Askerde Uyuşturucu: TSK Disiplin Rejimi, Hizmetten Men ve Adli Süreç

Askerde uyuşturucuyla ilgili bir olayda iki ayrı süreç aynı anda işler: biri Türk Silahlı Kuvvetleri’nin yürüttüğü disiplin süreci, diğeri savcılığın yürüttüğü ceza soruşturması. Bunlar birbirinden bağımsızdır ve farklı sonuçlar doğurur.

Bu rehberde erbaş ve erler ile subay, astsubay ve uzman erbaşlar bakımından disiplin sonuçlarının nasıl ayrıldığını, hangi merciin karar verdiğini, sürelerin nasıl işlediğini ve idari yargı yolunu açıklıyoruz.

Ceza tarafındaki temel ayrım için Kullanma (TCK 191) ile Ticaret (TCK 188) Ayrımı rehberimize bakabilirsiniz; bu yazı disiplin boyutunu ele alır.

Önce Bir Yanlış Bilgiyi Düzeltelim: Askerî Mahkeme Yok

Yaygın kanının aksine, asker kişiler bugün askerî mahkemelerde yargılanmıyor. 16 Nisan 2017 tarihinde halkoyuna sunulan ve 27 Nisan 2017 tarihli Resmî Gazete’de sonuçları ilan edilen 6771 sayılı Kanun ile Askerî Yargıtay, Askerî Yüksek İdare Mahkemesi ve askerî mahkemeler kapatılmıştır.

Bunun öncesinde, 16 Şubat 2013’te yürürlüğe giren 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu ile barış zamanında disiplin mahkemeleri de kaldırılmıştı.

Pratik sonuç şudur: asker kişilerin işlediği suçlar, sivil kişilerde olduğu gibi adli yargı mahkemelerinde görülür. Uyuşturucu suçlarında görevli mahkeme, suçun niteliğine göre asliye ceza veya ağır ceza mahkemesidir. Disiplin tarafı ise idari bir süreç olarak ayrıca yürür.

İki Süreç, İki Ayrı Sonuç

6413 sayılı Kanun’un 5. maddesi, disiplin soruşturması veya tahkikatın adli soruşturma ve kovuşturmadan bağımsız olduğunu düzenler.

Bu bağımsızlığın en önemli sonucu şudur: ceza dosyasında takipsizlik veya beraat kararı verilmesi, disiplin cezasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Aynı durumu üniversite öğrencileri bakımından da ayrı bir rehberde ele aldık.

Bununla birlikte bir bağ kurulmuştur: fiilin disiplin cezası gerektirdiği savcılık, mahkeme veya disiplin kurulu tarafından anlaşılırsa, zamanaşımı süreleri karar veya hükmün kesinleşerek evrakın yetkili makama iade edildiği tarihten itibaren başlar.

Erbaş ve Erler: Hizmetten Men Cezası

Kanun, erbaş ve erler bakımından uyuşturucu fiillerini ayrıca ve açıkça düzenlemiştir.

Buna göre erbaş ve erlerden uyuşturucu veya uyuşturucu olarak kabul edilen diğer uyarıcı maddeleri kullanan veya bulunduran, kullanılması maksadıyla başkalarına veren, kullanımını kolaylaştırmak için donanım veya malzeme sağlayan veya kullanılmasını özendirenlere, bu Kanundaki hükümlere göre disiplin kurulları tarafından on günden az olmamak üzere yirmi güne kadar (bu süre dâhil) hizmetten men cezası verilir.

Bu hükmün üç özelliği dikkat çeker:

• Fiil yelpazesi geniştir: yalnızca kullanmak değil; bulundurmak, vermek, donanım sağlamak ve özendirmek de kapsamdadır.
• Karar mercii disiplin kurullarıdır, tek başına disiplin amiri değil.
• Alt sınır bellidir: ceza on günün altında olamaz.

Kullanmak için bulundurma fiilinin ceza hukukundaki karşılığı ve denetimli serbestlik rejimi için Kullanmak İçin Bulundurma (TCK 191) ile denetimli serbestlik süreci rehberlerimize bakabilirsiniz.

Subay, Astsubay ve Uzman Erbaşlar: Ayırma Riski

Kadrolu personel bakımından tablo daha ağırdır. 6413 sayılı Kanun’un 20. maddesinde Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasını gerektiren disiplinsizlikler sayılmıştır. Maddede uyuşturucuya özel bir bent bulunmamakla birlikte, uygulamada bu fiiller şu iki bent üzerinden değerlendirilir:

Bu iki bendin geniş ve değerlendirmeye açık ifadeler içermesi, savunma bakımından önemli bir alan yaratır: fiilin gerçekten bu tanımlara girip girmediği, ölçülülük ilkesi çerçevesinde tartışılabilir.

Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası, personelin tabi olduğu mevzuata göre TSK ile ilişiğinin kesilmesi veya durumuna göre sözleşmesinin feshedilmesi sonucunu doğurur. Bu cezayı alanlar, seferberlik ve savaş hâlleri haricinde Türk Silahlı Kuvvetlerinde herhangi bir şekilde görev alamazlar.

Ayrıca Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası alan yedek subaylar, ilgili kanunlara göre belirlenen kalan askerlik hizmetlerini er rütbesi ile tamamlarlar.

Kim Karar Verir?

Zamanaşımı ve Ceza Ağırlığının Değişmesi

Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası bakımından zamanaşımı iki katmanlıdır: durumun disiplin amirlerince tespit edilmesinden itibaren bir yıl; her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren, 20. maddenin birinci fıkrasının (h) bendindeki disiplinsizlikler için yirmi yıl, diğer bentlerde yer alan disiplinsizlikler için beş yıl geçtikten sonra aynı sebeple yüksek disiplin kurulu tarafından ceza verilemez.

Ceza ağırlığı da sabit değildir. Disiplinsizliğin işlendiği tarihten geriye doğru iki yıl içinde aynı disiplinsizlikten ceza alınmışsa veya bir yıl içinde aynı derece cezayı gerektiren başka disiplinsizliklerden iki defa ceza alınmışsa, Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası hariç bir derece ağır ceza verilir. Buna karşılık disiplin amirleri, personelin olumlu hizmet, sicil ve disiplin geçmişi ile eylemin niteliğini göz önüne alarak bir derece hafif ceza uygulayabilir.

Bu ikinci imkân savunma bakımından somut bir taleptir: olumlu sicil, hizmet geçmişi ve varsa tedavi süreci dosyaya sunulmalıdır.

Disiplin Cezasına Karşı Dava Yolu

Anayasa Mahkemesi’nin kararlarının ardından, barış şartlarında Kanun kapsamındaki disiplin cezaları idare mahkemelerinin yargısal denetimine tabi hâle gelmiştir.

1. Kesinleşme: İtirazın karara bağlanması, itirazdan vazgeçilmesi veya itiraz süresinin geçirilmesiyle gerçekleşir.
2. Dava süresi: Kesinleşme tarihinden itibaren İYUK m.7 uyarınca altmış gün içinde iptal davası açılır.
3. Görevli mahkeme: İdare mahkemesidir.
4. Yürütmenin durdurulması: Dava açılması cezanın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. İYUK m.27 uyarınca telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık koşullarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde karar verilebilir.

İptal davasında dayanılabilecek başlıca hukuka aykırılık başlıkları şunlardır:

Delil tarafında, vücuttan alınan örneğin usulüne uygun alınıp alınmadığı ayrı bir denetim başlığıdır; bunu Kan ve İdrar Örneği Vermeyi Reddetmek (CMK m.75-76) rehberimizde ayrıntılı ele aldık.

Adli Süreç: Hangi Suç Gündeme Gelir?

Askerî mahal içinde veya dışında ele geçirilen maddenin miktarı, paketlenmesi ve olayın koşulları, fiilin TCK m.191 kullanma mı yoksa TCK m.188 ticaret mi sayılacağını belirler.

Diğer askerlere madde temin edilmesi hâlinde kullanılmasını kolaylaştırma ve özendirme (TCK m.190) gündeme gelebilir. Ticaret iddiası varsa cezayı ağırlaştıran nitelikli haller ayrıca değerlendirilir; kışla, m.188/4-b bakımından kanunda açıkça sayılan korunan yerlerdendir.

Taşıma iddiasında savunmanın kuruluşu için "Sadece taşıdım" savunması rehberimize bakabilirsiniz. Tutukluluk riski ve haklar için tutuklanma kriterleri ile şüpheli ve sanığın hakları rehberlerimiz yol gösterir.

Askerlik Sonrası Etkiler

Ceza mahkûmiyeti hâlinde sonuçlar askerlik dönemiyle sınırlı kalmaz. Adli sicile işleme, güvenlik soruşturması ve memuriyete engel hâller bakımından uzun süreli engeller doğabilir.

Kaydın silinme koşulları için adli sicil kaydının silinmesi ve arşiv kaydının silinmesi rehberlerimize; silah ruhsatı gibi izinlere etkisi için mahkûmiyetin idari sonuçlarına bakabilirsiniz.

Bağımlılık söz konusuysa tedavi süreçleri ayrıca değerlendirilir; aile bireylerinin başvurabileceği yollar için Yakınım Madde Bağımlısı: Tedaviye Zorlayabilir miyim? rehberimize bakabilirsiniz.

