Kamulaştırmadan Sonra Yeniden Tapu Çıkması ve Sonraki Kaydın İptali (m. 36)

Bir taşınmaz kamulaştırılıp idare adına tescil edildikten sonra, aynı yer için yeniden bir gerçek veya tüzel kişi adına tapu çıkması, uygulamada karşılaşılan ve mülkiyette belirsizlik yaratan bir sorundur. Kanun, bu ‘çifte tapu’ durumuna özel bir çözüm öngörmüştür.

Kamulaştırma Sonrası Yeniden Tapu Sorunu Nedir?

Kamulaştırma tamamlanınca taşınmaz idare adına tescil edilir ve mülkiyet idareye geçer (TMK m. 705). Buna rağmen, tapu/kadastro işlemlerindeki bir hata, mükerrer kadastro veya yolsuz bir işlem sonucu aynı taşınmaz için sonradan başka bir kişi adına yeni bir tapu kaydı oluşabilir. Bu, sicilde çelişki ve mülkiyet uyuşmazlığı doğurur.

Kanuni Dayanak: Kamulaştırma Kanunu m. 36

2942 sayılı Kanun’un 36. maddesi bu duruma özgü bir hüküm içerir: kamulaştırma işlemleri tamamlanıp taşınmaz idare adına intikal/tescil edildikten sonra, kamulaştırılan yer için herhangi bir nedenle gerçek veya tüzel kişiler adına yeniden tapu tesis edilirse, idarenin isteği üzerine hâkim, evrak üzerinde ve gerek görürse mahallinde inceleme yaparak sonraki kaydın iptaline karar verir. Önemli bir kolaylık olarak, bu işlemler harca ve resme tabi değildir.

Çifte Tapu (Mükerrer Kayıt) ve Yolsuz Tescil

Aynı taşınmaza ait birden çok tapu kaydının bulunması (çifte tapu), Türk Medeni Kanunu anlamında bir yolsuz tescil hâlidir (TMK m. 1024). Geçerli bir hukuki sebebe dayanmayan tescil, taşınmaz üzerindeki gerçek mülkiyet durumunu değiştirmez. Kamulaştırma sonrası oluşan mükerrer kayıtta, idare adına yapılan geçerli tescil esas alınır ve sonradan oluşturulan geçersiz kayıt iptal edilir.

İyiniyetli Üçüncü Kişi Korunur mu?

Kural olarak tapuya iyiniyetle güvenerek hak kazanan üçüncü kişi korunur (TMK m. 1023). Ancak çifte tapu durumunda bu koruma işlemez: sicil kendi içinde çelişkiye düşüp aleniyetini yitirdiğinden, iyiniyetli üçüncü kişinin kazanımı korunmaz ve geçersiz kayıt iptal edilir. Böylece kamulaştırmayla idare adına geçen mülkiyet, sonradan oluşan kayıtlara rağmen korunmuş olur.

Zarar Görenin Tazminat Hakkı (TMK m. 1007)

Sonraki kaydın iptaliyle hak kaybına uğrayan ve tapuya güvenmiş iyiniyetli kişiler, doğrudan taşınmazı kazanamasa da mağdur bırakılmaz: Türk Medeni Kanunu’nun 1007. maddesi uyarınca, tapu sicilinin tutulmasından doğan zararlardan Devlet sorumludur. Bu kişiler, uğradıkları zararın tazmini için Devlet aleyhine dava açabilir; Devlet, kusurlu memurlarına rücu edebilir.

Süreç ve Görevli Mahkeme

Sonraki kaydın iptali, m. 36 uyarınca idarenin talebiyle başlatılır ve adli yargıda (asliye hukuk mahkemesi) görülür. Hâkim, kamulaştırma evrakını ve tapu kayıtlarını inceleyerek geçersiz kaydı iptal eder. Taraflar arasında mülkiyetin kime ait olduğu çekişmeliyse, tapu iptali ve tescil davası kapsamında deliller değerlendirilir. Mükerrer kayıt fark edildiğinde, hak kaybını önlemek için vakit geçirmeden hukuki destek alınması yerinde olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Kamulaştırmadan sonra aynı yer için yeniden tapu çıkabilir mi?

Evet, tapu/kadastro hatası, mükerrer kadastro veya yolsuz işlem sonucu, kamulaştırılıp idare adına tescil edilen taşınmaz için sonradan başka bir kişi adına yeni tapu kaydı oluşabilir. Bu çifte tapu durumu yaratır.

Sonraki tapu kaydı nasıl iptal edilir?

2942 sayılı Kanun’un 36. maddesine göre idarenin isteği üzerine hâkim, evrak üzerinde (gerekirse mahallinde) inceleme yaparak sonraki kaydın iptaline karar verir. Bu işlemler harca tabi değildir.

Çifte tapuda hangi kayıt geçerli olur?

Çifte tapu yolsuz tescil sayılır. Kamulaştırma sonrası mükerrer kayıtta, idare adına yapılan geçerli tescil esas alınır ve sonradan oluşturulan geçersiz kayıt iptal edilir.

Tapuya güvenen iyiniyetli kişi korunur mu?

Kural olarak tapuya iyiniyetle güvenen korunur (TMK m. 1023); ancak çifte tapuda sicil çelişkiye düştüğünden bu koruma işlemez ve geçersiz kayıt iptal edilir.

Tapusu iptal edilen kişi tazminat alabilir mi?

Evet. TMK m. 1007 uyarınca tapu sicilinin tutulmasından doğan zararlardan Devlet sorumludur. Hak kaybına uğrayan iyiniyetli kişi, zararının tazmini için Devlet aleyhine dava açabilir.

Bu davalarda hangi mahkeme görevlidir?

Sonraki kaydın iptali idarenin talebiyle adli yargıda (asliye hukuk mahkemesi) görülür. Mülkiyet çekişmeliyse tapu iptali ve tescil davası kapsamında değerlendirilir.