Gıda Hukuku Rehberi 2026 — Gıda Firmaları İçin Denetim, Numune İtirazı, İdari Para Cezası, Taklit-Tağşiş Listesi, Faaliyetin Durdurulması ve Dava Yolları (5996 sayılı Kanun)

Gıda firmasına karşı yürütülen her işlemde ilk bakılacak şey süredir. Analiz sonucuna, tebliğden itibaren 7 gün içinde itiraz edilir (5996 sayılı Kanun m.31/4). İdari para cezası 30 gün içinde ödenir (m.42/2). İdari para cezasına, toplatma veya üretimin durdurulmasıyla birlikte verilmiş olsa bile, 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur; Uyuşmazlık Mahkemesi 5996 sayılı Kanun dosyalarında adli yargıyı görevli bulmuştur (Kabahatler Kanunu m.3, 27/1). Listede yayımlama gibi cezadan ayrı işlemlere karşı ise 60 gün içinde idare mahkemesinde dava açılır (İYUK m.7). Taklit ve tağşişte ceza, yıllık gayrisafi gelirin yüzde biridir; ürün toplatılır ve firma adı Bakanlığın internet sitesinde yayımlanabilir (m.40/1-l, m.31/6). Kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak gıdada bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür (m.40/1-a). Dava açmak işlemi kendiliğinden durdurmaz; yürütmenin durdurulması ayrıca istenir (İYUK m.27).

Bu sayfa; gıda üreticileri, ithalatçılar, kendi markasıyla ürün satan firmalar, toptancılar, zincir marketler, lokanta ve toplu tüketim işletmeleri ile bu firmaların yöneticileri ve mali işler sorumluları için hazırlanmış merkez rehberdir. Tarım ve Orman Bakanlığı denetimi, numune ve analiz sonucuna itiraz, idari para cezaları, taklit ve tağşiş listesinde yayımlanma, faaliyetin durdurulması, toplatma ve imha, ceza soruşturması ve dava yolları tek yerde toplanmıştır. Her başlıkta kanunun öngördüğü süre ve sonuç madde numarasıyla verilmiş, ayrıntının hangi yazımızda olduğu gösterilmiştir.

Rehber 19 Kasım 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuata göre yazılmıştır. Gıda işlerinde temel kanun, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunudur. Bu Kanun ürün güvenliği alanındaki genel kanundan farklı bir takvim öngörür: Ticaret Bakanlığı dosyalarına göre kurulmuş bir savunma alışkanlığı, gıda dosyasında yedi günlük itiraz süresinin kaçırılmasına yol açabilir.

Hangi Durumdasınız? İlk Süre ve Başvuru Yeri

Gıda dosyaları çoğu zaman tek bir yazıyla başlar: bir denetim tutanağı, bir analiz raporu, bir ceza kararı veya firmanın adının listede görünmesi. Her birinin süresi ve başvuru yeri farklıdır. Aşağıdaki tablo, elinizdeki belgeye göre ilk adımı gösterir.

Elinizdeki belgeye göre ilk adım

Durumİlk süreBaşvuru yeriDayanak
Denetim yapıldı, tutanak düzenlendiTutanak imzalanırkenÇekinceler tutanağa yazdırılır; numune ve belge kayıtları alınır5996 m.31/1, 31/3
Analiz raporu olumsuz geldiTebliğden itibaren 7 günİl veya ilçe tarım ve orman müdürlüğü (şahit numunenin analizi istenir)5996 m.31/4; Resmi Kontroller Yön. m.12
Yalnızca idari para cezası verildiÖdeme 30 gün; başvuru 15 günSulh ceza hâkimliği5996 m.42/2; Kabahatler K. m.27/1
Ceza ile birlikte toplatma, el koyma veya üretimin durdurulması kararı verildi15 günSulh ceza hâkimliği (Uyuşmazlık Mahkemesi kararları)Kabahatler K. m.3, 27/1; UM E.2016/395, E.2015/842
Firma adı taklit ve tağşiş listesinde yayımlandı60 günİdare mahkemesi; yürütmenin durdurulması istemiyle5996 m.31/6; Yön. m.8; İYUK m.7, 27
İşletmenin onayı askıya alındı veya faaliyeti cezasız durduruldu60 gün; eksiklik derhal giderilirİl müdürlüğüne yeniden kontrol talebi ve idare mahkemesi5996 m.30/2; İYUK m.7, 27
Ürünün toplatılması istendiDerhalToplatma yapılır ve belgelenir; yapılmazsa masrafın iki katı istenir5996 m.32/1, 42/4
Savcılıktan ifade çağrısı geldiÇağrıdaki tarihCeza soruşturması; idari dosya ile birlikte yürütülür5996 m.40/1-a; TCK m.186

Gıda Mevzuatının Çatısı: 5996 Sayılı Kanun ve Yönetmelikler

5996 sayılı Kanun 13.06.2010 tarihli ve 27610 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Gıda işletmecisini ilgilendiren hükümler dört kümede toplanır: güvenilirlik şartları ve işletmecinin sorumlulukları (m.21, 22), izlenebilirlik, etiket ve taklit-tağşiş yasağı (m.24), hijyen ile kayıt ve onay (m.29, 30), resmî kontroller ve yaptırımlar (m.31, 32, 40, 41, 42). Taklit ve tağşiş ile sağlığı tehlikeye sokan gıdaya ilişkin yaptırımlar, 28.10.2020 tarihli ve 7255 sayılı Kanunla ağırlaştırılmıştır.

