Bebeklerde Kalça Çıkığı (Gelişimsel Kalça Displazisi) Taramasında İhmal: 41. Gün Muayenesi, Ultrason, Geç Tanı; Aile Hekimi, Radyolog ve Hastane Sorumluluğu, Kararlar ve Tazminat (2026)

Bebeklerde kalça çıkığı, tıptaki adıyla gelişimsel kalça displazisi, erken fark edildiğinde çoğu zaman ameliyatsız, bir bandajla tedavi edilebilir; geç fark edildiğinde ise alçı, açık ameliyat ve kemik ameliyatları gündeme gelir ve kalıcı sorun riski artar. Bu nedenle Sağlık Bakanlığı tüm bebekleri kapsayan bir tarama düzeni kurmuştur: doğumdan sonraki ilk 48 saatte aile bilgilendirilir, risk faktörü olan bebekler kalça ultrasonu için randevuya yönlendirilir, aile hekimi 41. gün izleminde her bebeğin kalçasını muayene eder ve riskini değerlendirir, ultrasonda normal (tip I) çıkmayan kalçalar ortopedi uzmanına gönderilir. Bu düzenin her halkası yazılıdır; bu da geç tanı dosyalarında kimin, hangi adımı atlayıp atlamadığının kayıtlardan izlenebilmesi demektir. Yargıtay, geç teşhis iddiasıyla açılan bir davada raporlar uyumlu ve illiyet bağı kurulamadığı için reddi onamıştır; Danıştay ise tedavi öncesi röntgenlerin hastane dosyasında bulunmamasını hizmet kusuru sayarak manevi tazminat yolunu açmıştır.

Gelişimsel Kalça Displazisi Nedir, Erken Tanı Neden Önemlidir?

Gelişimsel kalça displazisi, kalça ekleminde uyluk kemiğinin başı ile onu karşılayan leğen kemiği yuvasının uyumsuz gelişmesidir. Hafif biçimde yuva sığdır; ağır biçimde uyluk kemiğinin başı yuvadan tamamen çıkmıştır. Doğumda her zaman belirgin değildir; bu nedenle “doğuştan” yerine “gelişimsel” denir ve bebeklik dönemindeki muayene ve ultrasonla aranır.

Hastalığın hukuki önemi, tedavinin tanı yaşına sıkı biçimde bağlı olmasından gelir. Genel olarak ilk aylarda konulan tanıda tedavi çoğu zaman bebeğin bacaklarını uygun pozisyonda tutan bir bandajla (Pavlik bandajı) yapılır. Tanı geciktikçe tedavi genel anestezi altında kalçanın yerine oturtulması ve alçıya, yürüme çağında ise açık ameliyata ve kemiklerin şeklini düzelten ameliyatlara doğru ağırlaşır. Her ağır tedavi basamağı kendi risklerini de getirir ve ileri yaşta kalça kireçlenmesi ve protez ihtiyacı gibi sonuçların ihtimali artar. Bu nedenle geç tanı dosyalarında zarar, çoğu zaman “hastalığın kendisi” değil, tanının geç konulması nedeniyle katlanılan daha ağır tedavi ve daha kötü sonuçtur.

Sağlık Bakanlığı Tarama Düzeni: Kim, Ne Zaman, Ne Yapar?

Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Çocuk ve Ergen Sağlığı Dairesi Başkanlığının 2018 tarihli Bebek, Çocuk, Ergen İzlem Protokolleri, gelişimsel kalça displazisi taramasını adım adım düzenler. Bakanlığın sağlık personeline yönelik eğitim dokümanında, tüm bebeklerin ultrasonla taranamayacağı gerekçesiyle seçici ultrason taramasının benimsendiği ve risk grubundaki bebeklerin kalçalarının 3-4. haftalarda ultrasonla incelenmesinin seçildiği belirtilir. Birinci basamaktaki izlemlerin özet tablosuna göre bebek izlemleri doğumdan hemen sonra, ilk haftada (1.-10. gün), 15. günde (11.-29. gün), 41. günde (30.-59. gün) ve 2., 3., 4., 6. ve 9. aylarda yapılır.

