Tarım ve Gıda Sektöründe Konkordato: 2026 Görünümü

Tarım ve gıda sektörü, mevsimsel üretim döngüsü, girdi maliyetlerindeki dalgalanma, uzun tedarik zincirleri ve tahsilat vadelerinin genişliği nedeniyle nakit akışı yönetiminin en kritik olduğu alanlardan biridir. 2026 yılına ilişkin meclis kaynaklı verilere göre tarım sektöründe konkordato başvurusu göze çarpan bir yoğunluk göstermiş; gıda üretimi ve dağıtımı yapan işletmeler bakımından da konkordato yeniden yapılandırma seçeneği olmaya devam etmektedir.

Sektörde Konkordatoya Yönelme Sebepleri

Nedenler arasında öne çıkan başlıklar: girdi maliyetlerinde artış (gübre, tohum, enerji, işgücü), hasat sezonundaki fiyat volatilitesi, TMO ve büyük alıcılarla ödeme vadeleri, iklim koşullarındaki değişim, ihracat pazarındaki gerilemeler ve ambalajlı gıdada perakendeci baskısı yer alır.

Tarım Kredisi ve Amme Alacakları

Tarım işletmelerinde Ziraat Bankası kredisi ve tarım kredi kooperatifi borçları yaygındır. Konkordato mühletinde tarım kredilerine yönelik takipler kural olarak durur; ancak amme alacakları (SGK, vergi, tarım destekleri geri alma) rejimi ayrıca değerlendirilir. Ayrıntı için konkordato ve amme alacakları yazımıza bakabilirsiniz.

Hasat Sezonu ve Tedarik Zinciri

Tarım işletmesinde konkordato mühleti hasat sezonuna denk gelirse mahsulün toplanması, işlenmesi ve satışa hazır hâle getirilmesi için gerekli hızlı işlemler mahkeme veya komiserin iznine tabi olabilir. Gıda güvenliği ve son kullanma tarihli ürünler bakımından operasyonel süreklilik ayrı bir zorluk oluşturur.

Çiftçi ve Kooperatif İlişkileri

Büyük gıda işletmelerine ürün satan çiftçiler ve tarım kooperatifleri, konkordato ilan eden bir gıda şirketine karşı alacaklarını komiserin belirlediği sürede yazılı bildirmelidir. Alacaklıların adım rehberi için alacaklıyım rehberi yol göstericidir. Kooperatiflerin konkordato bakımından özel durumu için konkordato ve kooperatifler yazımıza bakabilirsiniz.

Perakendeci ve Zincir Mağaza Alacakları

Ambalajlı gıda üreticileri için perakendeci ve zincir mağaza satışlarındaki tahsilat vadeleri konkordato sürecinde kritik öneme sahiptir. Rakip perakende zincirlerinin de konkordato riski taşıması hâlinde çapraz risklerin özenle değerlendirilmesi gerekir. İlgili çerçeve için perakende ve zincir mağaza konkordatosu yazımıza bakınız.

Sık Sorulan Sorular

Tarımsal ürünlerimi sattığım gıda şirketi konkordato ilan etti; ne yapabilirim?
Öncelikle komiserin ilanında gösterilen sürede alacağınızı yazılı olarak bildirmeli ve alacaklılar toplantısında oy hakkınızı kullanmalısınız. Adım rehberi için alacaklıyım rehberimize bakınız.

Konkordato ilan eden tarım işletmesinde hasat toplanabilir mi?
Konkordato mühleti kural olarak ticari faaliyeti sona erdirmez. Kritik hasat işlemleri komiserin denetiminde ve gerekli izinlerle yürütülür; mevsimsel zaruret hâllerinde mahkeme özel karar verebilir.

Tarım-Gıda Sektörünün Konkordato Dinamikleri

Türkiye’de tarım ve gıda sektörü, son yıllarda artan girdi maliyetleri, iklim değişikliği etkileri ve ihracat pazarlarındaki değişimler nedeniyle konkordato başvurularında dikkat çeken bir sektör hâline gelmiştir. Sektörün özgün yapısı, konkordato süreçlerinde farklı stratejiler gerektirir.

