Fon tasfiyesi dosyasında en az bilinen ama en çok işe yarayan aktör portföy saklayıcısıdır. SPK’nın 2026/61 sayılı Bülteni tasfiyeyi kurucuya değil, görevlendirilen saklayıcı bankalara bırakmıştır; buna karşılık saklayıcının olağan dönemdeki görev ve sorumlulukları neredeyse hiç konuşulmamaktadır. Oysa III-56.1 sayılı Portföy Saklama Hizmetine ve Bu Hizmette Bulunacak Kuruluşlara İlişkin Esaslar Tebliği, saklayıcıya yalnızca varlıkları muhafaza etme değil, fonun kurallara uygun yönetilip yönetilmediğini gözetme görevi de yükler. Daha da önemlisi Tebliğ’in 11. maddesi, saklayıcının yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle doğrudan katılma payı sahiplerine verdiği zararlardan sorumlu olduğunu ve pay sahiplerinin saklayıcıya dava açma hakkının saklı olduğunu açıkça düzenler. Bu yazı saklayıcının tüm görevlerini, sorumluluğunun kapsamını ve sınırlarını, bağımsızlık ilkesini, günlük mutabakat yükümlülüğünü ve sınırlama ihlallerinde Kurul’a bildirim mekanizmasını madde dayanaklarıyla açar.
Saklayıcıya doğrudan dava açılabilir
III-56.1 m.11, saklayıcının katılma payı sahiplerine verdiği zararlardan sorumlu olduğunu ve pay sahiplerinin dava hakkının saklı olduğunu açıkça düzenler. Dosyanızı birlikte değerlendirelim.
📞 Hemen Arayın💬 WhatsAppPortföy Saklayıcısı Kimdir?
III-56.1 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi portföy saklayıcısını şöyle tanımlar: Takasbank ve portföy saklama hizmeti verme konusunda Kurulca yetkilendirilen banka ve aracı kurumlar. Tebliğ’in dayanağı 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 39, 54 ve 56. maddeleridir.
Fonunuzun saklayıcısının kim olduğunu izahnamenin ilk bölümünden ve fonun KAP sayfasından öğrenebilirsiniz. Tebliğ’in 5. maddesinin ikinci fıkrası önemli bir kural koyar: her bir kolektif yatırım kuruluşu portföyü için yalnızca bir portföy saklayıcısı belirlenebilir. Yani bir fonun tek bir saklayıcısı vardır ve sorumluluk dağılmaz.
Saklayıcı olabilmenin şartları (m.6)
| Şart | İçeriği | Fıkra |
|---|---|---|
| Kurul yetkisi | Takasbank ile Kurulca yetkilendirilen banka ve aracı kurumlar, Tebliğ’deki şartları sağlamak koşuluyla portföy saklama hizmeti verebilir | m.6/1 |
| Saklama üyeliği | Takasbank ve MKK nezdinde saklama üyesi olması | m.6/2-a |
| İç kontrol ve risk yönetimi | İç kontrol prosedürleri ile risk yönetim sistemini oluşturmuş olması | m.6/2-b |
| Çıkar çatışması yapısı | Diğer faaliyetlerle çıkar çatışmalarını asgari düzeye indirebilecek ve gerekli bağımsızlığı sağlayabilecek bir organizasyon yapısı kurmuş olması | m.6/2-c |
| Teknik altyapı | Gerekli teknik donanım, yazılım ve yeterli personel ile bilgi işlem sistemlerini kurması; kötü niyetli yazılıma karşı koruma ve suistimal ile dolandırıcılığın önlenmesi dâhil tüm tedbirleri alması | m.6/2-ç, d, e |
| Bilgi güvenliği | Kolektif yatırım kuruluşuna ait bilgilerin kuruluş çıkarlarına aykırı olarak kurum dışında ve kurum içinde farklı birimler arasında paylaşılmasını engelleyecek iş akış prosedürleri | m.6/2-f |
| Bankalarda ek şart | Kendi mevzuatına göre asgari ödenmiş sermayeye sahip olması ve faaliyetlerinin durdurulması kararı verilmemiş olması; Kurul, BDDK’nın uygun görüşünü alır | m.6/3 |
| Aracı kurumlarda sınır | Portföy saklayıcısı olarak hizmet veren aracı kurumlar, bu hizmeti verdiği kolektif yatırım kuruluşuna pay senedi alım satımına aracılık hizmeti sunamaz | m.6/4 |
Saklayıcı Sadece Bir Kasa Değildir
Yaygın yanılgı, portföy saklayıcısının yalnızca varlıkları muhafaza eden pasif bir kurum olduğudur. Tebliğ’in 4. maddesinin birinci fıkrası aksini söyler: portföy saklama hizmeti, kolektif yatırım kuruluşlarına ait finansal varlıkların saklanması ve kayıtların tutulması, diğer varlıkların aidiyetinin doğrulanması ve takibi, varlık ve nakit hareketlerine ilişkin işlemlerin yerine getirilmesinin kontrolü ile Tebliğ’de belirtilen diğer görevlerin yerine getirilmesidir.
