Taklit veya tağşiş yapılan gıdanın idari para cezası sabit bir tutar değildir. Ceza, fiilin işlendiği yıldan önceki yılın gelir veya kurumlar vergisi beyannamesindeki yıllık gayrisafi gelirin yüzde biridir (5996 m.40/1-l; Hesaplama Yönetmeliği m.5, 6). Sonuç alt sınırın altında kalırsa alt sınır, üst sınırı aşarsa üst sınır uygulanır. 2026 yılında üretici, ithalatçı ve kendi adıyla piyasaya arz eden işletmeci için ilk ihlalde sınırlar 474.079 TL ile 4.740.890 TL arasındadır (hesaplanan). Üç yıl içindeki ilk tekrarda bu sınırlar iki katına çıkar. İkinci tekrarda üretici ve ithalatçı için suç duyurusu yapılır; kendi adıyla piyasaya arz eden işletmeciye 1.896.350 TL ile 18.963.571 TL arasında ceza verilir. İzlenebilirliği sağlamadan satan perakendeci için sınırlar 47.397 TL ile 4.740.890 TL arasındadır. Gelir tespit edilemiyorsa, örneğin işletme yeni kurulmuşsa, alt sınır uygulanır. Cezaya karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur.
Bu yazı, il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğünden taklit ya da tağşiş nedeniyle idari para cezası alan veya alma ihtimali bulunan gıda üreticileri, ithalatçılar, fason ürettiren marka sahipleri, toptancılar ve perakendeciler için hazırlanmıştır. Cezanın hangi gelir üzerinden, hangi yılın beyannamesiyle ve hangi sınırlar içinde hesaplandığını madde numaralarıyla anlatır. Yazıdaki araçla kendi tutarınızı da hesaplayabilirsiniz. Gıda dosyalarının bütün süreleri için Gıda Hukuku Rehberimize bakılabilir.
- Taklit, tağşiş ve uygulanacak bent
- 2025 ve 2026 alt ve üst sınırları
- Gayrisafi gelir nasıl belirlenir?
- Hangi yılın beyannamesi?
- Alt sınır, üst sınır ve yeni işletme
- Tekrar, suç duyurusu ve sektörden men
- Taklit ve tağşiş cezası hesaplama aracı
- Hesaplanmış örnekler
- Birden fazla ürün veya parti
- Hesap hatasına itiraz
- Cezanın yanındaki sonuçlar
- Sulh ceza hâkimliğine başvuru örneği
- Sık sorulan sorular
Taklit, Tağşiş ve Uygulanacak Bent
Kanun iki fiili ayrı ayrı tanımlar. Tağşiş, ürüne temel özelliğini veren öğelerin veya besin değerlerinin mevzuata aykırı olarak çıkarılması, miktarının değiştirilmesi ya da aynı değeri taşımayan başka bir maddenin o maddeymiş gibi katılmasıdır. Taklit, ürünün yapısında bulunmayan özelliklere sahipmiş ya da başka bir ürünün aynısıymış gibi gösterilmesidir (5996 m.3/1-63, 64). Gıda ve yemde taklit ve tağşiş yapılamaz (m.24/4). Bu yasağa aykırılığın idari para cezası 40. maddenin birinci fıkrasının (l) bendinde, hesaplama usulü ise Gıda ve Yemlerde Taklit ve Tağşiş Fiili ve İdari Para Cezalarının Hesaplanmasına Dair Yönetmelikte (RG 16.04.2021, 31456) düzenlenmiştir.
Ceza hesabına geçmeden önce fiilin doğru bende bağlanıp bağlanmadığı kontrol edilmelidir. Yüzde birlik nispi ceza yalnız taklit ve tağşişe özgüdür. Kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokan gıda ise suç olarak ayrıca düzenlenmiştir (m.40/1-a). Hijyen, kayıt ve diğer yükümlülüklere aykırılıklar çoğunlukla maktu tutarlı bentlerdedir. Yanlış bende bağlanmış bir ceza, tutarı doğru hesaplanmış olsa bile kaldırılabilir. Maktu cezalar için gıda idari para cezasına itiraz yazımıza bakılabilir.
Taklit ve tağşişle karışan durumlar
| Durum | Dayanak | Yaptırımın niteliği |
|---|---|---|
| Taklit veya tağşiş yapılmış gıdanın üretimi, ithalatı veya kendi adıyla piyasaya arzı | 5996 m.24/4, 40/1-l | Gayrisafi gelirin yüzde biri, alt ve üst sınırlı idari para cezası; ikinci tekrarda üretici ve ithalatçı için suç |
| İzlenebilirliği sağlamadan taklit veya tağşişli ürünü satan perakendeci | 5996 m.40/1-l; Yön. m.5/3-c | Daha düşük alt sınırlı yüzde bir cezası |
| Kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokan gıda | 5996 m.40/1-a | Suç: hapis ve adli para cezası |
| Etiket, tanıtım veya sunumun tüketiciyi yanıltması | 5996 m.24/3 | Ayrı bentteki yaptırım; taklit veya tağşiş tespiti ayrıca aranır |
| İzlenebilirlik yükümlülüğüne aykırılık | 5996 m.24/1 | Ayrı bentteki yaptırım |
2025 ve 2026 Alt ve Üst Sınırları
Kanundaki tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır. Yönetmelik, alt ve üst sınırların her takvim yılı başında Kabahatler Kanununun 17. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanacağını söyler (Yön. m.5/6). Yüzde birlik oran değişmez; yalnız sınırlar değişir. Aşağıdaki 2025 tutarları Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünün tablosundan alınmıştır. 2026 tutarları ise bunlara 2026 için ilan edilen yüzde 25,49 yeniden değerleme oranı uygulanıp küsurat atılarak hesaplanmıştır (Kabahatler K. m.17/7).
