Katılım Fonu Tasfiyesi 2026: Kira Sertifikası, Katılma Hesabı, Vaad Sözleşmesi ve Murabaha — III-52.1 m.6/1-c ile Rehber 1.5, 1.6, 4.2.3 ve 4.2.10 Kapsamında Yatırımcının Konumu

Tasfiye listesinde unvanında "katılım" geçen fonlar iki ayrı rejime tabidir: para piyasası katılım fonları III-52.1 sayılı Tebliğ m.6/1-c kapsamında katılım şemsiye fonuna bağlıdır ve m.17-24’teki sınırlamaların tamamına tabidir; katılım hisse senedi serbest fonlar ise serbest şemsiye fona bağlıdır ve m.25/1 uyarınca bu sınırlamalara tabi değildir. Unvandaki "katılım" ibaresi portföy rejimini değil, Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber’in 1.6 numaralı bölümünden doğan ayrı bir uygunluk yükümlülüğünü gösterir: onaylı endeks veya danışman ya da danışma kurulu onayı, izahnamede ilan, mahzurlu gelirin arındırılması ve beş iş günü içinde KAP açıklaması. Yazı bu iki tipi karşılaştırıyor; kira sertifikasında derecelendirme şartının kime uygulanacağını (Rehber 1.5), 5411 sayılı Kanun m.3 uyarınca anaparanın aynen geri ödenmesinin garanti edilmediği katılma hesabını, Rehber 4.2.3/2’deki vaad sözleşmesi şartlarını ve 28.08.2026 tarihli Kurul kararıyla eklenen Rehber 4.2.10 murabaha düzenlemesini, parası tasfiyede kalan yatırımcının hukuki konumu bakımından ele alıyor. Yatırım tavsiyesi değildir.

Önce Net Cevap: Listede İki Ayrı Katılım Fonu Tipi Var

Tasfiye listesinde unvanında “katılım” geçen fonlar iki farklı hukuki rejime tabidir ve bu ayrım yatırımcının konumunu doğrudan etkiler. Birinci grup, para piyasası katılım fonlarıdır: Tera, Pusula ve Hedef Portföy’ün para piyasası katılım fonları bu gruptadır. Bunlar serbest fon değildir; III-52.1 sayılı Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği’nin 17 ila 24. maddelerindeki sınırlamaların tamamına tabidir ve katılma payları nitelikli yatırımcı şartı aranmadan satılır.

İkinci grup, katılım hisse senedi serbest fonlardır: Pusula Portföy İkinci Katılım Hisse Senedi Serbest Fon, Atlas Portföy Katılım ve İkinci Katılım Hisse Senedi Serbest Fonlar, Hedef Portföy İkinci Katılım Hisse Senedi Serbest Fon gibi. Bunlar Tebliğ m.6/1-d anlamında serbest şemsiye fona bağlıdır; yalnızca nitelikli yatırımcıya satılır ve m.25/1 uyarınca 17 ila 24. maddelerdeki sınırlamalara tabi değildir.

Buradan çıkan sonuç şudur: unvandaki “katılım” ibaresi, fonun hangi portföy sınırlamalarına tabi olduğunu göstermez. Bu ibare faizsizlik ve katılım finans ilkelerine uygunluğa ilişkin ayrı bir yükümlülük yaratır; portföy rejimini belirleyen ise fonun serbest olup olmadığıdır. Fon gruplarının genel karşılaştırması tasfiye edilen fonlarda hangi yatırımcı avantajlı, serbest olmayan para piyasası fonlarının kuralları ise para piyasası fonu tasfiyesi yazımızda ele alındı.

Katılım Şemsiye Fonunun Hukuki Tanımı

Tebliğ m.6/1-c, katılım şemsiye fonunu portföyünün tamamı devamlı olarak kira sertifikaları, katılma hesapları, ortaklık payları, altın ve diğer kıymetli madenler ile Kurulca uygun görülen diğer faize dayalı olmayan para ve sermaye piyasası araçlarından oluşan fonları kapsayan şemsiye fon olarak tanımlar.

Bu tanım bir varlık listesi üzerinden kurulur. Katılım fonunun portföyüne devlet tahvili, hazine bonosu, özel sektör tahvili, finansman bonosu, ters repo ve vadeli mevduat gibi faize dayalı araçlar girmez. Bunların yerini kira sertifikaları, katılma hesapları, vaad sözleşmeleri ve 28.08.2026 tarihli Kurul kararıyla Rehber’e eklenen murabaha işlemleri alır.

Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber’in 1.5 numaralı bölümü, bu şemsiye fona bağlı olarak “para piyasası katılım fonu” ve “kısa vadeli kira sertifikaları katılım fonu” ihraç edilebileceğini belirtir. Aynı bölüme göre para piyasası fonları ile kısa vadeli borçlanma araçları fonlarına ilişkin olarak Tebliğ’de ve Rehber’de yer alan hükümler bu fonlar için de kıyasen uygulanır; söz konusu fonlar, Tebliğ’in Ek/4’ündeki tabloda para piyasası fonları ile kısa vadeli borçlanma araçları fonları için belirlenmiş azami fon toplam gider oranına ilişkin sınırlamalara tabidir.

Kıyasen uygulama kaydı, para piyasası katılım fonunun 184 gün ve 45 gün kurallarına tabi olduğu anlamına gelir. Tebliğ m.6/1-b uyarınca para piyasası fonunun portföyünün tamamı devamlı olarak vadesine en fazla 184 gün kalmış, likiditesi yüksek araçlardan oluşur ve portföyün günlük hesaplanan ağırlıklı ortalama vadesi 45 günü aşamaz. m.20/2 uyarınca da vadeye kalan gün sayısı hesaplanamayan varlıklar bu fonların portföyüne dâhil edilemez.

“Katılım” İbaresinin Hukuki Karşılığı: Rehber 1.6

Unvanında katılım ifadesi geçen fonlara özgü yükümlülükler, Rehber’in 1.6 numaralı bölümünde düzenlenmiştir. Bu bölüm 24.09.2020 tarihli ve 60/1183 sayılı Kurul kararıyla eklenmiş, 21.11.2024 tarihli ve 60/1696 sayılı kararla değiştirilmiştir.

Buna göre unvanında katılım ifadesi geçen fonların portföylerine dâhil edilecek ortaklık paylarının, faizsiz ve katılım finans ilkelerine uygunluğu onaylanmış endekslerde yer alan paylardan seçilmesi ve/veya uygunluğunun bir danışman ya da danışma kurulu tarafından onaylanmış olması zorunludur. Rehber bu endekslere örnek olarak Borsa İstanbul’un hesapladığı Katılım 30 ve Katılım 50 endeksleri ile Ziraat Portföy Katılım Endeksi’ni gösterir. Aynı şart, portföye dâhil edilecek kira sertifikaları, katılma hesapları, altın ve diğer kıymetli madenler ile vaad sözleşmeleri haricindeki para ve sermaye piyasası araçları için de esastır.

Danışman veya danışma kurulundan hizmet alınması hâlinde Rehber iki şey daha ister. Birincisi, fon izahnamesinin ekinde veya fonun KAP sayfasında danışmanın kim olduğuna, danışma kurulunun kimlerden oluştuğuna, bunların faizsiz ve katılım finans alanındaki bilgi ve tecrübesine ilişkin bilgiler ile danışmanın veya kurulun çalışma ilkelerine yer verilir. İkincisi, mahzurlu gelirin arındırılmasına ilişkin bilgilere izahnamede yer verilmesi ve bu işlem için danışmandan icazet alınması kaydıyla, arındırılan tutar fon malvarlığından veya fon yönetim ücretinden karşılanabilir.

Rehber, tutarın fon malvarlığından karşılanması hâlinde kurucunun, fon birim pay değerinin bu işlemden önemli ölçüde etkilenmemesi için alacağı tedbirlere izahnamede yer vermesini ister. Ayrıca kurucu tarafından, arındırmanın yapıldığı dönemleri takip eden beş iş günü içinde arındırma sonucu hesaplanan tutar ile bu tutarın hangi kuruma aktarıldığı KAP’ta açıklanır; bu tutar fon toplam gider oranının hesabında dikkate alınmaz. Son olarak Rehber, izahnamede gerekli açıklamalara yer verilmesi suretiyle “kaldıraç yaratan işlem riski” yerine “katılım esaslı işlem riski” ifadesinin kullanılabileceğini belirtir.

Bu yükümlülüklerin önemi şuradadır: Rehber 1.6, unvanında katılım ifadesi geçen bütün fonlar için geçerlidir ve serbest fonları dışarıda bırakmaz. Yani katılım hisse senedi serbest fon, portföy sınırlamaları bakımından m.25/1 ile serbest bırakılmış olsa da katılım ilkelerine uygunluk denetimi bakımından bu bölüme tabidir. Serbest fon yatırımcısının elindeki sınırlı ölçülerden biri budur: fon, izahnamesinde ve KAP sayfasında ilan ettiği uygunluk mekanizmasına uygun davrandı mı?