Asıl ağırlık 5. maddenin üçüncü fıkrasındadır. Bu fıkra saklayıcıya altı ayrı sağlama yükümlülüğü yükler.
Saklayıcının altı temel yükümlülüğü (m.5/3)
| Bent | Neyi sağlamakla yükümlü? |
|---|---|
| a | Yatırım fonları hesabına katılma paylarının ihraç ve itfa edilmesi işlemlerinin mevzuat ve fon içtüzüğü hükümlerine uygunluğu |
| b | Değişken sermayeli yatırım ortaklıklarının paylarının ihraç ve itfa işlemlerinin mevzuat ve esas sözleşme hükümlerine uygunluğu |
| c | Birim katılma payı veya birim pay değerinin, mevzuat ile içtüzük, izahname veya esas sözleşme hükümleri çerçevesinde belirlenen değerleme esaslarına göre hesaplanması |
| ç | Mevzuat ile içtüzük, izahname veya esas sözleşme hükümlerine aykırı olmamak şartıyla şirket ve ortaklık talimatlarının yerine getirilmesi |
| d | Kolektif yatırım kuruluşlarının varlıklarıyla ilgili işlemlerinden doğan edimlerine ilişkin bedelin uygun sürede aktarılması |
| e | Kolektif yatırım kuruluşlarının gelirlerinin mevzuat ile içtüzük, izahname veya esas sözleşme hükümlerine uygun olarak kullanılması |
| f | Varlık alım satımlarının, portföy yapısının ve işlemlerin mevzuat, içtüzük, izahname veya esas sözleşme hükümlerine uygunluğu |
(c) ve (f) bentleri yatırımcı için kritiktir: fonun fiyatının doğru hesaplanması ve portföyün kurallara uygun olması, kurucunun yanında saklayıcının da sağlamakla yükümlü olduğu hususlardır. Portföy sınırlamalarının tamamını Yatırım Fonu Portföy Sınırlamaları yazımızda tablolaştırdık.
Sınırlama İhlalinde Saklayıcı Ne Yapar?
Bu, yazının en önemli bölümüdür ve bir uyuşmazlıkta doğrudan kullanılabilir. Tebliğ’in 5. maddesinin dördüncü fıkrasının (c) bendi, saklayıcıya üç aşamalı bir görev yükler.
Sınırlama ihlalinde üç aşamalı görev (m.5/4-c)
| Aşama | Yükümlülük | Alt bent |
|---|---|---|
| Önleyici kontrol | Şirket ve yatırım ortaklığı talimatlarının mevzuat, içtüzük, izahname ve esas sözleşme hükümlerine uygunluğunun teyit edilmesini sağlayacak usul ve esasları belirlemek ve uygulamak | 1 |
| Özel kontrol | Özellikle talimatların içtüzük veya esas sözleşme ile izahnamelerde belirtilen yatırım strateji ve sınırlamaları ile kaldıraçlı işlem limitlerine uygunluğunu kontrol etmek | 2 |
| Düzeltme talebi | Aykırı işlemlerin sonradan tespiti hâlinde kuruluştan veya şirketten söz konusu kurallara aykırı olarak gerçekleştirilmiş işlemlerin düzeltilmesini talep etmek | 3 |
| Kurul’a bildirim | Düzeltme işlemi yapılmazsa bu durum portföy saklayıcısı tarafından en seri şekilde Kurul’a bildirilir | 3 |
| Tazmin sorumluluğu | Saklayıcının bu yükümlülüğünü yerine getirmemesi nedeniyle kolektif yatırım kuruluşları aleyhine bir zarar ortaya çıkması hâlinde bu zararın tazmininden de portföy saklayıcısı sorumludur | 3 |
| Önleyici tedbir | Saklayıcı, saklama sözleşmesinde belirtilmek koşuluyla bu tür talimatların yerine getirilmesini önleyici tedbirleri her zaman alabilir | 3 |
Pay Sayısı ve Günlük Mutabakat
Tasfiyede ödemenin doğru yapılabilmesi, pay kaydının doğru olmasına bağlıdır. Bu kaydın doğruluğunun gözetimi de saklayıcının görevidir.