Taklit ve tağşiş cezasının sınırları (yıllık gayrisafi gelirin yüzde biri)
| İşletmeci ve ihlal | Kanundaki tutar | 2025 | 2026 (hesaplanan) |
|---|---|---|---|
| Üreten veya ithal eden — ilk ihlal | 50.000 – 500.000 TL | 377.783 TL – 3.777.903 TL | 474.079 TL – 4.740.890 TL |
| Üreten veya ithal eden — üç yıl içinde ilk tekrar | Bir kat artırılarak | 755.574 TL – 7.555.808 TL | 948.169 TL – 9.481.783 TL |
| Üreten veya ithal eden — üç yıl içinde ikinci tekrar | Suç: 1.000–3.000 gün adli para cezası ve 5–10 yıl sektörden men | Cumhuriyet savcılığına suç duyurusu | Cumhuriyet savcılığına suç duyurusu |
| Kendi adı veya ticari unvanıyla piyasaya arz eden — ilk ihlal | 50.000 – 500.000 TL | 377.783 TL – 3.777.903 TL | 474.079 TL – 4.740.890 TL |
| Kendi adı veya ticari unvanıyla piyasaya arz eden — ilk tekrar | Bir kat artırılarak | 755.574 TL – 7.555.808 TL | 948.169 TL – 9.481.783 TL |
| Kendi adı veya ticari unvanıyla piyasaya arz eden — ikinci tekrar | 200.000 – 2.000.000 TL | 1.511.157 TL – 15.111.620 TL | 1.896.350 TL – 18.963.571 TL |
| İzlenebilirliği sağlamadan piyasaya arz eden perakendeci | 5.000 – 500.000 TL | 37.770 TL – 3.777.903 TL | 47.397 TL – 4.740.890 TL |
Hangi yılın sınırının uygulanacağı fiil tarihine göre belirlenir. Kabahatler Kanunu, kabahatin işlendiği zaman yürürlükte bulunan yaptırımın uygulanmasını esas alır (m.5). Bu nedenle 2025 yılında alınan numuneye dayanan bir cezanın 2026 sınırlarıyla hesaplanması itiraz konusudur. Sınır yılı ile gelir yılı da birbirine karıştırılmamalıdır. 2026 yılında işlenen fiilde sınırlar 2026 tutarları, gelir ise 2025 beyannamesindeki tutardır.
Yüzde birin sınıra takıldığı gelir eşikleri (2026)
| İşletmeci ve ihlal | Bu gelirin altında alt sınır uygulanır | Bu gelirin üstünde üst sınır uygulanır |
|---|---|---|
| Üretici, ithalatçı, kendi adıyla arz eden — ilk ihlal | 47.407.900 TL | 474.089.000 TL |
| Aynı işletmeciler — ilk tekrar | 94.816.900 TL | 948.178.300 TL |
| Kendi adıyla arz eden — ikinci tekrar | 189.635.000 TL | 1.896.357.100 TL |
| Perakendeci | 4.739.700 TL | 474.089.000 TL |
Tablo şunu gösterir: 2026 yılında ilk ihlalde yıllık gayrisafi geliri yaklaşık 47,4 milyon TL’nin altında kalan bir üretici, gelirinin yüzde biri daha düşük olsa bile alt sınır olan 474.079 TL cezayla karşılaşır. Geliri yaklaşık 474 milyon TL’yi aşan bir işletmede ise ceza üst sınırda sabitlenir. Asıl hesap tartışması, bu iki eşik arasındaki işletmelerde çıkar.
Gayrisafi Gelir Nasıl Belirlenir?
Yönetmelik, yıllık gayrisafi geliri işletmecinin defter tutma usulüne göre ayrı ayrı tanımlar (Yön. m.6/1). Karar, hangi tutarın hangi beyannameden ve hangi hesap grubundan alındığını göstermelidir. Matrah, işletmecinin beyannamesindeki toplam tutardır. Yönetmelik, taklit veya tağşiş tespit edilen ürüne ya da şubeye ait ayrı bir gelir öngörmez.