Protokolde kaydedilmesi istenen risk faktörleri arasında ailede kalça çıkığı öyküsü, doğum öncesinde veya doğumda makat geliş, çoğul gebelik, amniyon sıvısının azlığı, boyun eğriliği (tortikollis) veya ayakta şekil bozukluğu gibi eşlik eden deformiteler, kundak uygulaması ve ilk doğan kız bebek olmak sayılır. Bakanlığın eğitim dokümanında ayrıca baş şekil bozukluğu, leğen eğikliği ve kalça kontraktürü de risk faktörleri arasında yer alır; aynı dokümanın akış şemasında tip IIa kalça için bir ay sonra ultrason kontrolü öngörülmüştür. Uygulamada hangi belgenin esas alındığı somut olayın tarihine göre bilirkişiye ayrıca sorulmalıdır.

Hukuki Çerçeve: Doğumhane, Aile Hekimi, Radyolog ve Ortopedi Uzmanı

1- Aile hekimi bakımından: 5258 sayılı Aile Hekimliği Kanununun 2. maddesine göre aile hekimi koruyucu sağlık hizmetleri ile birinci basamak teşhis, tedavi ve rehabilite edici sağlık hizmetlerini her kişiye kapsamlı ve devamlı olarak sunar. Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliğinin 4. maddesinin üçüncü fıkrası, aile hekimine kayıtlı kişilerin yaş, cinsiyet ve hastalık gruplarına yönelik izlem ve taramalarını yapma, aile sağlığı merkezi şartlarında teşhis veya tedavisi yapılamayan hastaları sevk etme ve verdiği hizmetlere ilişkin sağlık kayıtlarını tutma görevlerini verir. Bebek izlemleri ve kalça taraması bu görevlerin doğrudan kapsamındadır. Ayrıntılar için aile hekimliğinde kusur rehberimize bakabilirsiniz.

2- Doğumhane ve çocuk hekimi bakımından: Doğumun gerçekleştiği kurumda bebeğin taburculuk öncesi muayenesi, ailenin bilgilendirilmesi ve risk faktörlerinin kaydı beklenir. Makat geliş veya ailede kalça çıkığı gibi bir risk faktörü varken ultrason randevusunun verilmemesi bu aşamada aranacak kusurdur.

3- Radyolog ve ortopedi uzmanı bakımından: Ultrasonun Graf yöntemine uygun yapılması, standart görüntülerin alınması, kalça tipinin doğru belirlenmesi ve sonucun zamanında bildirilmesi radyoloğun; tedavinin planlanması ve izlenmesi ortopedi uzmanının yükümlülüğüdür. Hekim ilmi icaplara uygun olarak teşhis koyar ve gereken tedaviyi uygular (Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi m.13/1). Ultrason raporundaki hatalar için radyoloji ve patoloji rapor hataları rehberimize bakabilirsiniz.

4- Sorumluluk türü bakımından: Özel hastane veya muayenehanede vekâlet hükümleri uygulanır; hekim en hafif kusurundan sorumludur ve hastane çalıştırdığı personelin fiillerinden sorumludur (TBK m.502, m.506/3, m.116). Aile sağlığı merkezi ile devlet, şehir ve üniversite hastanelerinde dava hekime değil idareye karşı açılır; idare ödediği tazminat için kusurlu görevliye rücu edebilir (Anayasa m.129/5). Kamu hastanesi davaları için kamu hastanesinde tıbbi hata rehberimize bakabilirsiniz.

Kusur Nerede Aranır? Tarama Zincirinin Halkaları

Bu zincirde her halka kayıt üretir. Geç tanı dosyasında ilk iş, bu kayıtları toplayıp bebeğin doğumundan tanı tarihine kadar bir zaman çizelgesi kurmaktır. İzlem protokolü, ultrason sonucunun ve tedavi bilgilerinin sevk formu üzerinden aile hekimine geri bildirilmesini ve aile hekimliği bilgi sistemine kaydedilmesini istediğinden, bu kayıtların eksikliği de başlı başına bir tartışma konusudur.

Ailenin Rolü: Kundak, İzlem ve Randevular

Hekim ve hastaneler bu dosyalarda sıklıkla ailenin kusurunu ileri sürer: bebeğin izlemlere getirilmediği, ultrason randevusuna gidilmediği veya kundak yapıldığı. Hastanın veya onun adına hareket eden kişilerin kusuru tazminattan indirim sebebi olabilir (TBK m.52/1). Ancak protokol, doğumdan sonraki ilk 48 saatte aileye yüz yüze bilgi verilmesini ve broşür sunulmasını, risk faktörü varsa ultrason randevusunun alınmasını ister. Bu nedenle “aile getirmedi” savunmasının dayanağı, ailenin bilgilendirildiğinin, randevunun verildiğinin ve izleme çağrıldığının kayıtlarla gösterilmesidir. Bilgilendirme ve çağrı kaydı yoksa, ailenin kusuru ispatlanmış sayılmaz.

