Elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre sektörlerinde kategori B ve C büyüklüğündeki tesisler, Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi’nin (TR ETS) pilot döneminde ücretsiz tahsisat alabilmek için ilk İzleme Metodolojisi Planlarını (İMP) en geç 27 Ocak 2027’ye kadar İklim Değişikliği Başkanlığına sunmak zorundadır. İMP; tesisin hangi alt tesislere ayrılacağını, her alt tesisin üretimini, ısısını, elektriğini ve emisyonunu nasıl ölçeceğini gösteren ve ücretsiz tahsisata esas faaliyet seviyesi raporlarının (FSR) dayanağı olan belgedir. 2026 yılına ait doğrulanmış FSR 30 Nisan 2027’ye, elektrik alt tesisi olan santrallerin 2023, 2024 ve 2025 yıllarına ait doğrulanmış FSR’leri 30 Haziran 2027’ye kadar verilecektir. Bu yazı, ETS Yönetmeliği’nin 13. maddesi ve EK-4 ile EK-5’i, Pilot Uygulama Dönemine İlişkin Usul ve Esaslar’ın alt tesis, kıyas değeri, ücretsiz tahsisat, İMP ve doğrulama hükümlerini, süreleri, yaptırım risklerini ve sözleşme ile veri paylaşımı konularını kanun ve yönetmelik maddeleriyle anlatıyor. ETS’nin genel çerçevesi için İklim Kanunu ve TR ETS uyum rehberimize bakabilirsiniz.
Kısa cevap: Pilot döneme dâhil her tesis, alt tesislerini Usul ve Esaslar’ın Ek-1 listesine göre belirleyen ve Yönetmelik’in EK-4’ündeki asgari içeriği taşıyan İMP’yi, 13 Ekim 2026 tarihli ve 18814 sayılı Olur ile uzatılan süre içinde, yani 27 Ocak 2027’ye kadar Başkanlığın elektronik sistemine yükler (ETS Yön. geçici m.3/1; Usul ve Esaslar m.13/1, 3). Başkanlık eksiklik bildirirse 30 gün içinde düzeltilmiş İMP sunulur (m.13/5); sonradan değişiklik olursa 30 gün içinde bildirilir (ETS Yön. m.13/4). Ücretsiz tahsisat, onaylı İMP’ye göre hazırlanan ve akredite doğrulayıcının doğruladığı FSR’deki faaliyet seviyesi ile kıyas değerinin çarpımıyla hesaplanır (m.12). İMP’si veya doğrulanmış FSR’si olmayan tesis, 2027 emisyonları için ücretsiz tahsisat hesabının dayanağını kaybetme riskiyle karşı karşıyadır.
Tesisinizin İzleme Metodolojisi Planı hazır mı?
Alt tesis yapısını, süreleri, doğrulayıcı sözleşmesini ve yaptırım risklerini birlikte değerlendirelim: Hukukçular Evi, 0554 648 37 15.
İzleme Planı ile İzleme Metodolojisi Planı Aynı Şey mi?
Hayır. TR ETS’de tesisin iki ayrı izleme belgesi vardır. Sera gazı emisyon izleme planı, tesisin toplam emisyonlarını nasıl izleyeceğini belgeler; Başkanlıkça onaylanır ve yıllık sera gazı emisyon raporu bu plana göre hazırlanır (ETS Yön. m.4/1-u, m.28, m.29/3). 27 Ağustos 2026’da yürürlüğe giren ETS Yönetmeliği, daha önce bu konuyu düzenleyen Sera Gazı Emisyonlarının Takibi Hakkında Yönetmeliği yürürlükten kaldırmış ve o yönetmeliğe yapılan atıfları kendisine yapılmış saymıştır (m.40).
İzleme Metodolojisi Planı ise ücretsiz tahsisata esas faaliyet seviyesi raporunun dayanağıdır. Yönetmelik onu, EK-4’te sayılan parametreleri asgari olarak içeren ve ilgili tüm veri toplama adımlarını ayrıntılı, eksiksiz ve şeffaf biçimde belgeleyen doküman olarak tanımlar (m.4/1-ü). Usul ve Esaslar’a göre İMP; alt tesislerin belirlenmesi, alt tesis sınırlarının ortaya konulması, faaliyet seviyeleri ile alt tesislere atfedilecek emisyonların izlenmesine ilişkin metodolojiyi ve veri toplama süreçlerini içerir (Usul ve Esaslar m.4/1-e). Kısacası izleme planı “ne kadar emisyon var” sorusunu, İMP ise “bu emisyon hangi ürüne, ısıya veya yakıta ait ve ne kadar üretim yapıldı” sorusunu cevaplar.
İki planın karşılaştırması
| Konu | Sera gazı emisyon izleme planı | İzleme Metodolojisi Planı (İMP) |
|---|---|---|
| Amaç | Tesis toplam emisyonunun izlenmesi | Alt tesisler ve ücretsiz tahsisata esas faaliyet seviyelerinin izlenmesi |
| Dayanak | ETS Yön. m.28; EK-6 | ETS Yön. m.13/4, geçici m.3; EK-4; Usul ve Esaslar m.13 |
| Bağlı rapor | Doğrulanmış sera gazı emisyon raporu (her yıl 30 Nisan) | Doğrulanmış faaliyet seviyesi raporu (FSR) |
| İlk sunma süresi | İzlemeye başlanmadan en az 6 ay önce | Pilot dönem için 27 Ocak 2027 (uzatılmış süre) |
| Eksiklik hâlinde | 30 gün ek süre | Bildirimi takip eden 30 gün içinde yeniden sunma |
| Değişiklik | Değişiklik 30 gün içinde bildirilir (m.34/4) | Değişiklik 30 gün içinde bildirilir (m.13/4) |
İki belge birbirine bağlıdır: tesis, onaylanmış izleme planındaki toplam emisyonu İMP’de belirlediği alt tesislere eksiksiz atfetmek zorundadır ve çifte sayım yapamaz (Usul ve Esaslar m.10/2); FSR’deki toplam emisyon da aynı yılın doğrulanmış emisyon raporundaki toplamla eşit olmalıdır (m.13/8).
