Bankayla imzalanan kredi yapılandırma protokolü kural olarak eski borcu sona erdirip yerine yeni bir borç koymaz; mevcut borcun vadesini, faizini ve ödeme planını değiştirir. Yenileme ancak tarafların açık iradesiyle olur; bono veya yeni bir borç senedi verilmesi tek başına yenileme sayılmaz (TBK m.133). Bu yüzden ipotek, rehin ve kefaletler kural olarak devam eder. Buna karşılık protokoldeki borç ikrarı zamanaşımını keser (TBK m.154, 156); kefil her durumda kefalet sözleşmesindeki azami miktarla sınırlı sorumludur ve kefalet sözleşmesinde sorumluluğu artıran değişiklikler kefalet şekline uyulmadıkça hüküm doğurmaz (TBK m.589/1, 583/3). İmzadan önce borç tutarı, faiz, muacceliyet, çapraz temerrüt, ek teminat, bono, ibra ve yetki maddeleri tek tek okunmalıdır.
Bu rehber, bankayla yapılandırma protokolü imzalayacak şirket sahibi ve yöneticileri için protokolün hukuken neyi değiştirdiğini, tipik maddelerin kanuni sonuçlarını, kefil ve ipoteklerin akıbetini ve protokol bozulursa bankanın yollarını anlatır.
Protokolü imzalamadan önce birlikte okuyalım
Protokolü, kredi sözleşmesini, kefaletnameleri ve ipotek akit tablolarını birlikte inceleyerek hangi maddenin şirketi ve kefilleri nasıl bağladığını netleştirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Kısa Cevap: Protokol Neyi Değiştirir, Neyi Değiştirmez?
Yapılandırma protokolü borcun kimliğini değil şartlarını değiştirir: Vade uzar, faiz yeniden belirlenir, ödeme planı yeniden yapılır. Yenileme istisnadır ve açık iradeye bağlıdır (TBK m.133/1).
Yapılandırma protokolünün hukuki etkileri
| Konu | Protokolden sonra | Dayanak |
|---|---|---|
| Eski kredi borcu | Açık yenileme iradesi yoksa devam eder; yalnız şartları değişir | TBK m.133/1 |
| Cari hesap şeklindeki kredi | Hesap kesilip sonucu kabul edilirse borç yenilenir; güvenceler aksi kararlaştırılmadıkça sürer | TBK m.134 |
| Kefalet ve rehin | Asıl borç devam ettikçe devam eder | TBK m.131/1, 598/1 |
| Kefalet sözleşmesinde sorumluluğu artıran değişiklik | Kefalet şekline uyulmadıkça hüküm doğurmaz | TBK m.583/3 |
| Zamanaşımı | Borç ikrarıyla kesilir; senetle ikrarda yeni süre on yıl; kefile karşı da kesilir | TBK m.154/1, 155/2, 156 |
| Bankanın kayıtları | Finansal güçlük nedeniyle tanınan imtiyaz “yeniden yapılandırma” sayılır | BDDK Yönetmeliği m.7/1 |
Protokol Yeni Bir Borç mu Doğurur? Yenileme (Tecdit) Kuralı
Kural olarak hayır: Yeni bir borçla mevcut bir borcun sona erdirilmesi ancak tarafların bu yöndeki açık iradesiyle olur (TBK m.133/1). Mevcut borç için kambiyo taahhüdünde bulunulması ya da yeni bir alacak veya kefalet senedi düzenlenmesi de açık yenileme iradesi olmadıkça yenileme sayılmaz (TBK m.133/2).
Yenilemenin önemi TBK m.131’den gelir: Asıl borç ifa veya başka bir sebeple sona erdiğinde rehin, kefalet, faiz ve ceza koşulu gibi bağlı hak ve borçlar da sona erer (TBK m.131/1); taşınmaz rehnine, kıymetli evraka ve konkordatoya ilişkin özel hükümler ise saklıdır (TBK m.131/3).
Cari hesap şeklindeki kredilerde kalemlerin hesaba kaydedilmesi borcu yenilemez; ancak hesap kesilmiş ve sonucu diğer tarafça kabul edilmişse borç yenilenmiş olur. Kalemlerden birinin güvencesi varsa, aksi kararlaştırılmadıkça bu durum güvenceyi sona erdirmez (TBK m.134). Protokolde “hesap kesilmiş, bakiye kabul edilmiştir” ifadesi varsa, hesap kalemlerine itiraz hakkına etkisi imzadan önce düşünülmelidir.
Refinansmanda, yani eski kredinin yeni bir krediyle kapatılmasında (BDDK Yönetmeliği m.3/1-j’deki “yeniden finansman”), eski kredi ödemeyle sona erdiği için ona bağlı haklar da kural olarak sona erer (TBK m.131/1, 598/1); taşınmaz rehnine ilişkin özel hükümler ise saklıdır (TBK m.131/3). Kefalet gelecekte doğacak borçlar için azami bir miktarla verilmişse (TBK m.582/1, 583/1) veya ipotek doğması olası alacakları da güvenceye almışsa (TMK m.881/1) yeni kredi de kapsama girebilir; belirleyici olan kefaletnamenin ve ipotek akit tablosunun kapsamıdır.