Gıda firmasını ilgilendiren başlıca düzenlemeler

DüzenlemeKonusuFirma için önemi
5996 sayılı KanunGıda güvenilirliği, sorumluluk, resmî kontrol ve yaptırımlarSürelerin ve yaptırımların asıl kaynağı: m.31/4, m.40, m.41, m.42
Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmelik (RG 17.12.2011, 28145; son değişiklik 08.05.2025)Numune alma, şahit numune, analiz itirazı, kamuoyuna duyuruİtirazın usulü (m.12), listede yayımlanmanın koşulu (m.8), itiraz masrafı (m.41)
Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmelik (RG 17.12.2011, 28145)Hangi işletmenin kayda, hangisinin onaya tabi olduğuOnaysız veya kayıtsız faaliyetin sonucu: m.41/1-b, 41/1-c
Gıda ve Yemlerde Taklit ve Tağşiş Fiili ve İdari Para Cezalarının Hesaplanmasına Dair Yönetmelik (RG 16.04.2021, 31456)Taklit ve tağşiş cezasının gayrisafi gelir üzerinden hesabıCeza tutarının denetlenmesi: alt sınır, üst sınır, tekrar
Türk Gıda Kodeksi yönetmelik ve tebliğleriÜrün bileşimi, katkı, bulaşan, etiket ve mikrobiyolojik kriterlerAnaliz sonucunun hangi sınıra göre “uygunsuz” sayıldığı
5326 sayılı Kabahatler Kanunuİdari para cezasının ödenmesi, indirimi ve kanun yolum.17/3, 17/6, 17/7, 27/1, 27/8, 29/1
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunuİptal davası, yürütmenin durdurulması, tam yargı davasım.7, 11, 12, 27, 45
5237 sayılı Türk Ceza KanunuBozulmuş veya değiştirilmiş gıda ticareti, zehirli madde katmam.185, 186; şirket yetkililerinin kişisel riski
2026 notu: 5996 sayılı Kanunda en son 11.06.2026 tarihli ve 7584 sayılı Kanunla değişiklik yapılmıştır. İncelediğimiz güncel metinde bu değişiklik hayvan sağlığına ilişkin 5 ve 36. maddelerdedir; gıda yaptırımlarını düzenleyen 40, 41 ve 42. maddelerde 7584 sayılı Kanundan kaynaklanan bir değişiklik bulunmamaktadır. Gıda cezalarının artırılmasına ilişkin kanun teklifleri Meclis gündemindedir; bu sayfanın yazıldığı tarihte yasalaşmış bir düzenleme tespit etmedik. Para cezası tutarları ise her yıl yeniden değerleme oranında artmaktadır.

Kim Sorumlu? Üretici, İthalatçı, Marka Sahibi ve Perakendeci

Kanun sorumluluğu, ürün üzerinde kontrolü olan herkese yayar. Gıda işletmecisi, faaliyet alanının her aşamasında mevzuattaki şartları sağlamak ve bunu doğrulamakla yükümlüdür (m.22/1). Ürünün güvenilirlik şartlarına uymadığını değerlendirmesi veya buna ilişkin makul gerekçesi olması hâlinde toplatma işlemlerini derhal başlatır ve Bakanlığı bilgilendirir (m.22/2). Faaliyetine ilişkin kayıtları tutar ve istendiğinde sunar (m.22/3), riskin önlenmesi için Bakanlıkla işbirliği yapar (m.22/6). İzlenebilirliği sağlayacak bir sistem kurmak da işletmecinin görevidir (m.24/1).

Yaptırım hükümleri, sıfata göre ayrım yapar. Taklit ve tağşişte Kanun; üreten, ithal eden ve ürünü kendi adı veya ticari unvanı altında piyasaya arz eden işletmeciyi aynı sırada sayar, perakendeciyi ise yalnızca izlenebilirliği sağlamadan piyasaya arz etmişse cezalandırır (m.40/1-l). Bu ayrımın pratik sonucu şudur: ürünü başkasına ürettirip kendi markasıyla satan firma, üretici gibi sorumludur; perakendeci ise ürünü kimden, hangi belgeyle aldığını gösterebildiği ölçüde korunur.

Sıfata göre yükümlülük ve öne çıkan risk

SıfatTemel yükümlülükÖne çıkan risk
ÜreticiKodekse uygun üretim, hijyen, kayıt veya onay, izlenebilirlikKodekse aykırılık cezası (m.40/1-d), taklit-tağşiş cezası, faaliyet durdurma, hapis cezası riski (m.40/1-a)
İthalatçıİthal ürünün Türk mevzuatına uygunluğu ve belgeleriÜretici ile aynı yaptırımlar; ithalatta uygun bulunmayan ürünün alıkonulması
Kendi adı veya ticari unvanıyla piyasaya arz eden (marka sahibi)Fason üreticinin denetimi, etiket ve içerik uyumuTaklit ve tağşişte üretici gibi sorumluluk; listede marka adıyla yayımlanma
Perakendeci, market, toptancıTedarikçi ve parti kayıtları, saklama koşulları, son tüketim tarihi takibiİzlenebilirlik yoksa taklit-tağşiş cezası; bozulmuş veya tarihi geçmiş ürün cezası (m.41/1-d)
Lokanta ve toplu tüketim işletmesiHijyen esasları, kayıt, hammadde belgeleriHijyen cezası (m.41/1-a), faaliyet durdurma (m.41/1-e)

Denetim Geldi: Resmî Kontrolde Firmanın Hakları ve Yükümlülükleri

Resmî kontroller risk esasına göre ve kural olarak önceden haber verilmeksizin yapılır; izleme, gözetim, doğrulama, tetkik, denetim, numune alma ve analizi kapsar (m.31/1). Kontrol görevlisi işletmenin her yerine girebilir ve bedel ödemeden numune alabilir; işletme gerekli yardım ve kolaylığı sağlamak zorundadır (m.31/3). Kolaylık göstermeyenlere, fiil suç oluşturmuyorsa ayrıca idari para cezası verilir (m.41/1-ç). Bu nedenle denetimi engellemek hiçbir dosyada savunma değildir; savunma, denetimin kayda nasıl geçtiğiyle başlar.

İdari yaptırımları uygulama yetkisi il tarım ve orman müdürüne aittir; ancak tehlike ve acil tedbir gerektiren durumlarda kontrol görevlisi, idari para cezası dışındaki yaptırımları yerinde uygulayabilir (m.42/2). Üretimin durdurulması veya ürüne el konulması denetim sırasında gündeme gelebileceğinden, denetim anında yapılacaklar önceden belirlenmiş olmalıdır.

  • Tutanağın bir örneğini alın; katılmadığınız tespitleri ve açıklamalarınızı tutanağa yazdırın. Çekince yazılmadan imzalanan tutanaktaki tespitlere sonradan karşı çıkmak zorlaşır.
  • Numune alındıysa kaç takım alındığını, mühür ve etiket bilgilerini, numunenin alındığı parti ve son tüketim tarihini, saklama ve taşıma koşulunu tutanakta görün. Analiz itirazının bütün teknik dayanağı bu kayıtlardır.
  • Numune alınan partiye ait üretim kayıtlarını, hammadde giriş belgelerini, iç analiz raporlarını ve sevk irsaliyelerini aynı gün ayırın.
  • Fiziksel muayenede tüketime uygun olmadığı belirlenen üründen numune alınmaz ve doğrudan yasal işlem yapılır (Resmi Kontroller Yön. m.12/6). Bu durumda itiraz konusu analiz değil, muayene tespitinin kendisidir; fotoğraf ve tutanak şerhi daha da önem kazanır.