Portföydeki Varlıkların Hukuki Niteliği

Katılım fonunun portföyünde bulunan araçların her birinin farklı bir hukuki yapısı, dolayısıyla tasfiyede farklı bir nakde dönüş yolu vardır.

Tablonun ikinci satırı, katılım fonu yatırımcısı bakımından üzerinde en çok durulması gereken noktadır ve aşağıda ayrıca ele alınıyor.

Katılma Hesabı: Anapara Garantisi Bulunmayan Bir Hesap Türü

5411 sayılı Bankacılık Kanunu m.3, katılma hesabını şöyle tanımlar: katılım bankalarına yatırılan fonların bu kurumlarca kullandırılmasından doğacak kâr veya zarara katılma sonucunu veren, karşılığında hesap sahibine önceden belirlenmiş herhangi bir getiri ödenmeyen ve anaparanın aynen geri ödenmesi garanti edilmeyen fonların oluşturduğu hesaplar. Aynı madde katılım fonunu, katılım bankaları nezdinde açtırılan gerçek ve tüzel kişilere ait özel cari hesap ve katılma hesaplarında yer alan para olarak tanımlar.

Bu tanımın katılım fonu tasfiyesindeki karşılığı nettir. Fonun portföyünde bulunan bir katılma hesabı, sabit bir alacak değildir; bankanın fonu kullandırmasından doğan sonuca bağlıdır ve anaparanın aynen geri ödeneceği kanunen garanti edilmemiştir. Faize dayalı bir vadeli mevduatta anapara ve getiri baştan bellidir; katılma hesabında belli olan, kâra katılma oranıdır.

Bu nedenle bir para piyasası katılım fonunun portföy dağılım raporunda katılma hesabı kalemi görülüyorsa, tasfiyede bu kalemden fona girecek tutar da vade sonunda oluşacak sonuca göre belirlenir. Tasfiye usul ve esaslarının 5. maddesi de belirli vadesi olan para piyasası araç ve işlemleri arasında katılma hesaplarını açıkça sayar ve bunların karşılığının vade sonunda fona aktarılacağını öngörür.

Rehber 4.1.4, vadeli mevduat ve katılma hesabına ilişkin bir kontrol kuralı getirir: Tebliğ m.17/1-(a), (b) ve (c) bentleri uyarınca yapılacak kontrollerde aynı ihraççı nezdindeki mevduat ve katılma hesapları da dikkate alınır. Yani fonun bir bankanın ihraç ettiği kira sertifikasına yaptığı yatırım ile aynı bankadaki katılma hesabı, tek ihraççıya ilişkin yüzde 10’luk sınırın hesabında birlikte değerlendirilir. Serbest olmayan bir katılım fonunda tek bir katılım bankasında yoğunlaşma, bu hüküm üzerinden ölçülebilir.

Kira Sertifikası ve Derecelendirme: Nota Kim Sahip Olmalı?

Kira sertifikası, bir varlık kiralama şirketi tarafından ihraç edilir ve ödemeleri, kaynağı kullanan taraf olan fon kullanıcısının performansına bağlıdır. Bu yapı, katılım fonu yatırımcısının inceleme yapacağı noktayı belirler: sertifikanın ihraççısı olan varlık kiralama şirketi değil, arkasındaki fon kullanıcısıdır.

Mevzuat da bu mantığı izler. Tebliğ m.24/2 uyarınca para piyasası fonları ve kısa vadeli borçlanma araçları fonlarında portföye dâhil edilen banka borçlanma araçları dışındaki özel sektör borçlanma araçları ihraççısının m.32’de belirtilen derecelendirme notuna sahip olması zorunludur. Rehber 1.5 bu şartı katılım tarafına uyarlar: para piyasası katılım fonu ve kısa vadeli kira sertifikaları katılım fonu tarafından portföye dâhil edilen kira sertifikalarına ilişkin olarak m.24/2’deki derecelendirme şartı, varsa kira sertifikaları için; aksi takdirde kira sertifikalarının fon kullanıcıları için aranır.