Kundak, protokolde risk faktörleri arasında sayılır. Kundak uygulandığının öğrenilmesi, sağlık personeline bu konuda bilgilendirme ve risk kaydı yükümlülüğü getirir; tek başına ailenin kusurunu ve hekimin sorumluluktan kurtulmasını sonuçlamaz.

İlliyet Bağı: “Erken Tanı Sonucu Değiştirir miydi?”

Geç tanı dosyalarında en kritik soru, tanı zamanında konulsaydı tedavinin ve sonucun ne olacağıdır. Türk hukukunda “şans kaybı” ayrı bir zarar kalemi olarak kanunda düzenlenmiş değildir; uygulamada illiyet bağı, tıbbi bilirkişi raporunda doğru tanının konulabileceği tarih, o tarihte uygulanacak tedavi ve bu tedavinin sonuca etkisi değerlendirilerek kurulur.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 26.02.2025 tarihli, 2024/2241 E., 2025/1185 K. sayılı kararında, bebekte kalça çıkığının geç teşhis edildiği iddiasıyla açılan davada Adli Tıp Kurumu ile üniversite bilirkişi raporlarının birbiriyle uyumlu olduğunu, takip ve tedavilerin tıp biliminin genel kabul görmüş ilke ve kurallarına uygun bulunduğunu ve kalça çıkığı ile uygulanan hizmet arasında illiyet bağı bulunmadığını belirterek davanın reddini onamıştır. Karar, bu dosyalarda bilirkişi raporlarının belirleyiciliğini ve rapora süresinde, gerekçeli itirazın önemini gösterir. Yargıtay’ın aynı dönemde vurguladığı bir başka ilke de tereddüt doğuran durumlarda tereddüdü giderecek araştırmaların yapılması gerektiğidir (3. HD 01.07.2025, 2025/192 E., 2025/3719 K.). İlliyetin genel ilkeleri için yanlış teşhis ve tanı gecikmesi rehberimize bakabilirsiniz.

Tedavi Sırasındaki Hatalar ve Onam

Tanı zamanında konulsa bile tedavi aşamasında da hatalar yaşanabilir: bandajın yanlış uygulanması, kalçanın yerine oturtulması sırasında sinir veya damar zedelenmesi, alçı sorunları, uyluk kemiği başının beslenmesinin bozulması ve anestezi komplikasyonları. TOTBİD Dergisinde 2024 yılında yayımlanan ve yargıya yansımış gelişimsel kalça displazisi dosyalarını inceleyen çalışmada (Şirazi ve Esenkaya) bu tür üç dosya ele alınmıştır:

• Anestezi sırasında kalp durması: İki taraflı kalça çıkığı nedeniyle ameliyat edilen bir buçuk yaşındaki çocukta ameliyat sırasında kalp durması ve ağır beyin hasarı gelişmiş; Yüksek Sağlık Şurası ortopedi uzmanını kusursuz, anestezi uzmanını ve bir anestezi teknisyenini kusurlu bulmuştur. Yargıtay ceza dosyasında zamanaşımı nedeniyle düşme kararı verilmiştir (makalenin kaynakçasında 12. CD, 18.05.2017, 2015/14937 E., 2017/4112 K. olarak gösterilmiş; makale metninde farklı bir daire ve tarih anılmıştır).
• İlaç dozu ve karaciğer yetmezliği: Kalça ameliyatı sonrasında, tartı bulunmadığı için kilosu tahminen belirlenen çocuğa verilen ilaçların ardından karaciğer yetmezliği ve ölüm gelişmiştir. Danıştay 10. Dairesi, bilirkişi raporunun ilaçların karaciğer yetmezliğine yol açıp açmadığını ve dozun çocuğun yaşı, kilosu ve öyküsüne göre uygunluğunu değerlendirmediğini, kilo konusundaki çelişkinin giderilmesi gerektiğini belirterek ret kararlarını bozmuştur (29.11.2022, 2019/5579 E., 2022/5564 K.).
• Sinir zedelenmesi ve kayıp röntgenler: Kalça çıkığı nedeniyle sekiz aylıkken ameliyat edilen çocukta siyatik sinir zedelenmesi gelişmiş; Adli Tıp Kurulu bunu olağan bir komplikasyon saymış, ancak tedavi öncesi röntgenler temin edilemediği için tedavinin hastalığa uygun olup olmadığı hakkında görüş bildirememiştir. Danıştay 10. Dairesi, röntgenlerin hasta dosyasında yer almaması ve idarece ibraz edilememesini hizmet kusuru saymış, bu eksikliğin davacılar aleyhine sonuç doğurmasının kabul edilemeyeceğini belirterek manevi tazminat isteminin reddini bozmuştur (27.12.2011, 2009/9151 E., 2011/5976 K.).

