Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi’ne (TR ETS) yalnızca yıllık emisyonu 50.000 ton CO2 eşdeğerini aşan kategori B ve C tesisler girer; ancak bu, daha küçük tesislerin sera gazı mevzuatının dışında olduğu anlamına gelmez. ETS Yönetmeliği’nin EK-1’indeki bir faaliyeti eşik değerin üzerinde yürüten ve kurulu kapasitesine göre yıllık emisyonu 50.000 tonu aşmayan kategori A tesisler; Başkanlığa onaylatılmış bir izleme planına göre emisyonlarını izlemek, her yıl 30 Nisan’a kadar doğrulanmış emisyon raporu sunmak ve doğrulamayı MEDAS’ın atadığı akredite doğrulayıcıya yaptırmak zorundadır. Raporunu süresinde sunmayan kategori A tesise 2026 tutarıyla 627.450 TL idari para cezası verilir. Bu yazı kategori A tesislerin nasıl belirlendiğini, hangi yükümlülüklerin bulunduğunu ve hangilerinin bulunmadığını, düşük emisyonlu tesislere tanınan kolaylıkları, takvimi, izleme planı değişikliklerini, kategori B’ye geçiş riskini, cezaları ve hukuki yolları kanun, yönetmelik ve tebliğ maddeleriyle anlatıyor.
Kısa cevap: Kategori A tesis, EK-1’deki faaliyetleri yürüten ve biyokütle kaynaklı CO2 hariç, kurulu kapasitesine göre ihtiyatlı hesaplanan yıllık emisyonu 50.000 ton CO2e veya altında olan tesistir (ETS Yön. m.4/1-y). Bu tesisler ETS dışındadır; emisyon izni, tahsisat teslimi ve ücretsiz tahsisat yükümlülükleri yoktur (m.5/1). Buna karşılık izleme planı onaylatmak, emisyonları izlemek, raporu doğrulatmak ve her yıl 30 Nisan’a kadar sunmak zorunludur (m.27-30). Son beş yıllık doğrulanmış emisyonu 25.000 tonun altında olan kategori A tesis “düşük emisyonlu” sayılır ve basitleştirilmiş izleme planı gibi kolaylıklardan yararlanabilir (İzleme ve Raporlama Tebliği m.45). Rapor süresinde sunulmazsa 2026 için ceza 627.450 TL’dir (7552 s.K. m.14/1-a; ETS Yön. m.35/1-a).
Tesisiniz kategori A mı, yükümlülükleriniz neler?
Kategori hesabı, izleme planı, doğrulama takvimi ve ceza riski için Hukukçular Evi: 0554 648 37 15.
Kategori A Tesis Nedir, Nasıl Belirlenir?
ETS Yönetmeliği tesisleri kurulu kapasitelerine göre ihtiyatlı olarak hesaplanan yıllık emisyonlarına göre üç kategoriye ayırır; hesapta biyokütleden kaynaklanan CO2 dâhil edilmez, transfer edilen CO2 dâhil edilir. Yıllık emisyonu 50.000 ton CO2e veya altında olan tesis kategori A, 50.000 ile 500.000 ton arası kategori B, 500.000 tonun üzerindeki tesis kategori C’dir (ETS Yön. m.4/1-y, z, aa). Sera Gazı Emisyonlarının İzlenmesi ve Raporlanması Hakkında Tebliğ de aynı sınıflandırmayı yapar ve her işletmenin kendi tesisinin kategorisini belirlemesini ister (İzleme ve Raporlama Tebliği m.17/1-2).
Kategori belirlenirken gerçekleşen emisyon değil, kurulu kapasite esas alınır. İhtiyatlı tahminde, tesisin kapasite raporundaki vardiya sayısı ile son beş yılda fiilen çalışılan en yüksek vardiya sayısından hangisi daha yüksek emisyona yol açıyorsa o dikkate alınır (İzleme ve Raporlama Tebliği m.17/5). Değerlendirmemize göre fiilen tek vardiya çalışan ama kapasite raporunda üç vardiya görünen bir tesis, gerçek emisyonu düşük olsa bile kategori B’ye girebilir; bu nedenle kapasite raporunun güncelliği kategori tespitinde belirleyicidir.