Aynı bölüm bir istisna da içerir: kira sertifikasının fon kullanıcısının, yönetim kontrolü kamu kurum ve kuruluşlarına ait olan bir banka olması ve derecelendirme yapılabilmesi için gerekli şartların sağlanamaması hâlinde, notun ilk defa alınmasına kadar geçen sürede anılan banka için bu şart aranmaz.

m.32/1, derecelendirme notunun arandığı durumlarda yetkili derecelendirme kuruluşlarınca yatırım yapılabilir seviyeye denk gelen nota sahip olunmasını zorunlu tutar. m.32/2, Türkiye’de yerleşik kuruluşlar için ulusal derecelendirme notlarının esas alınacağını, notu yatırım yapılabilir seviyenin en alt sınırında olan kuruluşlar için görünümün en az durağan olmasının aranacağını düzenler. Portföyde ödenmemiş bir kira sertifikası varsa, ilk kontrol edilecek husus alım tarihinde bu şartın sağlanıp sağlanmadığıdır.

Serbest fonlarda ise ölçü gevşer. Rehber’in 4.3 numaralı bölümünün 28.08.2026 tarihli ve 52/1589 sayılı Kurul kararıyla değişen 1. fıkrası, Tebliğ ve Rehber’de yatırım yapılabilir seviyede derecelendirme notunun arandığı durumlarda serbest fonlar için derecelendirme yapılmış olmasının yeterli olduğunu belirtir. Katılım hisse senedi serbest fon ile para piyasası katılım fonu arasındaki farklardan biri budur.

Vaad Sözleşmeleri: Yüzde 10 Sınırı ve Kamuyu Aydınlatma

Rehber, vaad sözleşmesini finansal araçların, sözleşmenin karşı tarafının tek taraflı bağlayıcı vaadi ile belli bir süre sonunda önceden tespit edilmiş şartlarla geri alma veya satma taahhüdünde bulunulması suretiyle satımını ya da alımını içeren sözleşme olarak tanımlar. Katılım fonlarında ters reponun işlevsel karşılığı büyük ölçüde budur.

Rehber’in 4.2.3 numaralı bölümünün 28.08.2026 tarihli kararla değişen 2. fıkrası, vaad sözleşmelerine ilişkin çerçeveyi kurar. Buna göre Tebliğ m.19’un üçüncü ve dördüncü fıkralarındaki şartların sağlanması ve fon toplam değerinin yüzde 10’unu aşmaması kaydıyla fon portföyüne borsa dışından vaad sözleşmeleri dâhil edilebilir. Sözleşmenin karşı tarafının yönetim kontrolü kamu kurum ve kuruluşlarına ait bir banka olması ve derecelendirme için gerekli şartların sağlanamaması hâlinde, notun ilk defa alınmasına kadar geçen sürede m.19/3-(b)’deki derecelendirme şartı aranmaz.

Tebliğ m.19/3, kurucunun fon adına ve hesabına borsa dışında taraf olduğu sözleşmeler için dört şart arar: fonun yatırım stratejisine uygun olması, karşı tarafın m.32’deki derecelendirme notuna sahip olması, herhangi bir ilişkiden etkilenmeyecek şekilde objektif koşullarda yapılması ve adil bir fiyat içermesi, fonun fiyat açıklama dönemlerinde gerçeğe uygun değeri üzerinden nakde dönüştürülebilir olması. m.19/4 ise bu ilkelere uygunluğun temini için uygulanacak güvenilir yöntemlerin ve sözleşmelerle ilgili genel ilkelerin içtüzük ile izahnamelerde belirlenmesini ve KAP’ta açıklanmasını ister.

Kamuyu aydınlatma tarafında Rehber ayrıntılıdır. Vaad sözleşmelerinin olası karşı tarafları, işlem büyüklüğü, işleme konu finansal araçların büyüklüğü, getiri oranı ile bu tarafların derecelendirme notlarına ilişkin bilgiler fonun KAP sayfasında açıklanır; bilgilerde değişiklik olursa önceki açıklama güncellenir. Sözleşmelerin kâr payı oranı ve vadesine ilişkin bilgilere portföy dağılım raporunda yer verilir. Bu işlemlere ilişkin bilgi ve belgeler sözleşme tarihini izleyen beş yıl süreyle kurucu veya yönetici merkezinde muhafaza edilir. Karşı taraftan alınan vaad sözleşmelerine konu varlıkların, ilgili düzenlemeler çerçevesinde yatırım fonunun saklama hesaplarında depo edilmesi gerekir. Rehber ayrıca, portföye dâhil edilen vaad sözleşmeleri için 4.2.3’ün birinci fıkrasındaki şartların da sağlanmasını zorunlu tutar; yani çerçeve sözleşme, saklayıcıya bildirim ve teminat şartları burada da geçerlidir.