Kim İMP Hazırlamak Zorunda?
Karbon Piyasası Kurulu’nun KPK/2026/1 kararlarına göre pilot dönem 2026 ve 2027 yılı emisyonlarını kapsar ve elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre sektörlerindeki kategori B ve C tesislere uygulanır. Usul ve Esaslar kategori B’yi kurulu kapasitesine göre ihtiyatlı hesaplanmış yıllık emisyonu (biyokütle kaynaklı CO2 hariç, transfer edilen CO2 dâhil) 50.000 tondan fazla ve 500.000 tona kadar olan tesis, kategori C’yi 500.000 tonun üzerindeki tesis olarak tanımlar (m.4/1-g, ğ). Pilot dönemdeki tesisler İMP hazırlar (m.13/1).
Pilot dönemde İMP yükümlülüğü
| Tesis | İMP zorunlu mu? | Dayanak |
|---|---|---|
| Beş sektörden birinde ana faaliyeti olan kategori B veya C tesis | Evet; ilk İMP 27 Ocak 2027’ye kadar | KPK/2026/1; Usul ve Esaslar m.13/1; ETS Yön. geçici m.3/1 |
| Ana faaliyeti beş sektör dışında olup 35.11.10.30.00 PRODCOM koduyla yan faaliyet olarak elektrik üreten tesis | Pilot dönemde hayır | KPK/2026/1 |
| Doğal gaz ve ham petrol boru hatlarındaki basınç dengeleme ve kompresör istasyonları | Pilot dönemde hayır | KPK/2026/1; ETS Yön. geçici m.6 |
| Kategori A tesis | Pilot dönemde hayır; emisyon izleme ve raporlama devam eder | KPK/2026/1; ETS Yön. m.29/1 |
| Pilot dışında kalan ve birinci uygulama dönemine girecek tesis | Evet; ilk İMP birinci dönemin başladığı yıldan önceki yılın sonuna kadar (6 aya kadar uzatılabilir) | ETS Yön. geçici m.3/2 |
Birinci uygulama dönemi 2028 emisyonlarıyla başlayacak ve Yönetmelik’in EK-1’indeki faaliyetleri yürüten kategori B ve C tesislerinin tamamını kapsayacaktır (Usul ve Esaslar m.18). Bu nedenle pilot dışında kalan kategori B ve C büyüklüğündeki kâğıt, cam, seramik veya kimya tesisleri de ilk İMP’lerini 2027 yılı sonuna kadar sunmak zorundadır (ETS Yön. geçici m.3/2); pilot dönem bu tesisler için bir hazırlık fırsatıdır.
Alt Tesis Nedir? Öncelik Sırası ve Ek-1 Listesi
Ücretsiz tahsisat tesis bazında değil, alt tesis bazında hesaplanır (ETS Yön. m.13/1-2). Tesis, faaliyetlerini Usul ve Esaslar’ın Ek-1 listesine göre alt tesislere ayırır; her alt tesis türünden tesis bünyesinde en fazla bir adet oluşturulur (Usul ve Esaslar m.10/1, 3). Ayrımda şu öncelik sırası izlenir: ürün kıyas alt tesisi, ısı kıyas alt tesisi, bölgesel ısıtma alt tesisi, tesis içi ısıtma alt tesisi, yakıt kıyas alt tesisi ve üretim süreci alt tesisi (m.10/4). Bu sıra önemlidir; çünkü bir emisyon ürün kıyasına atfedilebiliyorsa daha aşağıdaki bir alt tesise atfedilemez.
Pilot dönem alt tesisleri (Usul ve Esaslar Ek-1, Tablo 1 ve 2)
| No | Alt tesis | Not |
|---|---|---|
| 1 | Elektrik | Doğal gaz, ithal kömür, yerli kömür ve diğer yakıt kırılımı yalnızca bilgi amaçlı raporlanır; hesapta tek alt tesis esas alınır |
| 2-3 | Çimento – gri ve beyaz çimento klinkeri | Ürün kıyas |
| 4-5 | Gübre – nitrik asit ve amonyak | Ürün kıyas |
| 6-7 | Alüminyum – birincil alüminyum ve ön pişmiş anot | Ürün kıyas |
| 8-13 | Demir-çelik – kok, sinterlenmiş cevher, sıvı metal, elektrik ark ocağı karbon çeliği, elektrik ark ocağı yüksek alaşımlı çelik, demir döküm | Ürün kıyas; PRODCOM kodlarıyla tanımlı |
| 14 | Isı kıyas | Tesiste üretilen ve tesis içinde kullanılan veya başka tesise iletilen ölçülebilir ısı |
| 15 | Yakıt kıyas | Ürün veya ısı kıyasına girmeyen yakıt yanması |
| 16 | Bölgesel ısıtma | Tesis sınırı dışına bölgesel ısınma amacıyla verilen ısı |
| 17 | Üretim süreci | Ürün kıyası tanımlanmamış EK-1 faaliyetlerinin yanma ve proses emisyonları (ör. kireçtaşı kalsinasyonu, hidrojen üretimi) |
| 18 | Tesis içi ısıtma | Tesis içinde ısınma amacıyla kullanılan ısı |
Usul ve Esaslar, pilot dönemdeki bir tesiste kireç, cam, seramik, kâğıt, soda külü veya hidrojen üretimi gibi faaliyetler de yürütülüyorsa bunların proses ve yanma emisyonlarının üretim süreci alt tesisine atfedileceğini açıkça belirtir (m.10/6). Lojman, sosyal tesis ve eğitim binalarının ısıtılması için kullanılan enerji ayrıca ölçülürse tesis içi ısıtma alt tesisine, ölçülmezse ısı kıyas alt tesisine atfedilir (m.11/7). Üretim süreci, tesis içi ısıtma ve bölgesel ısıtma alt tesislerine atfedilen emisyonların tamamı pilot dönemde ücretsiz tahsisat olarak verilir (m.12/4).