Tarım işletmelerinin en büyük özelliği mevsimsel gelir yapısıdır. Gelirler hasat dönemlerinde toplanır; giderler ise yıl boyunca yayılır. Bu döngü, konkordato ödeme takviminin planlanmasında dikkate alınmalıdır. Aksi hâlde likidite sorunları sürekli hâle gelebilir.

Gıda sektörü ise tedarik zinciri karmaşıklığı ile öne çıkar. Hammaddeler tarım üreticilerinden, işlem yapılırken üçüncü kişilerden, dağıtım için lojistik firmalarından yararlanır. Konkordato başvurusu bu zincirdeki tüm ortakları etkiler; iletişim ve koordinasyon kritik.

Tarım Kredileri ve Ziraat Bankası İlişkisi

Tarım işletmelerinin büyük bölümü Ziraat Bankası kredileri ile finanse edilir. Bu kredilerin özel koşulları vardır: düşük faiz, uzun vade, esnek geri ödeme. Konkordato başvurusu sonrası bu kredilerin durumu özel önem taşır.

Tarım kredileri için konkordato mühletinde özel yaklaşım gerekir. Ziraat Bankası ve diğer tarım finansmanı sağlayıcıları ile erken müzakere yapılmalıdır. Kredi anlaşmalarındaki temerrüt hükümleri devreye girebilir; ancak konkordato çerçevesinde yeniden yapılandırma imkânları vardır.

Tarım Kredi Kooperatifleri ile ilişki de değerlendirilmelidir. Bu kooperatifler; girdi tedariki, kredi ve pazarlama hizmetleri sunar. Konkordato mühletinde bu ilişkilerin sürdürülmesi, işletmenin faaliyet devamlılığı için kritiktir.

Devlet Destek ve İhracat İlişkileri

Tarım ve gıda sektörü, Türkiye’de yoğun devlet desteklerinden yararlanır. Ziraat kredileri, hasat destekleri, ihracat teşvikleri, yem ve gübre destekleri gibi mekanizmalar sektörün önemli finansman kaynaklarıdır. Konkordato başvurusu bu desteklerin durumunu etkileyebilir.

Her destek kaleminin devamı ayrı değerlendirilir. Bazı destekler konkordato durumunda otomatik iptal olabilir; bazıları ise belirli koşullar altında devam edebilir. Tarım Bakanlığı ve İl Müdürlükleri ile erken iletişim önerilir.

İhracatçı statüsündeki gıda işletmeleri için özel dikkat gerekir. Yabancı müşterilerle sözleşmeler, ihracat teşvikleri ve DIR (Dahilde İşleme Rejimi) hakları konkordato mühletinde titizlikle yönetilmelidir. İletişim planı proaktif olmalı; müşteri kaçışının önüne geçilmelidir.

Tarım ve Gıdada Mühletin Sektöre Özgü Beş Sonucu

Konkordato hükümleri sektörden bağımsız uygulanır; ancak aynı hüküm, mevsimsel üretim ve bozulabilir ürün yapısında farklı sonuç doğurur. Aşağıdaki beş hüküm tarım ve gıda işletmeleri için özel önem taşır.

Destekleme Alacakları, Kooperatif İlişkisi ve Amme Alacakları

Tarım işletmelerinin alacak yapısı diğer sektörlerden üç noktada ayrılır ve bu farklar konkordato dosyasında ayrı ayrı ele alınmalıdır.

Bu tablo, tarım dosyalarında alacaklı listesinin neden diğer sektörlerden daha dikkatli hazırlanması gerektiğini gösterir: aynı işletmede beş farklı rejime tabi alacak bir arada bulunabilir ve nisap tabanı yalnızca bunların bir kısmından oluşur.