Bu hükümler, katılım fonu yatırımcısının elindeki en somut inceleme aracıdır. Fonun KAP sayfasındaki vaad sözleşmesi açıklamaları karşı tarafın kim olduğunu ve notunu, portföy dağılım raporları ise kâr payı oranını ve vadeyi gösterir. İkisinin karşılaştırılması, fonun alacaklarının kimlerde olduğunu ortaya koyar.

Murabaha İşlemleri: Rehber 4.2.10

28.08.2026 tarihli ve 52/1589 sayılı Kurul kararıyla Rehber’e eklenen 4.2.10 numaralı bölüm, murabaha işlemlerini düzenler. Buna göre fonlar (serbest fonlar dâhil) tarafından murabaha işlemleri, Tebliğ’de ve Rehber’de fon türüne bağlı olarak belirlenen katılma hesabına veya vadeli mevduata ilişkin yatırım sınırlamalarına uygun olarak fon portföylerine dâhil edilebilir. Ters murabaha işlemleri ise Tebliğ m.21/1’de yer alan azami yüzde 10 oranındaki borçlanma işlem sınırlamalarında dikkate alınmak suretiyle portföye dâhil edilir.

Aynı bölüm üç şey daha söyler: serbest fonlarda bu sınırlama kontrolü fon portföy değeri esas alınarak yapılır; murabaha işlemine sadece fon portföyüne dâhil edilebilecek varlıklar konu edilebilir; bu işlemlere ilişkin KAP’ta yapılması gereken açıklamalar murabaha işlemleri için kıyasen uygulanır.

Bu düzenlemenin tasfiyedeki anlamı şudur: murabaha, mevzuat tarafından katılma hesabı ve vadeli mevduatla aynı sınırlama rejimine tabi tutulmuştur. Dolayısıyla portföyde murabaha kalemi görülüyorsa, buna uygulanacak oransal sınır katılma hesabı için geçerli olan sınırdır ve aynı ihraççı bakımından yapılan kontrollerde Rehber 4.1.4 uyarınca birlikte değerlendirme gündeme gelir. Ters murabaha ise bir borçlanma işlemi olarak yüzde 10’luk sınırın içindedir; fonun borçlanma düzeyi incelenirken bu kalem de hesaba katılır.

Tasfiyede Katılım Fonu: Vade Beklenir, Satış İkinci Plandadır

Tasfiye usul ve esaslarının 5. maddesi, fon portföyündeki finansal varlıkların yatırımcı menfaati, piyasa derinliği ve likidite koşulları gözetilerek bankanın belirleyeceği sıklıkta verilecek satış talimatlarıyla nakde dönüştürüleceğini düzenler. Aynı madde, belirli bir vadesi olan para piyasası araç ve işlemlerinin karşılığının vade sonunda fona aktarılacağını belirtir ve bunlar arasında katılma hesaplarını da sayar.

Para piyasası katılım fonu bakımından bu, portföyün büyük bölümünün satılmak yerine vadesinin beklenmesi anlamına gelir. Rehber 1.5’in kıyasen uygulama kaydı nedeniyle bu fonlarda portföyün ağırlıklı ortalama vadesi 45 günü aşamaz; bu da portföyün önemli kısmının, usul ve esasların 8. maddesindeki üç aylık süre içinde vadesinin dolacağını gösterir. Katılım hisse senedi serbest fonlarda ise durum farklıdır: portföy ağırlıklı olarak paylardan oluştuğu için nakde dönüş bankanın satışlarına bağlıdır ve tutar satış gerçekleşene kadar belli değildir.

Tebliğ m.28/2 uyarınca fon malvarlığı içtüzük ve izahnamedeki ilkelere göre tasfiye edilir, tasfiye bakiyesi katılma payı sahiplerine payları oranında dağıtılır ve tasfiye durumunda yalnızca katılma payı sahiplerine ödeme yapılabilir. Ödeme takvimi fon param ne zaman yatar, sürecin usulü tasfiye usul ve esasları yazımızda ele alındı.

Kesim Saati ve Bekleyen İade Talimatı

Tasfiye usul ve esaslarının 6. maddesi, ihbarlı fonlar için 17.09.2026 tarihinde saat 13.30’dan sonra iletilen iade talimatları ile para piyasası fonları için izahnamede yer verilen gün sonu valör atlama saatinden sonra iletilen iade talimatlarının tasfiye esasları kapsamında olduğunu belirtir. Para piyasası katılım fonları bu hükmün ikinci kısmına girer; ölçü, fonun kendi izahnamesindeki valör atlama saatidir.