Defter usulüne göre gayrisafi gelir
| Defter usulü | Gayrisafi gelir | Dayanak |
|---|---|---|
| Bilanço esasına göre defter tutanlar | “60 Brüt Satışlar” hesap grubuna kaydedilmesi gereken tutardan “61 Satış İndirimleri” hesap grubuna kaydedilmesi gereken tutarın düşülmesiyle bulunan tutar | Yön. m.6/1-a |
| İşletme hesabı esasına göre defter tutanlar ve basit usule tabi olanlar | Dönem içinde elde edilen hasılat ve diğer gelir kalemlerinin toplamı | Yön. m.6/1-b |
| Serbest meslek kazanç defteri tutanlar | Yıl içinde elde edilen gayrisafi hasılatın toplamı | Yön. m.6/1-c |
| İş ortaklıkları ve adi ortaklıklar | Ortaklığın finansal tablolarındaki ilgili tutarların toplamı; ortaklık için defter tutulmamışsa ortakların kendi defterlerine kaydettikleri ilgili tutarların toplamı | Yön. m.6/1-ç |
Bilanço esasında hesap yalnız brüt satışlar ile satış indirimleri arasındaki farka dayanır. Diğer faaliyetlerden doğan gelir ve kârlar, finansman gelirleri ve olağan dışı gelirler bu tanıma girmez. Bu kalemlerin matraha eklendiği bir hesap Yönetmeliğe aykırıdır. Satış iadeleri, iskontolar ve diğer satış indirimlerinin düşülmemesi de matrahı yükseltir. Katma değer vergisi Tekdüzen Hesap Planında satış hesaplarına değil ayrı bir vergi hesabına kaydedildiğinden, KDV dâhil tutar üzerinden yapılan hesap da hatalıdır. İşletme hesabı esasında ise kapsam daha geniştir. Hasılatın yanında diğer gelir kalemleri de toplama girer.
Hangi Yılın Beyannamesi Esas Alınır?
İdari para cezası, işletmecinin fiilden bir önceki mali yılın sonunda oluşan yıllık gayrisafi geliri üzerinden belirlenir. Bunun hesaplanması mümkün olmazsa fiil tarihine en yakın mali yılın sonundaki gelir esas alınır (Yön. m.5/2). Gelir, fiilin işlendiği yıldan önceki yıla ait gelir veya kurumlar vergisi beyannamesindeki tutarlara göre belirlenir. Bu mümkün değilse fiil tarihine en yakın dönemin beyannamesi kullanılır (Yön. m.6/2). Ölçüt karar tarihi değil fiil tarihidir. Denetim 2026’da yapıldığı hâlde karar 2027’de verilse bile matrah 2025 beyannamesidir.
Fiil yılına göre esas alınacak tutarlar
| Fiil (tespit) yılı | Gelir matrahı | Uygulanacak sınırlar |
|---|---|---|
| 2025 | 2024 yılı gelir veya kurumlar vergisi beyannamesi | 2025 tutarları |
| 2026 | 2025 yılı gelir veya kurumlar vergisi beyannamesi | 2026 tutarları |
| 2026, işletme 2025’te kurulmuş | 2025 beyannamesi; o yıl kısa da olsa beyan edilen tutar | 2026 tutarları |
| 2026, işletme 2026’da kurulmuş | Gelir tespit edilemez; alt sınır uygulanır (Yön. m.5/7) | 2026 tutarları |
Fiil tarihinin hangi gün olarak kabul edildiği de kararda açıkça yazılmalıdır. Uygulamada numune alma tarihi, üretim veya parti tarihi ve piyasaya arz tarihi birbirinden farklı olabilir. Yıl sonuna yakın üretilip yeni yılda numunesi alınan bir partide bu ayrım, hem gelir yılını hem sınır yılını değiştirir. Hangi tarihin esas alındığı belirsizse, bu belirsizlik başvuruda ayrıca ileri sürülmelidir.
Alt Sınır, Üst Sınır ve Yeni İşletme
Gayrisafi gelirin yüzde biri hesaplandığında sonuç alt sınırın altında kalırsa alt sınır, üst sınırın üzerinde kalırsa üst sınır ceza olarak uygulanır (Yön. m.5/5). Faaliyete yeni başlanmış olması veya vergiye kayıtlı faaliyet bulunmaması gibi nedenlerle gayrisafi gelir tespit edilemezse ceza, fiil için belirlenen alt sınır üzerinden uygulanır (Yön. m.5/7). Yani gelir bilgisinin verilmemesi cezayı ortadan kaldırmaz; ceza alt sınırdan kesilir. Kayıt dışı üretimde ise taklit ve tağşiş cezasının yanında onaysız veya kayıtsız faaliyet yaptırımları da gündeme gelir. Bu yaptırımlar için faaliyetin durdurulması yazımıza bakılabilir.
Kabahatler Kanunu, alt ve üst sınırla belirlenen cezalarda haksızlık içeriğinin, failin kusurunun ve ekonomik durumunun gözetilmesini ister (m.17/2). Taklit ve tağşiş cezasında tutar yüzde birlik oranla belirlendiğinden bu takdir alanı dardır. Kusur ve ölçülülük itirazı, hesap itirazının yerini tutmaz; ona yardımcı bir gerekçe olarak kullanılabilir. Buna karşılık Kanunda alt ve üst sınır gösterildiği için, sulh ceza hâkimliği cezanın miktarı yönünden de inceleme yapabilir (Kabahatler K. m.28/8). Bu nedenle hatalı matrahın düzeltilmesi istemi ayrıca ve açıkça yazılmalıdır.