Tesis kategorileri ve sonuçları
| Kategori | Kurulu kapasiteye göre yıllık emisyon | ETS | İzleme, raporlama, doğrulama |
|---|---|---|---|
| A | 50.000 ton CO2e ve altı | Dışında | Zorunlu |
| B | 50.000 – 500.000 ton | Kapsamında (pilot dönemde beş sektörle sınırlı) | Zorunlu |
| C | 500.000 ton üzeri | Kapsamında (pilot dönemde beş sektörle sınırlı) | Zorunlu |
| EK-1 eşiğinin altında | Faaliyet EK-1’deki kapasite eşiğine ulaşmıyor | Dışında | Bu Yönetmelik kapsamında yükümlülük yok |
Hangi Tesisler Kapsamda? EK-1 Eşikleri
Kategori A yükümlülükleri, ETS Yönetmeliği’nin EK-1’indeki faaliyetleri yürüten tesisler için doğar. EK-1’de listelenen faaliyetler ve sera gazları izleme, raporlama ve doğrulamaya tabidir; EK-1’deki bir faaliyeti yürüten işletmenin EK-1’deki diğer faaliyetleri de kapasite gözetilmeksizin kapsama girer (ETS Yön. m.27/1-2).
EK-1’den örnek faaliyetler ve eşikler
| Faaliyet | Eşik |
|---|---|
| Yakıtların yakılması (tehlikeli veya belediye atıklarının yakılması hariç) | Toplam anma ısıl gücü 20 MW ve üzeri |
| Seramik ürünlerin pişirme ile üretimi | Günlük üretim kapasitesi 75 ton ve üzeri |
| Cam üretimi (cam elyafı dâhil) | Günlük ergitme kapasitesi 20 ton ve üzeri |
| Kâğıt, mukavva veya karton üretimi | Günlük üretim kapasitesi 20 ton ve üzeri |
| Kireç üretimi, dolomit veya magnezit kalsinasyonu | Döner fırında veya diğer ocaklarda günlük 50 ton ve üzeri |
| Demir dışı metallerin üretimi veya işlenmesi | Toplam anma ısıl gücü 20 MW ve üzeri yakma üniteleri kullanılarak |
| Hidrojen ve sentez gazı üretimi | Günlük üretim kapasitesi 5 ton ve üzeri |
Toplam anma ısıl gücü hesaplanırken tesisteki yakma ünitelerinin anma ısıl güçleri toplanır; EK-1’in giriş hükmüne göre anma ısıl gücü 3 MW’ın altında olan ve münhasıran biyokütle kullanan üniteler bu hesaplamada dikkate alınmaz. Değerlendirmemize göre buhar kazanı, kurutma fırını ve proses ısıtıcısı gibi ünitelerin toplamı 20 MW’ı geçen gıda, tekstil, kimya ve otomotiv yan sanayi tesislerinin önemli bir kısmı, ana faaliyetleri “ağır sanayi” olmasa da kategori A yükümlülüklerine tabidir.
ETS Dışında Kalan Diğer Tesisler: Aynı Rapor Yükümlülüğü
Kategori A tesisler, ETS’nin dışında kalıp izleme, raporlama ve doğrulama yükümlülüğü devam eden tek grup değildir. Yönetmelik ve Karbon Piyasası Kurulu kararları bazı kategori B ve C tesisleri de ETS dışında bırakmış, ancak raporlama zincirini korumuştur. Bu tesisler bakımından da yükümlülükler fiilen kategori A tesislere benzer; fark, rapor gecikmesi cezasının kendi kategorilerine göre belirlenmesidir.
ETS dışında olup izleme, raporlama ve doğrulaması devam eden tesisler
| Tesis | Durum | Dayanak |
|---|---|---|
| Kategori A tesisler | ETS dışı; izleme, raporlama ve doğrulama zorunlu | ETS Yön. m.5/1, 27 |
| Okul, üniversite, hastane ve savunma sanayii kuruluşlarına ait tesisler | Faaliyetleriyle sınırlı olarak ETS dışı; izleme, raporlama ve doğrulama devam eder | ETS Yön. m.5/2-3 |
| Doğal gaz ve ham petrolün iletimi ve depolanması | Birinci uygulama dönemi sonuna kadar ETS dışı; izleme, raporlama ve doğrulama hariç | ETS Yön. geçici m.6 |
| Pilot dönemin beş sektörü dışındaki kategori B ve C tesisler | 2026-2027’de ETS dışı; 2028 emisyonlarından itibaren kapsamda | Pilot Usul ve Esaslar m.2, 5, 18 |
| Ana faaliyeti beş sektör dışında olup 35.11.10.30.00 PRODCOM koduyla elektrik üreten tesisler | Pilot dönemde ETS dışı | KPK/2026/1 duyurusu |
| Boru hatlarındaki basınç dengeleme ve kompresör üniteleri | Pilot dönem boyunca ETS dışı | KPK/2026/1 duyurusu |
Değerlendirmemize göre bu tablodaki tesislerin yöneticileri, “ETS dışındayız” bilgisini “sera gazı yükümlülüğümüz yok” şeklinde anlamamalıdır. Rapor gecikmesi cezası ETS dışındaki tesislere iki kat uygulanmaz; ancak tek kat ceza da kategori B tesislerde 1.254.900 TL’den başlar (ETS Yön. m.35/1-a).