İMP’nin Asgari İçeriği: Yönetmelik EK-4
İMP’nin asgari içeriği Yönetmelik’in EK-4’ünde sayılmıştır (ETS Yön. m.13/4; Usul ve Esaslar m.13/1). Bu liste, doğrulayıcının ve Başkanlığın İMP’yi değerlendirirken arayacağı başlıkları gösterdiği için hazırlıkta kontrol listesi olarak kullanılmalıdır.
EK-4’e göre İMP’de bulunması gerekenler
| Bölüm | Asgari içerik |
|---|---|
| 1. Tesis hakkında genel bilgiler | Tesis ve işletmenin tanımı; İMP’nin versiyonu, onay ve geçerlilik tarihi; ana süreçler, emisyon kaynakları, malzeme ve enerji akışlarını gösteren akış diyagramı ve tesis planı |
| Diyagram | Teknik unsurlar, emisyon kaynakları, ısı üreten ve tüketen birimler; kaynak akışları, ölçülebilen ve ölçülemeyen ısı, elektrik ve atık gaz akışları; ölçüm noktaları ve cihazları |
| Bağlantılar | Ölçülebilir ısı, ara ürün, atık gaz veya CO2 transferi yapılan diğer ETS tesisleri veya ETS dışı kuruluşların adı, adresi ve irtibat kişisi |
| Sorumlu personel | İzleme planı, İMP, emisyon raporu ve FSR için sorumlu personelin atanması ve bilgileri |
| Prosedürler | Tüm veri kalemleri için izleme yöntemleri; veri akışı ve kontrol faaliyetlerine ilişkin yazılı prosedürler |
| 2. Alt tesisler | Ürünlerin ve PRODCOM kodlarının kaydı; her alt tesisin sistem sınırları, teknik birimler, girdi ve çıktıların atfı; ortak kazan, ısı tedarik ve kojenerasyon gibi birden fazla alt tesise hizmet eden kısımlar ve emisyonlarının dağıtım yöntemi |
| 3. Tesis düzeyinde yöntemler | Isı ithalatı, üretimi, tüketimi ve ihracatı dengesinin ölçümü; veri boşluğu ve çifte sayımın önlenmesi |
| 4. Alt tesis düzeyinde yöntemler | Doğrudan emisyon ölçümü; yakıt enerjisi ve emisyon faktörleri; ölçülebilir ısı; elektrik tüketimi ve üretimi; atık gazlar; transfer edilen CO2; her ürün kıyas alt tesisi için yıllık üretimin ölçümü |
| Yöntem açıklamaları | Hesaplama adımları, veri kaynakları, formüller ve birimler, yatay ve dikey kontroller, örnekleme planları, ölçüm cihazlarının kurulumu ve bakımı, analiz yapan laboratuvarlar |
| Örnek hesap | Her hesaplama formülü için gerçek verilerle yapılmış bir örnek |
Dikkat: EK-4, her formül için gerçek verilerle örnek hesap ister. Yalnızca yöntem tarifinden ibaret, sayısal örnek içermeyen bir İMP, eksiklik bildirimi alma riskini artırır. Hesaplama faktörlerinin belirlenmesinde akredite laboratuvar kullanılması (ETS Yön. m.32) ve ölçüm cihazlarının düzenli kalibrasyonu (Usul ve Esaslar m.15) da İMP’de belgelenmelidir.
Süreler: 27 Ocak 2027, 30 Nisan ve 30 Haziran 2027
Yönetmelik, pilot dönemdeki tesislerin ilk İMP’lerini yürürlük tarihinden itibaren iki ay içinde sunmasını öngörmüş ve Başkanlığa bu süreyi altı aya kadar uzatma yetkisi vermiştir (geçici m.3/1). Başkanlık 13 Ekim 2026 tarihli ve 18814 sayılı Olur ile süreyi 27 Ocak 2027’ye uzatmıştır. Yönetmelik uzatma yetkisini altı ayla sınırladığından, yeni bir uzatma beklentisiyle plan yapılmamalıdır.
