Boşanma Davasında Arabuluculuk Zorunlu mu? Hangi Konularda Mümkündür?

Son yıllarda pek çok hukuki uyuşmazlıkta arabuluculuk gündeme geldiği için, boşanmak isteyenler de “önce arabulucuya gitmek zorunda mıyım?” diye sorar. Boşanma söz konusu olduğunda bu sorunun cevabı, uyuşmazlığın hangi konuya ilişkin olduğuna göre değişir.

Kanun ne diyor?

Arabuluculuk, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri özel hukuk uyuşmazlıkları için öngörülmüş bir yöntemdir. Boşanmanın kendisi, velayet ve 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma tedbirleri gibi kişi hâline ve kamu düzenine ilişkin konular ise tarafların serbestçe tasarruf edebileceği konular sayılmaz. Bu nedenle boşanma, velayet ve koruma tedbiri talepleri arabuluculuğa elverişli değildir; bu konular yalnızca aile mahkemesinde görülür.

Uygulamada durum

Buna karşılık boşanmanın parasal sonuçları farklı değerlendirilir. Mal rejiminin tasfiyesi (katılma alacağı, değer artış payı), maddi-manevi tazminat ve benzeri alacak uyuşmazlıkları, tarafların üzerinde tasarruf edebileceği konulardır. Bu tür uyuşmazlıklarda taraflar isterlerse ihtiyari arabuluculuğa başvurabilir; anlaşmaya varılırsa düzenlenen tutanak, şartları varsa ilam (mahkeme kararı) niteliği kazanabilir.

Bu durumu, anlaşmalı boşanmayla karıştırmamak gerekir. Anlaşmalı boşanmada da taraflar her konuda uzlaşır; ancak boşanmaya yine hâkim karar verir ve protokolü onaylar. Arabuluculuk ise boşanmanın kendisini sona erdiren bir yol değil, yalnızca parasal sonuçlarda uzlaşmayı kolaylaştıran bir yöntemdir.

Pratik sonuç

Boşanmak için arabulucuya gitme zorunluluğunuz yoktur; boşanma, velayet ve koruma tedbiri davaları doğrudan aile mahkemesinde açılır. Buna karşılık mal paylaşımı veya tazminat gibi parasal konularda, dava açmadan ya da dava sürerken arabuluculuk yoluyla anlaşmak zaman ve maliyet açısından yararlı olabilir. Hangi taleplerinizin arabuluculuğa elverişli olduğunu ve anlaşma tutanağının sonuçlarını bir avukatla değerlendirmeniz yerinde olur.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve belirtilen kanun maddelerini güncel metinden teyit etmeniz önerilir.

Hangi Konu Arabuluculuğa Elverişli, Hangisi Değil?

Arabuluculuğun sınırı tek bir ölçüte dayanır: tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği konular arabuluculuğa elverişlidir. Kişisel statüyü, kamu düzenini veya çocuğun korunmasını ilgilendiren başlıklar bu kapsamın dışındadır.

Tablonun ortaya koyduğu ayrım şudur: arabuluculuk “boşanılıp boşanılmayacağını” değil, “boşanmanın sonuçlarını” konuşmaya yarar. Bu nedenle uygulamada en verimli kullanım, malî başlıklarda uzlaşıp çıkan metni anlaşmalı boşanma protokolüne dönüştürmektir. Velayet ve kişisel ilişki başlıkları ise protokole yazılsa dahi hâkimin denetimine tabidir ve çocuğun yararına uygun görülmezse değiştirilir.

Zorunlu mu, İhtiyari mi? Karşılaştırma

Bazı hukuk alanlarında arabulucuya başvurmak dava şartıdır; boşanma davaları bakımından böyle bir zorunluluk bulunmamaktadır. Aşağıdaki tablo bu ayrımı netleştirir.

Bu tablo pratikte şu yanılgıyı önler: iş veya ticari dosyalarda alışılan “önce arabulucuya git” refleksi, boşanma dosyalarına uygulanmaz. Arabulucuya başvurulmadan doğrudan aile mahkemesinde dava açılabilir ve dosya bu sebeple usulden reddedilmez. Aile arabuluculuğunun dava şartı hâline getirilmesi zaman zaman gündeme gelmekle birlikte, bu yönde yürürlükte bir düzenleme bulunmamaktadır.

Anlaşma Metni Nasıl Bağlayıcı Hâle Gelir?

Arabuluculuk sonunda imzalanan tutanak, kendiliğinden mahkeme kararı gücünde değildir. Bağlayıcılık kazanması için izlenecek yol aşağıdadır.

Beşinci satır en sık yapılan hatayı düzeltir: arabuluculuk tutanağının imzalanması boşanmayı gerçekleştirmez. Boşanma kararını yalnızca mahkeme verir; arabuluculuk metni ise anlaşmalı boşanma protokolüne dönüştürülerek hâkimin önüne gelir. Hâkim, protokolü özellikle çocuklara ilişkin düzenlemeler yönünden inceler ve gerekirse değiştirilmesini ister. Anlaşmalı boşanmanın şartları için anlaşmalı boşanma şartları ve süreci, protokolün kurulumu için anlaşmalı boşanmada mal paylaşımı ve feragat rehberlerimize bakabilirsiniz.

⚖️ Güncel not: Anayasa Mahkemesi 4 Haziran 2026 tarihli kararıyla TMK m.175/1’deki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiştir; iptal, Resmî Gazete yayımından dokuz ay sonra yürürlüğe girecektir. Geçiş döneminde mevcut nafaka kararları ve ödeme yükümlülüğü devam eder. Ayrıntı: AYM süresiz nafaka kararı (2026).

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanma davasında arabuluculuk zorunlu mu?

Hayır. Boşanmanın kendisi (evliliğin sona ermesi, velayet) kişiye sıkı bağlı ve kamu düzenine ilişkin olduğundan zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir.

Hangi aile hukuku konularında arabuluculuk mümkündür?

Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebildiği mal rejimi, alacak ve bazı nafaka uyuşmazlıkları gibi konularda arabuluculuk yoluna başvurulabilir.

Boşanma protokolü arabuluculukla yapılabilir mi?

Boşanmaya karar verme yetkisi yalnızca mahkemededir. Ancak tarafların maddi sonuçlarda uzlaşması müzakere veya arabuluculukla kolaylaştırılabilir; karar yine hâkim tarafından verilir.