İmzadan Önce: Tipik Maddeler ve Kanuni Sonuçları
Protokollerde en sık görülen maddelerin kanuni sonuçları aşağıdadır; her biri imzadan önce şirket ve kefiller açısından okunmalıdır.
Protokol maddeleri ve kanuni sonuçları
| Madde | Kanuni sonucu | İmzadan önce |
|---|---|---|
| Borç ikrarı, hesap mutabakatı | Sebep gösterilmese de borç tanıma geçerlidir; zamanaşımı kesilir (TBK m.18, 154/1) | Ayrıntılı döküm alın; itirazları saklı tutun |
| Faiz ve temerrüt faizi | Ticari işlerde oran serbesttir; faize faiz yalnız kanundaki şartlarla geçerlidir (TTK m.8) | Oranları ve başlangıç tarihlerini yazdırın |
| Muacceliyet şartı | Ödeme günü belirlenmişse temerrüt ihtarsız doğar (TBK m.117/2) | Ek süre ve yazılı ihtar şartı isteyin |
| Çapraz temerrüt | Kanunda ayrıca düzenlenmez; kapsamı sözleşmeye bağlıdır (TBK m.26, 27) | Tutar eşiği ve düzeltme süresi isteyin |
| Ek teminat | Her teminat kendi şekline tabidir; ipotekte üst sınır belirleyicidir (TMK m.851/1) | Teminatı borçla orantılı tutun |
| Bono veya çek | Yenileme sayılmaz; banka rehinli alacakta bile kambiyo takibi yapabilir (İİK m.167/1) | Senedi taksitle eşleştirin, iadesini yazdırın |
| Kefillerin katılımı | Sorumluluğu artıran değişiklik kefalet şekline, gerekiyorsa eş rızasına tabidir (TBK m.583/3, 584/2) | Azami miktar, tarih ve sıfat kefilin el yazısıyla |
| İbra ve feragat | İbra şekle bağlı olmaksızın borcu ortadan kaldırabilir (TBK m.132) | Kapsamı daraltın |
| Yetki şartı | Tacirler arasında geçerli; aksi kararlaştırılmadıkça münhasırdır (HMK m.17) | Şirket merkezinin bulunduğu yeri önerin |
| Bankaya tek yanlı değiştirme yetkisi | Genel işlem koşulu ise yazılmamış sayılır (TBK m.24) | Değişikliğin karşılıklı imzayla yapılmasını isteyin |
Faiz. Faizin anaparaya eklenerek yeniden faiz yürütülmesi ise üç aydan aşağı olmamak üzere yalnız cari hesaplarda ve her iki taraf için ticari iş niteliğindeki ödünç sözleşmelerinde geçerlidir; aykırı işletilen faiz yok hükmündedir (TTK m.8/2, 8/4). Gecikmiş faizlerin anaparaya eklendiği protokoller bu kuralla birlikte okunmalıdır.
Borç İkrarı: İtiraz Hakkı Ne Olur?
Protokoldeki borç ikrarı, şirketin belirli bir tarihteki borç tutarını kabul etmesidir ve sonradan bu tutara itiraz etmeyi önemli ölçüde zorlaştırır. Borcun sebebini içermemiş olsa bile borç tanıması geçerlidir (TBK m.18).
- Zamanaşımı. Borcun ikrarı zamanaşımını keser; borç bir senetle ikrar edilmişse yeni süre her zaman on yıldır (TBK m.154/1, 156). Asıl borçluya karşı kesilen zamanaşımı kefile karşı da kesilmiş olur (TBK m.155/2).
- İcra belgesi. İmzası ikrar veya noterlikçe tasdik edilen borç ikrarını içeren senede dayanan takipte alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde itirazın kaldırılmasını isteyebilir (İİK m.68/1). Kredi sözleşmeleri ve süresinde itiraz edilmemiş hesap özetleri de bu belgelerden sayılır (İİK m.68/b).
- Hesap özetine itiraz süresi. Süresi içinde noter aracılığıyla gönderilen hesap özetinin içeriğine alındığından itibaren bir ay içinde itiraz edilmezse, gerçeğe aykırılığı ancak borç ödendikten sonra dava edilebilir (İİK m.68/b). Kanun yapılandırma görüşmesini bu süreyi durduran bir sebep olarak saymaz.
İmzadan önce anapara, akdi faiz, temerrüt faizi, masraf ve vergi kalemlerini ayrı gösteren bir döküm isteyin; uyuşmazlık varsa önceki itirazlarınızın saklı olduğunu protokole yazdırın. Bankaya yazılı talebin unsurları için kredi yapılandırma talep dilekçesi örneğimize bakabilirsiniz.