Aynı madde, tasfiye kararı verilen fonlardan TEFAS üzerinden satım emri verilip gerçekleştirilmeyen iade talimatları karşılığında oluşan tutarın fon hesabına borç olarak tahakkuk ettirileceğini ve elde edilen nakitle öncelikli olarak bu borçların ödeneceğini düzenler. Bu öncelik fon türüne bağlı değildir; katılım fonu yatırımcısı da talimatını belgeleyebildiği ölçüde bu gruptadır. Ayrıntılar fon satış talimatım gerçekleşmedi yazımızda yer alıyor.

İhlal ve Sorumluluk: Katılım Fonuna Özgü Noktalar

Katılım fonunda sorumluluk tartışması iki ayrı eksende yürür. Birinci eksen, bütün fonlarda olduğu gibi portföy yönetimine ilişkindir: Tebliğ m.9/1 kurucuyu fonun katılma payı sahiplerinin haklarını koruyacak şekilde yönetiminden ve faaliyetlerin içtüzük ile izahname hükümlerine uygun yürütülmesinden sorumlu tutar; m.9/2 dışarıdan hizmet alınmasının bu sorumluluğu kaldırmayacağını, m.9/3 ise hüküm bulunmayan hâllerde Türk Borçlar Kanunu’nun vekâlete ilişkin 502 ila 514. maddelerinin kıyasen uygulanacağını belirtir. Portföy saklayıcısı bakımından dayanak 6362 sayılı Kanun m.56’dır; m.56/1-f varlık alım satımlarının, portföy yapılarının ve işlemlerin mevzuata ve fon iç tüzüğüne uygunluğunun sağlanmasını kapsar, m.56/2 ise saklayıcıyı yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle katılma payı sahiplerine verdiği zararlardan sorumlu tutar.

İkinci eksen katılım fonuna özgüdür ve Rehber 1.6’dan doğar. Fon, izahnamesinde ve KAP sayfasında belirli bir uygunluk mekanizması ilan etmiştir: ya onaylı bir endeks kullanılacaktır ya da bir danışman veya danışma kurulu onayı alınacaktır. Portföyde bu mekanizmanın dışında kalan bir varlık bulunması, ilan edilen çerçeveye aykırılık oluşturur. Tebliğ m.25/14, serbest fonlarda kurucuyu KAP’ta ilan edilen bilgilerin Kurul düzenlemelerine uyumundan, içtüzük ve izahname ile tutarlılığından, doğruluğundan, güncelliğinden ve yanlış, yanıltıcı veya eksik bilgilerden kaynaklanan zararlardan sorumlu tutar. Katılım hisse senedi serbest fonlarda bu hüküm, uygunluk mekanizmasına ilişkin iddianın dayanağı olabilir.

Serbest olmayan katılım fonlarında ise ek olarak sayısal sınırlamalar devrededir. Tebliğ m.24/5, portföydeki varlıkların değerinin fiyat hareketleri ve temettü dağıtımı gibi yönetici kontrolü dışındaki sebeplerle veya yeni pay alma hakları nedeniyle sınırların ihlal edilmesi hâlinde en geç otuz gün içinde uyumun sağlanmasını zorunlu tutar; imkânsızlık veya büyük zarar hâlinde süre Kurulca uzatılabilir. Bu nedenle tespit edilen her aşımın tarihi ve sebebi ayrıca incelenmelidir. Muhatapların ayrıntılı değerlendirmesi fon tasfiyesinde zararımı kimden alırım, portföy saklayıcısının sorumluluğu ve portföy yönetim şirketinin yükümlülükleri yazılarımızda yapıldı.

Katılım Fonu Yatırımcısı İçin Delil Listesi

Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber’in 11. bölümü, fonların tasfiye tarihi itibarıyla finansal tablolarının özel bağımsız denetime tabi tutulmasını ve bu raporların Kurula iletilmesini öngörür. İzahnamenin okunması fon izahnamesi nasıl okunur, değerleme esasları fonun fiyatı nasıl hesaplanır yazımızda anlatıldı. Dosyanızdaki belgeleri değerlendirmek için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı hattan ulaşabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

Birinci hata, “katılım” ibaresini portföy sınırlamalarının göstergesi saymaktır. Bu ibare Rehber 1.6 kapsamında faizsizlik ve katılım finans ilkelerine uygunluk yükümlülüğü doğurur; fonun m.17-24’teki sınırlamalara tabi olup olmadığını ise serbest fon olup olmadığı belirler.