Pilot dönem takvimi
| Tarih | Yükümlülük | Dayanak |
|---|---|---|
| 27 Ocak 2027 | İlk İMP’nin elektronik sisteme yüklenmesi | ETS Yön. geçici m.3/1; Olur 18814 |
| Eksiklik bildiriminden itibaren 30 gün | Düzeltilmiş İMP’nin yeniden sunulması | Usul ve Esaslar m.13/5 |
| Değişiklikten itibaren 30 gün | İMP değişikliğinin bildirilmesi ve onaya sunulması | ETS Yön. m.13/4; Usul ve Esaslar m.13/4 |
| 30 Nisan 2027 | 2026 yılı doğrulanmış sera gazı emisyon raporu ve doğrulanmış FSR | ETS Yön. m.29/1; Usul ve Esaslar m.13/9 |
| 30 Haziran 2027 | Elektrik alt tesisi olan tesislerin 2023, 2024 ve 2025 yıllarına ait doğrulanmış FSR’leri | Usul ve Esaslar m.13/10 |
| 30 Nisan 2028 | 2027 yılı doğrulanmış emisyon raporu ve doğrulanmış FSR | ETS Yön. m.29/1; Usul ve Esaslar m.13/9 |
| Kasım 2028’in son iş günü | 2027 emisyonlarına karşılık tahsisat teslimi | Usul ve Esaslar m.6/2 |
2026 sistem yılında tahsisat teslim yükümlülüğü yoktur; yalnızca raporlama yapılır (Usul ve Esaslar m.6/1). Ancak 2026 FSR’sinin doğrulanması tüm pilot tesisler için zorunludur ve santrallerde beş yıllık kıyas değerinin bir parçasıdır. Pilot dönem kıyas değerleri doğrulanmış raporlar teslim edildikten sonra Ulusal Tahsisat Planında ilan edilecektir (m.7/2).
Elektrik Santralleri İçin Özel Kural: 2023-2025 Geriye Dönük FSR
Elektrik alt tesisi olan tesisler, 2026 ve 2027 yılları için tüm alt tesisleri kapsayan İMP ve FSR’lerin yanında, 2023, 2024 ve 2025 yılları için yalnızca elektrik alt tesisini kapsayan bir veya birden fazla İMP ve bunlara bağlı yıllık FSR hazırlar (Usul ve Esaslar m.13/2). Bunun nedeni, elektrik sektöründe kıyas değerinin her santral için ayrı belirlenmesi ve santralin ilgili yıl dâhil son beş yıla ait emisyon yoğunluklarının ağırlıklı ortalamasının esas alınmasıdır; pilot dönem için bu yıllar 2023-2027’dir (m.11/1, 3). Beş yıllık verisi bulunmayan santralde, faaliyete geçtiği yıldan itibaren mevcut yıllar esas alınır (m.11/4).
Geriye dönük FSR’ler de doğrulanır ve 30 Haziran 2027’ye kadar Başkanlığa gönderilir; 2026 doğrulama saha ziyareti ile geçmiş dönem doğrulamasının adam-gün süreleri birleştirilebilir (m.13/10). Eksik veya çifte sayım olmaması için doğrulayıcı, yalnızca elektriği kapsayan geçmiş yıl FSR’lerini tüm alt tesisleri içeren FSR’lerle makullük kontrolüne tabi tutar (m.13/2). Değerlendirmemize göre bu, 2023-2025 yıllarına ait sayaç, yakıt alım, kalorifik değer ve laboratuvar kayıtlarını eksiksiz saklamamış santraller için pilot dönemin en zorlu yükümlülüğüdür; eksik kayıtlar için İMP’de ihtiyatlı ikame veri yönteminin önceden tanımlanması gerekir.
Ücretsiz Tahsisat Nasıl Hesaplanır?
Yönetmelik’e göre ücretsiz tahsisat, her alt tesis için ilan edilen kıyas değeri, ücretsiz tahsisat oranı ve sektörel faaliyet katsayısının alt tesisin faaliyet seviyesiyle çarpılmasıyla bulunur (ETS Yön. m.13/7). Pilot dönemde ücretsiz tahsisat oranı ve sektörel faaliyet katsayısı bir olarak uygulanır (Usul ve Esaslar m.7/1, 12/5-6). Elektrik dışındaki sektörlerde kıyas değeri, ilgili sistem yılına ait emisyon yoğunluklarının sektördeki ağırlıklı genel ortalamasıdır (m.11/2, 5). Bu, “yüzde 100 ücretsiz tahsisat” ifadesinin tesisin emisyonunun tamamının karşılanacağı anlamına gelmediğini gösterir: sektör ortalamasından verimli tesis fazla, verimsiz tesis açık verir.
Varsayımsal örnek – klinker: Aynı sistem yılında yalnızca iki gri klinker üreticisi olduğunu varsayalım. A tesisi 1.000.000 ton klinker üretip 800.000 ton CO2 salıyor (ton başına 0,80); B tesisi 1.000.000 ton üretip 900.000 ton salıyor (ton başına 0,90). Ağırlıklı ortalama kıyas değeri ton başına 0,85 olur. Her iki tesise 850.000 ton ücretsiz tahsisat düşer: A’nın 50.000 tahsisat fazlası, B’nin 50.000 tahsisat açığı oluşur. B, açığını Kasım 2028’e kadar piyasadan tahsisat alarak kapatmazsa Kanun’un m.14/4-c hükmündeki yaptırımla karşılaşır. Gerçek kıyas değerleri doğrulanmış raporlardan sonra Ulusal Tahsisat Planında ilan edilecektir.