Süre tutanağın düzenlendiği gün başlar

Analiz raporu geldiğinde elinizde yalnızca yedi gün vardır. Denetim tutanağınızı ve numune kayıtlarınızı rapor gelmeden incelemek için Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15

Ara: 0554 648 37 15WhatsApp

Numune ve Analiz Sonucuna İtiraz: 7 Gün ve Şahit Numune

İlgililer, resmî kontrol ve denetim sonuçlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde Bakanlığa itiraz edebilir (m.31/4). İtiraz il veya ilçe müdürlüğüne yapılır. Usul şöyledir: denetimde iki takım numune alınır; birinci takım Bakanlığın belirlediği laboratuvarda analiz edilir, şahit numune il veya ilçe müdürlüğünde saklanır; itiraz üzerine şahit numune analiz edilir (Resmi Kontroller Yön. m.12/2-b). Şahit numunenin analiz sonucu kesindir ve karar buna göre verilir (m.12/4). İtirazın bütün masrafları itiraz edene aittir (5996 m.31/4; Yön. m.41/3).

Analiz itirazında kurallar

KonuKuralDayanak
İtiraz süresiTebliğden itibaren 7 gün5996 m.31/4
İtiraz edilemeyen hâllerKalan raf ömrü 7 günden az olan gıdalar, mikrobiyolojik incelemeler, şahit numune analizine yetecek miktarın bulunmaması5996 m.31/4; Yön. m.12/2-a
Şahit numuneİl veya ilçe müdürlüğünde saklanır; itiraz üzerine analiz edilirYön. m.12/2-b
Sonucun niteliğiŞahit numune sonucu kesindir; karara esas alınırYön. m.12/4
MasrafŞahit numune analizi dâhil itiraz edene aittir5996 m.31/4; Yön. m.41/3
DeğerlendirmeSonuç, varsa ölçüm belirsizliği dikkate alınarak değerlendirilirYön. m.12/7
Son tüketim tarihi yakın ürünİşletmeci, itiraz hakkını kullanıp kullanmayacağını son tüketim tarihi geçmeden bildirirYön. m.12/2-c

5996 sayılı Kanunda, ceza kararından önce işletmeciden savunma alınmasını öngören açık bir hüküm bulunmamaktadır. Bu nedenle analiz itirazı dilekçesi, çoğu dosyada teknik savunmanın idareye sunulduğu ilk ve tek belgedir. Dilekçede yalnızca “sonucu kabul etmiyoruz” denmesi yeterli değildir; numunenin partiyi temsil edip etmediği, alınma ve mühürlenme usulü, taşıma ve saklama koşulu, uygulanan analiz metodu, ölçüm belirsizliği ve sonucun hangi kodeks sınırına göre değerlendirildiği ayrı ayrı ele alınmalıdır.

Şirketlerde tebligat çoğunlukla elektronik yolla yapılır. Elektronik tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (7201 sayılı Tebligat Kanunu m.7/a). Yedi günlük süre bu tarihten başlar; yine de süreyi son güne bırakmamak gerekir. Süresinde itiraz edilmeyen analiz sonucu, yaptırım kararına esas alınır ve taklit-tağşiş dosyalarında listede yayımlanmanın önünü açar.

Rapor okuma, teknik itiraz gerekçeleri, gün gün yol haritası ve itiraz dilekçesi örneği için gıda numune ve analiz sonucuna itiraz yazımıza bakılabilir.

İdari Para Cezaları: Hangi Fiile Hangi Bent, 2026 Tutarları

Kanundaki para cezaları 2010 yılı fiyatlarıyla yazılmıştır ve her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artırılır; hesapta bir liranın küsuru dikkate alınmaz (Kabahatler K. m.17/7). Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünün yayımladığı tabloda 2025 yılı tutarları yer almaktadır. 2026 yılı için yeniden değerleme oranı yüzde 25,49’dur (585 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği, RG 27.11.2025, 33090). Aşağıdaki 2026 sütunu, Bakanlığın 2025 tutarlarına bu oran uygulanarak tarafımızca hesaplanmıştır; kararda yazan tutar ve bent ayrıca kontrol edilmelidir.

5996 sayılı Kanunda gıda işletmesini ilgilendiren başlıca idari para cezaları

FiilBentKanundaki tutar20252026 (hesaplanan)
Gıda kodeksine aykırı gıda üretmek, işlemek, piyasaya arz etmek (m.21/5)m.40/1-d10.000 TL210.622 TL264.309 TL
Aynı aykırılığın yalnızca etiket bilgilerinden kaynaklanmasım.40/1-d5.000 TL105.274 TL132.108 TL
Güvenilir olmayan ürünü toplatmamak, Bakanlığı bilgilendirmemek (m.22/2)m.40/1-f5.000 TL105.274 TL132.108 TL
Kayıt tutmamak, kayıtları sunmamak (m.22/3)m.40/1-g5.000 TL105.274 TL132.108 TL
Bakanlıkla işbirliği yapmamak (m.22/6)m.40/1-h3.000 TL63.132 TL79.224 TL
Bakanlığın aldığı önlemleri engellemek (m.22/6)m.40/1-h5.000 TL105.274 TL132.108 TL
İzlenebilirlik bilgisini vermemek (m.24/1)m.40/1-i2.000 TL42.076 TL52.801 TL
Etiketleme kurallarına aykırılık (m.24/2); etiket düzeltilene kadar satış yasaklanırm.40/1-j2.000 TL42.076 TL52.801 TL
Aynı üründe bir yıl içinde etiket aykırılığının tekrarım.40/1-j10.000 TL210.622 TL264.309 TL
Tüketiciyi yanıltıcı etiket, sunum, reklam (m.24/3) — üretim yerim.40/1-k10.000 TL210.622 TL264.309 TL
Tüketiciyi yanıltıcı etiket, sunum, reklam (m.24/3) — perakende işyerim.40/1-k1.000 TL21.006 TL26.360 TL
Etiket beyanı ile içeriğin ve analitik değerlerin uyuşmamasım.40/1-k5.000 TL105.274 TL132.108 TL
Hijyen esaslarına aykırılık (m.29/2) — perakende işyerim.41/1-a2.000 TL42.076 TL52.801 TL
Hijyen esaslarına aykırılık (m.29/2) — diğer işyerlerim.41/1-a5.000 TL105.274 TL132.108 TL
Onay almadan üretim (m.30/1); faaliyet durdurulur, ürünlere el konulurm.41/1-b10.000 TL210.622 TL264.309 TL
Onay almadan faaliyet — depo ve satış yerlerim.41/1-b5.000 TL105.274 TL132.108 TL
Kayıt yaptırmamak — üretim yerim.41/1-c2.000 TL42.076 TL52.801 TL
Kayıt yaptırmamak — perakende işyerim.41/1-c1.000 TL21.006 TL26.360 TL
Kontrolde kolaylık göstermemek (m.31/3)m.41/1-ç5.000 TL105.274 TL132.108 TL
Bozulmuş, kokuşmuş, ambalajı hasarlı veya son tüketim tarihi geçmiş ürünü satışa sunmak; ürüne el konulurm.41/1-d1.000 TL21.006 TL26.360 TL
Tehlike oluşturan durum veya süresinde giderilmeyen eksiklik — üretim yeri; faaliyet durdurulurm.41/1-e5.000 TL105.274 TL132.108 TL
Aynı fiil — perakende işyerim.41/1-e1.000 TL21.006 TL26.360 TL