İkinci hata, katılma hesabını vadeli mevduat gibi düşünmektir. 5411 sayılı Kanun m.3, katılma hesabını anaparanın aynen geri ödenmesinin garanti edilmediği bir hesap türü olarak tanımlar. Tasfiyede bu kalemden fona girecek tutar, vade sonunda oluşan sonuca göre belirlenir.

Üçüncü hata, kira sertifikasında yalnızca ihraççıya bakmaktır. Ödemeler fon kullanıcısının performansına bağlıdır; Rehber 1.5 de derecelendirme şartını, varsa kira sertifikası için, aksi hâlde fon kullanıcısı için arar. İnceleme fon kullanıcısı üzerinden yapılmalıdır.

Dördüncü hata, vaad sözleşmelerini görünmez saymaktır. Rehber 4.2.3/2, karşı tarafları, işlem büyüklüğünü, getiri oranını ve derecelendirme notlarını KAP’ta açıklanmasını; kâr payı oranı ile vadeyi portföy dağılım raporunda gösterilmesini zorunlu kılar. Bu bilgiler yatırımcıya açıktır.

Beşinci hata, katılım hisse senedi serbest fon yatırımcısının Rehber 1.6’yı kendisi için geçersiz saymasıdır. Bu bölüm unvanında katılım ifadesi geçen bütün fonlar için geçerlidir ve serbest fonlarda, portföy sınırlamalarının bulunmadığı bir ortamda yatırımcının dayanabileceği sınırlı ölçülerden biridir. Serbest fonların genel rejimi yatırım fonu türleri yazımızda anlatıldı.

Sıkça Sorulan Sorular

Katılım fonu tasfiyede daha mı korunaklıdır?

Unvandaki katılım ibaresi tek başına bir koruma sağlamaz. III-52.1 sayılı Tebliğ m.6/1-c katılım şemsiye fonunu portföyündeki varlıkların niteliğine göre tanımlar; Rehber 1.6 ise faizsizlik ve katılım finans ilkelerine uygunluk için endeks veya danışman onayı arar. Yatırımcının portföy sınırlamaları bakımından konumunu belirleyen ise fonun serbest fon olup olmadığıdır: para piyasası katılım fonunda m.17-24 sınırlamaları tam uygulanırken, katılım hisse senedi serbest fonda m.25/1 uyarınca uygulanmaz.

Fonun portföyündeki katılma hesabında anapara garantisi var mı?

5411 sayılı Bankacılık Kanunu m.3, katılma hesabını katılım bankalarına yatırılan fonların kullandırılmasından doğacak kâr veya zarara katılma sonucunu veren, önceden belirlenmiş bir getiri ödenmeyen ve anaparanın aynen geri ödenmesi garanti edilmeyen hesap olarak tanımlar. Tasfiyede bu kalemden fona girecek tutar, tasfiye usul ve esaslarının 5. maddesi uyarınca vade sonunda oluşan sonuca göre fona aktarılır.

Kira sertifikasında derecelendirme şartı kime uygulanır?

Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber’in 1.5 numaralı bölümüne göre para piyasası katılım fonu ve kısa vadeli kira sertifikaları katılım fonu tarafından portföye dâhil edilen kira sertifikalarında, Tebliğ m.24/2’deki derecelendirme şartı varsa kira sertifikaları için, aksi takdirde kira sertifikalarının fon kullanıcıları için aranır. Fon kullanıcısının yönetim kontrolü kamuya ait bir banka olması ve derecelendirme şartlarının sağlanamaması hâlinde, notun ilk defa alınmasına kadar geçen sürede bu şart aranmaz.

Vaad sözleşmesi nedir, fon portföyünde ne kadar olabilir?

Rehber, vaad sözleşmesini finansal araçların, karşı tarafın tek taraflı bağlayıcı vaadi ile belli bir süre sonunda önceden tespit edilmiş şartlarla geri alma veya satma taahhüdünde bulunulması suretiyle satımını ya da alımını içeren sözleşme olarak tanımlar. Rehber 4.2.3/2 uyarınca Tebliğ m.19’un üçüncü ve dördüncü fıkralarındaki şartların sağlanması ve fon toplam değerinin %10’unu aşmaması kaydıyla portföye borsa dışından vaad sözleşmeleri dâhil edilebilir.