Muacceliyet ve Çapraz Temerrüt Maddeleri
Protokolün en kritik maddesi, şirketin hangi durumda yeniden temerrüde düşeceğini ve kalan borcun tamamının ne zaman muaccel olacağını düzenleyen maddedir. Muaccel borcun borçlusu kural olarak ihtarla temerrüde düşer; ancak ifa günü birlikte belirlenmişse bu günün geçmesiyle temerrüt doğar (TBK m.117).
Bir taksit ödenmezse kalan borcun tamamının muaccel olacağına dair kayıt, sözleşme özgürlüğü içinde kural olarak geçerlidir (TBK m.26). Şirket bu kaydı şöyle yumuşatmayı isteyebilir:
- Ek süre: Muacceliyetten önce belirli bir ödeme süresi tanınması.
- Yazılı ihtar: Tacirler arasında temerrüde düşürme ve fesih ihtarları noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzalı kayıtlı elektronik posta ile yapılır (TTK m.18/3).
- Kefile bildirim: Muacceliyet süre içeren bir bildirime bağlıysa, kefil bakımından süre bildirimin kefile yapıldığı tarihte başlar (TBK m.590/3).
Çapraz temerrüt maddesi, başka bir borçtaki temerrüdün bu protokolü de bozacağını öngörür. Borçlar Kanunu’nda ayrıca düzenlenmiş bir kurum değildir; sınırı kesin hükümsüzlük hâlleridir (TBK m.27). Maddenin finansal borçlarla sınırlanması, tutar eşiği, yazılı bildirimden sonra düzeltme süresi ve yargıya taşınmış uyuşmazlıkların kapsam dışı tutulması istenmelidir. Böyle bir madde olmasa da aynı bankadaki kredilerden biri donuk alacak sayılırsa, borçlunun o bankadaki tüm kredileri donuk alacak olarak sınıflandırılır (BDDK Yönetmeliği m.5/5). Risk kayıtlarının etkisi için KKB kaydı yazımıza bakabilirsiniz.
Bono veya Çek İstenirse Ne Olur?
Ödeme planına uygun bono veya çek verilmesi borcu yenilemez (TBK m.133/2), ama bankaya ayrı ve hızlı bir takip yolu açar. Rehinli alacakta takip kural olarak rehnin paraya çevrilmesi yoluyla yapılır (İİK m.45/1); ancak aynı madde kambiyo senetleri hakkındaki İİK m.167’yi saklı tutar (İİK m.45/3) ve kambiyo senedine dayanan alacaklı, alacak rehinle güvence altında olsa bile kambiyo senetlerine özgü haciz yoluna veya borçlu iflasa tabiyse iflas yoluna başvurabilir (İİK m.167/1). İpotekli kredide bono veren şirket, bankaya ipoteğe gitmeden diğer mallara yönelme imkânı vermiş olur.
Süreler de kısadır: Ödeme emrinde borcun on gün içinde ödenmesi ihtar edilir; borçlu olmadığı, borcun itfa edildiği veya mehil verildiği itirazı beş gün içinde icra mahkemesine bildirilmelidir (İİK m.168). Senetlerin taksitle eşleştirilmesi, teminat amacıyla verildiğinin yazılması ve ödenen taksite ait senedin iadesi kararlaştırılmalı; boş veya tutarsız senet verilmemelidir. Senede ortak da imza atarsa imzası nedeniyle senetten ayrıca sorumlu olabilir; bu konu kefil yazımızda, çekin ayrıca doğurduğu riskler çek yazımızda anlatıldı.
İbra, Yetki ve Matbu Hükümler
Protokole konan genel ibra kaydı şirketin bankaya karşı taleplerini ortadan kaldırabilir; çünkü borç, şekle bağlı olmaksızın yapılacak bir ibra sözleşmesiyle tamamen veya kısmen ortadan kaldırılabilir (TBK m.132). “Bankadan hiçbir talebimiz kalmamıştır” türü ifadeler daraltılmalı, saklı tutulan haklar tek tek yazılmalıdır. Kefil, kanundan aksi anlaşılmadıkça kefalet hükümlerindeki haklarından önceden feragat edemez (TBK m.582/3); asıl borçlunun vazgeçtiği bir def’iyi de yine ileri sürebilir (TBK m.591/2).
Yetki şartı tacirler arasında geçerlidir; aksi kararlaştırılmadıkça dava yalnız gösterilen mahkemelerde açılır (HMK m.17). Yazılı olması, hukuki ilişkinin belirli veya belirlenebilir olması ve mahkemenin gösterilmesi şarttır (HMK m.18/2). İcra takibinde de usul kanununun yetkiye dair hükümleri kıyasen uygulanır ve takibe esas akdin yapıldığı yer icra dairesi de yetkilidir (İİK m.50/1). Kefil tacir değilse HMK m.17’deki şart onun bakımından gerçekleşmez.