Kayıt ve mutabakat yükümlülükleri
| Yükümlülük | İçeriği | Dayanak |
|---|---|---|
| Pay sayısı uyumu | Kolektif yatırım kuruluşlarının MKK kayıtlarında bulunan pay sayısının, kuruluşun kendi hesaplarında bulunan pay sayısı ile uyumunun gözetimini sürekli olarak yapmak | m.5/4-a-2 |
| İhraç ve itfa mutabakatı | İhraç ve itfa edilen pay sayısının ve bu işlemlerin hesaplanan alım satım bedeli ile mutabakatının yapılmasına ilişkin uygun prosedürleri belirlemek ve gerekli kontrolleri yapmak | m.5/4-a-1 |
| Günlük mutabakat | Her gün itibarıyla saklamaya konu varlıkların mutabakatını, bu varlıklara merkezi saklama hizmeti veren kurumlar ve şirket veya yatırım ortaklığı ile yapmak | m.7/3 |
| Nakit akımlarının izlenmesi | Kolektif yatırım kuruluşunun tüm nakit akımlarının düzgün şekilde izlenmesini, pay alımı sırasında yapılan ödemelerin portföye aktarılmasını ve tüm nakdin kuruluş adına açılan hesaplarda izlenmesini sağlamak | m.5/5 |
| Hesap açma kontrolü | Kolektif yatırım kuruluşları adına portföy saklayıcısına bilgi verilmeden herhangi bir kurumda hesap açılamaz | m.5/6 |
| Nakit mutabakatı | Tüm nakit akımlarının mutabakatı için prosedür belirlemek, uygun aralıklarla mutabakat yapmak ve en az yılda bir kez mutabakat prosedürlerinin tamamını kontrol etmek | m.5/6-b, ç |
| Gider gözetimi | Kolektif yatırım kuruluşlarının tüm giderlerinin içtüzük veya esas sözleşme ile izahnamede belirtilen esaslara uygunluğunun gözetimini yapmak | m.5/8 |
Birinci ve üçüncü satırlar, kayıt uyuşmazlıklarında doğrudan dayanak oluşturur: MKK kaydınız ile hesap ekranınız uyuşmuyorsa, bu uyumun sürekli gözetimi zaten saklayıcının yükümlülüğündedir. Kaydınızı nasıl doğrulayacağınızı e-Devlet, MKK ve TEFAS ile Yatırımlarınızı Takip Etme yazımızda gösterdik.
Varlıkların Ayrılığı: Saklayıcı Kendi Aktifine Katamaz
Fon malvarlığının kurucudan ayrı olduğunu biliyoruz. Aynı ayrılık saklayıcı bakımından da geçerlidir ve Tebliğ’in 7. maddesi bunu açıkça düzenler.
Saklayıcının varlık ayrılığı yükümlülükleri (m.7/1)
| Bent | Hüküm |
|---|---|
| a | Kolektif yatırım kuruluşlarına ait varlıkların ayrı ayrı, kolektif yatırım kuruluşuna aidiyeti açıkça belli olacak, kayıp ve hasara uğramayacak şekilde saklanmasını sağlar |
| b | Belge ve kayıt düzeninde varlıkları, hakları ve bunların hareketlerini kolektif yatırım kuruluşu bazında düzenli olarak takip eder |
| c | Kolektif yatırım kuruluşlarına ait varlıkları uhdesinde ve diğer kurumlardaki kendi hesaplarında tutamaz ve kendi aktifleriyle ilişkilendiremez |
Buna 4. maddenin ikinci fıkrasının (a) bendi eklenir: saklanabilir nitelikteki finansal varlıkların, portföy saklayıcısının kendi hesaplarından ayrı olarak, ilgili kolektif yatırım kuruluşu adına ve aidiyeti açıkça belirli olacak şekilde açılacak hesaplarda saklanması gereklidir. Bu düzen, saklayıcı bankanın kendi mali durumundan bağımsız bir koruma katmanı oluşturur ve fon malvarlığının ayrılığı ilkesini (III-52.1 m.5) tamamlar.
Bağımsızlık İlkesi: Saklayıcı Kimin Yanında?
Tebliğ’in 13. maddesi, saklayıcının gözetim işlevinin anlamlı olabilmesi için kurucudan bağımsız olmasını şart koşar ve bunu somut yasaklarla güvence altına alır.