Küçükler bakımından tıbbi müdahaleye rıza kural olarak veliden alınır (Hasta Hakları Yönetmeliği m.24). Veliye; tedavi seçenekleri, bandaj, alçı ve ameliyatın riskleri, anestezi riskleri ve tedavi yapılmazsa ortaya çıkabilecek sonuçlar anlatılmalıdır (m.15). Aydınlatmanın ispat yükü hekim ve hastanededir (Yargıtay 3. HD 2025/531 E., 2026/1285 K.). Ayrıntılar için aydınlatılmış onam rehberimize, anestezi süreci için anestezi malpraktisi rehberimize, çocuklarda veli rızasının genel çerçevesi için çocuk aşısı ve veli rızası yazımıza bakabilirsiniz.

Kayıtlar: Ultrason Görüntüleri Neden Bu Kadar Önemli?

Kalça ultrasonu, sonradan yeniden yapılamayan bir incelemedir; çünkü bebeğin kalçası haftalar içinde değişir. Bu nedenle o tarihteki görüntüler, geç tanı dosyasının en değerli delilidir. İzlem protokolü, her kalçadan standart planda en az iki sonogram baskısı alınmasını ister. Bu görüntülerin dosyada bulunmaması veya yalnızca yazılı bir rapor bulunması, bilirkişinin tiplemenin doğru yapılıp yapılmadığını değerlendirmesini engeller. Danıştay’ın yukarıda anılan kararı, tedavi öncesi görüntülerin hastane dosyasında bulunmamasının hizmet kusuru sayılabileceğini ve bu eksikliğin aile aleyhine yorumlanamayacağını göstermektedir.

Hasta dosyası ve kayıtları istenirken çocuk adına kanuni temsilci olarak veli hareket eder (Hasta Hakları Yönetmeliği m.16). Aile hekimi izlem kayıtları, e-Nabız kayıtları, ultrason raporu ve görüntüleri, sevk formları, ortopedi poliklinik notları ve ameliyat kayıtları birlikte istenmelidir. Kayıtların sonradan tamamlandığı şüphesi varsa tıbbi kayıtların sonradan değiştirilmesi yazımıza, kayıtların nasıl isteneceği için hasta dosyası ve delil toplama rehberimize bakabilirsiniz.

Yargıtay ve Danıştay Kararlarından İlkeler

Zarar ve Tazminat

Geç tanı dosyalarında zarar, zamanında tanı konulsaydı katlanılmayacak olan ek tedavi ve kalıcı sonuçlardır: alçı ve ameliyat giderleri, hastane yatışları, ortez ve fizik tedavi, ulaşım giderleri, ileride gerekebilecek kalça ameliyatları ve protez, kalıcı maluliyet ve çalışma gücü kaybı. Çocuğun maluliyetinin hangi mevzuata göre ve hangi yaşta değerlendirileceği raporda açıkça gösterilmelidir; çocuğun yaşına ve olay tarihine göre değerlendirme farklılaşabilir. Kalıcı durumun netleşmesi çoğu zaman yıllar alacağından, bedensel zararın kapsamı karar sırasında belirlenemiyorsa hâkimin kararın kesinleşmesinden başlayarak iki yıl içinde tazminat hükmünü değiştirme yetkisini saklı tutması istenebilir (TBK m.75).

Çocuğun talepleri çocuk adına velayeten anne baba tarafından ileri sürülür; anne babanın kendi manevi tazminat talepleri ayrıca yazılır. Hesap yöntemi için malpraktiste tazminat nasıl hesaplanır yazımıza, yaşam boyu giderler için ağır maluliyette yaşam boyu giderler yazımıza, ileride oranın artması için maluliyet oranı sonradan artarsa yazımıza, kalçada maluliyet tabloları için kalça ve ayakta maluliyet oranı yazımıza, özel gereksinim raporu için ÇÖZGER raporu yazımıza, manevi tazminat için manevi tazminat rehberimize bakabilirsiniz.