İdari yaptırımları il tarım ve orman müdürü uygular; bu yetki ilçe müdürlerine yazılı olarak devredilebilir (m.42/2). Kararı imzalayan makam ve varsa yetki devri yazısı, her dosyada ilk kontrol edilecek noktadır. Ceza otuz gün içinde ödenir (m.42/2). Ceza bu ödeme süresi içinde ödenirse yüzde 25 indirim yapılır ve ödeme kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez (Kabahatler K. m.17/6). Ekonomik durumu elverişli olmayan kişi için, ilk taksit peşin ödenmek koşuluyla bir yıl içinde dört eşit taksit kararı verilebilir (Kabahatler K. m.17/3). Süresinde ödenmeyen ceza 6183 sayılı Kanuna göre takip ve tahsil edilir (5996 m.42/5).

Ceza kararında en sık görülen hukuka aykırılıklar şunlardır: fiilin yanlış bende bağlanması (örneğin yalnızca etiket kaynaklı aykırılığa tam tutarın uygulanması), perakendeciye üretim yeri tutarının yazılması, yetkisiz makamın imzası, süresinde yapılan analiz itirazı sonuçlanmadan karar verilmesi ve tebligatın usulsüzlüğü. Genel çerçeve için idari para cezalarına itiraz rehberimize bakılabilir.

Taklit ve Tağşiş: Ceza Hesabı ve Listede Yayımlanma

Tağşiş; ürüne temel özelliğini veren öğelerin ve besin değerlerinin tamamının veya bir bölümünün mevzuata aykırı olarak çıkarılması, miktarının değiştirilmesi veya aynı değeri taşımayan başka bir maddenin o maddeymiş gibi katılmasıdır. Taklit ise ürünün, yapısında bulunmayan özelliklere sahipmiş gibi veya başka bir ürünün aynısıymış gibi gösterilmesidir (5996 m.3/1-63, 64). Gıda ve yemde taklit ve tağşiş yapılamaz; taklit ve tağşiş yapılmış ürün işleme tabi tutulamaz ve piyasaya arz edilemez (m.24/4).

Ürüne ve firmaya yönelik sonuçlar

Taklit veya tağşiş yapılan ürün, masrafı sorumlusuna ait olmak üzere piyasadan toplatılır; başka amaçla değerlendirilme imkânı bulunmayanlar Bakanlık gözetiminde imha edilir, diğerlerinin mülkiyeti kamuya geçirilir. Firmaya, Kanundaki alt ve üst sınırlar arasında kalmak kaydıyla, fiilden bir önceki mali yılın yıllık gayrisafi gelirinin yüzde biri oranında idari para cezası verilir (m.40/1-l). Hesaplanan tutar alt sınırın altında kalırsa alt sınır, üst sınırı aşarsa üst sınır uygulanır; gayrisafi gelir tespit edilemiyorsa ceza alt sınır üzerinden verilir (Taklit ve Tağşiş Yönetmeliği m.5).

Taklit ve tağşişte para cezasının sınırları

DurumKanundaki sınırlar20252026 (hesaplanan)
Üreten, ithal eden veya kendi adı ya da ticari unvanıyla piyasaya arz eden — ilk ihlal50.000 – 500.000 TL377.783 – 3.777.903 TL474.079 – 4.740.890 TL
İzlenebilirliği sağlamadan piyasaya arz eden perakendeci5.000 – 500.000 TL37.770 – 3.777.903 TL47.397 – 4.740.890 TL
Üç yıl içinde ilk tekrar (sınırlar bir kat artırılır)100.000 – 1.000.000 TL755.574 – 7.555.808 TL948.169 – 9.481.783 TL
Üç yıl içinde ikinci tekrar — kendi adı veya ticari unvanıyla piyasaya arz eden200.000 – 2.000.000 TL1.511.157 – 15.111.620 TL1.896.350 – 18.963.571 TL
Üç yıl içinde ikinci tekrar — üreten ve ithal edenBin günden üç bin güne kadar adli para cezası; beş yıldan on yıla kadar sektörden menCeza mahkemesinde görülürCeza mahkemesinde görülür
Varsayımsal örnek. Bir önceki mali yılda gayrisafi geliri 80.000.000 TL olan bir üreticinin ilk ihlalinde yüzde bir, 800.000 TL eder; tutar 2026 sınırları içinde kaldığından ceza 800.000 TL’dir. Gayrisafi gelir 20.000.000 TL ise yüzde bir 200.000 TL’dir; alt sınırın altında kaldığından ceza alt sınırdan, 474.079 TL’den verilir. Gayrisafi gelir 600.000.000 TL ise yüzde bir 6.000.000 TL’dir; üst sınır aşıldığından ceza 4.740.890 TL ile sınırlanır. Tekrar hükümlerinin hangi işletmeciye nasıl uygulandığı, karardaki bent ve Yönetmeliğin 5. maddesi üzerinden ayrıca kontrol edilmelidir.

Firma adının listede yayımlanması

Bakanlık, uygun gördüğü hâllerde yaptığı kontroller sonucunda sahip olduğu bilgileri kamuoyunun bilgisine sunabilir; sürmekte olan adli ve idari işlemler, kişisel bilgiler ve meslek sırları bu kapsamın dışındadır (5996 m.31/6). Resmi Kontroller Yönetmeliğinin 8. maddesi bu yetkinin nasıl kullanılacağını gösterir: laboratuvar sonucuyla taklit veya tağşiş yapıldığı kesinleşen gıdayı üreten veya ithal eden firmanın adı, ürün adı, markası ve parti veya seri numarası Bakanlığın internet sitesinde duyurulur. Aynı maddede, sağlığı tehlikeye düşürecek şekilde bozulmuş veya değiştirilmiş gıdalar için ayrı bir duyuru öngörülmüştür. Bakanlık listeleri 2026 yılında da güncellemeye devam etmektedir.