Kategori A Tesislerin Yükümlülükleri
Kategori A tesisin yükümlülük haritası
| Yükümlülük | Var mı? | Dayanak |
|---|---|---|
| İzleme planı hazırlayıp Başkanlığa onaylatmak | Var | ETS Yön. m.28/2-3; İzleme ve Raporlama Tebliği m.10, 11 |
| Emisyonları onaylı plana göre izlemek | Var | ETS Yön. m.28/2 |
| Emisyon raporunu doğrulatmak (MEDAS) | Var | ETS Yön. m.30 |
| Doğrulanmış raporu her yıl 30 Nisan’a kadar sunmak | Var | ETS Yön. m.29/1; İzleme ve Raporlama Tebliği m.58 |
| İyileştirme raporu | Dört yılda bir 30 Haziran; düşük emisyonlu tesis muaf | İzleme ve Raporlama Tebliği m.59/1-a, 45/3 |
| Değişiklikleri 30 gün içinde bildirmek | Var | ETS Yön. m.34/4 |
| Kayıtları 10 yıl saklamak | Var | ETS Yön. m.37 |
| Sera gazı emisyon izni | Yok | ETS Yön. m.5/1, 6 |
| Tahsisat teslimi ve ücretsiz tahsisat | Yok | ETS Yön. m.5/1, 14, 16 |
| İzleme Metodolojisi Planı ve faaliyet seviyesi raporu | Yok (ETS tesislerine özgü) | Pilot Usul ve Esaslar m.13; ETS Yön. geçici m.3 |
Kategori A tesisin ETS dışında olması, piyasa ve tahsisat yükümlülüklerinin bulunmadığı anlamına gelir. Ancak izleme, raporlama ve doğrulama zinciri ETS tesisleriyle aynıdır ve bu zincirin her halkası ayrı bir yaptırım riski taşır. ETS’deki tesislerin yükümlülükleriyle karşılaştırma için İklim Kanunu ve TR ETS uyum rehberimize bakılabilir.
İzleme Planı: Onay, Değişiklik ve Kademe Kuralları
İşletme, izleme planını emisyonların ilk izlenmeye başlanacağı tarihten en az altı ay önce onay için Başkanlığa gönderir; uygun bulunmayan planlar için eksiklerin giderilmesi amacıyla 30 gün ek süre verilir (ETS Yön. m.28/3-4). İzleme planı tesisin izleme yöntemini ayrıntılı, tam ve şeffaf biçimde gösterir ve hesaplama temelli yöntemde faaliyet verisi ve hesaplama faktörleri için uygulanan kademelere ilişkin belgelerle, kontrol faaliyetlerine ilişkin risk değerlendirmesiyle birlikte sunulur (İzleme ve Raporlama Tebliği m.11/1).
İzleme planı tek başına yeterli değildir; işletme planda atıf yapılan prosedürleri ayrıca oluşturmak, belgelemek, uygulamak ve sürdürmek zorundadır. Her prosedür için adı, izlenebilir bir referans, sorumlu birim, işleyişin açıklaması, kayıtların yeri, kullanılan yazılım ve uygulanan standartlar izleme planında gösterilir; Başkanlık istediğinde prosedürler yazılı olarak sunulur ve doğrulayıcının erişimine açılır (İzleme ve Raporlama Tebliği m.11/2). Değerlendirmemize göre küçük tesislerde en sık görülen eksiklik, fatura ve sayaç verilerinin kimin tarafından, hangi sıklıkla ve hangi kontrolle izleme sistemine aktarıldığının yazılı olmamasıdır; bu eksiklik doğrulamada uygunsuzluk olarak raporlanır.
Kademe kuralı kategori A tesisler için daha esnektir. Kategori A tesislerde ve ticari standart yakıtlarda EK-4’te listelenen en düşük kademeler uygulanır; gereken kademe teknik olarak uygun değilse, en düşük kademe 1 olmak üzere iki seviyeye kadar daha düşük kademe kullanılabilir (İzleme ve Raporlama Tebliği m.24/1). Kademe uygulanamayan durumlarda başvurulabilecek asgari yöntemde kategori A tesis için toplam belirsizlik eşiği yüzde 7,5’tir; bu oran kategori B’de yüzde 5, C’de yüzde 2,5’tir (m.20/1-c).