Ceza tutarınız doğru mu hesaplandı?
Karardaki gelir yılını, hesap grubunu, sınır yılını ve tekrar şartını birlikte kontrol etmek on beş günlük süre içinde yapılmalıdır. Kararınızı değerlendirmek için Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Tekrar, Suç Duyurusu ve Sektörden Men
Fiilin üç yıl içinde ilk kez tekrarlanmasında üretici, ithalatçı ve kendi adıyla piyasaya arz eden işletmeci için sınırlar bir kat artırılır. Üç yıl içinde ikinci kez tekrarda ise yol ayrılır. Üretici ve ithalatçı için idari para cezası yerine Cumhuriyet savcılığına suç duyurusunda bulunulur (Yön. m.5/3-a-3). Kanun bu durumda bin günden üç bin güne kadar adli para cezası ile beş yıldan on yıla kadar gıda sektörü faaliyetinden men öngörür (5996 m.40/1-l). Kendi adı veya ticari unvanı altında piyasaya arz eden işletmeciye ikinci tekrarda yine idari para cezası verilir. Bu cezanın sınırları Kanunda 200.000 ile 2.000.000 TL olarak belirlenmiştir (Yön. m.5/3-b-3). Perakendeci için Yönetmelik yükseltilmiş sınır öngörmez; tekrar hâlinde Kabahatler Kanunu hükümlerine yollama yapar (Yön. m.5/3-c).
İdari para cezasına karşı dava açılmış olması tekerrür hükümlerinin uygulanmasına engel değildir (Yön. m.5/4). Yani önceki ceza henüz kesinleşmemiş olsa da idare yeni fiilde artırılmış sınırları uygulayabilir. Bu durum iki şeyi zorunlu kılar. Birincisi, her ilk ceza dosyasında süresinde başvuru yapılmalı ve analiz itirazı eksiksiz kullanılmalıdır. İkincisi, önceki ceza sonradan sulh ceza hâkimliğince kaldırılırsa, tekrara dayanan sonraki karar da bu yönden ayrıca itiraz konusu yapılmalıdır. Üç yıllık sürenin hangi tarihten başladığı Kanunda ayrıca açıklanmamıştır. Bu nedenle kararda önceki dosyanın tarihi, sayısı, ürünü ve fiil tarihi gösterilmelidir; gösterilmemişse tekrar artırımı denetlenemez.
Tekrar hâlinde kontrol edilecekler
| Soru | Neden önemli? |
|---|---|
| Önceki dosya da taklit veya tağşiş (m.40/1-l) dosyası mı? | Artırım yalnız aynı bentteki fiilin tekrarında uygulanır |
| İki fiil arasında üç yıldan fazla süre var mı? | Üç yılı aşan aralıkta ilk ihlal sınırları uygulanır |
| Önceki ceza aynı işletmeciye mi verilmiş? | Kabahat sorumluluğu kişiseldir; aynı gruptaki başka bir şirketin önceki cezası bu işletmeci için tekrar oluşturmaz |
| Önceki ceza kaldırıldı mı? | Kaldırılan cezaya dayanan artırım itiraz konusudur |
| İşletmeci perakendeci mi? | Perakendeciye yükseltilmiş sınır uygulanmaz (Yön. m.5/3-c) |
| İkinci tekrarda idari ceza mı verilmiş, suç duyurusu mu yapılmış? | Üretici ve ithalatçıda yaptırım ceza mahkemesince verilir |
Sektörden men idari bir işlem değil, ceza mahkemesinin vereceği bir yaptırımdır. Bu nedenle ikinci tekrar ihtimali bulunan bir işletmede ceza yargılamasında da savunma, ilk dosyalardaki analiz ve hesap itirazlarıyla birlikte hazırlanmalıdır. Hileli ürün iddiasının ceza boyutu için hileli ürün listesi ve ceza riski yazımıza bakılabilir.
Taklit ve Tağşiş Cezası Hesaplama Aracı (2025–2026)
Aşağıdaki araç, Yönetmeliğin 5. maddesindeki yöntemle cezanın tutarını hesaplar. Gelir alanına fiilden önceki yılın beyannamesindeki gayrisafi geliri yazın. Bilanço esasında bu tutar brüt satışlardan satış indirimleri düşülerek bulunur. Gelir bilinmiyorsa veya işletme yeni kurulmuşsa alanı boş bırakın; araç alt sınırı gösterir. Sonuç bilgilendirme amaçlıdır; karar, tutanak ve beyanname birlikte incelenmelidir.