Bağımsızlık kuralları (m.13)
| Kural | İçeriği | Fıkra |
|---|---|---|
| Karşılıklı görev yasağı | Portföy saklayıcılarının yöneticileri ile saklayıcıyı temsil ve ilzama yetkili kişiler, ilgili portföyü yöneten şirkette ortak, yönetici ya da temsilci olamaz; şirket ortakları, yöneticileri ve temsile yetkili kişiler de saklayıcıda yönetici ya da temsilci olamaz | m.13/1 |
| Kapsam | Yönetici ile temsil ve ilzama yetkili kişiler; yönetim kurulu başkan ve üyeleri, genel müdür, genel müdür yardımcıları ile sermaye piyasası faaliyetleriyle ilgili birimlerin yöneticileri ve bu yöneticilerin bağlı olduğu yetkililerdir | m.13/1 |
| Kimin menfaati? | Portföy saklayıcısı görevlerini yerine getirirken şirket ve yatırım ortaklığından bağımsız ve sadece katılma payı sahipleri ile pay sahiplerinin menfaatleri doğrultusunda hareket etmekle yükümlüdür | m.13/2 |
| Çıkar çatışması | Saklama hizmet birimi çalışanları görevlerini yerine getirirken ortaya çıkabilecek çıkar çatışmalarından uzak kalmak, dürüstlük ve tarafsızlıklarını etkileyebilecek hiçbir müdahaleye imkân vermemek zorundadır | m.13/3 |
| Organizasyon ayrılığı | Saklama hizmet birimi, portföy saklayıcısının diğer tüm birimlerinden ayrılmalıdır | m.8/1 |
| Fonksiyonel ayrıştırma | Saklayıcı, saklama hizmetinin fonksiyonel ve hiyerarşik olarak diğer hizmetlerden ayrıştırılması ve çıkar çatışmalarının belirlenmesi, önlenmesi, yönetilmesi ve yatırımcılara açıklanması kaydıyla aynı kuruluşa başka hizmetler de verebilir | m.7/2 |
Sorumluluğun Kapsamı ve Sınırı: Tebliğ m.11
Yatırımcı açısından en kritik madde budur ve dört fıkrası birlikte okunmalıdır.
Saklayıcının sorumluluğu (m.11)
| Fıkra | Hüküm | Yatırımcı için anlamı |
|---|---|---|
| m.11/1 | Portföy saklama hizmetini yürüten kuruluş, yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle yatırım fonlarında şirkete ve katılma payı sahiplerine verdiği zararlardan sorumludur | Sorumluluk doğrudan size karşıdır |
| m.11/2 | Şirket saklayıcıdan, saklayıcı şirketten, Kanun ve Tebliğ hükümlerinin ihlâli nedeniyle doğan zararların giderilmesini talep etmekle yükümlüdür; pay veya katılma payı sahiplerinin şirket, yatırım ortaklığı veya portföy saklayıcısına dava açma hakkı saklıdır | Saklayıcıya doğrudan dava açabilirsiniz |
| m.11/3 | Portföy saklayıcısı, saklama hizmeti verdiği portföylerin yönetiminden veya piyasadaki fiyat hareketlerinden kaynaklanan zararlardan sorumlu değildir | Değer kaybı saklayıcıdan istenemez |
| m.11/4 | Portföy saklama sözleşmesinde saklayıcının Kanun ve Tebliğ ile belirlenmiş sorumluluklarının kapsamını daraltıcı hükümlere yer verilemez | Sorumsuzluk kaydı geçersizdir |
Birinci ve ikinci fıkralar birlikte, katılma payı sahibine doğrudan dava hakkı tanır. Bu, uygulamada sıkça gözden kaçan bir imkândır: yatırımcı yalnızca kurucuya veya dağıtıcı kuruluşa değil, saklayıcıya da başvurabilir. Üçüncü fıkra ise bu hakkın sınırını çizer ve dürüst bir değerlendirme için mutlaka birlikte okunmalıdır: fonun değer kaybetmesi saklayıcının sorumluluğunu doğurmaz; sorumluluk, saklayıcının kendi gözetim ve kontrol yükümlülüklerini ihlal etmesinden kaynaklanır.
Saklayıcıdan istenebilecekler ve istenemeyecekler
| Konu | Saklayıcıdan istenebilir mi? | Neden? |
|---|---|---|
| Fonun değer kaybetmesi | Hayır | m.11/3 piyasa fiyat hareketlerini kapsam dışı bırakır |
| Portföy yöneticisinin kötü yatırım kararı | Hayır | m.11/3 portföy yönetimini kapsam dışı bırakır |
| Pay kaydının hatalı olması | Evet | MKK uyumunun sürekli gözetimi saklayıcının görevidir (m.5/4-a-2) |
| Birim pay değerinin yanlış hesaplanması | Evet | Değerin mevzuata uygun hesaplanmasını sağlamakla yükümlüdür (m.5/3-c) |
| Sınırlama ihlalinin görmezden gelinmesi | Evet | Düzeltme talebi ve Kurul’a bildirim yükümlülüğü vardır (m.5/4-c-3) |
| İzahnameye aykırı giderin fondan karşılanması | Evet | Giderlerin izahnameye uygunluğunu gözetmekle yükümlüdür (m.5/8) |
| Edimin geç aktarılması | Evet | Bedelin uygun sürede aktarılmasını sağlamakla yükümlüdür (m.5/3-d) |
| Varlıkların kendi aktifiyle ilişkilendirilmesi | Evet | Açık yasak (m.7/1-c) |
Aykırılık Tespitinde Bildirim Zinciri
Saklayıcı bir aykırılık tespit ettiğinde susamaz. Tebliğ’in 5. maddesinin onuncu fıkrası, adım adım işleyen bir bildirim mekanizması kurar.