İzleme planı değişiklikleri
| Değişiklik | Usul | Dayanak |
|---|---|---|
| Toplam emisyona etkisi yüzde 5’in altındaki değişiklik | Onay gerekmeden 30 gün içinde elektronik sistemde güncellenir | İzleme ve Raporlama Tebliği m.13/3 |
| Önemli değişiklik (yeni faaliyet, yeni kaynak akışı, kademe veya yöntem değişikliği, kategori değişikliği, düşük emisyonlu tesis statüsünün değişmesi) | En geç 30 gün içinde bildirilir; Başkanlık 60 gün içinde değerlendirir | m.14/1-2 |
| Onay beklenirken eski planla izleme eksik veri doğuracaksa | Değiştirilmiş planla ve eski planla eş zamanlı izleme yapılır | m.15/1 |
| Plan teknik nedenle geçici olarak uygulanamıyorsa | Erişilebilir en yüksek kademe veya asgari yöntem uygulanır; Başkanlığa ivedilikle bildirilir | m.21 |
Düşük Emisyonlu Tesis: 25.000 Ton Altına Tanınan Kolaylıklar
Önceki beş izleme döneminde doğrulanmış yıllık emisyonu 25.000 ton CO2e’nin altında olan kategori A tesis, bu veriler yoksa veya tesisin sınırları ya da işletim koşulları değiştiği için geçerli değilse ihtiyatlı tahmine göre gelecek beş yılda yıllık emisyonu 25.000 tonun altında kalacak kategori A tesis, düşük emisyonlu tesis sayılır (İzleme ve Raporlama Tebliği m.45/2). Başkanlık bu tesislere basitleştirilmiş izleme planı sunma izni verebilir; ancak bu kolaylık N2O emisyonuna yol açan EK-1 faaliyetlerinde uygulanmaz (m.45/1, 12).
Düşük emisyonlu tesislere tanınan kolaylıklar (İzleme ve Raporlama Tebliği m.45)
| Kolaylık | Fıkra |
|---|---|
| Basitleştirilmiş izleme planı (Başkanlık izniyle) | m.45/1 |
| İzleme planıyla birlikte kademe ve risk değerlendirmesi destek belgelerini sunma zorunluluğundan muafiyet | m.45/3 |
| İyileştirme raporu zorunluluğundan muafiyet | m.45/3 |
| Yakıt ve malzeme miktarının satın alma kayıtları ve tahmini stok değişimiyle belirlenebilmesi; belirsizlik değerlendirmesini sunma zorunluluğundan muafiyet | m.45/4 |
| Belge sunmadan bütün kaynak akışlarında asgari kademe 1 uygulanabilmesi | m.45/6 |
| Hesaplama faktörleri için akredite olmayan ama teknik olarak yeterli laboratuvar kullanılabilmesi | m.45/7 |
Düşük emisyonlu tesis bir yıl eşiği aşarsa durumu ivedilikle Başkanlığa bildirir ve izleme planı değişikliklerini sunar; eşiğin son beş yılda aşılmadığını ve gelecekte aşılmayacağını belgelerse basitleştirilmiş izlemeye devam etmesine izin verilir (m.45/8). Değerlendirmemize göre bu statü kategori A’dan ayrıdır ve otomatik değildir; Başkanlığın izni ve izleme planında gösterilmesi gerekir.
Takvim: İzleme Planından 30 Nisan’a
Kategori A tesis için yıllık takvim
| Tarih | Yükümlülük | Dayanak |
|---|---|---|
| İzlemenin başlamasından en az 6 ay önce | İzleme planının onaya sunulması | ETS Yön. m.28/3 |
| Raporun ait olduğu yılın 15 Eylül’ü | MEDAS başvurusu | Doğrulama ve Akreditasyon Tebliği m.32/3 |
| Aynı yılın 15 Ekim’i | Doğrulama sözleşmesinin imzalanması | m.32/3 |
| Raporun ait olduğu yıl içinde | Yeni doğrulayıcı atanmışsa stratejik analiz saha ziyareti | m.9/6 |
| İzleyen yılın 30 Nisan’ı | Doğrulanmış emisyon raporunun sunulması; Başkanlık bir aya kadar uzatabilir | ETS Yön. m.29/1 |
| Dört yılda bir 30 Haziran | İyileştirme raporu (düşük emisyonlu tesis hariç) | İzleme ve Raporlama Tebliği m.59/1-a |
| Doğrulama raporunda önemli uyumsuzluk veya öneri varsa, raporun yayımlandığı yılın 30 Haziran’ı | Uyumsuzlukların nasıl düzeltileceğini gösteren iyileştirme raporu | m.59/4 |
| Değişiklikten itibaren 30 gün | Bilgi ve belge değişikliklerinin bildirimi | ETS Yön. m.34/4 |
Doğrulama ücreti kategori A tesisler için de aynı esasa tabidir: bir adam-gün, raporun ait olduğu yılın aylık brüt asgari ücreti kadardır (2026 için 33.030 TL, KDV hariç). Bir takvim yılında 30 gün veya daha az çalışan tesislerde il müdürlüğünden alınan onaylı belge sunulursa doğrulama süresi düşük emisyonlu tesisler için belirlenen asgari süreler üzerinden belirlenir; düşük emisyonlu tesiste bu durumda asgari süre, saha ziyareti en az 1 adam-gün olmak üzere 2 adam-gündür (İzleme ve Raporlama Tebliği m.10/3). Doğrulamanın ayrıntıları için doğrulayıcı kuruluş rehberimize bakılabilir.