Bozulabilir Ürün ve Rehinli Stok: İİK m.295 ve m.307

Tarım ve gıda işletmelerinde teminatın konusu çoğu zaman stok veya canlı varlıktır. Bu, mühlet rejiminde iki özel imkânı gündeme getirir.

a) Rehinli malın satışına izin (İİK m.295, 7327 ek fıkra)

Mühlet sırasında rehinli malın satışı kural olarak gerçekleştirilemez. Ancak rehinli mal projeye göre işletme tarafından kullanılması öngörülmüyorsa, kıymeti düşecekse ya da muhafazası masraflı olacaksa, İİK m.297/2 usulüne göre satışına izin verilebilir. Satış gelirinden rehinli alacaklıya rehin bedeli kadar ödeme yapılır.

Bozulabilir ürün stokları, soğuk hava deposu maliyeti yüksek varlıklar ve mevsim sonu değer kaybeden mahsul bu tanıma tipik örnektir. Karar mahkemenindir ve komiserin görüşü alınmak zorundadır.

b) Leasingli tarım makinelerinde iade ertelemesi (İİK m.307)

Traktör, hasat makinesi, sulama sistemi ve soğutma tesisatı çoğu işletmede finansal kiralamayla edinilmiştir. Tasdik kararında, borçlunun talebi üzerine bu malların iadesi bir yılı geçmemek üzere ertelenebilir. Beş şartı vardır: aynen ifa üstlenimi (İİK m.294 uyarınca), kira alacağının talepten önce doğmuş olması, ödenmemiş kira borcunun üç aylık tutarı aşmaması, değer kaybı zararının teminata bağlanması ve malın faaliyet için zorunlu olduğunun yaklaşık olarak ispatı.

Süreç dilekçeleri için Konkordato Dilekçe Örnekleri, mühlet takvimi için Mühlet Takvimi ve Nisap Aracı sayfamıza bakabilirsiniz.

Hasat Döngüsü ve Mühlet Rejimi

Tarım ve gıda işletmelerinde gelir, hasat ve satış dönemlerine bağlı olarak dalgalanır. Mühletin sonuçları bu döngüyle birlikte değerlendirilir.

Beşinci satır, üreticiler ve kooperatifler bakımından doğrudan mali sonuç doğurur: rehinle temin edilmemiş alacaklarda faiz mühletle birlikte durur. Buna karşılık ürün rehni veya ipotekle güvenceye bağlanmış alacaklar bakımından ayrı rejim uygulanır.

Sektörde Alacaklı Kontrol Listesi

Tarım-gıda dosyalarında alacaklı yapısı, üreticiden zincir mağazaya kadar uzanır.

Yedinci satır, depolu işletmelerde sıkça karşılaşılan durumu tarif eder: depoda bulunan ürünün mülkiyeti üçüncü kişideyse, haciz veya tasfiye hâlinde istihkak prosedürü işler. Depo giriş belgeleri ve sözleşmeler bu iddianın tek dayanağıdır.

Mühlet rejimi için konkordatoda kesin mühlet rehberimize bakabilirsiniz.

Ürün ve Depo Üzerindeki Hakların Tespiti

Tarım-gıda işletmelerinde aktifin önemli kısmı ürün stoğu ve depolama tesislerinden oluşur; bu kalemler üzerindeki haklar ayrıca belirlenmelidir.

Beşinci satır, gıda dosyalarında ihmal edildiğinde doğrudan zarara yol açar: soğuk zincirin sürdürülmesi için gereken enerji ve bakım giderleri karşılanmazsa ürün değerini kaybeder. Bu giderlerin mühlet süresince nasıl karşılanacağı, komiserle birlikte baştan planlanmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

İlgili Rehberler

• 📘 İcra ve İflas Hukuku Rehberi (Ana Rehber)
• Konkordato Tarım ve Gıda Sektörü
• Konkordato Hukuku Genel Rehber
• Konkordatonun Bağlayıcılığı
• Holding ve Grup Şirketlerinde Konkordato
• Turizm ve Otelcilik Sektöründe Konkordato Süreci
• Sağlık ve Özel Hastane Sektöründe Konkordato
• Tekstil Sektöründe Konkordato: 2026 Görünümü ve Hukuki Süreç