Matbu protokol. Bankanın çok sayıda sözleşmede kullanmak için önceden ve tek başına hazırladığı hükümler genel işlem koşuludur (TBK m.20/1); izinle faaliyet gösteren kuruluşların sözleşmelerine de uygulanır ve “her madde tartışılarak kabul edilmiştir” kaydı bu niteliği tek başına ortadan kaldırmaz (TBK m.20/3-4). Menfaate aykırı koşulun varlığı açıkça bildirilmemiş, içeriğini öğrenme imkânı sağlanmamış veya koşul kabul edilmemişse yazılmamış sayılır (TBK m.21/1); belirsiz hüküm düzenleyen aleyhine yorumlanır (TBK m.23). Bankanın sözleşmesel yetkilerinin sınırı kredi limitinin kesilmesi yazımızda da ele alındı.
Kefillerin Akıbeti: Protokol Kefaleti Sona Erdirir mi?
Protokol kural olarak kefaleti sona erdirmez: Kefil, asıl borç hangi sebeple olursa olsun sona erince borcundan kurtulur (TBK m.598/1); protokol borcu sona erdirmiyorsa kefalet sürer. Kefil her durumda kefalet sözleşmesindeki azami miktara kadar sorumludur (TBK m.589/1); kefalet sözleşmesinde sonradan yapılan ve sorumluluğu artıran değişiklikler kefalet şekline uyulmadıkça hüküm doğurmaz (TBK m.583/3). Kefalet hükümleri (TBK m.581-603) asıl borcun ertelenmesini veya yapılandırılmasını ayrıca düzenleyen bir madde içermez; etki bu genel kurallarla belirlenir.
Protokoldeki değişikliklerin kefile etkisi
| Değişiklik | Kefile etkisi | Dayanak |
|---|---|---|
| Vade uzatma, taksitlendirme | Kanunda özel hüküm yok; asıl borç sona ermediği için kefalet sürer, sorumluluk azami miktarla sınırlıdır | TBK m.589/1, 598/1 |
| Borcun kefalet limitini aşması | Kefil azami miktarı aşan kısımdan sorumlu değildir; artış için şekle uygun yeni beyan gerekir | TBK m.589/1, 583/3 |
| Adi kefaletin müteselsile çevrilmesi | Kefalet şekli ve evli kefilde eş rızası gerekir; ortak ve yönetici istisnası saklı | TBK m.583/1, 584/2-3 |
| Vadenin on yıllık kefalet süresini aşması | Uzatma veya yeni kefalet yoksa kefil ancak on yıl doluncaya kadar takip edilebilir | TBK m.598/3-5 |
| Bankanın ipotek veya rehni azaltması | Kefilin sorumluluğu zararına azalan güvence ölçüsünde azalır | TBK m.592/1 |
| Protokole yeni kefil eklenmesi | Açıkça kararlaştırılmadıkça yalnız kefaletten sonraki borçlardan sorumlu | TBK m.589/3 |
| Güvence amacıyla başka ad altında (ör. “müşterek borçlu”) verilen kişisel taahhüt | Gerçek kişide kefaletin şekil, ehliyet ve eş rızası hükümleri uygulanır | TBK m.603 |
| Süresiz kefalette borç muaccelken bankanın beklemesi | Kefil bir ay içinde takibe geçilmesini isteyebilir (müteselsilde kanunun öngördüğü hâllerde); istem yerine getirilmezse kurtulur | TBK m.601/1, 601/3 |
Şekil ve on yıl. Kefalet yazılı yapılmadıkça ve azami miktar ile kefalet tarihi belirtilmedikçe geçerli olmaz; kefil azami miktarı, tarihi ve müteselsil kefil sıfatını kendi el yazısıyla belirtmelidir (TBK m.583/1). Gerçek kişinin kefaleti sözleşmeden itibaren on yılda kendiliğinden ortadan kalkar; süre, en erken sona ermeden bir yıl önce, şekle uygun yazılı açıklamayla azami on yıl uzatılabilir (TBK m.598/3, 598/5). Uzun vadeli yapılandırmada bankanın uzatma beyanı veya yeni kefalet istemesinin sebebi budur; kefaletin sona ermesine bir yıldan fazla süre varken alınan uzatma beyanı kanundaki zaman şartını karşılamaz.
Eş rızası. Ticaret şirketinin ortağı veya yöneticisinin şirketle ilgili verdiği kefaletlerde eşin rızası aranmaz (TBK m.584/3). Ortak veya yönetici olmayan evli bir aile üyesi kefilse, kural olarak eşin yazılı rızası gerekir; sonradan yapılan değişiklik sorumlu olunacak miktarı artırıyor, adi kefaleti müteselsile çeviriyor veya kefil yararına güvenceleri önemli ölçüde azaltıyorsa rıza yeniden aranır (TBK m.584/1-2).