Kapatılan veya Faaliyeti Duran Kategori A Tesisler
Kapatılan işletmeler, kapatıldıktan sonra en geç iki ay içinde o yılın doğrulanmış emisyon raporunu sunmakla yükümlüdür (İzleme ve Raporlama Tebliği m.10/4). Kapatılacak işletme, kapatmadan önce bir doğrulayıcıyla sözleşme yapar ve doğrulayıcı saha ziyaretini kapanıştan önce gerçekleştirir (Doğrulama ve Akreditasyon Tebliği m.30/2). Faaliyetin hangi sebeple durduğuna bakılmaksızın doğrulama onaylı izleme planına göre yapılır (m.30/3).
Değerlendirmemize göre kategori A tesis için en sık görülen risk, faaliyetini durduran veya yalnızca yılın bir bölümünde çalışan işletmenin rapor yükümlülüğünün sona erdiğini düşünmesidir. Tesis kalıcı olarak kapanmadıkça yükümlülük devam eder; kapanışta ise iki aylık özel süre işler. Faaliyet konusunu değiştiren tesis, yeni faaliyet konusunu gösteren Ticaret Sicil Gazetesi veya Sanayi Sicil Belgesi örneğini ve EK-1 faaliyeti yürütmesi hâlinde yükümlülüklerini yerine getireceğine dair taahhütnameyi sunar (Doğrulama ve Akreditasyon Tebliği m.30/2).
Kategori B’ye Geçiş: Kapasite Artışı ETS Kapısını Açar
Kategori A tesis, kapasite artışı, yeni bir yakma ünitesi veya vardiya sayısındaki değişiklik nedeniyle kurulu kapasitesine göre 50.000 ton eşiğini aşarsa kategori B olur. Kategori değişikliği izleme planında önemli değişikliktir ve en geç 30 gün içinde bildirilir (İzleme ve Raporlama Tebliği m.14/1-2-c). Kategori B tesis, ETS kapsamındaki bir sektördeyse ETS’ye girer ve sera gazı emisyon izni, İzleme Metodolojisi Planı, ücretsiz tahsisat başvurusu ve tahsisat teslimi yükümlülükleri doğar.
Varsayımsal örnek: Günlük 90 ton pişirme kapasitesi olan bir seramik tesisinin kurulu kapasitesine göre ihtiyatlı yıllık emisyonu 42.000 ton, son beş yılda doğrulanmış emisyonu ise her yıl 18.000 ton civarında olsun. Tesis kategori A’dır ve Başkanlık izin verirse düşük emisyonlu tesis olarak basitleştirilmiş izleme planı kullanabilir. İşletme üçüncü bir fırın kurarak kurulu kapasiteye göre emisyonu 63.000 tona çıkarırsa tesis kategori B olur. Seramik üretimi pilot dönemin beş sektörü arasında olmadığından tesis 2026-2027’de ETS dışında kalır; ancak 2028 emisyonlarından itibaren birinci uygulama dönemine girer ve emisyon izni, İMP, ücretsiz tahsisat ve teslim yükümlülükleriyle karşılaşır (Pilot Usul ve Esaslar m.18). Rakamlar varsayımsaldır.
Değerlendirmemize göre kapasite artışı planlayan kategori A tesisler, yatırım kararını vermeden önce yeni kurulu kapasitenin kategori sonucunu hesaplamalı ve ETS’ye girişin maliyetini fizibiliteye eklemelidir. ETS’ye girişin sonuçları için emisyon izni rehberimize, İMP rehberimize ve tahsisat teslim yükümlülüğü rehberimize bakılabilir.
Cezalar: 627.450 TL ve Diğer Yaptırımlar
Doğrulanmış sera gazı emisyon raporunu süresinde sunmayanlara İklim Kanunu’na göre idari para cezası verilir; ceza tutarı tesislerin kurulu kapasitesine göre ihtiyatlı hesaplanan yıllık emisyonları dikkate alınarak Yönetmelikle belirlenir (7552 s.K. m.14/1-a). ETS Yönetmeliği bu tutarı kategori A tesisler için 2026 yılında 627.450 TL olarak belirlemiştir (ETS Yön. m.35/1-a-1). ETS kapsamındaki işletmelere uygulanan iki kat kuralı kategori A tesisler için uygulanmaz (7552 s.K. m.14/1-b).