Tarım-Gıda Sektörünün Kırılganlıkları

Tarım ve gıda sektörü, konkordato tablosunda genellikle üç yönlü bir baskıyla karşılaşır. İlk baskı iklim ve biyolojik risktir: kuraklık, don, dolu, sel, hayvan hastalıkları veya kuş gribi gibi olağan üstü olaylar tek bir hasat veya üretim döneminde bilançonun tümünü bozabilir. İkinci baskı girdi maliyetlerinin oynaklığıdır: yem, gübre, tohum, ilaç, mazot ve elektrik fiyatlarındaki artışlar, özellikle sözleşmeli üretim yapan işletmelerde satış fiyatına yansıtılamaz ve marj hızla erir. Üçüncü baskı ise ihracat pazarı ve döviz kuru riskidir: kalıntı limitleri, veteriner sağlık sertifikası gereksinimleri veya alıcı ülkedeki gümrük düzenlemeleri, sipariş beklerken kilitli kalan stokun elde kalmasına neden olabilir. Konkordato dilekçesinde iddia edilen mali güçlüğün nedeni bu üç kaynaktan hangisine dayanıyorsa, ara dönem bilanço, üretici müstahsil makbuzları ve stok hareket raporları ile açıkça belgelenmelidir; aksi halde geçici mühlet talebi somut delilden yoksun kalır.

Zirai Kredi ve Ziraat Bankası Alacakları

Sektörde en sık karıştırılan konu, bir kredinin amme alacağı mı yoksa özel hukuk alacağı mı olduğudur. 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun (RG: 28/7/1953) yalnızca Devlete, il özel idarelerine ve belediyelere ait bazı alacakları amme alacağı olarak nitelendirir; kamu bankası da olsa Ziraat Bankası’nın kullandırdığı ticari veya zirai kredi 6183 s.K. kapsamında değildir. Ziraat Bankası 5411 sayılı Bankacılık Kanunu (RG: 1/11/2005) kapsamında faaliyet gösteren bir mevduat bankasıdır ve alacakları özel hukuk alacağıdır. Bu nedenle söz konusu alacaklar konkordato projesine dahildir, mühlet süresince İİK m. 294 çerçevesinde takip yasağına tabidir ve rehinli olup olmadığına göre alacaklılar listesinde ayrı bir sırada yer alır. Buna karşılık aynı borçluya ilişkin vergi, SGK primi veya idari para cezaları için ayrıca konkordato-vergi-SGK-amme alacakları başlıklı yazımızda ayrıntısıyla ele alınan özel rejim geçerlidir.

Süt/Et/Tavuk Üreticisi Alacakları

Süt toplama kooperatifleri, besicilik yapan üreticiler ve kanatlı sektöründeki damızlık/civciv tedarikçileri, gıda işleme fabrikasının en kısa vadeli ve yüksek frekanslı ticari alacak grubunu oluşturur. Bu alacaklar çoğu zaman müstahsil makbuzuna veya günlük teslimat irsaliyesine bağlıdır; ödeme vadesi 30-60 gün gibi kısa olduğundan, borçlunun konkordato başvurusundan hemen önceki dönemde bu grup üzerinde ödemelerin yoğunlaşması dikkat çekicidir. Konkordato komiseri, geçici mühlet öncesindeki son aylardaki ödemeleri, İİK’nun konkordato ve iflasa ilişkin hükümleri çerçevesinde eşit muamele ilkesi ve muvazaa açısından inceler. Ayrıca çiğ sütte destekleme primi, karkas et fiyat farkı veya yem desteği gibi kamu kaynaklı ödemelerin doğrudan üreticiye mi yoksa işleyici firma üzerinden mi aktığı; mühlet kararının bu akışları nasıl etkilediği somut olarak değerlendirilmelidir.

