Haczedilen Mal Başkasına Aitse Ne Yapılır? İlk Adımlar

İstihkak davası, hacizde el konulan malın borçluya değil üçüncü kişiye ait olduğunun tespiti için açılır. Mal borçlunun elindeyken haczedildiyse İİK 96-97, üçüncü kişinin elindeyken haczedildiyse İİK 99 uygulanır; süreler 7 günle sınırlı olduğundan hızlı hareket etmek şarttır.

İstihkak Davası Hangi Durumda Gündeme Gelir?

Haciz, borçlunun malvarlığına yönelir; ama uygulamada eş, aile bireyleri, ev arkadaşı, ortak veya işyeri sahibi gibi üçüncü kişilere ait mallar da haciz tutanağına girebilir. İşte bu noktada üçüncü kişinin “bu mal benim” iddiası, teknik adıyla istihkak iddiasıdır ve İcra ve İflas Kanunu’nun 96 ilâ 99. maddelerinde düzenlenen özel bir prosedüre tabidir. Hangi maddenin uygulanacağını tek bir soru belirler: mal haciz anında kimin elindeydi?

Mal Borçlunun Elindeyken Haczedildiyse (İİK 96-97)

Haciz borçlunun zilyetliğindeki (evinde, işyerinde, aracındaki) bir mala konduysa ve borçlu ya da üçüncü kişi istihkak iddia ederse; icra müdürü iddiayı tutanağa geçirir ve iki tarafa bildirir. Alacaklı veya borçlu 3 gün içinde itiraz etmezse iddia kabul edilmiş sayılır ve mal hacizden çıkar. İtiraz edilirse dosya icra mahkemesine gider; mahkeme takibin devamına ya da ertelenmesine karar verir. Bu kararın tefhim veya tebliğinden itibaren üçüncü kişi 7 gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açmak zorundadır; açmazsa iddiasından vazgeçmiş sayılır.

Zilyetlik Karinesi: En Kritik Engel (İİK 97/a)

Kanun, borçlu ile birlikte oturulan yerlerde bulunan mallarla borçlunun işyerindeki malların borçluya ait sayılacağı karinesini koyar. Yani aynı evde yaşayan eşin “beyaz eşya benim” demesi yetmez; faturanın, banka kaydının veya kredi sözleşmesinin kendi adına olduğunu ispatlaması gerekir. Karineyi çürütecek yazılı delil düzeni, istihkak davasının kazanılmasındaki en belirleyici unsurdur. Muvazaa (danışıklı devir) iddiaları da bu davalarda sıkça tartışılır.

Mal Üçüncü Kişinin Elindeyken Haczedildiyse (İİK 99)

Haciz, üçüncü kişinin zilyetliğindeki bir mala konduysa denge tersine döner: icra müdürü istihkak iddiasını alacaklıya bildirir ve bu kez dava açma yükü alacaklıya geçer. Alacaklı, bildirimden itibaren 7 gün içinde icra mahkemesinde üçüncü kişi aleyhine istihkak davası açmazsa, üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır ve haciz o mal üzerinden kalkar. Bu ayrım, haciz mahallinde tutanağa geçen “mal kimin elinde bulunduğu” kaydını hayati hâle getirir.

Dava Süreci, Deliller ve Sonuçları

İstihkak davası icra mahkemesinde, basit yargılama usulüyle görülür. Deliller; fatura, banka dekontu, kredi ve taksit sözleşmeleri, tapu-trafik kayıtları, kargo ve garanti belgeleri, vergi kayıtları ve gerektiğinde tanık beyanlarıdır. Davanın kabulünde haciz, dava konusu mal üzerinden kaldırılır. Reddinde haciz kesinleşir; takibin ertelenmesine karar verilmiş ve dava reddedilmişse, alacaklının bu erteleme yüzünden uğradığı zarara karşılık tazminata hükmedilebilir. Satış aşaması yaklaşıyorsa ihtiyati tedbir talebi unutulmamalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

Uygulamada en sık üç hata görülür: haciz esnasında istihkak iddiasının tutanağa yazdırılmaması, 7 günlük dava süresinin “nasılsa mal benim” rahatlığıyla kaçırılması ve delillerin sonradan toplanmaya çalışılması. Haciz mahallinde iddiayı tutanağa geçirtmek, tutanak örneğini almak ve süreleri gün gün takip etmek; davanın kaderini çoğu zaman esastan önce belirler.

Sıkça Sorulan Sorular

Haczedilen mal başkasına aitse ne yapılmalı?

Haciz anında istihkak iddiası tutanağa geçirtilmeli, ardından İİK 96-99’daki prosedür izlenmelidir; mal borçlunun elindeyse üçüncü kişi 7 gün içinde dava açmalıdır.

İstihkak davası hangi mahkemede açılır?

İcra mahkemesinde açılır ve basit yargılama usulüyle görülür.

Evdeki eşyalar kimin sayılır?

İİK 97/a karinesi gereği borçluyla birlikte oturulan yerdeki mallar borçluya ait sayılır; aksini üçüncü kişi fatura, dekont gibi yazılı delillerle ispatlamalıdır.

Mal üçüncü kişinin elindeyken haczedilirse dava yükü kimde?

Alacaklıdadır: bildirimden itibaren 7 gün içinde dava açmazsa istihkak iddiası kabul edilmiş sayılır ve haciz kalkar.

İstihkak davasında tazminat riski var mı?

Takibin ertelenmesine rağmen dava reddedilirse, ertelemeden doğan zarar için üçüncü kişi aleyhine tazminata hükmedilebilir.