Kategori A tesisi ilgilendiren başlıca yaptırımlar (2026)
| Aykırılık | Yaptırım | Dayanak |
|---|---|---|
| Doğrulanmış emisyon raporunu süresinde sunmama | 627.450 TL | 7552 s.K. m.14/1-a; ETS Yön. m.35/1-a-1 |
| Onaylı izleme planı olmadığı için kategori tespit edilemeyen tesis | Kurulu kapasiteye eşdeğer tesis ve kategori belirlenerek ceza uygulanır | ETS Yön. m.35/1-a-6 |
| Kanun’daki bilgi, belge ve veri verme yükümlülüğüne uymama veya yanıltıcı beyan | 213.333 TL | 7552 s.K. m.14/6; Tebliğ (2026/1) |
| Aykırılığın verilen sürede düzeltilmemesi | Faaliyetin kısmen veya tamamen durdurulması | 7552 s.K. m.14/10 |
| Üç yıl içinde tekrar | Birinci tekrarda bir kat, sonrakilerde iki kat artırım | 7552 s.K. m.14/9 |
Pilot uygulama döneminde Kanun’daki yükümlülüklerin yerine getirilmemesi nedeniyle verilen idari para cezaları yüzde 80 indirimli uygulanır (7552 s.K. geçici m.1/1). Kanun bu indirimi sektör veya tesis kategorisi ayrımı yapmadan öngördüğünden, değerlendirmemize göre 2026 ve 2027 sistem yıllarına ait raporlarda kategori A tesislere de uygulanmalıdır; bu durumda ceza 627.450 TL yerine 125.490 TL olur. Başkanlığın indirimi yalnızca pilot sektörlerdeki tesislerle sınırlı tutma ihtimaline karşı bu argümanın nasıl kurulacağı İklim Kanunu cezasına karşı dava dilekçesi örneğimizde ayrıntılı olarak işlenmiştir.
Kategori A Tesis ve Diğer Mevzuat: Çevre İzni, CBAM ve Florlu Gazlar
Sera gazı izleme yükümlülüğü, çevre izni ve hava emisyonu yükümlülüklerinden bağımsızdır. 2872 sayılı Çevre Kanunu kapsamındaki çevre izni ve lisansı başka bir rejimdir ve birinin yerine getirilmesi diğerini karşılamaz; çevre izin ve lisansı rehberimize ve Çevre Kanunu idari para cezaları yazımıza bakılabilir.
AB’ye demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, hidrojen veya elektrik ihraç eden kategori A tesisler, ETS dışında olsalar da Sınırda Karbon Düzenlemesi kapsamında gömülü emisyon verisi sağlamak zorunda kalabilir. Değerlendirmemize göre doğrulanmış emisyon raporu bu veriler için güçlü bir başlangıç noktasıdır; CBAM/SKDM rehberimize bakılabilir. Tesiste soğutma ve klima ekipmanı varsa florlu sera gazı yükümlülükleri de ayrıca değerlendirilmelidir; florlu gaz rehberimize bakılabilir. Halka açık veya büyük ölçekli şirketlerde sera gazı verileri sürdürülebilirlik raporlamasında da kullanılır; TSRS sayfamıza bakılabilir.
Hukuki Yollar
İzleme planının reddi veya değişiklik talebi, raporun iadesi ve idari para cezası kararları idari işlemdir. İklim Kanunu kapsamındaki idari yaptırım kararlarına karşı idari yargıda Başkanlığa karşı dava açılabilir; dava açılması cezanın tahsilini durdurmaz (7552 s.K. m.16/2). Dava açma süresi tebliğden itibaren 60 gündür (İYUK m.7); değerlendirmemize göre Başkanlığın merkezi Ankara’da olduğundan yetkili mahkeme Ankara idare mahkemeleridir (İYUK m.32/1).
Kategori A tesislerde sık görülen uyuşmazlıklar
| Uyuşmazlık | İncelenecek nokta |
|---|---|
| Kategori tespiti | Kurulu kapasite ve vardiya sayısı doğru mu alındı; biyokütle CO2 hariç tutuldu mu? |
| Rapor gecikmesi cezası | Gecikme MEDAS ataması veya doğrulayıcıdan mı kaynaklandı; pilot dönem indirimi uygulandı mı? |
| Onaylı plan yokken eşdeğer kategoriye göre ceza | Eşdeğer tesis ve kategori nasıl belirlendi? |
| Kapatılan tesis | İki aylık süre ve kapanış tarihi doğru hesaplandı mı? |
| Düşük emisyonlu tesis statüsü | Beş yıllık veriler ve ihtiyatlı tahmin doğru değerlendirildi mi? |
İdari dava süreçlerinin genel çerçevesi için İdare Hukuku Rehberimize bakılabilir.