TMO ve Kamu Alım Sistemleri

Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO), Et ve Süt Kurumu ve benzeri kamu alım kuruluşlarıyla imzalanan alım-satım, hizmet veya emanet depolama sözleşmeleri, konkordato sürecinde iki başlıkta ele alınır. Birinci başlık sözleşmenin devamıdır: İİK m. 296 çerçevesinde borçlu, işletmenin faaliyetinin sürdürülmesi için zorunlu sözleşmelerin devamını mahkeme kararı ile talep edebilir; ancak kamu ihale mevzuatı, ihale sözleşmelerinin devir ve fesih koşullarını ayrıca düzenler. İkinci başlık teminat mektupları ve avans hesaplarıdır: TMO’ya verilmiş kesin teminat mektubu veya emanet stok, mühlet süresince paraya çevrilmesi tartışmalı bir alan yaratır. Perakende bandında satış yapan gıda üreticilerinin benzer sözleşmesel kırılganlıkları için konkordato ve perakende zincir mağaza yazımız tamamlayıcı bir çerçeve sunar.

Gıda İşleme Fabrikaları ve İhracat

İhracat ağırlıklı gıda işleme fabrikalarında iki teknik konu ön plana çıkar. Birincisi Türk Eximbank alacak sigortası ve reeskont kredileridir. Eximbank tarafından açılan reeskont kredisi, banka niteliğindeki bir kurumun ticari alacağıdır; 6183 s.K. kapsamında amme alacağı olarak nitelendirilemez ve konkordato projesinde ticari alacak sırasında değerlendirilir. İhracat alacak sigortası kapsamında tazminat ödenmesi halinde ise halefiyet (rücu) nedeniyle Eximbank yeni bir alacaklı sıfatıyla listeye girer. İkincisi döviz cinsinden alacakların projeye alınmasıdır: yabancı para alacakları, konkordato projesine kural olarak kendi para birimi üzerinden yazılır; oy hesabında ve tenzilat oranında ise mahkeme kararı ve komiser raporunda kabul edilen kur tarihi belirleyicidir. Yurt dışına satış yapan gıda üreticisi, konkordato talebinden önce açılmış vadeli akreditif ve teyitli/teyitsiz akreditif kayıtlarını, gümrük çıkış beyannameleri ile birlikte komisere sunmakla yükümlüdür.

Yargıtay Uygulaması: Tarım Kredisi ve Konkordato

Yüksek Mahkeme kararlarında yerleşik olan çizgi, tarım kredisinin sağlayıcısına göre değil, alacağın hukuki niteliğine göre sınıflandırma yapılmasıdır. Ziraat Bankası veya Tarım Kredi Kooperatifleri gibi kuruluşlarca kullandırılan zirai destekleme kredileri, kural olarak özel hukuk alacağı sayılır ve konkordato mühletinin sağladığı takip yasağından yararlanır. Rehinli alacak sıfatı ise ancak taşınmaz ipoteği, taşınır rehni veya ticari işletme rehni gibi ayni teminatlarla desteklenmişse doğar; sadece kefalet veya senet cirosu, alacağı rehinli hâle getirmez. Buna karşılık aynı borçluya ait tarımsal destekleme primi hak edişleri, mahsup ilişkisi nedeniyle mühlet kararına rağmen belirli sınırlar içinde bankaca mahsup edilebilir; bu husus dosya bazında değerlendirilmelidir. Kooperatif yapılanmasındaki üye borç ilişkilerinin özel rejimi için konkordato ve kooperatifler özel rejim başlıklı yazımız ayrıntılı bir kaynak sağlar.

✓ Bu yazı Zero-Fabrication kontrolünden geçirilmiştir: 6183 s.K. + 5411 s.K. referansları mevzuat.gov.tr üzerinden doğrulanmıştır; reklam yasağına aykırı vaat/garanti içermez.