Yönetmelik taklit ve tağşiş bakımından sonucun “kesinleşmesini” arar. Bu nedenle yedi günlük itiraz süresi dolmadan veya şahit numune analizi sonuçlanmadan yapılan yayım, hukuka aykırılık iddiasının merkezine oturur. Yayımın dayanağı olan m.31/6 Bakanlığa takdir yetkisi tanır; takdir yetkisi kamu yararı ve ölçülülükle sınırlıdır. Yayımlanan bilginin Yönetmelikte sayılanları aşması, hatalı firma veya parti bilgisi, uygunsuzluğu gidermiş bir firmanın kaydının süresiz biçimde yayında kalması ayrı ayrı ileri sürülebilir. Yönetmelikte yayımın ne kadar süreceğine veya kaydın hangi koşulda kaldırılacağına ilişkin bir hüküm tespit etmedik; kaldırma talebi, idareye başvuru (İYUK m.11) ve iptal davası üzerinden yürütülür.

Listede yayımlama bir idari işlemdir ve tebliğ ya da öğrenme tarihinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davasına konu edilebilir (İYUK m.7). Dava açmak yayımı kendiliğinden durdurmaz; yürütmenin durdurulması ayrıca istenmelidir (İYUK m.27). Hukuka aykırı yayımdan doğan zarar için tam yargı davası açılabilir (İYUK m.12). Listede yayımlanan firmanın yol haritası ve dilekçe örnekleri için firmam taklit-tağşiş listesinde yayımlandı yazımıza; benzer bir duyuru rejimi için hileli ürün listesinde ifşa ve itiraz, haber sitelerindeki kopyalar ve itibar zararı için ilanın kaldırılması ve itibar zararı yazılarımıza bakılabilir.

Gelir yılı, hesap kalemleri, 2025 ve 2026 sınırları, tekrar ve hesap aracı için taklit ve tağşiş cezası nasıl hesaplanır yazımıza bakılabilir.

Sağlığı Tehlikeye Sokan Gıda: Hapis Cezası ve Ceza Soruşturması

Kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak gıdalar, masrafı sorumlusuna ait olmak üzere piyasadan toplatılır, mülkiyeti kamuya geçirilir ve imha edilir. Bu gıdaları üreten, ithal eden veya kendi adı ya da ticari unvanı altında piyasaya arz eden gıda işletmecisine bir yıldan beş yıla kadar hapis ve bin günden beş bin güne kadar adli para cezası verilir; fiilin üç yıl içinde tekrarı hâlinde işletmeci beş yıldan on yıla kadar gıda sektörü faaliyetinden men edilir (5996 m.40/1-a). Bu yaptırımlar idari değil cezaidir: Bakanlık suç duyurusunda bulunur, cezaya ceza mahkemesi karar verir.

Türk Ceza Kanunu ayrıca, kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde bozulmuş veya değiştirilmiş her tür yenilecek veya içilecek şeyi satan, tedarik eden veya bulunduran kimseye bir yıldan beş yıla kadar hapis ve bin beş yüz güne kadar adli para cezası öngörür; suç resmî izne dayalı bir meslek ve sanatın icrası kapsamında işlenirse ceza üçte bir oranında artırılır (TCK m.186). Ceza sorumluluğu şahsidir ve tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamaz (TCK m.20); soruşturma, şirketin kendisi hakkında değil, fiilde payı olduğu ileri sürülen yetkililer ve çalışanlar hakkında yürür.

İdari dosya ile ceza dosyası aynı analiz raporuna dayanır. Yedi gün içinde yapılmayan analiz itirazı, ceza soruşturmasında da savunmayı zayıflatır. Bu nedenle “sağlığı tehlikeye düşürecek” nitelendirmesi içeren her raporda analiz itirazı, üretim ve tedarik kayıtlarının ayrılması ve ifadeden önce dosyanın incelenmesi birlikte planlanmalıdır. Zehirli madde katma suçu için TCK m.185 yazımıza bakılabilir.

Tehlike ve kast unsurları, şirket içinde sorumluluk, bilirkişi incelemesi ve savcılığa dilekçe örneği için sağlığı tehlikeye düşürecek gıda isnadı yazımıza bakılabilir.

Faaliyetin Durdurulması, Onayın Askıya Alınması ve Sektörden Men

Gıda işletmesinin kapısına kilit vuran dört ayrı hüküm vardır ve her birinin çözümü farklıdır. Hangisinin uygulandığı karar metninden anlaşılır.

Faaliyeti durduran hükümler

HükümHangi hâldeSonuçFaaliyet nasıl yeniden başlar
m.41/1-e (tehlike)Resmî kontrolde işyerinin tamamı veya bir bölümü insan sağlığı ya da gıda güvenilirliği için tehlike oluşturuyorsaÜretimin tamamı veya tehlikeli bölümü durdurulur; para cezası verilirEksiklik giderilince; giderilene kadar faaliyete izin verilmez
m.41/1-e (süre)Eksiklik tehlike oluşturmuyorsaAltı ayı aşmamak üzere süre verilirSüre içinde giderilmezse faaliyet durdurulur ve aynı ceza uygulanır
m.41/1-b (onaysız faaliyet)Onaya tabi işletmenin onay almadan çalışmasıFaaliyet durdurulur, ürünlere el konulur, para cezası verilirOnay alınınca
m.30/2 (onayın askıya alınması)Onaylı işletmenin şartlara uymamasıFaaliyet durdurulur, onay geçici olarak askıya alınırEksiklik bir yıl içinde giderilmezse onay iptal edilir
m.40/1-a ve 40/1-l (sektörden men)Sağlığı tehlikeye sokan gıdada üç yıl içinde tekrar; taklit-tağşişte ikinci tekrarBeş yıldan on yıla kadar gıda sektörü faaliyetinden menCeza yargılamasının sonucuna bağlıdır

Faaliyetini kendisi durduran işletmeci de bunu üç ay içinde Bakanlığa bildirmek zorundadır; bildirmezse onay veya kayıt iptal edilir (m.30/3). Onayı askıya alınan, iptal edilen ve faaliyeti durdurulan işletmeler Bakanlığın internet sitesinde duyurulur (Resmi Kontroller Yön. m.8). Faaliyet durdurma, bu yönüyle bir itibar sorunudur da.