Elektrik alt tesisi için hesap farklıdır. Önce santralin kendi beş yıllık kıyas değeri ile o yılki doğrulanmış faaliyet seviyesi çarpılır (m.12/1). Sonra tüm santrallerin toplam tahsisat açığı ve toplam fazlası ayrı ayrı hesaplanır; ikisi farklıysa küçük olanın büyük olana oranı “sektörel düzeltme faktörü” (α) olarak belirlenir ve yalnızca büyük olan tarafa uygulanır. Nihai tahsisat ÜT = Ee + (Pe × α) formülüyle bulunur; Ee santralin elektrik alt tesisine atfedilen emisyonu, Pe ise fazla hâlinde pozitif, açık hâlinde negatif tahsisat farkıdır (m.12/2).
Varsayımsal örnek – santral: Bir santral 2027’de 1.250.000 MWh üretip 1.000.000 ton CO2 salıyor; 2023-2027 ağırlıklı ortalama yoğunluğu MWh başına 0,76. İlk hesap 950.000 tahsisat verir, yani 50.000 açık vardır (Pe = −50.000). Sektörde toplam açık 5.000.000, toplam fazla 3.000.000 ise α = 0,6 olur ve açık veren santrallere uygulanır. Nihai tahsisat 1.000.000 + (−50.000 × 0,6) = 970.000 olur; santralin açığı 50.000’den 30.000’e iner. Bu sonuç, geçmiş yıl verilerinin doğruluğunun tahsisat miktarını doğrudan belirlediğini gösterir.
Faaliyet Seviyesi Raporu (FSR) ve EK-5
FSR, tesis tarafından Başkanlığın Sera Gazı İzleme, Raporlama ve Doğrulama Sistemi içinde, güncel ve onaylı İMP’ye göre hazırlanır; her sistem yılı için alt tesisler bazında faaliyet seviyelerini ve atfedilen emisyonları içerir (Usul ve Esaslar m.4/1-d, m.13/6, 12). Asgari içeriği Yönetmelik’in EK-5’indedir (m.13/13; ETS Yön. m.13/6). Doğrulanmış FSR, doğrulanmış sera gazı emisyon raporuyla birlikte sunulur (ETS Yön. m.13/5).
EK-5’e göre FSR’de bulunacak başlıca veriler
| Başlık | İçerik |
|---|---|
| Tesis ve işletme | Ad, adres, İşlem Kayıt Sistemi numarası, sera gazı emisyon izni, yetkili temsilci; doğrulayıcı bilgileri |
| Faaliyetler | EK-1 faaliyetleri, alt tesis listesi, NACE ve PRODCOM kodları, ısı transferi |
| Bağlantılar | Ölçülebilir ısı, ara ürün, atık gaz veya CO2 transferi yapılan tesislerin bilgileri |
| Yıllık emisyon verisi | Kaynak akışı bazında faaliyet verileri, hesaplama faktörleri, fosil ve biyokütle emisyonları, sürekli ölçüm verileri, transfer edilen CO2 |
| Alt tesis emisyonları | Her alt tesise atfedilen emisyonu gösteren emisyon dengesi |
| Isı dengesi | Toplam enerji girdisi, ölçülebilir ısı üretimi, ETS içi ve dışı ısı ithalatı ve ihracatı, bölgesel ısıtma, ısı kayıpları |
| Elektrik dengesi | Yakıttan ve diğer kaynaklardan üretilen, şebekeden alınan, şebekeye verilen ve tüketilen elektrik |
| Ürün kıyas verileri | Yıllık üretim, PRODCOM listesi, ara ürün ve transfer edilen CO2, atık gazların miktarı, enerji içeriği ve emisyon faktörü |
Doğrulama: Akredite Doğrulayıcı, MEDAS ve Ek Adam-Gün
FSR’ler Başkanlığa gönderilmeden önce, önemli hatalı bildirim içermediğine dair makul güvence düzeyinde doğrulanmak zorundadır; doğrulanmış FSR güvenilir kabul edilir (Usul ve Esaslar m.14/1, 3). Doğrulamayı, Sera Gazı Emisyon Raporlarının Doğrulanması ve Doğrulayıcı Kuruluşların Akreditasyonu Tebliği (RG 2.12.2017/30258) kapsamında akredite doğrulayıcılar yapar (m.14/2). Doğrulayıcı kuruluşların ISO/IEC 17029 kapsamında TÜRKAK tarafından akredite olması şarttır (ETS Yön. m.33/2-3).
FSR doğrulamasına ilişkin kurallar
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Atama | Doğrulayıcılar MEDAS ile atanır; MEDAS ataması yapılan doğrulayıcı FSR doğrulamasını da yürütür | ETS Yön. m.30/2; Usul ve Esaslar m.14/6 |
| Kamu ihale mevzuatına tabi tesisler | MEDAS dışındadır; sözleşme imzaladıkları doğrulayıcıyla çalışır | ETS Yön. m.30/2; Usul ve Esaslar m.14/7 |
| Saha ziyareti | TR ETS tesislerinde stratejik analiz saha ziyareti zorunludur | Usul ve Esaslar m.14/6 |
| Süre | Emisyon raporu doğrulamasının asgari sürelerine Ek-3’e göre adam-gün eklenir; baş doğrulayıcı için ilave süre toplamı en fazla 45 adam-gün | m.13/11, 14/5 |
| Sözleşme | Doğrulama sözleşmesine ilave adam-gün süreleri ve FSR doğrulamasına ilişkin hükümler eklenir | m.14/9 |
| Bağımsızlık | Tarafsızlık ve bağımsızlığa aykırı durum varsa doğrulayıcı sözleşme imzalayamaz | m.14/8; ETS Yön. m.31 |
| Kayıt saklama | Doğrulayıcı FSR’lere ilişkin belgeleri on yıl saklar | Usul ve Esaslar m.14/12 |
Doğrulayıcı, onaylanmış İMP çerçevesinde çalışır (m.14/4). Değerlendirmemize göre bu, İMP’nin onaylanmadan ya da gerçekte uygulanan ölçüm yöntemlerinden farklı yazılması hâlinde doğrulayıcının olumsuz görüş verme veya raporu düzeltme talebiyle geri gönderme riskinin doğması demektir. Kamu ihale mevzuatına tabi tesislerin doğrulayıcı seçimi ve sözleşme süreçleri için Kamu İhale Hukuku Rehberimize bakılabilir.