Bankanın kefile gelmesi. Müteselsil kefalette banka, borçlunun ifada gecikmesi ve ihtarın sonuçsuz kalması veya açık ödeme güçsüzlüğü hâlinde şirketi takip etmeden kefile gidebilir; teslime bağlı taşınır rehni veya alacak rehni varsa kural olarak önce rehin paraya çevrilir (TBK m.586). Asıl borçlu anaparanın veya yarım yıllık faizin ödenmesinde altı ay gecikirse banka durumu kefile bildirmeli, istek hâlinde her zaman bilgi vermelidir; aksi hâlde kefilin uğradığı zarar ölçüsünde hak kaybeder (TBK m.594). Ayrıntılar için kefil yazımıza ve kefaletin sona ermesi yazımıza bakabilirsiniz.
İpotek ve Rehinler Ne Olur?
İpotek ve rehinler, güvence altına aldıkları alacak devam ettiği sürece protokolden sonra da devam eder. İpotekte belirleyici olan Medeni Kanun ve akit tablosudur: Mevcut veya doğması kesin ya da olası herhangi bir alacak ipotekle güvence altına alınabilir (TMK m.881/1); miktarı belli olmayan alacakta güvencenin üst sınırı belirtilir (TMK m.851/1) ve bu alacaklar, miktarlarındaki değişmelere bakılmaksızın rehin derecesindeki sırasını korur (TMK m.882/1). Alacak sona erince malik, alacaklıdan ipoteği terkin ettirmesini isteyebilir (TMK m.883/1); borç kapanınca terkin ayrıca takip edilmelidir.
Teminat türüne göre protokolden sonraki durum
| Teminat | Protokolden sonra | Dikkat | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Üst sınırlı ipotek | Alacak devam ettikçe sürer; sırası korunur | Üst sınır yeni borcu karşılıyor mu? | TMK m.851/1, 881/1, 882/1 |
| Üçüncü kişinin taşınmazındaki ipotek | Taşınmazın borçluya ait olması gerekmez; malik ayrı muhataptır | Malikin protokole katılması | TMK m.881/2; İİK m.150/ı |
| Teslime bağlı taşınır rehni, alacak rehni | Asıl borçla devam eder; müteselsil kefilden önce paraya çevrilir | Kanundaki istisnalar | TBK m.131/1, 586/2 |
Ortağın veya bir aile üyesinin taşınmazı ipotekliyse malik de protokolün tarafı yapılmalıdır; hesap özetinin veya ihtarın ona tebliği Medeni Kanun’daki ödeme istemi yerine geçer (İİK m.150/ı). İpotekli taşınmazın haczi için ipotekli ev haczi yazımıza bakabilirsiniz.
Kefil ve teminat haritasını birlikte çıkaralım
Hangi kefaletin hangi tutarla ve tarihte verildiğini, hangi ipoteğin hangi üst sınırla kurulduğunu ve protokolün bunları nasıl etkileyeceğini imzadan önce netleştirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Protokolden Sonra Yeniden Temerrüt: Banka Ne Yapar?
Ödeme planına uyulmazsa banka, muacceliyet maddesine dayanarak kalan borcun tamamını isteyebilir ve teminat yapısına göre aşağıdaki yollara başvurur. Rehinli alacakta takip kural olarak önce rehnin paraya çevrilmesi yoluyla yapılır (İİK m.45/1); müteselsil kefillere ise kanundaki şartlarla şirket takip edilmeden de gidilebilir (TBK m.586/1).
Yeniden temerrütte bankanın yolları ve şirketin süreleri
| Bankanın yolu | Süre | Protokolün yeri |
|---|---|---|
| Noter aracılığıyla hesap özeti (İİK m.68/b) | Alındığından itibaren 1 ay içinde itiraz | Protokoldeki tutar ve yapılan ödemeler itirazın dayanağıdır |
| İpotekli kredide rehnin paraya çevrilmesi (İİK m.150/ı) | Tebliğden itibaren 8 gün içinde noter aracılığıyla itiraz | Erteleme belgesi sunulmadıkça icra mahkemesi takibi durduramaz |
| Kambiyo senedine dayalı takip (İİK m.167, 168) | Ödeme 10 gün; itiraz 5 gün | “Mehil verildiği” itirazının belgesi |
| İlamsız takipte itirazın kaldırılması (İİK m.68/1) | Banka, itirazın tebliğinden itibaren 6 ay içinde | Borç ikrarı bankanın belgesi olabilir |
| Kesinleşmiş takibe devam (İİK m.71/1) | Talik veya iptal her zaman istenebilir | Kesinleşmeden sonra verilmiş mühletin noterden tasdikli veya imzası ikrar edilmiş belgesi |
Protokol yürürlükteyken takip yapılırsa protokolün kendisi en önemli savunma belgesidir. İpotekli takipte icra mahkemesi, borcun sona erdiğine veya ertelendiğine ilişkin resmî veya imzası ikrar edilmiş bir belge sunulmadıkça takibin durdurulmasına karar veremez (İİK m.150/ı). Takibin kesinleşmesinden sonraki dönemde banka mühlet vermişse (ör. protokol bu dönemde imzalanmışsa) borçlu bunu noterden tasdikli veya imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispat ederek takibin iptal veya talikini her zaman icra mahkemesinden isteyebilir (İİK m.71/1). Bu yüzden protokolün imzalı aslı ve ekleri saklanmalı, mümkünse imzaların noterce onaylanması istenmelidir. Alacak bir varlık yönetim şirketine devredilirse varlık yönetim şirketi yazımıza, bir alacaklı ihtiyati haciz alırsa ihtiyati haciz yazımıza bakabilirsiniz.