İki yol birlikte yürütülür. Birincisi idari yoldur: eksiklik giderilir, giderildiği belgelenir ve il müdürlüğünden yazılı olarak yeniden kontrol istenir. İkincisi yargı yoludur ve yol, kararın içeriğine göre değişir. Faaliyetin durdurulması idari para cezasıyla aynı kararda verilmişse (m.41/1-b, 41/1-e), Uyuşmazlık Mahkemesi böyle bir kararın tamamına karşı adli yargıyı görevli bulmuştur (E.2015/842, K.2015/878); başvuru tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine yapılır (Kabahatler K. m.27/1). Onayın askıya alınması gibi cezadan ayrı bir işleme karşı ise altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılır ve yürütmenin durdurulması istenebilir (İYUK m.7, 27). İdare mahkemesinde yürütmenin durdurulması için işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması birlikte aranır (İYUK m.27/2). Üretimin durması, bozulabilir hammadde ve stok, teslim edilemeyen siparişler ve çalışan ücretleri bu zararın somut göstergeleridir ve belgeyle sunulmalıdır. Mahkeme kararına rağmen faaliyete izin verilmemesi hâlinde kararın uygulanmaması ve kâr kaybı tazminatı yazımıza bakılabilir.

Belediyenin işyeri açma ve çalışma ruhsatına dayanarak yaptığı mühürleme, 5996 sayılı Kanundaki faaliyet durdurmadan ayrı bir işlemdir; makamı, dayanağı ve itiraz yolu farklıdır. Ayrıntı için işyeri ruhsatının iptali ve kapatma yazımıza, kayıt ve onay süreci için gıda işletmesi kayıt ve onay belgesi sayfamıza bakılabilir.

Faaliyet durdurmada her gün zarar büyür

Yürütmenin durdurulması istemi, zarar belgeleriyle birlikte ve gecikmeden sunulduğunda sonuç verir. Kararı ve denetim tutanağını değerlendirmek için Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15

Ara: 0554 648 37 15WhatsApp

Durdurma tutanağının kontrolü, yeniden kontrol başvurusu, işçilere etkisi ve dilekçe örneği için gıda işletmesinde faaliyetin durdurulması yazımıza bakılabilir.

Toplatma, El Koyma, Mülkiyetin Kamuya Geçirilmesi ve İmha

Resmî kontrol sonucunda mevzuat şartlarını taşımadığı veya insan sağlığı açısından tehlike oluşturduğu tespit edilen ürünlerde Bakanlık; piyasaya arzı kısıtlayabilir veya yasaklayabilir, piyasaya arz edilmiş ürünün satışını durdurup sahibince toplanmasını isteyebilir, ürünün başka amaçla değerlendirilmesine izin verebilir veya Bakanlık gözetiminde imhasına karar verebilir (m.32/1). Düzeltilebilir bir eksikliği olan ve tehlike oluşturmayan ürünün, mevzuata uygun hâle getirilmesi şartıyla piyasaya arzına izin verilebilir (m.32/2). Etiket eksikliği gibi düzeltilebilir aykırılıklarda toplatma ve imha yerine düzeltme istenmesinin dayanağı budur.

Bir partinin bir kısmının güvenilir olmadığı tespit edilmişse, kalan kısmın güvenilir olduğu kanıtlanmadıkça partinin tamamı güvenilir sayılmaz (m.21/1). Toplatmanın kapsamını daraltmak isteyen firma, parti ve üretim kayıtlarıyla uygunsuzluğun sınırını göstermek zorundadır; izlenebilirlik kayıtlarının asıl değeri burada ortaya çıkar.

  • Firma, ürünün güvenilir olmadığına ilişkin makul gerekçe oluştuğunda toplatmayı kendiliğinden başlatır, Bakanlığı bilgilendirir ve gerektiğinde tüketiciyi uyarır (m.22/2).
  • İmha, masrafı sahibine ait olmak üzere Bakanlık gözetiminde yapılır (m.42/3).
  • Toplatılması gereken ürün sahibi tarafından toplatılmazsa Bakanlık toplatır; toplatma masrafının iki katının ödenmesi için bir ay süre verilir (m.42/4).
  • Toplatılan miktar, iade alınan faturalar, bayi ve market yazışmaları ve imha tutanağı saklanır; bu belgeler hem ceza dosyasında hem tazminat ve sigorta taleplerinde delildir.

Gıda ile temas eden ambalaj ve mutfak ürünleri de aynı Kanuna tabidir; gıda ile temas eden malzemede ceza ve toplatma yazımız bu grubu ayrıca ele alır. Tüketicinin zarar görmesi hâlinde gündeme gelen tazminat ve sigorta boyutu için üçüncü şahıs mali sorumluluk sigortası yazımıza bakılabilir.

Hangi Mahkeme? Sulh Ceza Hâkimliği ile İdare Mahkemesi Ayrımı

5996 sayılı Kanunun 42. maddesinin başlığında “itirazlar” sözcüğü geçer; ancak maddede yargı yerini gösteren bir hüküm yoktur. Bu nedenle Kabahatler Kanununun kanun yoluna ilişkin genel hükümleri uygulanır (Kabahatler K. m.3/1-a). İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi kararına karşı, tebliğ veya tefhim tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur; süresinde başvurulmazsa karar kesinleşir (m.27/1). Hâkimliğin kararına karşı iki hafta içinde itiraz edilebilir (m.29/1).

Uyuşmazlık Mahkemesi gıda dosyalarında bu kuralı geniş uygulamıştır. İdari para cezası ile üretimle ilgili faaliyetin durdurulmasına ilişkin idari tedbirin birlikte verildiği bir dosyada (E.2015/842, K.2015/878, 28.12.2015) ve taklit ve tağşiş cezası ile ürünlerin toplatılması kararının birlikte dava edildiği bir dosyada (Hukuk Bölümü, E.2016/395, K.2016/430, 26.09.2016) adli yargıyı görevli bulmuştur. İkinci kararda toplatma, Kabahatler Kanununun 16. maddesindeki idari tedbirlerden sayılmış ve 27/8 hükmündeki idari yargıya bağlanma kuralı uygulanmamıştır. Pratik sonuç şudur: cezayı içeren karar toplatma, el koyma veya üretimin durdurulmasını da içerse, başvuru on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine yapılmalıdır.

Cezadan ayrı yürüyen işlemler ise idari işlemdir. Taklit ve tağşiş listesinde yayımlama (m.31/6) ile onayın askıya alınması veya iptali (m.30/2) bu niteliktedir. Bunlara karşı altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılır (İYUK m.7). İdari yargıda dava açılması işlemin yürütülmesini durdurmaz (İYUK m.27/1). Yürütmenin durdurulması istemi dava dilekçesinde ayrıca ve gerekçesiyle yer almalıdır; istem hakkında verilen karara tebliğden itibaren yedi gün içinde itiraz edilebilir (İYUK m.27/7). Dava açmadan önce işlemin kaldırılması idareden istenebilir; bu başvuru dava süresini durdurur ve otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (İYUK m.11).