Yaptırım ve Finansal Riskler
Kanun, İMP’yi süresinde sunmamayı ayrı bir idari para cezasına bağlamamıştır. Ancak bu, riskin olmadığı anlamına gelmez. İMP, ücretsiz tahsisata esas FSR’nin dayanağıdır; onaylı İMP ve doğrulanmış FSR olmadan alt tesis bazında faaliyet seviyesi ortaya konamaz ve tahsisat hesabının dayanağı oluşmaz (ETS Yön. m.13/5; Usul ve Esaslar m.12, 13/6).
İMP ve FSR’ye bağlı riskler
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| İMP veya doğrulanmış FSR sunulmaması | Ücretsiz tahsisat hesabının dayanağının oluşmaması; değerlendirmemize göre bilgi-belge yükümlülüğü ihlali olarak 213.333 TL ceza riski | ETS Yön. m.13/4-5; 7552 s.K. m.14/6 |
| Yönetmeliğe aykırılığın sürmesi | Bir defaya mahsus ve bir yılı aşmayan düzeltme süresi; düzeltilmezse faaliyetin kısmen veya tamamen durdurulması | 7552 s.K. m.14/10 |
| Doğrulanmış emisyon raporunun süresinde sunulmaması | Kategori ve kapasiteye göre ceza; ETS kapsamındaki tesislere iki kat (2026’da 2.509.800 TL ile 12.549.000 TL arası) | 7552 s.K. m.14/1; ETS Yön. m.35/1-a, b |
| Raporların teslim tarihinden sonra bildirilmesi | Teslim yükümlülüğü telafi yılında yerine getirilir; cezalar ayrıca uygulanır | ETS Yön. m.35/3 |
| Tahsisat açığının kapatılmaması | Teslim edilmeyen her tahsisat için piyasa fiyatının iki katı esas alınarak ceza | 7552 s.K. m.14/4-c |
| Onaylı izleme planı bulunmaması | Kurulu kapasiteye eşdeğer tesis ve kategori belirlenerek ceza uygulanması | ETS Yön. m.35/1-a-6 |
Pilot dönemde Kanun’daki cezalar yüzde 80 indirimle uygulanır (geçici m.1/1). İndirimin kapsamı ve ETS kapsamındaki işletmelere iki kat uygulamanın hesabı İklim Kanunu cezasına karşı dava dilekçesi örneğimizde ayrıntılı olarak tartışılmıştır. Ceza kararlarına karşı tebliğden itibaren 60 gün içinde Başkanlığa karşı idare mahkemesinde dava açılabilir; dava tahsili durdurmaz (7552 s.K. m.16/2; İYUK m.7).
Hukuki Boyut: Isı ve Atık Gaz Bağlantıları, Gizlilik ve İşletme Devri
İMP’nin teknik bir belge olduğu düşünülse de hazırlanması birkaç hukuki düzenlemeyi gerektirir. Birincisi, EK-4 ve EK-5, ölçülebilir ısı, ara ürün, atık gaz veya CO2 alıp verilen her tesisin adını, adresini ve irtibat kişisini; ihraç edilen ısının ETS dışındaki alıcısının NACE kodunu ve ilgili emisyon faktörlerini ister. Değerlendirmemize göre bu verilerin karşı taraftan düzenli ve doğrulanabilir biçimde alınabilmesi için buhar, ısı veya atık gaz tedarik sözleşmelerine veri paylaşımı, ölçüm cihazlarına erişim ve doğrulayıcı incelemesine katılım hükümleri eklenmelidir.
İkincisi, İMP ve FSR üretim miktarları, enerji yoğunluğu ve süreç bilgileri gibi ticari sır niteliğinde veriler içerir. Yönetmelik, Başkanlığa ve doğrulayıcıya verilen bilgi ve belgelerin işletmenin yazılı rızası veya kanuni zorunluluk olmadan üçüncü kişilerle paylaşılamayacağını öngörür (ETS Yön. m.34/7). Danışman ve doğrulayıcı sözleşmelerine gizlilik hükümleri konulması bu güvenceyi tamamlar; ticari sır ve gizlilik sözleşmeleri rehberimiz bu konuda yol gösterir.
Üçüncüsü, tesisin el değiştirmesi hâlinde yeni işletme önceki işletmenin Yönetmelik’ten doğan taahhüt ve yükümlülüklerini başka bir işleme gerek kalmaksızın üstlenmiş sayılır ve değişikliği 30 gün içinde Başkanlığa bildirir (ETS Yön. m.34/5). Bu nedenle ETS kapsamındaki bir tesisin satın alınmasında İMP, FSR, doğrulama raporları, tahsisat açığı ve ceza riskleri hukuki durum tespitinin konusu olmalıdır; birleşme ve devralma süreçleri rehberimiz tamamlayıcıdır. Sorumlu personelin atanması (EK-4, 1-e) da iş tanımlarında ve yetki belgelerinde açıkça gösterilmelidir.