Hesaplanmış Örnekler (2026)
Aşağıdaki varsayımsal örnekler, 2026 yılında işlenen fiillerde 2025 beyannamesindeki gayrisafi gelir üzerinden hesaplanmıştır. Son sütun, ödeme süresi içinde yapılan ödemede uygulanan dörtte bir indirimi gösterir (Kabahatler K. m.17/6). Örnekler gerçek bir dosyayı veya firmayı anlatmaz.
Varsayımsal hesap örnekleri
| İşletmeci ve ihlal | Gayrisafi gelir | Gelirin yüzde biri | Uygulanacak ceza | Süresinde ödenirse |
|---|---|---|---|---|
| Üretici, ilk ihlal | 30.000.000 TL | 300.000 TL | 474.079 TL | 355.559 TL |
| Üretici, ilk ihlal | 120.000.000 TL | 1.200.000 TL | 1.200.000 TL | 900.000 TL |
| İthalatçı, ilk ihlal | 800.000.000 TL | 8.000.000 TL | 4.740.890 TL | 3.555.667 TL |
| Kendi adıyla arz eden marka sahibi, ilk tekrar | 150.000.000 TL | 1.500.000 TL | 1.500.000 TL | 1.125.000 TL |
| Kendi adıyla arz eden, ikinci tekrar | 90.000.000 TL | 900.000 TL | 1.896.350 TL | 1.422.262 TL |
| Perakendeci (izlenebilirlik yok) | 2.000.000 TL | 20.000 TL | 47.397 TL | 35.547 TL |
Birinci örnekte işletmenin gelirinin yüzde biri 300.000 TL’dir; ancak ceza alt sınır olan 474.079 TL olarak uygulanır. İkinci örnekte yüzde bir sınırlar arasında kaldığı için ceza doğrudan 1.200.000 TL’dir. Bu işletmede gelirin 60 Brüt Satışlar yerine bütün gelir kalemleriyle, örneğin 135 milyon TL olarak alınması cezayı 150.000 TL artırır. Hesap itirazının pratik değeri bu farkta ortaya çıkar. Üçüncü örnekte 8 milyon TL’lik yüzde bir üst sınırda durdurulur. Altıncı örnekte küçük bir perakendecinin 20.000 TL’lik yüzde biri, perakende alt sınırına yükseltilir.
Birden Fazla Ürün veya Parti: Kaç Ceza?
Aynı kabahatin birden fazla işlenmesi hâlinde her bir kabahat için ayrı ayrı idari para cezası verilir. Kesintisiz fiille işlenebilen kabahatlerde idari yaptırım kararı verilinceye kadar fiil tek sayılır (Kabahatler K. m.15/2). Tek bir fiil ile birden fazla kabahat işlenmişse en ağır idari para cezası verilir; para cezası dışındaki yaptırımlar ayrıca uygulanır (m.15/1). Taklit ve tağşiş dosyalarında bunun anlamı şudur: farklı ürünlerde veya farklı partilerde ayrı ayrı tağşiş tespit edilmişse her biri için ayrı yüzde bir cezası kesilebilir. Her bir ceza aynı gelir üzerinden hesaplandığından toplam tutar hızla yükselir.
Buna karşılık aynı partiden alınan birden fazla numune veya aynı ürünün farklı satış noktalarında bulunan ambalajları için ayrı ayrı ceza verilmesi tartışmalıdır. Fiilin sayısını belirleyen, numune sayısı değil üretim ve piyasaya arz eylemidir. Bu nedenle kararda her cezanın hangi ürüne, hangi parti numarasına ve hangi üretim tarihine dayandığı gösterilmelidir. Fiil sayısına ilişkin genel kurallar için aynı kabahat birden fazla işlenirse yazımıza bakılabilir.
Hesap Hatasına İtiraz: Ne, Nereye, Ne Zaman?
Taklit ve tağşiş cezasına karşı, kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur (Kabahatler K. m.27/1). Başvuru harca tabi değildir (m.31/1). Hâkimlik kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir (m.29/1). Ceza ile birlikte toplatma veya üretimin durdurulması gibi tedbirler de verilmişse, Uyuşmazlık Mahkemesi kararları bu yaptırımların da adli yargıda incelenmesi gerektiğini göstermektedir (Hukuk Bölümü E.2016/395, K.2016/430). Ayrıntılı usul için gıda idari para cezasına itiraz ve idari para cezalarına itiraz yazılarımıza bakılabilir.