Bildirim mekanizması (m.5/10)
| Adım | Yükümlülük |
|---|---|
| 1 | Yükümlülüklerini yerine getirirken herhangi bir aykırılık tespit etmesi hâlinde, pay veya katılma payı sahiplerinin menfaatine olacak şekilde gerekli tedbirlerin alınması konusunda ivedilikle yatırım ortaklığını veya şirketi bilgilendirmek |
| 2 | Tespit ettiği önemli nitelikteki aykırılıkları ivedilikle Kurul’a da bildirmek |
| 3 | Önemli nitelikteki aykırılıklar ile bildirimlere ilişkin prosedürleri ve aykırılıkların giderilmesi için öngörülen süreleri saklayıcının yönetim kurulunun yazılı olarak belirlemesi |
| 4 | Şirket veya ortaklık tarafından alınan tedbirleri sürekli olarak izlemek |
| 5 | Uyumsuzluklar belirlenen süreler içinde giderilmemişse ilgili şirketi uyarmak ve bu hususlarla ilgili olarak Kurul’a bilgi vermek |
Buna Takasbank’ın ayrı bir gözetim görevi eklenir. Tebliğ’in 22. maddesinin birinci fıkrasına göre Takasbank, portföy saklama hizmeti vermediği kolektif yatırım kuruluşlarında dahi birim pay değerinin değerleme esaslarına göre hesaplanıp hesaplanmadığını ve varlık alım satımlarının, portföy yapısının ve işlemlerin mevzuata uygun olup olmadığını kontrol eder; aykırılık tespit ederse gerekli tedbirleri alması için portföy saklayıcısını bilgilendirir ve Kurul’a bilgi verir. Saklayıcı tedbir almazsa, tespitler Takasbank tarafından tespitin yapıldığı tarihi izleyen iş günü içinde Kurul’a bildirilir.
Yani sistemde iki katmanlı bir gözetim vardır: saklayıcı fonu, Takasbank ise saklayıcıyı izler. Takasbank’ın rolünü ve TEFAS altyapısını TEFAS Nedir, Nasıl Çalışır? yazımızda anlattık.
Saklayıcı Değişikliği ve Alt Saklayıcı
Saklayıcı değişikliği kuralları (m.10)
| Konu | Kural | Fıkra |
|---|---|---|
| Zorunlu değişiklik | Portföy saklama sözleşmesinin sona ermesi veya saklayıcının Tebliğ’de aranan şartları kaybetmesi hâlinde şirketin, nitelikleri taşıyan ve Kurulun uygun göreceği başka bir saklayıcı ile sözleşme imzalaması şarttır | m.10/1 |
| Geçiş dönemi sorumluluğu | Yeni sözleşme yürürlüğe girene kadar eski sözleşmeye taraf olan portföy saklayıcısının sorumluluğu devam eder | m.10/1 |
| Bildirim süresi | Şirketin saklayıcıyı değiştirmek istemesi veya saklayıcının sözleşmeyi sona erdirmek istemesi hâlinde, bu durum 90 gün önceden sözleşmenin karşı tarafına ve Kurul’a gerekçeleriyle birlikte bildirilir | m.10/1 |
| Kurul talebi | Kurul gerekli gördüğü takdirde şirketten portföy saklayıcısının değiştirilmesini talep edebilir | m.10/2 |
| Alt saklayıcı | Banka dışındaki saklayıcı, objektif nedene dayanmak, şirketin onayını almak ve etkin gözetime tabi tutmak suretiyle varlıkları diğer yetkili saklayıcılar nezdinde saklayabilir; ancak m.5/3’teki görevlerini devredemez | m.12/1 |
| Alt saklayıcıda sorumluluk | Alt saklayıcı, saklama hizmeti verdiği varlıklar açısından katılma payı sahiplerine verilen zararlardan portföy saklayıcısı ile müteselsilen sorumlu olur | m.12/1 |
| Zincirin sonu | Alt saklayıcı, saklamasında bulunan varlıkları portföy saklama hizmeti yürüten diğer kuruluşlar nezdinde saklayamaz | m.12/3 |
İkinci satır, saklayıcı değişikliği dönemlerinde boşluk oluşmasını engeller: eski saklayıcı, yenisi devreye girene kadar sorumludur. Altıncı satır ise alt saklayıcı kullanımında yatırımcıyı korur: zarar hâlinde iki kuruluş birlikte sorumludur. III-52.1 m.29’daki saklayıcı devri hükmüyle birlikte okunması gereken bu düzeni Portföy Yönetim Şirketi Kapanırsa Fonum Ne Olur? yazımızda ele aldık.