Ne Yapmalı? Kontrol Listesi
Pilot dönem tesisleri için kontrol listesi:
- 1. Tesisinizin kategori B veya C olup olmadığını ve ana faaliyetinizin beş pilot sektörden birine girip girmediğini belgeleyin.
- 2. Onaylı emisyon izleme planınızı güncel hâliyle temin edin; İMP’deki toplam emisyon bununla birebir örtüşmelidir.
- 3. Alt tesislerinizi Ek-1 listesi ve m.10/4’teki öncelik sırasına göre belirleyin; her türden yalnızca bir alt tesis kurun.
- 4. EK-4 başlıklarını kontrol listesi olarak kullanın; her formül için gerçek verili örnek hesap ekleyin.
- 5. İMP’yi 27 Ocak 2027’den önce, eksiklik bildirimi gelirse 30 günlük düzeltme süresini de karşılayacak bir takvimle yükleyin.
- 6. Santral iseniz 2023-2025 yıllarına ait yakıt, sayaç, kalorifik değer ve laboratuvar kayıtlarını şimdiden toplayın; eksikler için ikame veri yöntemini İMP’de tanımlayın.
- 7. Doğrulayıcı sözleşmenize FSR doğrulaması, ilave adam-gün ve geçmiş yıl doğrulaması hükümlerini ekletin; bağımsızlık beyanını alın.
- 8. Isı, buhar ve atık gaz alıp verdiğiniz tesislerle veri paylaşımı ve ölçüm erişimi hükümleri içeren yazılı sözleşmeler yapın.
- 9. Ölçüm cihazlarınızın kalibrasyon kayıtlarını ve akredite laboratuvar analizlerini dosyalayın.
- 10. Varsayımsal kıyas hesabıyla 2027 tahsisat açığınızı tahmin edin ve Kasım 2028 teslimi için finansman planı yapın.
Elektrik üretim tesislerinin lisans yükümlülükleri için elektrik üretim lisansı rehberimize, AB’ye ihracat yapan çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre üreticilerinin ayrıca Sınırda Karbon Düzenlemesi (CBAM/SKDM) yükümlülüklerine bakması gerekir; SKDM’deki gömülü emisyon verileri ile İMP’deki alt tesis verilerinin tutarlı olması iki rejimde de işinizi kolaylaştırır. Tahsisat piyasasının işleyişi için ETS Piyasası Yönetmeliği haberimize, ETS’de karbon kredisi kullanımı için karbon kredisi rehberimize bakılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
İzleme Metodolojisi Planı (İMP) nedir?
Tesisin alt tesislerini, alt tesis sınırlarını ve ücretsiz tahsisata esas faaliyet seviyeleri ile emisyonların nasıl izleneceğini gösteren ve faaliyet seviyesi raporunun dayanağı olan belgedir (ETS Yön. m.4/1-ü; Usul ve Esaslar m.4/1-e).
İMP’nin son teslim tarihi nedir?
Pilot dönemdeki tesisler için 27 Ocak 2027’dir. Yönetmelik iki ay öngörmüş, Başkanlık 13 Ekim 2026 tarihli ve 18814 sayılı Olur ile süreyi bu tarihe uzatmıştır (ETS Yön. geçici m.3/1).
Hangi tesisler İMP hazırlamak zorunda?
Elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre sektörlerindeki kategori B (50.000-500.000 ton CO2e) ve kategori C (500.000 ton üzeri) tesisler (KPK/2026/1; Usul ve Esaslar m.4, 13).
İzleme planım var, ayrıca İMP gerekir mi?
Evet. İzleme planı toplam emisyonu, İMP ise alt tesisleri ve ücretsiz tahsisata esas faaliyet seviyelerini düzenler. İMP’deki toplam emisyon onaylı izleme planındaki emisyonla örtüşmelidir (Usul ve Esaslar m.10/2).
Başkanlık İMP’de eksiklik bulursa ne olur?
Eksiklikler tesise bildirilir ve tesis bildirimi takip eden 30 gün içinde düzeltilmiş İMP’yi yeniden sunar (Usul ve Esaslar m.13/5).
İMP’de değişiklik olursa ne yapılır?
İMP güncellenir ve değişikliğin gerçekleştiği tarihten itibaren en geç 30 gün içinde elektronik ortamda Başkanlığa bildirilir (ETS Yön. m.13/4).
Faaliyet seviyesi raporu (FSR) ne zaman verilir?
2026 yılı FSR’si 30 Nisan 2027’ye, 2027 yılı FSR’si 30 Nisan 2028’e kadar doğrulanmış olarak verilir. Elektrik alt tesisi olanların 2023-2025 FSR’leri 30 Haziran 2027’ye kadar verilir (Usul ve Esaslar m.13/9-10).
Santraller neden geçmiş yıllar için FSR hazırlıyor?
Elektrik alt tesisinin kıyas değeri her santral için kendi son beş yılının (2023-2027) ağırlıklı ortalama emisyon yoğunluğuna göre belirlendiği için (Usul ve Esaslar m.11/3).
Yüzde 100 ücretsiz tahsisat emisyonumun tamamını karşılar mı?
Hayır, her zaman değil. Tahsisat kıyas değeri ile faaliyet seviyesinin çarpımıdır; kıyas değeri sektör ortalaması olduğu için ortalamanın üzerinde emisyon yoğunluğu olan tesis açık verir (ETS Yön. m.13/7; Usul ve Esaslar m.11-12).