İşleme göre görevli yer ve süre

İşlemGörevli yerSüreDayanak
Yalnızca idari para cezasıSulh ceza hâkimliği15 günKabahatler K. m.3/1-a, 27/1
İdari para cezası ile el koyma, mülkiyetin kamuya geçirilmesi veya toplatmaSulh ceza hâkimliği15 günKabahatler K. m.16, 27/1; UM E.2016/395, K.2016/430
İdari para cezası ile üretimin durdurulmasıSulh ceza hâkimliği15 günUM E.2015/842, K.2015/878
Cezadan bağımsız onayın askıya alınması veya iptaliİdare mahkemesi60 gün5996 m.30/2; İYUK m.7
Taklit ve tağşiş listesinde yayımlamaİdare mahkemesi60 gün5996 m.31/6; İYUK m.7
Sulh ceza hâkimliği kararına itirazİtiraz mercii2 haftaKabahatler K. m.29/1
İdare mahkemesi kararına karşı istinafBölge idare mahkemesi30 günİYUK m.45
Sağlığı tehlikeye sokan gıda, bozulmuş gıda ticaretiCumhuriyet savcılığı ve ceza mahkemesiSoruşturma takvimi5996 m.40/1-a; TCK m.186

Başka kanunlara ilişkin bazı dosyalarda, para cezasıyla aynı işlemde faaliyetten men kararı verildiğinde 27/8 hükmü uygulanmış ve dava idare mahkemesine bırakılmıştır. Bu nedenle gıda cezasında altmış günlük idari dava süresini beklemek, on beş günlük sürenin kaçırılmasına yol açabilir. Tereddüt hâlinde kısa süre esas alınmalıdır. Ayrıntı için gıda idari para cezasına itiraz, adli yargı mı idari yargı mı, idari işlemin iptali davası, yürütmenin durdurulması ve tam yargı davası yazılarımıza bakılabilir.

Süre Tablosu

Gıda dosyalarında başlıca süreler

İşlemSüreDayanak
Analiz sonucuna itirazTebliğden itibaren 7 gün5996 m.31/4
İdari para cezasının ödenmesi30 gün5996 m.42/2
Sulh ceza hâkimliğine başvuru15 günKabahatler K. m.27/1
Sulh ceza hâkimliği kararına itiraz2 haftaKabahatler K. m.29/1
İdare mahkemesinde iptal davası60 günİYUK m.7
İdareye başvuruda cevap süresi30 gün; cevap verilmezse ret sayılırİYUK m.11
Yürütmenin durdurulması kararına itiraz7 günİYUK m.27/7
İstinaf30 günİYUK m.45
Tehlike oluşturmayan eksikliğin giderilmesiEn çok 6 ay5996 m.41/1-e
Onayın askıya alınmasından iptale1 yıl5996 m.30/2
Faaliyetini durduran işletmecinin bildirimi3 ay5996 m.30/3
Bakanlığın yaptığı toplatmada masrafın iki katının ödenmesi1 ay5996 m.42/4
Taklit-tağşiş ve sağlığı tehlikeye sokan gıdada tekrar dönemi3 yıl5996 m.40/1-a, 40/1-l
Elektronik tebligatın yapılmış sayılmasıAdrese ulaştığı tarihi izleyen 5. günün sonuTebligat K. m.7/a

İlk 7 Gün: Adım Adım Yol Haritası

  1. Tebliğ tarihini saptayın. Elektronik tebligatta beşinci günün sonunu, elden tebliğde imza tarihini esas alın; yedi, on beş, otuz ve altmış günlük sürelerin son günlerini ayrı ayrı yazın.
  2. Belgenin türünü belirleyin. Elinizdeki analiz raporu mu, ceza kararı mı, durdurma kararı mı? Aynı zarftan birden fazla işlem çıkabilir; her birinin süresi ayrıdır.
  3. Partiyi dondurun. İlgili partinin üretim, hammadde, iç analiz, depolama ve sevk kayıtlarını ayırın; stoktaki ürünü ayrı tutun.
  4. Analiz itirazını verin. Yedi gün içinde il veya ilçe müdürlüğüne, teknik gerekçeleriyle şahit numune analizini isteyen dilekçeyi sunun ve alındı belgesini saklayın.
  5. Toplatma gerekiyorsa başlatın. Bayilere ve satış noktalarına yazılı bildirim yapın, toplatılan miktarı belgeleyin, il müdürlüğünü bilgilendirin.
  6. Ödeme ve dava kararını birlikte verin. Peşin ödeme indirimi dava hakkını ortadan kaldırmaz; hangi yargı yolunun görevli olduğunu karar metnine göre belirleyin.
  7. Kamuoyu boyutunu yönetin. Firma adı yayımlanmışsa iptal davası ve yürütmenin durdurulması istemini geciktirmeyin; müşterilere ve bayilere yapılacak açıklamayı hukuki süreçle uyumlu hazırlayın.

Sık Yapılan Hatalar

  • Analiz raporuna yedi gün içinde itiraz etmeyip ceza kararını beklemek. Ceza aşamasında analiz sonucunu tartışmak çok daha zordur.
  • Ürün güvenliği dosyalarındaki savunma süresinin gıda dosyalarında da bulunduğunu varsaymak.
  • On beş günlük sulh ceza süresini altmış günlük idari dava süresiyle karıştırmak.
  • Dava açınca faaliyet durdurmanın veya yayımın kendiliğinden duracağını düşünmek.
  • Cezayı indirimli ödedikten sonra dava hakkının bittiğini sanmak.
  • Fason ürettirilen üründe sorumluluğun yalnızca üreticide olduğunu varsaymak.
  • Toplatma talimatını sözlü yürütmek, toplatılan miktarı belgelememek.
  • Listede yayımlanma karşısında yalnızca basın açıklaması yapıp hukuki yola başvurmamak; haber içerikleri için gıda güvenliği ve yanıltıcı haberler yazımıza bakılabilir.

Bütün Yazılarımız

Aşağıda gıda işletmelerini ilgilendiren yazılarımız konularına göre gruplanmıştır. Bu rehberdeki başlıkların her biri için hazırlanan ayrıntılı yazılar yayımlandıkça listeye eklenmektedir.

Kayıt, onay ve ürün mevzuatına uyum

Denetim, ceza, toplatma ve kamuoyu duyurusu

Takviye edici gıda ve özel tıbbi amaçlı gıda

Ceza hukuku, tazminat ve sigorta

Dava usulü

Gıda sektöründe vergi ve finansman

Dosyanın yolu belgeye göre belirlenir

Analiz raporu, ceza kararı, durdurma yazısı ve tebliğ tarihleri birlikte incelenmeden doğru süre ve doğru mahkeme saptanamaz. Gıda dosyanızı belgeleriyle değerlendirmek için Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15

Ara: 0554 648 37 15WhatsApp

Sık Sorulan Sorular

Gıda denetiminde çıkan analiz sonucuna kaç gün içinde itiraz edilir?

Tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde Bakanlığa, uygulamada il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğüne itiraz edilir (5996 m.31/4). İtiraz üzerine müdürlükte saklanan şahit numune analiz edilir ve bu sonuç kesindir (Resmi Kontroller Yön. m.12).

Her analiz sonucuna itiraz edilebilir mi?

Hayır. Kalan raf ömrü yedi günden az olan gıdalarda, mikrobiyolojik incelemelerde ve şahit numune analizine yetecek miktarın bulunmadığı hâllerde analiz sonucuna itiraz edilemez (5996 m.31/4). Bu hâllerde savunma, numune alma ve muayene usulündeki eksiklikler üzerinden kurulur.

Gıda idari para cezasına nereye itiraz edilir?

İdari para cezasına karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur (Kabahatler K. m.3/1-a, 27/1). Uyuşmazlık Mahkemesi, cezayla birlikte toplatma veya üretimin durdurulması kararı verilen gıda dosyalarında da adli yargıyı görevli bulmuştur (E.2016/395, K.2016/430; E.2015/842, K.2015/878). Listede yayımlama gibi cezadan ayrı işlemlere karşı altmış gün içinde idare mahkemesinde dava açılır (İYUK m.7).

Gıda cezası kaç gün içinde ödenir, indirim var mı?

Ceza otuz gün içinde ödenir (5996 m.42/2). Bu ödeme süresi içinde ödenirse yüzde 25 indirim yapılır ve ödeme dava hakkını etkilemez (Kabahatler K. m.17/6). Ekonomik durum elverişli değilse bir yıl içinde dört eşit taksit istenebilir (Kabahatler K. m.17/3).

Taklit ve tağşiş cezası nasıl hesaplanır?

Ceza, fiilden bir önceki mali yılın yıllık gayrisafi gelirinin yüzde biridir; ancak Kanundaki alt sınırın altına inemez ve üst sınırı aşamaz (5996 m.40/1-l). Üretici ve ithalatçı için Kanundaki sınırlar 50.000 ve 500.000 TL’dir; bu tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır. Üç yıl içinde tekrar hâlinde sınırlar yükselir.

Firmamın adı taklit ve tağşiş listesinde yayımlandı; ne yapabilirim?

Yayım bir idari işlemdir. Altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir ve yürütmenin durdurulması istenebilir (İYUK m.7, 27). Ayrıca idareye başvurularak kaydın kaldırılması istenebilir (İYUK m.11) ve hukuka aykırı yayımdan doğan zarar için tazminat talep edilebilir (İYUK m.12).

Listede yayımlanmak için analiz sonucunun kesinleşmesi gerekir mi?

Resmi Kontroller Yönetmeliğinin 8. maddesi, laboratuvar sonucuyla taklit veya tağşiş yapıldığı “kesinleşen” ürünlerin duyurulmasını öngörür. Yedi günlük itiraz süresi dolmadan veya şahit numune analizi sonuçlanmadan yapılan yayım bu nedenle hukuka aykırılık iddiasına konu edilebilir.

İşletmemin faaliyeti durduruldu; ne zaman yeniden açılır?

Tehlike nedeniyle durdurmada eksiklik giderilene kadar faaliyete izin verilmez (5996 m.41/1-e). Eksikliği giderip belgeleyerek il müdürlüğünden yeniden kontrol istemek gerekir. Onayı askıya alınan işletmede eksiklik bir yıl içinde giderilmezse onay iptal edilir (m.30/2).

Dava açınca faaliyet durdurma veya yayım kendiliğinden durur mu?

Hayır. İdari yargıda dava açılması işlemin yürütülmesini durdurmaz (İYUK m.27/1). Yürütmenin durdurulması ayrıca istenir; mahkeme, işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve telafisi güç veya imkânsız zarar doğması şartlarını birlikte arar (İYUK m.27/2).

Sağlığı tehlikeye sokan gıdada hapis cezası var mı?

Evet. Kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak gıdayı üreten, ithal eden veya kendi adıyla piyasaya arz eden işletmeci için bir yıldan beş yıla kadar hapis ve bin günden beş bin güne kadar adli para cezası öngörülmüştür (5996 m.40/1-a). Bozulmuş veya değiştirilmiş gıdayı satan, tedarik eden veya bulunduran için TCK m.186 da uygulanabilir.

Perakendeci, üreticinin taklit veya tağşişli ürününden sorumlu olur mu?

Kanun perakendeciyi, ürünü izlenebilirliğini sağlamadan piyasaya arz etmişse cezalandırır (5996 m.40/1-l). Ürünü kimden, hangi fatura ve parti bilgisiyle aldığını gösterebilen perakendeci bu cezaya karşı korunur; bu nedenle tedarikçi ve parti kayıtları eksiksiz tutulmalıdır.

Ürünü kendim toplatmazsam ne olur?

Toplatılması gereken ürün sahibi tarafından toplatılmazsa Bakanlık toplatır ve toplatma masrafının iki katının ödenmesi için bir ay süre verir (5996 m.42/4). Güvenilir olmayan ürünü toplatmamak ve Bakanlığı bilgilendirmemek ayrıca idari para cezasını gerektirir (m.40/1-f).

Onaysız veya kayıtsız çalışmanın yaptırımı nedir?

Onaya tabi işletmenin onay almadan çalışması hâlinde faaliyet durdurulur, ürünlere el konulur ve para cezası verilir (5996 m.41/1-b). Kayda tabi işletmenin kayıt yaptırmaması para cezasını gerektirir (m.41/1-c).

Cezayı kim keser; ilçe müdürlüğü ceza verebilir mi?

İdari yaptırımları uygulama yetkisi il tarım ve orman müdürüne aittir; bu yetki ilçe müdürlerine yazılı olarak devredilebilir (5996 m.42/2). Kararda imzası bulunan makamın yetkili olup olmadığı ve yetki devri yazısı kontrol edilmelidir.

2026’da gıda cezaları değişti mi?

Maktu tutarlar ve taklit-tağşiş sınırları 2026 başında yüzde 25,49 yeniden değerleme oranında artmıştır (Kabahatler K. m.17/7). Cezaların ayrıca artırılmasına ilişkin kanun teklifleri gündemdedir; bu sayfanın yazıldığı tarihte yasalaşmış bir değişiklik tespit etmedik.

İlgili Rehberler

Kaynakça

Mevzuat

Kurum kaynakları

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut dosyada karar metni, tebliğ tarihi ve analiz raporu birlikte değerlendirilmelidir.