Denetim Katmanları
Saklayıcı üzerindeki denetim
| Katman | İçeriği | Dayanak |
|---|---|---|
| Bağımsız denetim | Saklayıcı nezdindeki varlıkların mevcudiyetinin tespiti amacıyla yılda en az bir defa bağımsız denetim yapılması, bunun denetim sözleşmesinde belirtilmesi ve raporun bir örneğinin altı iş günü içinde Kurul’a iletilmesi zorunludur | m.16 |
| Kurul denetimi | Saklayıcının Kanun ve Tebliğ kapsamındaki faaliyetleri Kurul tarafından denetlenir; Kurul, saklayıcıdan görevlerini yerine getirirken edindiği tüm bilgileri istemeye yetkilidir | m.17 |
| İç kontrol sistemi | Tüm iş ve işlemlerin mevzuat ve prosedürlere uygun yürütülmesini, kayıt düzeninin bütünlüğünü ve hata, hile ve usulsüzlüklerin önlenmesini sağlayacak şekilde oluşturulur; saklama işlemlerinin operasyonu ile kontrolü aynı kişi tarafından yerine getirilemez | m.18 |
| Risk yönetim sistemi | Temel risklerin tanımlanmasını, güncellenmesini, değerlendirilmesini, ölçümünü ve kontrolünü içeren mekanizma; risk yönetim birimi saklama biriminden bağımsız olmalıdır | m.19 |
| Teftiş sistemi | Saklama faaliyetleri yılda en az bir defa denetlenir, rapora bağlanır ve yönetim kuruluna sunulur; raporlar en az beş yıl saklanır; olağandışı sonuç doğuracak durumlarda rapor en kısa zamanda yönetim kuruluna sunulur ve bir örneği Kurul’a gönderilir | m.20 |
| Sır saklama | Saklayıcının yetkilileri ve personeli, görevleri dolayısıyla öğrendikleri sırları açıklayamaz ve kendilerinin veya üçüncü kişilerin menfaatine kullanamaz | m.14 |
Beşinci satır bir uyuşmazlıkta delil kaynağı olabilir: teftiş raporları en az beş yıl saklanır ve hukuki ihtilafa konu olanlar ihtilafın sonuçlanmasına kadar muhafaza edilir.
2026/61 Sayılı Bülten ve Saklayıcının Yeni Rolü
17 Eylül 2026 tarihli kararlarda saklayıcı bankalar, olağan gözetim rolünün ötesinde tasfiyeyi yürüten kuruluş olarak görevlendirilmiştir. Bültenin A/1 maddesi Tera Portföy fonlarında T. İş Bankası A.Ş.’yi, diğer altı şirketin fonlarında ise T.C. Ziraat Bankası A.Ş.’yi portföy saklayıcısı olarak görevlendirmiş ve tasfiye süreçlerinin yürütülmesinde yetkilendirmiştir.
Saklayıcının olağan ve tasfiye dönemindeki rolü
| Konu | Olağan dönemde | Tasfiye döneminde (2026/61) |
|---|---|---|
| Temel işlev | Saklama, kayıt tutma ve gözetim | Tasfiyenin yürütülmesi (A/1) |
| Mutabakat | Günlük mutabakat (m.7/3) | MKK ile iki iş günü içinde pay mutabakatı (A/2) |
| Varlıkların yeri | Kuruluş adına ayrı hesaplarda | Takasbank ile bankalar nezdindeki hesaplar altında (A/3) |
| Satış kararı | Kurucunun talimatını kontrol eder | Bankanın belirleyeceği sıklıkta satış talimatı verilir (A/5) |
| Ödeme | Edimlerin uygun sürede aktarılmasını sağlar (m.5/3-d) | Nakit, mutabakatı yapılmış bireysel hesaplara pay oranında aktarılır (A/5) |
| Yönetim ücreti | Giderlerin izahnameye uygunluğunu gözetir (m.5/8) | Mevcut ücret tasfiyeyi yürüten banka adına tahakkuk ettirilir (A/4) |
Bu tablo, saklayıcının tasfiyede neden bu kadar merkezî hâle geldiğini gösterir. Buna karşılık III-56.1’deki sorumluluk rejimi ortadan kalkmaz: saklayıcı, tasfiye döneminde de kendi yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle katılma payı sahiplerine verdiği zararlardan sorumludur. Tasfiye usulünün dokuz maddesini SPK Fon Tasfiye Kararı: Fonlarımdaki Param Ne Olacak? yazımızda, ödeme takvimini ise Fon Param Ne Zaman Hesabıma Yatar? yazımızda çıkardık.