Hesap itirazında kontrol listesi
| Kontrol | Hata örneği | Dayanak |
|---|---|---|
| Gelir yılı | Fiil 2026’da olduğu hâlde 2026 yılı ara dönem gelirinin veya 2024 beyannamesinin kullanılması | Yön. m.5/2, 6/2 |
| Hesap kalemi | Bilanço esasında diğer gelirlerin, finansman gelirlerinin veya KDV’nin matraha eklenmesi; satış indirimlerinin düşülmemesi | Yön. m.6/1-a |
| Sınır yılı | 2025’teki fiile 2026 sınırlarının uygulanması | Kabahatler K. m.5, 17/7; Yön. m.5/6 |
| Sıfat | Yalnızca satan perakendeciye üretici sınırlarının uygulanması; marka sahibi ile fason üreticinin karıştırılması | Yön. m.4/2, 5/3 |
| İzlenebilirlik | Tedarikçisini belgeleyen perakendeciye perakende bendinin uygulanması | 5996 m.24/1, 40/1-l |
| Tekrar | Üç yılı aşan veya kaldırılan önceki cezaya dayanılması | 5996 m.40/1-l; Yön. m.5/3 |
| Fiil sayısı | Aynı parti için birden fazla ceza | Kabahatler K. m.15 |
| Analiz | Süresinde yapılan analiz itirazı sonuçlanmadan karar verilmesi | 5996 m.31/4 |
| Zamanaşımı | Nispi cezalarda sekiz yıllık sürenin dolmuş olması | Kabahatler K. m.20/3, 20/4 |
Hesap itirazı, taklit veya tağşiş tespitine itirazın yerine geçmez. Analiz sonucuna şahit numune üzerinden itiraz edilmemişse, ceza dosyasında yalnızca tutar tartışılabilir hâle gelir. Bu nedenle kararın tebliğinden önce, analiz sonucunun bildirilmesinden itibaren işleyen yedi günlük itiraz süresi ayrıca izlenmelidir (5996 m.31/4). Ayrıntı için gıda numune ve analiz sonucuna itiraz yazımıza bakılabilir.
Ödeme bakımından iki imkân vardır. Ceza ödeme süresi içinde ödenirse dörtte üçü tahsil edilir ve bu ödeme sulh ceza hâkimliğine başvuru hakkını ortadan kaldırmaz (Kabahatler K. m.17/6). Ekonomik durum elverişli değilse, ilk taksidi peşin ödenmek koşuluyla cezanın bir yıl içinde dört eşit taksitte ödenmesine karar verilebilir (m.17/3). İndirimin şartları için idari para cezasında peşin ödeme indirimi yazımıza bakılabilir.
Cezanın Yanındaki Sonuçlar
Taklit ve tağşiş dosyası yalnız para cezasıyla bitmez. Kesinleşen taklit ve tağşiş ile sağlığı tehlikeye düşürecek gıdalar Bakanlığın internet sitesinde kamuoyuna duyurulur (5996 m.31/6; Resmi Kontroller Yön. m.8/1-a). Listede yayımlanmanın sonuçları ve listeden çıkarılma yolu için firmam taklit-tağşiş listesinde yayımlandı yazımıza bakılabilir. Ürün ayrıca piyasadan toplatılır ve bu toplatmanın masrafları sorumluya aittir. Onaylı işletmede tekrar eden aykırılıklar onay ve faaliyet yönünden de sonuç doğurabilir. Bu konu için faaliyetin durdurulması yazımıza bakılabilir.
Bir taklit ve tağşiş tespitinin sonuçları
| Sonuç | Kim karar verir? | Başvuru yolu |
|---|---|---|
| Yüzde bir idari para cezası | İl müdürü veya yetki devredilen ilçe müdürü (5996 m.42) | Sulh ceza hâkimliği, 15 gün |
| Toplatma, imha veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi | İl müdürlüğü | Ceza ile birlikte verilmişse sulh ceza hâkimliği |
| Kamuoyu duyurusu (liste) | Bakanlık | İdare mahkemesi, 60 gün |
| İkinci tekrarda adli para cezası ve sektörden men (üretici, ithalatçı) | Ceza mahkemesi | Ceza yargılaması |
| Tekrar artırımı | İl müdürlüğü, sonraki dosyada | Sonraki cezaya karşı sulh ceza hâkimliği |
Mevzuata uyum açısından da tespit önemlidir. Bir kodeks tebliğinin değişmesiyle önceden uygun olan reçete taklit veya tağşiş sayılabilir. Peynir gibi yeni düzenlemeye geçiş sürecindeki ürünler için Peynir Tebliği uyum rehberimize bakılabilir.
Sulh Ceza Hâkimliğine Başvuru Örneği (Hesap İtirazı)
BAŞVURAN: [Şirket unvanı], [MERSİS no], [adres]
VEKİLİ: [Avukat adı, adresi]
KARŞI TARAF: [İl] Tarım ve Orman Müdürlüğü
KONU: [Tarih, sayı] sayılı, 5996 sayılı Kanunun 40/1-l bendine dayanan [tutar] TL idari para cezası kararının kaldırılması; olmadığı takdirde cezanın doğru matrah ve sınırlar üzerinden düzeltilmesi istemidir.
TEBLİĞ TARİHİ: [Tarih] (Kabahatler K. m.27/1 uyarınca süresindedir.)
AÇIKLAMALAR:
1- Taklit veya tağşiş tespiti yönünden: [Analiz raporu tarihi ve numarası]. Şahit numune üzerinden [tarih] tarihinde itiraz edilmiştir / itiraz sonuçlanmadan karar verilmiştir (5996 m.31/4). [Tespitin dayandığı kriter ve itiraz gerekçesi.]