Bilirkişi İncelemesi

Bu dosyalarda heyette çocuk ortopedisi deneyimi olan ortopedi ve travmatoloji uzmanı ile kalça ultrasonunda deneyimli radyoloji uzmanı bulunmalı; birinci basamak izlemi tartışılıyorsa aile hekimliği veya çocuk sağlığı uzmanı da yer almalıdır. Ölümle sonuçlanmayan dosyalarda Adli Tıp Kurumu 7. İhtisas Kurulu, ölümle sonuçlananlarda 8. İhtisas Kurulu görüş verir; üniversitelerden oluşturulan heyetlerden de rapor alınabilir. Rapora tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir (HMK m.281).

Bilirkişiye sorulacak sorular dosyaya göre şekillendirilmelidir:

• Bebekte izlem protokolündeki risk faktörlerinden biri var mıydı; doğum kurumunda kaydedildi mi ve ultrason randevusu verildi mi?
• 41. gün izlemi yapıldı mı; kalça muayenesi ve risk değerlendirmesi kayda geçti mi?
• Ultrason Graf yöntemine uygun yapıldı mı; standart görüntüler alındı mı ve tipleme doğru mu?
• Tip I dışındaki kalça ortopediye zamanında yönlendirildi mi?
• Tedavi ve kontrol ultrasonları uygun aralıklarla yapıldı mı?
• Tanı hangi tarihte konulabilirdi; o tarihte hangi tedavi uygulanacaktı?
• Zamanında tanı hâlinde açık ameliyat ve kemik ameliyatı büyük olasılıkla önlenebilir miydi; kalıcı sonuç farklı olur muydu?
• Tedavi sırasında gelişen komplikasyon önlenebilir miydi ve zamanında fark edilip yönetildi mi?

Rapora itiraz için Adli Tıp raporuna itiraz rehberimize, ilgili uzmanın bulunmadığı heyet raporu için ilgili uzman yoksa rapor geçerli mi yazımıza bakabilirsiniz.

Ceza Boyutu, Dava Yolu ve Süreler

1- Ceza boyutu bakımından: Özensiz tıbbi müdahale sonucunda yaralanma taksirle yaralama suçunu oluşturabilir (TCK m.89); bu suç kural olarak şikâyete bağlıdır ve şikâyet, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır (TCK m.89/5, m.73/1). Çocuk adına şikâyet hakkını kanuni temsilci kullanır. Sağlık meslek mensupları hakkında soruşturma için Mesleki Sorumluluk Kurulunun izni gerekir (3359 s.K. ek m.18). Ayrıntılar için doktor hakkında suç duyurusu rehberimize bakabilirsiniz.

2- Dava yolu bakımından: Özel hastanede dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (6502 s.K. m.73/A); anlaşma sağlanamazsa dava tüketici mahkemesinde açılır ve tüketici olarak açılan davada harç alınmaz (m.73/2). Aile sağlığı merkezi ile kamu hastanelerinde zararın öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde eylemden itibaren beş yıl içinde idareye başvurulur; ret veya otuz gün içinde cevap verilmemesi üzerine altmış gün içinde idare mahkemesinde dava açılır (İYUK m.13). Bebek hem kamu hem özel kurumdan hizmet almışsa her kurum için yol ve süre ayrı belirlenmelidir. Ayrıntılar için arabuluculuk rehberimize ve hangi mahkeme rehberimize bakabilirsiniz.

Çocuğun küçük olması, sağlık kuruluşlarına karşı olan tazminat alacağında zamanaşımını kendiliğinden durdurmaz; TBK m.153’te sayılan durma sebepleri arasında çocuklar bakımından yalnızca velayet süresince ana ve babalarından olan alacakları yer alır. Bu nedenle süreler velinin öğrenmesine göre takip edilmelidir. Kamu kurumlarında “her hâlde eylemden itibaren beş yıl” sınırı, kalça çıkığının çoğu zaman bebeğin yürümeye başladığı dönemde fark edilmesi nedeniyle özellikle önemlidir: 41. gün izleminde atlanan bir muayenenin sonuçları birkaç yıl sonra anlaşılsa bile beş yıllık süre eylem tarihinden işlemeye başlar. Sürelerin başlangıcı için malpraktiste zamanaşımı rehberimize, masraflar için malpraktis davasında harç ve gider rehberimize bakabilirsiniz.