Ne Yapmalı? Kontrol Listesi
Kategori A tesis uyum listesi:
- 1. Tesisinizdeki tüm yakma ünitelerinin anma ısıl güçlerini toplayın ve EK-1 eşiğiyle karşılaştırın.
- 2. Kategoriyi kurulu kapasiteye ve en yüksek vardiya sayısına göre hesaplayın; kapasite raporunuzu güncel tutun.
- 3. Onaylı bir izleme planınız yoksa derhâl hazırlayıp Başkanlığa sunun.
- 4. Son beş yıllık emisyonunuz 25.000 tonun altındaysa düşük emisyonlu tesis statüsü ve basitleştirilmiş plan için başvurun.
- 5. Her yıl 15 Eylül’den önce MEDAS başvurusunu yapın, 15 Ekim’e kadar sözleşmeyi imzalayın.
- 6. Doğrulanmış raporu 30 Nisan’dan önce sunacak iç takvimi kurun.
- 7. Yakıt, hammadde ve kapasite değişikliklerini 30 gün içinde bildirin; yüzde 5 altı değişiklikleri sistemde güncelleyin.
- 8. Dört yılda bir iyileştirme raporunu ve doğrulama raporundaki uyumsuzluklara ilişkin raporu 30 Haziran’a kadar verin.
- 9. Kapasite artışı planlıyorsanız kategori B ve ETS’ye giriş sonuçlarını önceden hesaplayın.
- 10. Kapanış veya uzun duruş hâlinde iki aylık rapor süresini ve doğrulama sözleşmesini planlayın.
Yeşil dönüşüm yatırımlarında kamu desteklerinden yararlanmak isteyen KOBİ’ler için KOSGEB destekleri rehberimiz yol gösterir. Mevzuattaki gelişmeleri Hukuk Gündemi Son Durum sayfamızdan takip edebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Kategori A tesis nedir?
EK-1’deki faaliyetleri yürüten ve biyokütle kaynaklı CO2 hariç, kurulu kapasitesine göre ihtiyatlı hesaplanan yıllık emisyonu 50.000 ton CO2e veya altında olan tesistir (ETS Yön. m.4/1-y; İzleme ve Raporlama Tebliği m.17/2-a).
Kategori A tesis ETS’ye girer mi?
Hayır. ETS yalnızca kategori B ve C tesisleri kapsar; kategori A tesisin emisyon izni, tahsisat teslimi ve ücretsiz tahsisat yükümlülüğü yoktur (ETS Yön. m.5/1).
Kategori A tesisin hangi yükümlülükleri var?
Onaylı izleme planı, emisyonların izlenmesi, raporun MEDAS’ın atadığı doğrulayıcıya doğrulatılması ve her yıl 30 Nisan’a kadar sunulması, değişikliklerin 30 gün içinde bildirilmesi ve kayıtların 10 yıl saklanması (ETS Yön. m.27-30, 34, 37).
Kategori neye göre belirlenir?
Gerçekleşen emisyona değil, kurulu kapasiteye göre ihtiyatlı hesaplanan yıllık emisyona göre. Kapasite raporundaki vardiya sayısı veya son beş yıldaki en yüksek fiilî vardiya sayısından hangisi yüksek emisyon veriyorsa o esas alınır (İzleme ve Raporlama Tebliği m.17/5).
Düşük emisyonlu tesis nedir?
Önceki beş izleme döneminde doğrulanmış yıllık emisyonu 25.000 ton CO2e’nin altında olan kategori A tesistir; Başkanlık bu tesislere basitleştirilmiş izleme planı izni verebilir (İzleme ve Raporlama Tebliği m.45).
Düşük emisyonlu tesis hangi kolaylıklardan yararlanır?
Basitleştirilmiş plan, iyileştirme raporu ve bazı destek belgelerinden muafiyet, satın alma kayıtlarıyla miktar belirleme, asgari kademe 1 ve akredite olmayan laboratuvar kullanımı (m.45/3-7).
İyileştirme raporu ne zaman verilir?
Kategori A tesis dört yılda bir 30 Haziran’da verir; düşük emisyonlu tesis muaftır. Doğrulama raporunda önemli uyumsuzluk varsa o yılın 30 Haziran’ında ayrıca rapor verilir (İzleme ve Raporlama Tebliği m.59).
Raporu geç verirsem ceza ne kadar?
2026 için kategori A tesise 627.450 TL’dir; ETS’deki tesislere uygulanan iki kat kuralı uygulanmaz (ETS Yön. m.35/1-a-1; 7552 s.K. m.14/1).
Pilot dönem indirimi kategori A tesislere uygulanır mı?
Kanun indirimi sektör ayrımı yapmadan öngördüğünden, değerlendirmemize göre 2026 ve 2027 raporlarına ait cezalarda uygulanmalıdır; bu durumda ceza 125.490 TL olur (7552 s.K. geçici m.1/1).