2- Gelir yılı yönünden: Fiil [tarih] tarihinde tespit edilmiştir. Gıda ve Yemlerde Taklit ve Tağşiş Fiili ve İdari Para Cezalarının Hesaplanmasına Dair Yönetmeliğin 5/2 ve 6/2 hükümleri uyarınca matrah [yıl] yılı beyannamesidir. Kararda ise [hatalı yıl veya dönem] esas alınmıştır.
3- Hesap kalemi yönünden: Şirket bilanço esasına göre defter tutmaktadır. Yönetmeliğin 6/1-a bendi uyarınca gayrisafi gelir, 60 Brüt Satışlar hesap grubundan 61 Satış İndirimleri hesap grubunun düşülmesiyle bulunur. Ekli gelir tablosuna göre bu tutar [tutar] TL’dir. Kararda ise [diğer gelirler / KDV / indirimler düşülmeden] [tutar] TL esas alınmıştır.
4- Sınırlar yönünden: [Fiil yılı] için geçerli alt ve üst sınırlar [tutarlar] TL’dir (Yön. m.5/6; Kabahatler K. m.5, 17/7). [Varsa: Şirket yalnızca perakende satış yapmakta olup tedarikçi faturası ve izlenebilirlik kayıtları mevcuttur.]
5- Tekrar yönünden: Kararda tekrar artırımı uygulanmış; ancak önceki dosyanın [tarih, sayı] [üç yılı aşmaktadır / kaldırılmıştır / farklı bende ilişkindir].
6- Fiil sayısı yönünden: Aynı [parti no] partisine ilişkin birden fazla ceza verilmiştir (Kabahatler K. m.15).
7- Doğru hesap: Yüzde bir oranı [doğru matrah] TL üzerinden [tutar] TL’dir. Bu tutar [alt/üst sınır] karşısında [uygulanacak tutar] TL olarak belirlenmelidir (Yön. m.5/5; Kabahatler K. m.28/8).
DELİLLER: İdari para cezası kararı ve tebliğ belgesi; denetim tutanağı ve analiz raporları; şahit numune itiraz dilekçesi; [yıl] yılı kurumlar/gelir vergisi beyannamesi ve gelir tablosu; YMM veya SMMM yazısı; önceki ceza dosyasına ilişkin belgeler; parti ve sevk kayıtları; bilirkişi incelemesi.
İSTEM: İdari para cezası kararının kaldırılmasına; bu talebimiz kabul görmezse cezanın Yönetmeliğin 5 ve 6. maddelerine göre [tutar] TL olarak düzeltilmesine karar verilmesini saygıyla arz ederiz.
[Tarih] — Başvuran vekili [Ad Soyad, imza]
Başvuruda tutanak, analiz raporu ve beyanname birlikte sunulmalıdır. Hesap itirazı yazılırken doğru tutar rakamla gösterilmelidir. Hâkimliğin tutarı düzeltebilmesi, neyin neden hatalı olduğunun somut olarak ortaya konmasına bağlıdır. Sulh ceza başvurusunun genel şekli için sulh ceza hâkimliğine itiraz dilekçesi yazımıza bakılabilir.
On beş gün kısa bir süredir
Matrah, sınır yılı, tekrar ve analiz itirazını tek dilekçede doğru kurmak için kararı ve beyannameyi birlikte inceleyelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Sık Sorulan Sorular
Taklit ve tağşiş cezası 2026’da ne kadar?
Ceza, fiilden önceki yılın yıllık gayrisafi gelirinin yüzde biridir. 2026 yılında üretici, ithalatçı ve kendi adıyla piyasaya arz eden işletmeci için ilk ihlalde alt sınır 474.079 TL, üst sınır 4.740.890 TL olarak hesaplanmaktadır. Perakendeci için alt sınır 47.397 TL’dir (5996 m.40/1-l; Yön. m.5).
Gayrisafi gelir hangi yılın beyannamesinden alınır?
Fiilin işlendiği yıldan önceki yıla ait gelir veya kurumlar vergisi beyannamesinden alınır. Bu mümkün değilse fiil tarihine en yakın dönemin beyannamesi esas alınır (Yön. m.5/2, 6/2). Belirleyici olan karar tarihi değil fiil tarihidir.
Gayrisafi gelire hangi kalemler girer?
Bilanço esasında 60 Brüt Satışlar hesap grubundan 61 Satış İndirimleri hesap grubunun düşülmesiyle bulunan tutar esas alınır (Yön. m.6/1-a). İşletme hesabı esasında hasılat ve diğer gelir kalemlerinin toplamı alınır (m.6/1-b).
Gelirimizin yüzde biri alt sınırdan düşükse ne olur?
Hesaplanan tutar alt sınırın altında kalırsa alt sınır uygulanır (Yön. m.5/5). 2026 yılında ilk ihlalde geliri yaklaşık 47,4 milyon TL’nin altındaki üreticilere alt sınır uygulanır.
Şirketimiz yeni kuruldu; gelir yoksa ceza verilir mi?
