesinde Avukatla Temsil

Tüketici mahkemesinde ve hakem heyetinde avukatla temsil zorunlu değildir; tüketici davasını kendisi açıp takip edebilir. Ancak basit yargılama usulünde iddianın genişletilmesi yasağının dava açılmasıyla başlaması, delillerin dilekçeyle birlikte bildirilme zorunluluğu ve dava şartı arabuluculuk kuralları, dilekçenin ilk seferde eksiksiz hazırlanmasını gerektirir. Konut, araç veya yüksek tutarlı kredi uyuşmazlıklarında bilirkişi incelemesinin konusu ve seçimlik hakların doğru belirlenmesi sonucu doğrudan etkiler. Hakem heyetinde vekâlet ücretine hükmedilemediğini (Kanun m.70/1), mahkemede ise davayı kaybeden tarafın karşı tarafın vekâlet ücretini ödeyebileceğini de hesaba katmak gerekir.

Dava Açmadan Önce Kontrol Listesi

1. Tüketici miyim? Malı veya hizmeti ticari ya da mesleki olmayan bir amaçla aldığınızı belgeleyin (Kanun m.3/1-k).
2. Değer ne? Talep edilen tutarı hesaplayın; 186.000 TL’nin altındaysa hakem heyetine gidin (m.68/1).
3. Arabuluculuk gerekli mi? İstisnalara bakın; gerekliyse yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki büroya başvurun (m.73/A; HAK m.18/A-4).
4. Hangi mahkeme? Kendi yerleşim yerinizi, davalının yerleşim yerini veya ifa yerini seçin (m.73/5; HMK m.6, 10).
5. Süreler. Ayıp için iki yıllık zamanaşımını (konutta beş yıl) kontrol edin (Kanun m.12). Arabuluculuk süresince zamanaşımı durur (HAK m.18/A-15).
6. Deliller. Bütün belgeleri dilekçeye ekleyin; başka yerden getirtilecek belgelerin nerede olduğunu yazın (HMK m.318).

Tüketici Mahkemesine Dava Dilekçesi Örneği (Başlık ve Usul Kısımları)

Aşağıdaki örnek, arabuluculuk sonrası açılan bir davada dilekçenin başlık ve usule ilişkin bölümlerini göstermektedir. Esasa ilişkin açıklamalar uyuşmazlığa göre yazılır; konuya özel örnekler için ayıplı ve eksik konut dava dilekçesi ve ön ödemeli konuttan dönme dava dilekçesi sayfalarına bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

Tüketici mahkemesi ve hakem heyeti süreçlerinde Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz. Borcun bulunmadığının tespiti için açılacak davalarda menfi tespit davası, çekişmesiz yargı işlerinde görev ve yetki için çekişmesiz yargı rehberlerine bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Tüketici mahkemesinin görev alanı nedir?

Tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğan bütün uyuşmazlıklar (6502 sayılı Kanun m.73/1).

Kimler tüketici sayılır?

Ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişiler (m.3/1-k).

Banka ve sigorta uyuşmazlıkları tüketici mahkemesinde mi görülür?

Evet. Bankacılık ve sigorta sözleşmeleri de tüketici işlemidir; başka kanunda düzenleme bulunması bunu değiştirmez (m.3/1-l, m.83/2).

2026 hakem heyeti sınırı ne kadar?

186.000 TL. Bu tutarın altında hakem heyetine başvuru zorunlu, üzerinde ise yasaktır (m.68/1).

Sınırı biraz aşan uyuşmazlıkta hakem heyetine gidebilir miyim?

Evet; sınırı aşan kısımdan feragat ederek. Feragat edilen kısım için tekrar başvuru yapılamaz (Hakem Heyetleri Yön. m.6/4).

Hangi tarihteki sınır esas alınır?

Hakem heyetinde başvuru tarihindeki sınır (Yön. m.6/3).

Arabuluculuk her tüketici davasında zorunlu mu?

Hayır. Hakem heyeti görevindeki uyuşmazlıklar, itiraz davaları, genel davalar, toplatma davaları ve taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklar istisnadır (m.73/A-1).

Arabuluculuk ne kadar sürer?

Görevlendirmeden itibaren üç hafta; zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatılabilir (HAK m.18/A-9).

Arabuluculuk ücretini tüketici öder mi?

Anlaşma sağlanamazsa tüketicinin payı Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır (m.73/A-3).

Arabuluculuk zamanaşımını etkiler mi?

Evet. Başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur (HAK m.18/A-15).

Davayı hangi şehirde açabilirim?

Davalının yerleşim yerinde, sözleşmenin ifa yerinde veya kendi yerleşim yerinizdeki tüketici mahkemesinde (HMK m.6, 10; Kanun m.73/5).

Sözleşmedeki yetki kaydı beni bağlar mı?

Hayır. Yetki sözleşmesini yalnızca tacirler ve kamu tüzel kişileri yapabilir (HMK m.17).

Tüketici mahkemesinde hangi usul uygulanır?

Basit yargılama usulü (Kanun m.73/4; HMK m.316-322).

Cevap süresi ne kadar?

Tebliğden itibaren iki hafta; bir defaya mahsus en fazla iki hafta ek süre verilebilir (HMK m.317/2).

Hakem heyeti kararına itiraz süresi nedir?

Tebliğden itibaren iki hafta (Kanun m.70/3).

İtiraz üzerine verilen karar temyiz edilebilir mi?

Hayır, kesindir (m.70/5).

2026 istinaf sınırı nedir?

50.000 TL; bu tutarı geçmeyen malvarlığı davalarındaki kararlar kesindir (HMK m.341/2).

2026 temyiz sınırı nedir?

682.000 TL (HMK m.362/1-a).

Tüketici dava açarken harç öder mi?

Tüketicinin tüketici mahkemesinde açtığı davalar harçtan muaftır; gider avansı ayrıca yatırılır (Kanun m.73/2; HMK m.114/1-g).

Tüketici mahkemesi olmayan yerde nereye dava açılır?

Uygulamada asliye hukuk mahkemesi tüketici mahkemesi sıfatıyla bakar.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlıkta güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.

Mevzuat kontrolü: 6502 sayılı Kanun m.3, 68-73/A ve 83; Tüketici Hakem Heyetleri Yönetmeliği m.6 ve 21; 6325 sayılı Kanun m.18/A; 6100 sayılı HMK m.6, 10, 17, 19, 114-115, 316-322, 341 ve 362 hükümleri 23 Eylül 2026 itibarıyla güncel metinler üzerinden kontrol edilmiştir.