Sık Savunmalar ve Cevapları

Adım Adım: Çocuğunuzda Kalça Çıkığı Geç Fark Edildiyse

1. Doğum kurumundaki yenidoğan muayene formunu, epikrizi ve verilen bilgilendirme belgelerini isteyin.
2. Aile hekiminden bebek izlem kayıtlarını, özellikle 41. gün izlemini, isteyin; e-Nabız kayıtlarını indirin.
3. Varsa ultrason raporlarını ve sonogram görüntülerini, sevk formlarını ve randevu kayıtlarını alın.
4. Ortopedi poliklinik notları, kontrol ultrasonları, ameliyat ve anestezi kayıtlarını isteyin (Hasta Hakları Yönetmeliği m.16).
5. Hizmet alınan her kurum için yolu ayrı belirleyin: özel kurumda arabuluculuk ve tüketici mahkemesi, aile sağlığı merkezi ve kamu hastanesinde İYUK m.13 başvurusu.
6. Kamu kurumları için beş yıllık sınırın eylem tarihinden işlediğini unutmayın.
7. Ceza yolunu düşünüyorsanız altı aylık şikâyet süresini kaçırmayın.
8. Bilirkişi heyetinde çocuk ortopedisi ve kalça ultrasonu deneyimli uzmanların bulunmasını isteyin.

Sık Yapılan Hatalar

• Yalnızca ameliyatı yapan hastaneye odaklanıp doğum kurumu ve aile hekimi aşamalarını incelememek.
• Ultrason görüntülerini istememek; yalnızca yazılı rapora dayanmak.
• Kamu kurumları için beş yıllık mutlak süreyi kaçırmak.
• Kalıcı sonucun yıllar içinde netleşeceğini düşünmeden hükmün değiştirilmesi hakkının saklı tutulmasını istememek.
• Anne babanın kendi manevi tazminat talebini ayrıca yazmamak.
• Çocuk ortopedisi uzmanı bulunmayan bir bilirkişi raporuna itiraz etmemek.

Hukukçular Evi Bu Süreçte Ne Yapar?

Hukukçular Evi Ankara, kalça çıkığında geç tanı dosyalarında doğum kurumu, aile hekimi, radyoloji ve ortopedi kayıtlarını tek bir zaman çizelgesinde birleştirir; Sağlık Bakanlığı izlem protokolündeki her adımın atılıp atılmadığını kayıtlar üzerinden denetler. Ultrason görüntülerinin ve sevk formlarının dosyaya getirilmesini sağlar, çocuk ortopedisi ve radyoloji uzmanlarının bulunduğu bir heyetten rapor alınmasını talep eder; her kurum için doğru yolu ve süreyi belirler. Tüm başlıklar için Malpraktis Rehberleri sayfamıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Bebeğimin kalça çıkığı geç fark edildi; tazminat alabilir miyiz?

Tarama adımlarından biri atlandıysa, ultrason yanlış değerlendirildiyse veya sevk geciktiyse ve zamanında tanı hâlinde tedavinin ve sonucun daha iyi olacağı bilirkişi raporuyla ortaya konursa alınabilir. Geç tanı tek başına yetmez; illiyet bağı da gerekir (Yargıtay 3. HD 2024/2241 E., 2025/1185 K.).

Her bebeğe kalça ultrasonu yapılması zorunlu mu?

Sağlık Bakanlığının 2018 izlem protokolünde ultrason, risk faktörü veya muayene bulgusu olan bebekler için öngörülür; Bakanlık seçici ultrason taramasını benimsemiştir. Ancak risk faktörü olmayan bebekler de 41. gün izleminde aile hekimince muayene edilmelidir.

Aile hekiminin kalça muayenesi yapma yükümlülüğü var mı?

Evet. İzlem protokolüne göre aile hekimi 4. izlemde (41. gün) risk değerlendirmesi ve kalça muayenesi yapar; risk veya bulgu varsa bebeği ultrasona sevk eder. Aile hekimi kayıtlı kişilere izlem ve tarama yapmakla yükümlüdür (Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği m.4/3).

Hangi bebekler risk altındadır?