FSR’yi kim doğrular?
Doğrulama ve Akreditasyon Tebliği kapsamında akredite doğrulayıcı kuruluşlar; atama MEDAS ile yapılır, kamu ihale mevzuatına tabi tesisler kendi sözleşme yaptıkları doğrulayıcıyla çalışır (Usul ve Esaslar m.14; ETS Yön. m.30).
İMP sunmamanın cezası var mı?
Kanun’da İMP için ayrı bir ceza yoktur; ancak ücretsiz tahsisatın dayanağı oluşmaz. Değerlendirmemize göre bilgi-belge yükümlülüğü ihlali olarak 213.333 TL ceza ile düzeltme süresi ve faaliyet durdurma riski doğabilir (7552 s.K. m.14/6, 14/10).
Tesisi satın alırsam ETS yükümlülükleri bana geçer mi?
Evet. Yeni işletme önceki işletmenin Yönetmelik’ten doğan taahhüt ve yükümlülüklerini üstlenmiş sayılır ve değişikliği 30 gün içinde Başkanlığa bildirir (ETS Yön. m.34/5).
Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar
Hukukçular Evi Ankara; pilot döneme dâhil elektrik, çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre tesisleri ile birinci uygulama dönemine hazırlanan sanayi tesisleri için ETS kapsam ve kategori değerlendirmesi, İMP ve FSR süreçlerinin mevzuata uygunluk kontrolü, Başkanlığın eksiklik bildirimlerine verilecek cevaplar, doğrulayıcı ve danışman sözleşmeleri, ısı ve atık gaz tedarik sözleşmelerine veri paylaşımı hükümleri, ETS kapsamındaki tesis devirlerinde hukuki durum tespiti ile İklim Kanunu kapsamındaki idari para cezalarına karşı dava süreçlerinde hukuki destek sağlar. Enerji uyuşmazlıkları için enerji hukuku uyuşmazlıkları, idari dava süreçleri için İdare Hukuku Rehberi ve görevli yargı yolu rehberimize bakılabilir. Gündemdeki gelişmeleri Hukuk Gündemi Son Durum sayfamızdan izleyebilirsiniz. Dosyanızı değerlendirmek için 0554 648 37 15 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.
27 Ocak 2027’den önce İMP’nizi birlikte gözden geçirelim
Alt tesis yapısı, süreler, doğrulayıcı sözleşmesi ve yaptırım riskleri için: 0554 648 37 15.
📚 İlgili Rehberler
- 🗂️ Enerji Hukuku Rehberi (Tüm Rehberler)EPDK, lisanslar, iklim ve karbon piyasası, enerji yatırımları ve uyuşmazlıklara ilişkin rehberlerin tamamı
- Doğrulayıcı Kuruluş ve Sera Gazı Raporu Doğrulaması 2026
- Ücretsiz Tahsisat Başvurusu Rehberi 2026
- Tahsisat Teslim Yükümlülüğü ve Teslim Etmeme Cezası 2026
- Sera Gazı Emisyon İzni Rehberi 2026: Başvuru, Süreler ve Ceza
- Şirketim ETS’ye Giriyor mu? İklim Kanunu Uyum Rehberi 2026
- İklim Kanunu Cezasına Karşı Dava Dilekçesi Örneği
- Karbon Kredisi Projeleri İçin İklim Kanunu Rehberi 2026
- Klima ve Servis Firmalarına F-Gaz ve Ozon Cezaları 2026
- ETS Piyasası Yönetmeliği Yayımlandı (Son Dakika)
- Sınırda Karbon Düzenlemesi (CBAM/SKDM) Uyum Rehberi
- Elektrik Üretim Lisansı ve YEKDEM
- Birleşme ve Devralma Süreçleri ve Hukuki Durum Tespiti
- Ticari Sır, Know-How ve Gizlilik Sözleşmeleri
- Kamu İhale Hukuku Rehberi
Bu içerik Enerji Hukuku alanındadır.
Enerji Hukuku Rehberi · Bu alandaki tüm rehberler · Tüm hukuk dalları
Mevzuat ve kaynaklar: 7552 sayılı İklim Kanunu (RG 9.7.2025/32951) m.14/1, 4-c, 6, 9, 10; m.16/2; geçici m.1/1; Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği (RG 27.8.2026/33353) m.4/1-u, ü; m.13; m.28-35; m.40; geçici m.3, 6; EK-4 (İzleme Metodolojisi Planının Asgari İçeriği) ve EK-5 (Faaliyet Seviyelerine İlişkin Veri Toplama Parametreleri); TR ETS Pilot Uygulama Dönemine İlişkin Usul ve Esaslar (Olur 18626) m.4, 6, 7, 10-15, 18 ve Ek-1; İklim Değişikliği Başkanlığının KPK/2026/1 kararlarına ilişkin duyurusu ve İMP sunma süresinin 27.1.2027’ye uzatılmasına ilişkin duyurusu (Olur 18814, 13.10.2026); Sera Gazı Emisyon Raporlarının Doğrulanması ve Doğrulayıcı Kuruluşların Akreditasyonu Tebliği (RG 2.12.2017/30258); 2577 sayılı İYUK m.7. Bu yazıdaki sayısal örnekler varsayımsaldır; gerçek kıyas değerleri Ulusal Tahsisat Planında ilan edilecektir. Yazı 9 Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuatı yansıtır ve genel bilgilendirme amaçlıdır.