Evet. Faaliyete yeni başlanması veya vergiye kayıtlı faaliyet bulunmaması gibi nedenlerle gayrisafi gelir tespit edilemezse ceza alt sınır üzerinden uygulanır (Yön. m.5/7).
Tekrar ne demektir, ceza ne kadar artar?
Fiilin üç yıl içinde ilk kez tekrarında üretici, ithalatçı ve kendi adıyla arz eden için sınırlar bir kat artırılır. İkinci tekrarda üretici ve ithalatçı için suç duyurusu yapılır. Kendi adıyla arz edene ise Kanunda 200.000–2.000.000 TL olarak gösterilen sınırlarla ceza verilir (5996 m.40/1-l; Yön. m.5/3).
Önceki cezaya dava açtık; yeni fiilde tekrar sayılır mı?
Yönetmeliğe göre idari para cezasına karşı dava açılmış olması tekerrür hükümlerinin uygulanmasına engel değildir (Yön. m.5/4). Önceki ceza sonradan kaldırılırsa, ona dayanan artırım sonraki dosyada ayrıca itiraz konusu yapılmalıdır.
Market veya perakendeci olarak hangi cezayı öderiz?
İzlenebilirliği sağlamadan taklit veya tağşiş yapılmış ürünü piyasaya arz eden perakendeciye, daha düşük alt sınırla yüzde bir cezası verilir (5996 m.40/1-l; Yön. m.5/3-c). Tedarikçi ve parti bilgisinin belgelenmesi bu yönden önemlidir (5996 m.24/1).
Fason ürettiriyoruz; ceza bize mi üreticiye mi?
İşletmeciler ürettikleri, ithal ettikleri veya kendi adları ya da ticari unvanları altında piyasaya sundukları ürünlerin mevzuata uygunluğundan sorumludur (Yön. m.4/2). Marka sahibi “kendi adıyla piyasaya arz eden”, fason üretici ise “üreten” sıfatıyla değerlendirilebilir.
Birden fazla üründe tağşiş çıktı; her biri için ayrı ceza mı verilir?
Aynı kabahatin birden fazla işlenmesi hâlinde her biri için ayrı idari para cezası verilir (Kabahatler K. m.15/2). Farklı ürün ve partiler ayrı cezaya konu olabilir. Aynı partiden alınan numuneler için ayrı ayrı ceza verilmesi ise itiraz konusudur.
Cezayı indirimli ödersek itiraz hakkımız kalır mı?
Evet. Ceza ödeme süresi içinde ödenirse dörtte üçü tahsil edilir. Bu ödeme sulh ceza hâkimliğine başvuru hakkını ortadan kaldırmaz (Kabahatler K. m.17/6).
Ceza yanlış hesaplandıysa ne yapmalıyız?
Tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur (Kabahatler K. m.27/1). Taklit ve tağşiş cezası Kanunda alt ve üst sınırla gösterildiğinden hâkimlik tutar yönünden de inceleme yapabilir (m.28/8). Doğru matrah ve tutar dilekçede rakamla gösterilmelidir.
Taklit ve tağşiş yüzünden sektörden men edilebilir miyiz?
Üretici ve ithalatçı bakımından fiilin üç yıl içinde ikinci kez tekrarında Kanun 1.000–3.000 gün adli para cezası ile beş yıldan on yıla kadar gıda sektöründen men öngörür. Bu yaptırımı ceza mahkemesi verir (5996 m.40/1-l).
- Sağlığı Tehlikeye Düşürecek Gıda İsnadı 2026: Hapis Riski ve Savunma
- Gıda Hukuku Rehberi 2026 (Ana Rehber) — denetim, numune itirazı, ceza, faaliyet durdurma ve süreler
- Gıda İdari Para Cezasına İtiraz 2026: Sulh Ceza mı, İdare Mahkemesi mi?
- Gıda Numune ve Analiz Sonucuna İtiraz 2026
- Firmam Taklit-Tağşiş Listesinde Yayımlandı: Ne Yapmalıyım?
- Gıda İşletmesinde Faaliyetin Durdurulması 2026
- Aynı Kabahat Birden Fazla İşlenirse: Her Birine Ayrı Ceza mı?
Mevzuat ve kaynaklar: 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu m.3/1-63, 64, 24/1, 24/3, 24/4, 31/4, 31/6, 40/1-a, 40/1-l, 42; Gıda ve Yemlerde Taklit ve Tağşiş Fiili ve İdari Para Cezalarının Hesaplanmasına Dair Yönetmelik (RG 16.04.2021, 31456) m.4, 5, 6; Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmelik m.8/1-a; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.5, 15, 17, 20, 27, 28, 29, 31; Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü E.2016/395, K.2016/430. 2025 tutarları Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünün ceza tablosundan alınmış, 2026 tutarları yüzde 25,49 yeniden değerleme oranıyla hesaplanmıştır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla Av. Fatma Öztürk tarafından hazırlanmıştır; somut dosyada ceza kararı, analiz raporu, tebliğ belgesi ve beyanname birlikte değerlendirilmelidir. Hukukçular Evi Ankara — 0554 648 37 15