Protokolde ailede kalça çıkığı öyküsü, makat geliş, çoğul gebelik, amniyon sıvısının azlığı, eşlik eden deformiteler, kundak uygulaması ve ilk doğan kız bebek olmak risk faktörleri arasında sayılır.

Ultrason sonucu tip IIa çıktı ama ortopediye gönderilmedik; bu kusur mu?

2018 izlem protokolüne göre tip IIa dahil tip I dışındaki tüm kalçalar ortopedi ve travmatoloji uzmanına yönlendirilir. Yönlendirme yapılmadıysa bu bilirkişiye ayrıca sorulmalıdır.

Kundak yaptık; bu bizim kusurumuz sayılır mı?

Kundak protokolde risk faktörü olarak sayılır. Ailenin bu konuda bilgilendirildiği kayıtlarla gösterilmedikçe kundak tek başına ailenin kusuru sayılmaz; kusur varsa tazminattan indirim sebebi olabilir (TBK m.52/1).

Ultrason görüntüleri hastanede bulunamıyor; ne olur?

Danıştay, tedavi öncesi görüntülerin hasta dosyasında bulunmamasını ve idarece ibraz edilememesini hizmet kusuru saymış, bu eksikliğin davacılar aleyhine sonuç doğuramayacağını belirtmiştir (10. D. 2009/9151 E., 2011/5976 K.).

Pavlik bandajı tedavisinde sorun yaşandı; dava açabilir miyiz?

Bandajın yanlış uygulanması veya kontrol ultrasonlarının aksaması kusur iddiası oluşturabilir. Protokole göre tedavideki bebekler tip I kalça elde edilinceye dek 3-4 haftalık aralarla ultrasonla izlenir.

Kalça ameliyatında çocuğumuzun sinirleri zarar gördü; ne yapabiliriz?

Sinir zedelenmesi bir komplikasyon olabilir; ancak ameliyatın endikasyonu, tekniği ve komplikasyonun yönetimi bilirkişiye sorulmalıdır. Görüntüler dosyada yoksa bu ayrıca hizmet kusuru olarak değerlendirilebilir.

Davayı kim açar?

Çocuğun talepleri çocuk adına velayeten anne baba tarafından ileri sürülür. Ağır bedensel zarar hâlinde anne baba kendi adlarına da manevi tazminat isteyebilir (TBK m.56/2).

Çocuğum küçük olduğu için süreler işlemiyor mu?

Hayır. Çocuğun küçük olması sağlık kuruluşlarına karşı alacakta zamanaşımını kendiliğinden durdurmaz; TBK m.153’te çocuklar bakımından yalnızca velayet süresince ana ve babadan olan alacaklar sayılır. Süreler velinin öğrenmesine göre takip edilmelidir.

Aile sağlığı merkezindeki ihmal için ne zamana kadar başvurmalıyım?

Zararın öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde eylemden itibaren beş yıl içinde idareye başvurulmalıdır (İYUK m.13). 41. gün izleminde atlanan bir muayenede beş yıllık süre o tarihten işlemeye başlar.

Çocuğun ileride protez ihtiyacı olursa bu tazminata girer mi?

Gelecekteki tedavi giderleri tıbbi raporla belgelenerek istenebilir. Kalıcı durum karar sırasında belirlenemiyorsa hükmün değiştirilmesi hakkının saklı tutulması istenebilir (TBK m.75).

Özel hastanede doğum yaptık, aile hekimine gittik; kime dava açacağız?

Her kurum için yol ayrıdır: özel hastane için arabuluculuk ve tüketici mahkemesi, aile sağlığı merkezi için İYUK m.13 başvurusu ve idare mahkemesi. Kusurun hangi aşamada doğduğu her iki dosyada da bilirkişiye sorulmalıdır.

Doktor hakkında ceza davası açılır mı?

Taksirle yaralama suçu gündeme gelebilir. Şikâyet çocuk adına veli tarafından, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır; soruşturma için Mesleki Sorumluluk Kurulunun izni gerekir.

Bilirkişi heyetinde hangi uzmanlar olmalı?

Çocuk ortopedisi deneyimli ortopedi uzmanı ve kalça ultrasonunda deneyimli radyoloji uzmanı bulunmalı; birinci basamak izlemi tartışılıyorsa aile hekimliği veya çocuk sağlığı uzmanı da yer almalıdır.