Adım Adım Süreç

1. İki dosyayı ayırın — Disiplin süreci ile adli sürecin bağımsız yürüdüğünü bilin.
2. Müdafi ile görüşün — Adli ifadeden önce avukatınızla konuşun; beyanınız her iki süreci de etkiler.
3. Statünüzü belirleyin — Erbaş/er misiniz, kadrolu personel mi; sonuçlar tamamen farklıdır.
4. Karar merciini kontrol edin — Cezanın kanunda öngörülen merci tarafından verilip verilmediğini denetletin.
5. Numune alma usulünü denetletin — Örneğin hangi karara dayanılarak alındığını tutanağa geçirtin.
6. Lehe unsurları sunun — Olumlu sicil, hizmet geçmişi ve tedavi kayıtlarını dosyaya ekleyin.
7. Zamanaşımını hesaplayın — Tespitten bir yıl ve fiilden beş yıllık sürelerin dolup dolmadığını inceletin.
8. Altmış günü kaçırmayın — Kesinleşmeden itibaren idare mahkemesinde iptal davası açın.

İlgili Konular ve Kaynaklar

Sıkça Sorulan Sorular

Askerde uyuşturucu kullanan erbaş veya ere ne ceza verilir?

6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu uyarınca erbaş ve erlerden uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri kullanan, bulunduran, kullanılması maksadıyla başkalarına veren, kullanımını kolaylaştırmak için donanım sağlayan veya kullanılmasını özendirenlere disiplin kurulları tarafından on günden az olmamak üzere yirmi güne kadar hizmetten men cezası verilir.

Subay veya astsubay için sonuç nedir?

Kadrolu personel bakımından Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası gündeme gelebilir. 6413 m.20’de uyuşturucuya özel bir bent bulunmamakla birlikte, fiiller ahlaki zayıflık ve hizmete engel davranışlarda bulunmak bentleri kapsamında değerlendirilir.

Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasını kim verir?

Bu ceza, kuvvet komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığında oluşturulan yüksek disiplin kurulları tarafından verilir ve ilgili komutanın onayı ile yerine getirilir. General ve amiraller hakkında Genelkurmay Başkanlığında teşkil edilen yüksek disiplin kurulu karar verir.

Askerî mahkemede mi yargılanırım?

Hayır. 6771 sayılı Kanun ile Askerî Yargıtay, Askerî Yüksek İdare Mahkemesi ve askerî mahkemeler kapatılmıştır. Asker kişiler işledikleri suçlar bakımından adli yargı mahkemelerinde yargılanır.

Beraat edersem disiplin cezası kalkar mı?

Kendiliğinden kalkmaz. 6413 sayılı Kanun’un 5. maddesi disiplin soruşturmasının adli soruşturma ve kovuşturmadan bağımsız olduğunu düzenler. Ancak beraat gerekçesindeki tespitler iptal davasında dayanak oluşturabilir.

Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasının sonucu nedir?

Bu ceza, personelin tabi olduğu mevzuata göre TSK ile ilişiğinin kesilmesi veya sözleşmesinin feshedilmesi sonucunu doğurur. Cezayı alanlar seferberlik ve savaş hâlleri haricinde TSK’da herhangi bir şekilde görev alamazlar.

Yedek subayım, ayırma cezası alırsam ne olur?

Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası alan yedek subaylar, ilgili kanunlara göre belirlenen kalan askerlik hizmetlerini er rütbesi ile tamamlarlar.

Disiplin cezasına karşı dava açabilir miyim?

Evet. Anayasa Mahkemesi kararlarının ardından barış şartlarında disiplin cezaları idare mahkemelerinin denetimine tabidir. Kesinleşmeden itibaren İYUK m.7 uyarınca altmış gün içinde iptal davası açılabilir.

Dava açınca ceza uygulanmaz mı?

İptal davası açılması cezanın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. İYUK m.27 uyarınca telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması koşullarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde yürütmenin durdurulmasına karar verilebilir.

Disiplin cezasında zamanaşımı var mı?

Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasında, durumun disiplin amirlerince tespitinden itibaren bir yıl ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren m.20/1-h dışındaki bentler için beş yıl geçtikten sonra aynı sebeple ceza verilemez.

Sicilim iyiyse ceza hafifletilebilir mi?

Disiplin amirleri, personelin olumlu hizmet, sicil ve disiplin geçmişi ile eylemin niteliğini göz önüne alarak bir derece hafif ceza uygulayabilir. Bu husus savunmada açıkça talep edilmelidir.

Kışlada yakalanmak cezayı ağırlaştırır mı?

Ticaret iddiası varsa TCK m.188/4-b bakımından kışla, kanunda açıkça sayılan korunan yerlerdendir. Ancak bu bendin uygulanması için mesafe ve yerin umuma açıklığı gibi şartların ayrıca gerçekleşmesi gerekir.