Örnek Dilekçe: Saklayıcıdan Gözetim Bilgisi Talebi
Sık Yapılan Hatalar
Saklayıcı konusunda yanılgılar
| Yanılgı | Gerçek |
|---|---|
| “Saklayıcı sadece varlıkları tutar” | Aynı zamanda fiyat hesabını, portföy uygunluğunu, talimatları ve giderleri gözetmekle yükümlüdür (m.5/3) |
| “Saklayıcıya dava açılamaz” | Katılma payı sahiplerinin saklayıcıya dava açma hakkı saklıdır (m.11/2) |
| “Fon değer kaybetti, saklayıcı ödesin” | Saklayıcı portföy yönetiminden ve fiyat hareketlerinden sorumlu değildir (m.11/3) |
| “Sözleşmede sorumsuzluk kaydı var” | Sorumluluğu daraltıcı sözleşme hükmü konulamaz (m.11/4) |
| “Bir fonun birden çok saklayıcısı olabilir” | Her portföy için yalnızca bir saklayıcı belirlenebilir (m.5/2) |
| “Saklayıcı kurucunun bir birimidir” | Bağımsızlık ilkesi karşılıklı görev yasağı getirir (m.13/1) |
| “Saklayıcı kurucunun menfaatini gözetir” | Sadece katılma payı sahiplerinin menfaatleri doğrultusunda hareket etmekle yükümlüdür (m.13/2) |
| “Saklayıcı değişince eski sorumluluk biter” | Yeni sözleşme yürürlüğe girene kadar eski saklayıcının sorumluluğu devam eder (m.10/1) |
Kontrol Listesi
Saklayıcıyla ilgili yapılacaklar
| Sıra | Yapılacak |
|---|---|
| 1 | Fonunuzun portföy saklayıcısını izahnameden ve KAP sayfasından tespit edin |
| 2 | MKK e-Yatırımcı dökümünüzle hesap ekranınızı karşılaştırın |
| 3 | Uyumsuzluk varsa saklayıcıya ve kuruluşa yazılı düzeltme talebi gönderin |
| 4 | İzahnameye aykırı yönetim şüphesi varsa saklayıcıdan gözetim kayıtlarını isteyin |
| 5 | Gider kalemlerinin izahnameye uygunluğunu saklayıcıya sorun |
| 6 | Saklayıcı değişikliği duyurusu varsa tarihlerini not edin |
| 7 | Cevap alamazsanız SPK’ya belgeli başvuru yapın |
| 8 | Tüm yazışmaları tarih ve tebliğ belgesiyle arşivleyin |
Haklarınızın tamamını madde dayanaklarıyla Yatırım Fonu Katılma Payı Sahibinin Hakları yazımızda topladık; başvuru yollarının sırası için Yatırımcı Şikâyeti: SPK, Borsa ve Hakem Heyetine Nasıl Başvurulur? yazımıza bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Portföy saklayıcısı kimdir?
III-56.1 sayılı Tebliğ’in 3. maddesine göre portföy saklayıcısı, Takasbank ile portföy saklama hizmeti verme konusunda Kurulca yetkilendirilen banka ve aracı kurumlardır. Fonun izahnamesinde ve KAP sayfasında hangi kuruluşun portföy saklayıcısı olduğu belirtilir. Tebliğ’in 5. maddesinin ikinci fıkrasına göre her bir kolektif yatırım kuruluşu portföyü için yalnızca bir portföy saklayıcısı belirlenebilir.
Portföy saklayıcısı ne iş yapar?
Tebliğ’in 4. maddesine göre portföy saklama hizmeti; kolektif yatırım kuruluşlarına ait finansal varlıkların saklanması ve kayıtların tutulması, diğer varlıkların aidiyetinin doğrulanması ve takibi ile varlık ve nakit hareketlerine ilişkin işlemlerin yerine getirilmesinin kontrolünü kapsar. Yani saklayıcı yalnızca bir kasa değildir; aynı zamanda bir kontrol ve gözetim kurumudur.
Saklayıcı fonun kurallara uyup uymadığını denetler mi?
Evet. Tebliğ’in 5. maddesinin üçüncü fıkrasının (f) bendine göre portföy saklayıcısı, kolektif yatırım kuruluşlarının varlık alım satımlarının, portföy yapısının ve işlemlerinin mevzuat, fon içtüzüğü ve izahname hükümlerine uygunluğunu sağlamakla yükümlüdür. Aynı maddenin dördüncü fıkrası, talimatların yatırım stratejisi, sınırlamalar ve kaldıraçlı işlem limitlerine uygunluğunun kontrol edilmesini de öngörür.