Bankanın Gözünden Yapılandırma: BDDK Sınıflandırması
BDDK yönetmeliğine göre borçlunun finansal güçlükleri nedeniyle tanınan ve geri ödeme sıkıntısı çekmeyen bir borçluya tanınmayacak imtiyazlar, yani kredi sözleşmesi koşullarının değiştirilmesi veya kredinin yeniden finanse edilmesi, “yeniden yapılandırma” sayılır (Yönetmelik m.7/1). Banka yapılandırmaya karar vermeden önce borçlunun geri ödeme kapasitesini değerlendirir (m.7/10); finansal güçlük içinde olmayan borçlunun birinci gruptaki kredisinin koşullarının değiştirilmesi yeniden yapılandırma sayılmaz (m.7/9).
Gecikme ve yapılandırmanın bankadaki sınıflandırmaya etkisi
| Durum | Bankadaki grup | Dayanak |
|---|---|---|
| 30 günden fazla, 90 günü geçmeyen gecikme | İkinci Grup (yakın izleme) | m.4/1-b-5 |
| Canlı kredi yapılandırıldı, donuk alacak şartları yok | İkinci Grup | m.4/1-b-8 |
| 90 günden fazla, 180 günü geçmeyen gecikme | Üçüncü Grup (donuk alacak) | m.4/1-c-3, 5/1 |
| Yapılandırılan kredide 1 yıllık izleme içinde 30 günü aşan gecikme veya ikinci yapılandırma | Üçüncü Grup (donuk alacak) | m.4/1-c-5 |
| Aynı bankadaki kredilerden biri donuk | O bankadaki tüm krediler donuk | m.5/5 |
İkinci grupta yapılandırılmış kredi olarak izlenen kredinin bu kapsamdan çıkması için en az bir yıl izlenmesi, bu sürede kalan anapara ve faiz ödemelerinin en az yüzde onunun ödenmesi, herhangi bir kredide otuz günden fazla gecikme olmaması ve finansal güçlüğün ortadan kalkması gerekir (m.7/6). TFRS 9 uygulayan bankalar ise canlı iken yapılandırılan krediyi, otuz günü aşan gecikme olmaması ve finansal güçlüğün kalkması şartıyla en az üç aylık izlemeden sonra Birinci Gruba alabilir (m.7/8). Şirket açısından anlamı: Bir yıllık izleme süresinde otuz günü aşan gecikme de ikinci bir yapılandırma da krediyi donuk alacağa taşır (m.4/1-c-5).
Birden Çok Banka Varsa: Finansal Yeniden Yapılandırma ve Uzlaşma
Borçlar birden çok finansal kuruluşa dağılmışsa, tek tek protokol yerine Bankacılık Kanunu geçici m.32’deki finansal yeniden yapılandırma veya İİK m.309/m’deki uzlaşma değerlendirilmelidir; tek bankayla imzalanan protokol diğer bankalardaki çapraz temerrüt hükümlerini tetikleyebilir.
- Finansal yeniden yapılandırma yürürlüktedir. Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki dipnota ve 25/12/2025 tarihli Resmî Gazete’ye göre 24/12/2025 tarihli ve 10765 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla geçici m.32’nin uygulama süresi 28/12/2025’ten itibaren iki yıl uzatılmıştır. Madde, vadelerin uzatılması, kredilerin yenilenmesi, ilave kredi, anapara ve faizden indirim, teminat azaltılması ve alacaklılarla birlikte protokol yapılması gibi tedbirleri sayar; borçlunun yapılandırma sonucunda geri ödeme kabiliyeti kazanacağına kanaat getirilmesi şarttır (5411 geçici m.32).
- Uzlaşma. Muaccel borçlarını ödeyemeyecek durumda olan, borca batık olan veya bu hâllere düşmesi kuvvetle muhtemel olan sermaye şirketi veya kooperatif, alacaklılarla önceden müzakere edilip gerekli çoğunlukla kabul edilmiş projeyi asliye ticaret mahkemesine sunabilir (İİK m.309/m). Tasdik edilen projenin koşulları etkilenen alacaklılarla yapılmış sözleşme hükümlerinden önce gelir; başvurunun temerrüt sayılacağına dair hükümler uygulanmaz (İİK m.309/r).
Ayrıntılar için bankalarla toplu yapılandırma yazımıza, uzlaşma rehberimize ve konkordato, uzlaşma ve iflas karar tablosuna bakabilirsiniz.
Adım Adım: Protokol Masasına Hazırlık
Görüşmeye bankanın taslağı gelmeden önce kendi belgelerinizi ve sınırlarınızı hazırlayarak girin.