Tesisimi kapattım, rapor vermem gerekir mi?
Evet. Kapatılan işletme kapanıştan sonra en geç iki ay içinde o yılın doğrulanmış raporunu sunar (İzleme ve Raporlama Tebliği m.10/4).
Kapasite artışı yaparsam ne olur?
Kurulu kapasiteye göre emisyon 50.000 tonu aşarsa tesis kategori B olur; bu önemli değişiklik 30 gün içinde bildirilir ve tesis ETS kapsamındaki bir sektördeyse emisyon izni, İMP ve teslim yükümlülükleri doğar (m.14/2-c; ETS Yön. m.5).
İzleme planını ne zaman sunmalıyım?
Emisyonların ilk izlenmeye başlanacağı tarihten en az altı ay önce; uygun bulunmazsa eksikler için 30 gün ek süre verilir (ETS Yön. m.28/3-4).
Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar
Hukukçular Evi Ankara; EK-1 faaliyetlerini yürüten kategori A tesisler için kapsam ve kategori değerlendirmesi, izleme planı ve düşük emisyonlu tesis başvurularının hukuki kontrolü, MEDAS ve doğrulama sözleşmesi süreçleri, kapanış ve faaliyet değişikliği bildirimleri, kapasite artışı yatırımlarında ETS’ye giriş analizi ve rapor gecikmesi cezalarına karşı itiraz ve iptal davalarında hukuki destek sağlar. İklim ve enerji mevzuatındaki diğer rehberler Enerji Hukuku Rehberi sayfasında yer alır. Dosyanızı değerlendirmek için 0554 648 37 15 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.
Küçük tesis, büyük ceza riski
Kategori A yükümlülükleriniz ve rapor takviminiz için: 0554 648 37 15.
📚 İlgili Rehberler
- 🗂️ Enerji Hukuku Rehberi (Tüm Rehberler)EPDK, lisanslar, iklim ve karbon piyasası, enerji yatırımları ve uyuşmazlıklara ilişkin rehberlerin tamamı
- Yeşil Dönüşüm Programı Rehberi 2026: Teşvik Belgesi ve Yüzde 75 Şartı
- Yerel İklim Değişikliği Eylem Planı (YİDEP) Rehberi 2026
- TSRS 2 Sera Gazı Açıklama Değişiklikleri 2026
- Şirketim ETS’ye Giriyor mu? İklim Kanunu Uyum Rehberi 2026
- Doğrulayıcı Kuruluş ve Sera Gazı Raporu Doğrulaması 2026
- İklim Kanunu Cezasına Karşı Dava Dilekçesi Örneği
- Sera Gazı Emisyon İzni Rehberi 2026
- İzleme Metodolojisi Planı (İMP) Rehberi 2026
- Tahsisat Teslim Yükümlülüğü ve Teslim Etmeme Cezası 2026
- Sınırda Karbon Düzenlemesi (CBAM/SKDM) Uyum Rehberi
- Klima ve Servis Firmalarına F-Gaz ve Ozon Cezaları 2026
- Çevre İzin ve Lisansı
- Çevre Kanunu İdari Para Cezaları
Bu içerik Enerji Hukuku alanındadır.
Enerji Hukuku Rehberi · Bu alandaki tüm rehberler · Tüm hukuk dalları
Mevzuat ve kaynaklar: 7552 sayılı İklim Kanunu (RG 9.7.2025/32951) m.14/1, 14/6, 14/9-10, 16/2, geçici m.1/1; Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği (RG 27.8.2026/33353) m.4/1-y, z, aa; m.5, 6, 27, 28, 29, 30, 34/4, 35/1-a, 37; EK-1; Sera Gazı Emisyonlarının İzlenmesi ve Raporlanması Hakkında Tebliğ (RG 22.7.2014/29068; değişik RG 5.2.2021/31386) m.10, 11/1-2, 12, 13, 14, 15, 17, 20, 21, 24, 45, 58, 59; Sera Gazı Emisyon Raporlarının Doğrulanması ve Doğrulayıcı Kuruluşların Akreditasyonu Tebliği m.9/6, 30, 32/3; TR ETS Pilot Uygulama Dönemine İlişkin Usul ve Esaslar m.2, 5, 13, 18; Karbon Piyasası Kurulu KPK/2026/1 kararlarına ilişkin Başkanlık duyurusu (3.9.2026); ETS Yön. geçici m.6; 7552 Sayılı İklim Kanunu Uyarınca Verilecek İdari Para Cezalarına İlişkin Tebliğ (2026/1) (RG 27.12.2025/33120); 2577 sayılı İYUK m.7, 32. Örnek varsayımsaldır. Yazı 9 Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuatı yansıtır ve genel bilgilendirme amaçlıdır.