Saklayıcı sınırlama ihlali görürse ne yapar?
Tebliğ’in 5. maddesinin dördüncü fıkrasının (c) bendinin 3 numaralı alt bendi bu durumu düzenler: portföy limit ve sınırlamalarına aykırı işlemlerin sonradan tespiti hâlinde saklayıcı, kuruluştan veya şirketten düzeltilmesini talep etmelidir. Düzeltme yapılmazsa bu durum portföy saklayıcısı tarafından en seri şekilde Kurul’a bildirilir. Saklayıcı, saklama sözleşmesinde belirtilmek koşuluyla bu tür talimatların yerine getirilmesini önleyici tedbirleri de her zaman alabilir.
Saklayıcıya doğrudan dava açabilir miyim?
Evet. Tebliğ’in 11. maddesinin birinci fıkrası, portföy saklama hizmetini yürüten kuruluşun yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle yatırım fonlarında şirkete ve katılma payı sahiplerine verdiği zararlardan sorumlu olduğunu belirtir. Aynı maddenin ikinci fıkrasının son cümlesi ise pay veya katılma payı sahiplerinin şirket, yatırım ortaklığı veya portföy saklayıcısına dava açma hakkının saklı olduğunu açıkça düzenler.
Saklayıcı fonun değer kaybından sorumlu mudur?
Hayır. Tebliğ’in 11. maddesinin üçüncü fıkrası net bir sınır çizer: portföy saklayıcısı, portföy saklama hizmeti verdiği portföylerin yönetiminden veya piyasadaki fiyat hareketlerinden kaynaklanan zararlardan sorumlu değildir. Saklayıcının sorumluluğu, kendi gözetim ve kontrol yükümlülüklerini yerine getirmemesinden doğar.
Sözleşmeyle saklayıcının sorumluluğu sınırlandırılabilir mi?
Hayır. Tebliğ’in 11. maddesinin dördüncü fıkrası, portföy saklama sözleşmesinde portföy saklayıcısının Kanun ve bu Tebliğ hükümleri ile belirlenmiş olan sorumluluklarının kapsamını daraltıcı hükümlere yer verilemeyeceğini düzenler. Ayrıca 9. maddeye göre sözleşmede Kanun ve Tebliğ hükümlerine aykırı bir hükme yer verilemez.
Saklayıcı fonun varlıklarını kendi aktifine katabilir mi?
Kesinlikle hayır. Tebliğ’in 7. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi açıktır: portföy saklayıcısı, kolektif yatırım kuruluşlarına ait varlıkları uhdesinde ve diğer kurumlardaki kendi hesaplarında tutamaz ve kendi aktifleriyle ilişkilendiremez. Aynı maddeye göre varlıklar, kolektif yatırım kuruluşuna aidiyeti açıkça belli olacak ve kayıp ile hasara uğramayacak şekilde saklanır.
Pay sayımın doğruluğunu kim kontrol eder?
Portföy saklayıcısı. Tebliğ’in 5. maddesinin dördüncü fıkrasının (a) bendinin 2 numaralı alt bendine göre saklayıcı, kolektif yatırım kuruluşlarının MKK kayıtlarında bulunan pay sayısının, ilgili kuruluşun kendi hesaplarında bulunan pay sayısı ile uyumunun gözetimini sürekli olarak yapmalıdır. Ayrıca 7. maddenin üçüncü fıkrasına göre saklayıcı her gün itibarıyla saklamaya konu varlıkların mutabakatını yapmalıdır.
Saklayıcı değişirse eski saklayıcının sorumluluğu biter mi?
Hayır, hemen bitmez. Tebliğ’in 10. maddesinin birinci fıkrasına göre yeni sözleşme yürürlüğe girene kadar eski sözleşmeye taraf olan portföy saklayıcısının sorumluluğu devam eder. Ayrıca saklayıcı değişikliği talebi, 90 gün önceden sözleşmenin karşı tarafına ve Kurul’a gerekçeleriyle birlikte bildirilir.
Saklayıcının gözetim kayıtlarını isteyin
Günlük mutabakat, MKK pay uyumu ve sınırlama kontrolleri saklayıcının zorunlu görevleridir. Hukukçular Evi uzman kadrosuyla değerlendirme için ulaşın.
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppDosyanız için değerlendirme
Saklayıcının sorumluluğunu daraltan sözleşme hükmü geçersizdir. Belgelerinizi birlikte inceleyelim.
İletişime GeçinBu içerik Sermaye Piyasası Hukuku alanındadır.
SPK Hukuk Rehberi · Bu alandaki tüm rehberler · Tüm hukuk dalları