- Belgeleri toplayın: Kredi sözleşmeleri, kefaletnameler, ipotek akit tabloları, rehin sözleşmeleri ve verilmiş senetlerin listesi.
- Süreleri işleyin: Gelmiş hesap özetlerinin itiraz sürelerini takvime yazın; görüşme bu süreleri durdurmaz (İİK m.68/b, 150/ı).
- Döküm isteyin: Kalemleri ayrı gösteren döküm olmadan borç ikrarı imzalamayın.
- Nakit akışını hazırlayın: Bankanın geri ödeme kapasitesi değerlendirmesini kendi tablonuzla destekleyin (Yönetmelik m.7/10).
- Kefil ve teminat haritası çıkarın: Azami miktarlar, kefalet tarihleri, eş rızası, on yıllık süre, ipotek üst sınırları.
- Karşı öneri hazırlayın: Ek süre, ihtar şartı, çapraz temerrüt eşiği, saklı tutma kaydı, senet iadesi, takiplerin bekletilmesi, yetkili yer.
- Kefilleri sürece katın: Sorumluluk artıyorsa kefalet şekli ve gerekiyorsa eş rızası yeniden yerine getirilmelidir (TBK m.583/3, 584/2).
- İmzalı aslı saklayın ve ilk yılı izleyin: İzleme yılında otuz günü aşan gecikme de ikinci yapılandırma da krediyi donuk alacağa taşır (Yönetmelik m.4/1-c-5).
Sıkışıklığın bankalar dışına yayılıp yayılmadığını ölçmek için erken uyarı yazımızdaki sorular kullanılabilir.
Sık Yapılan Hatalar
- Görüşme sürüyor diye hesap özetine itiraz etmemek (İİK m.68/b, 150/ı).
- Tutarı kontrol etmeden borç ikrarı imzalamak (TBK m.154/1, 156; İİK m.68/1).
- “Protokol imzalandı, kefalet düştü” sanmak; açık yenileme iradesi yoksa kefalet devam eder (TBK m.133, 598/1).
- Boş veya taksitle eşleştirilmemiş senet vermek (İİK m.167/1).
- Gerçekçi olmayan ödeme planını kabul etmek (Yönetmelik m.4/1-c-5).
Tipik Senaryolar
Sık görülen durumlar ve değerlendirme
| Senaryo | Değerlendirme | Öne çıkan adım |
|---|---|---|
| Rotatif kredi bakiyesi taksitli krediye çevriliyor; “bakiye kabul edilmiştir” yazıyor | Borç yenilenmiş olur; güvenceler aksi kararlaştırılmadıkça sürer (TBK m.134) | Bakiyeyi kontrol edin, itirazları saklı tutun |
| Vade 36 ay uzuyor; ortağın kefaleti sekiz yıl önce verilmiş | Kefalet on yılda sona erer; uzatma en erken son bir yıl içinde ve kefalet şekliyle yapılabilir (TBK m.598/3-5) | Uzatma mı yeni kefalet mi istendiğini, şeklini ve limiti netleştirin |
| Taşınmazda ipotek var; banka her taksit için bono istiyor | Banka ipoteğe gitmeden kambiyo takibi yapabilir (İİK m.167/1) | Senetleri taksitle eşleştirin, iade şartı koyun |
| Protokol takip kesinleştikten sonra imzalandı; şirket ödüyor ama banka eski takibe devam ediyor | Mühlet belgesiyle iptal veya talik istenebilir (İİK m.71/1) | İmzalı protokolle icra mahkemesine başvurun |
| İlk yılda bir taksit 30 günden fazla gecikti | Kredi donuk alacağa geçer (Yönetmelik m.4/1-c-5); muacceliyet işleyebilir | Bu sürede ikinci yapılandırmanın da aynı sonucu doğurduğunu bilerek bankayla yazılı görüşün |
Yeniden temerrüde karşı önceden plan
Protokol bozulduğunda hangi sürelerin işleyeceğini ve kefillerle ipotekli taşınmaz maliklerinin ne zaman muhatap olacağını önceden birlikte değerlendirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Sık Sorulan Sorular
Kredi yapılandırma protokolü imzalarsam eski borcum sona erer mi?
Kural olarak hayır. Yeni bir borçla eski borcun sona erdirilmesi ancak tarafların açık iradesiyle olur; bono veya yeni bir borç senedi verilmesi tek başına yenileme sayılmaz (TBK m.133).
Yapılandırma protokolü kefaletimi düşürür mü?
Kural olarak düşürmez. Kefil ancak asıl borç sona erince kurtulur (TBK m.598/1). Sorumluluğunuz kefalet sözleşmesindeki azami miktarla sınırlıdır; bu sözleşmede sorumluluğu artıran değişiklik ancak kefalet şekline uyularak sizi bağlar (TBK m.589/1, 583/3).
Yapılandırmadan sonra ipotek kalkar mı?