Fonun vaad sözleşmelerinin karşı tarafını öğrenebilir miyim?

Evet. Rehber 4.2.3/2, vaad sözleşmelerinin olası karşı tarafları, işlem büyüklüğü, işleme konu finansal araçların büyüklüğü, getiri oranı ile bu tarafların derecelendirme notlarına ilişkin bilgilerin fonun KAP sayfasında açıklanmasını ve değişiklik hâlinde önceki açıklamanın güncellenmesini zorunlu tutar. Sözleşmelerin kâr payı oranı ve vadesine ilişkin bilgiler ise portföy dağılım raporunda yer alır.

Murabaha işlemleri hangi sınırlamaya tabidir?

28.08.2026 tarihli ve 52/1589 sayılı Kurul kararıyla Rehber’e eklenen 4.2.10 numaralı bölüme göre murabaha işlemleri, serbest fonlar dâhil olmak üzere, fon türüne bağlı olarak belirlenen katılma hesabına ve vadeli mevduata ilişkin yatırım sınırlamalarına uygun olarak portföye dâhil edilebilir. Ters murabaha işlemleri ise Tebliğ m.21/1’deki azami %10 oranındaki borçlanma sınırlamasında dikkate alınır. Murabaha işlemine sadece fon portföyüne dâhil edilebilecek varlıklar konu edilebilir.

Katılım hisse senedi serbest fon da Rehber 1.6’ya tabi mi?

Evet. Rehber 1.6, unvanında katılım ifadesi geçen fonlara ilişkin esasları düzenler ve serbest fonları kapsam dışında bırakmaz. Bu nedenle katılım hisse senedi serbest fon, portföy sınırlamaları bakımından m.25/1 ile serbest bırakılmış olsa da, portföyüne alınan ortaklık paylarının uygunluğu bakımından onaylı endeks ya da danışman veya danışma kurulu onayı mekanizmasına tabidir ve bu mekanizmayı izahnamesinde veya KAP sayfasında ilan eder.

Mahzurlu gelirin arındırılması tasfiyede nasıl görünür?

Rehber 1.6’ya göre izahnamede arındırmaya ilişkin bilgilere yer verilmesi ve danışmandan icazet alınması kaydıyla arındırılan tutar fon malvarlığından veya fon yönetim ücretinden karşılanabilir. Kurucu, arındırmanın yapıldığı dönemleri takip eden beş iş günü içinde hesaplanan tutarı ve bu tutarın hangi kuruma aktarıldığını KAP’ta açıklar; bu tutar fon toplam gider oranının hesabında dikkate alınmaz. Geçmiş dönem açıklamaları fonun KAP sayfasından izlenebilir.

Para piyasası katılım fonunda 184/45 gün kuralı geçerli mi?

Rehber’in 1.5 numaralı bölümü, para piyasası fonları ile kısa vadeli borçlanma araçları fonlarına ilişkin olarak Tebliğ ve Rehber’de yer alan hükümlerin para piyasası katılım fonu ve kısa vadeli kira sertifikaları katılım fonu için de kıyasen uygulanacağını belirtir. Bu çerçevede m.6/1-b’deki 184 gün ve 45 gün sınırları ile m.20/2’deki vadeye kalan gün sayısı hesaplanamayan varlıkların portföye dâhil edilememesi kuralı bu fonlar bakımından da esas alınır.

Bu yazı yatırım tavsiyesi midir, dinî bir değerlendirme içerir mi?

Hayır. Yazı, katılım fonlarının tabi olduğu mevzuat hükümlerini ve bunların yatırımcının hukuki konumuna etkisini açıklar; herhangi bir fonun alınması, satılması veya elde tutulması yönünde öneri içermez. Faizsizlik ve katılım finans ilkelerine ilişkin ifadeler, mevzuatın öngördüğü usule ve belgelere ilişkindir; dinî bir değerlendirme yapılmamaktadır.

İlgili Rehberler

• Tasfiye edilen fonlarda hangi yatırımcı avantajlı?
• Para piyasası fonu tasfiyesi: 184/45 gün kuralı
• Yatırım fonu türleri: hangi fon neye tabi?
• Yatırım fonu portföy sınırlamaları
• Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber
• Tasfiye usul ve esasları
• Fon param ne zaman yatar?
• Fon satış talimatım gerçekleşmedi
• Fon tasfiyesinde zararımı kimden alırım?
• Portföy saklayıcısının sorumluluğu
• Fon izahnamesi nasıl okunur?
• Tasfiye edilen fonların tam listesi