Kalkmaz; ipotek güvence altına aldığı alacak devam ettikçe sürer ve miktarı değişen alacaklarda sırasını korur (TMK m.882/1). Alacak sona erdiğinde malik terkini isteyebilir (TMK m.883/1).
Protokoldeki borç ikrarı neden önemlidir?
Borç ikrarı zamanaşımını keser; borç senetle ikrar edilmişse yeni süre on yıldır (TBK m.154/1, 156). İcra takibinde itirazın kaldırılması için bankanın belgesi de olabilir (İİK m.68/1).
Bir taksiti geciktirirsem bütün borç muaccel olur mu?
Protokolde muacceliyet şartı varsa olabilir. Ödeme günü belirlenmişse temerrüt için ihtar gerekmez (TBK m.117/2); bu nedenle ek süre ve yazılı ihtar şartı istenmelidir.
Çapraz temerrüt maddesi ne demektir?
Başka bir borçtaki temerrüdün bu protokolü de bozacağını öngören maddedir. Kanunda ayrıca düzenlenmez, kapsamı sözleşmeye bağlıdır (TBK m.26); tutar eşiği ve düzeltme süresi istenmelidir.
Banka protokolle bono istiyor; vermeli miyim?
Bono borcu yenilemez (TBK m.133/2), ama bankaya alacak rehinli olsa bile kambiyo senetlerine özgü takip yolunu açar (İİK m.167/1). Senedin hangi taksite ait olduğu ve ödenince iadesi yazılmalıdır.
Protokoldeki yetki şartı geçerli midir?
Tacirler arasında geçerlidir; aksi kararlaştırılmadıkça dava yalnız gösterilen mahkemelerde açılır (HMK m.17). Yazılı olması ve mahkemenin gösterilmesi şarttır (HMK m.18/2).
Protokolden sonra banka takibe devam ederse ne yapabilirim?
Protokol takibin kesinleşmesinden sonra imzalandıysa, bankanın bu dönemde mühlet verdiğini noterden tasdikli veya imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispat ederek icra mahkemesinden takibin iptal veya talikini her zaman isteyebilirsiniz (İİK m.71/1).
Görüşme sürerken hesap özetine itiraz etmeli miyim?
Evet. Kanun görüşmeyi itiraz süresini durduran bir sebep saymaz; süresinde noter aracılığıyla gelen hesap özetine alındığından itibaren bir ay içinde itiraz edilmezse gerçeğe aykırılığı ancak borç ödendikten sonra dava edilebilir (İİK m.68/b).
Yapılandırma bankanın kayıtlarında nasıl görünür?
Finansal güçlük nedeniyle tanınan imtiyazlar yeniden yapılandırma sayılır (BDDK Yönetmeliği m.7/1). Bir yıllık izleme süresinde otuz günü aşan gecikme olursa veya kredi bu sürede yeniden yapılandırılırsa donuk alacak grubuna geçer (m.4/1-c-5).
Ortak olarak kefil olurken eşimin rızası gerekir mi?
Ticaret şirketinin ortağı veya yöneticisinin şirketle ilgili kefaletlerinde eşin rızası aranmaz (TBK m.584/3). Ortak veya yönetici olmayan evli kefilde ise kural olarak eşin yazılı rızası gerekir (TBK m.584/1).
Birden çok bankaya borcum varsa tek tek protokol mü yapmalıyım?
Finansal yeniden yapılandırma (5411 geçici m.32) veya uzlaşma (İİK m.309/m) değerlendirilebilir. Geçici m.32’nin uygulama süresi 28/12/2025’ten itibaren iki yıl uzatılmıştır.
İlgili Rehberler
- Likidite Krizi Hukuk Rehberi: Nakit Sıkışıklığındaki Şirketler İçin
- Hesap Kat İhtarnamesi Geldi: Şirket Kredisi Muaccel Oldu, Ne Yapmalı?
- Bankalarla Toplu Yapılandırma ve Bekleme Protokolü
- Şirket Kredisine Kefil Olan Ortak, Yönetici ve Akrabanın Hakları
- Kefaletten Nasıl Kurtulunur? Kefaletin Sona Ermesi
- Bankaya Kredi Yapılandırma ve Erteleme Talep Dilekçesi Örneği
- Konkordato mu, Uzlaşma mı, İflas mı? Karar Tablosu
- Uzlaşma Yoluyla Yeniden Yapılandırma
- Çekimi Ödeyemeyeceğim, Vadesi Yaklaşıyor: Şirket ve Yetkili Ne Yapmalı?
- Şirkete İhtiyati Haciz Geldi: Ne Yapmalı?
- İpotekli veya Kredili Ev Haczedilir mi?
- Borcum Varlık Yönetim Şirketine Satıldı: Ne Yapmalıyım?
- Konkordato Öncesi Erken Uyarı ve Ön Hukuki Değerlendirme
- Şirket Batarsa Yönetici, Müdür veya Ortak Şahsen Sorumlu mu?


