Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (TR ETS) kapsamındaki her işletme, tesisinin doğrulanmış yıllık sera gazı emisyonu kadar tahsisatı her yıl İşlem Kayıt Sistemi üzerinden teslim etmek zorundadır (7552 s.K. m.9/5). ETS Yönetmeliği’ne göre teslim, yükümlülük yılının Kasım ayının son iş gününe kadar yapılır. Süresinde teslim edilmeyen her tahsisat için, emisyon raporunun ait olduğu yılın son üç ayındaki birincil ve ikincil piyasa ağırlıklı ortalama fiyatlarından yüksek olanın iki katı idari para cezası verilir; ceza ödense de eksik tahsisat silinmez, ertesi yılın teslim yükümlülüğüne eklenir. Üç yıl üst üste her yıl en az yüzde 80 oranında teslim yapmayan işletmenin sera gazı emisyon izni iptal edilir. Pilot dönemde 2026 sistem yılı için teslim yükümlülüğü yoktur; 2027 emisyonlarının karşılığı 30 Kasım 2028’e kadar teslim edilecektir. Bu yazı teslim takvimini, tahsisatın nereden temin edileceğini, cezanın nasıl hesaplandığını, telafi yılı, ek rezerv, esneklik mekanizmaları, mücbir sebep, konkordato ve haciz kurallarını ve cezaya karşı hukuki yolları kanun ve yönetmelik maddeleriyle anlatıyor. ETS’nin genel çerçevesi için İklim Kanunu ve TR ETS uyum rehberimize bakabilirsiniz.
Kısa cevap: Teslim yükümlülüğü, doğrulanmış emisyon raporundaki miktar kadar tahsisatın tesis bazında yükümlülük yılının Kasım ayının son iş gününe kadar teslim edilmesidir (7552 s.K. m.9/5; ETS Yön. m.16/1). Teslim edilmeyen her tahsisat için ilgili yılın son üç ayındaki birincil ve ikincil piyasa ağırlıklı ortalama fiyatlarından yüksek olanın iki katı ceza uygulanır (m.14/4-c) ve eksik miktar telafi yılında ayrıca teslim edilir (ETS Yön. m.16/2). Üç yıl üst üste her yıl yüzde 80’in altında kalan teslim izin iptaline yol açar (m.14/4-ç). Belirli şartları taşıyan tesisler, cezaya düşmemek için Karbon Piyasası Kurulu kararıyla açılan ek rezervden tahsisat alabilir (ETS Yön. m.16/5). Pilot dönemde 2026 için teslim yükümlülüğü yoktur; 2027 emisyonları için son gün 30 Kasım 2028’dir (Pilot Usul ve Esaslar m.6).
Tahsisat açığınızı ve ceza riskinizi hesaplayalım
Teslim takvimi, ek rezerv şartları ve cezaya karşı hukuki yollar için Hukukçular Evi: 0554 648 37 15.
Tahsisat Teslim Yükümlülüğü Nedir?
Tahsisat, misli nitelikte, devredilebilen, kayden ihraç edilen ve belirli bir süre boyunca verilen bir ton karbondioksit eşdeğeri sera gazı emisyon hakkıdır (ETS Yön. m.4/1-ll). İklim Kanunu, ETS kapsamına dâhil olan işletmelerin doğrulanmış yıllık sera gazı emisyon değerine karşılık gelecek şekilde her yıl tahsisat teslim etmesini zorunlu tutar (7552 s.K. m.9/5). Kısacası işletme, bir yıl içinde saldığı her ton CO2 eşdeğeri için bir tahsisatı devlete geri verir; teslim edilen tahsisatlar İşlem Kayıt Sisteminde itfa edilir ve tekrar kullanılamaz (ETS Yön. m.22/1).
Yönetmelik üç kavramı birbirinden ayırır. Sistem yılı, emisyon raporuna esas olan takvim yılıdır (m.4/1-kk). Yükümlülük yılı, doğrulanmış emisyon raporundaki değere eşdeğer tahsisatın teslim edilmesi gereken yıldır (m.4/1-öö). Telafi yılı ise teslim yükümlülüğünün yerine getirilmediği yılı izleyen yıl veya raporlarda hata tespit edilen sistem yılından sonraki yıldır (m.4/1-mm). Örneğin 2028 sistem yılının emisyonları için yükümlülük yılı 2029, eksik kalırsa telafi yılı 2030 olur.
Teslim yükümlülüğü işletmeye değil, tesise bağlı olarak izlenir. İşlem Kayıt Sisteminde hesaplar her tesis için işletme adına açılır ve işletme sorumlu olduğu her tesis adına ayrı işlem yapar (ETS Yön. m.22/3). Bu nedenle bir tesisin fazlası diğer tesisin açığını otomatik olarak kapatmaz; değerlendirmemize göre grup içi tesisler arasında tahsisat aktarımının işlem kayıt sistemi kurallarına göre ayrıca yapılması gerekir. Teslim yükümlülüğünün ön şartı olan izin süreci için sera gazı emisyon izni rehberimize bakılabilir.
Teslim Takvimi: Rapordan Teslime Bir Yıl
Teslim, emisyonların gerçekleştiği yılın değil, onu izleyen yılın sonunda yapılır. Arada raporlama, Ulusal Tahsisat Planının yayımı ve ücretsiz tahsisat başvurusu gibi aşamalar vardır; bu aşamalardan birinde gecikme, teslim gününe hazırlıksız girilmesine yol açar.
Bir sistem yılının yükümlülük takvimi
| Aşama | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Doğrulanmış emisyon raporu ve doğrulanmış faaliyet seviyesi raporunun sunulması | İzleyen yılın 30 Nisan tarihine kadar; Başkanlık bir aya kadar uzatabilir | ETS Yön. m.29/1, 13/5 |
| Ulusal Tahsisat Planının Resmî Gazete’de yayımı | Raporların son teslim tarihinden itibaren 60 gün içinde | m.11/2; 7552 s.K. m.9/7 |
| Birincil piyasa ihale takviminin ilanı | Plan yayımından itibaren 15 iş günü içinde | m.17/2 |
| Ücretsiz tahsisat başvurusu | Plan yayımından itibaren 30 gün içinde, tesis bazında | m.14/2 |
| Başvurunun incelenmesi ve düzeltme | Başkanlık 15 iş günü içinde inceler; işletme düzeltmeyi 10 iş günü içinde yapar | m.14/4 |
| Tahsisat teslimi | Yükümlülük yılının Kasım ayının son iş gününe kadar | m.16/1 |
| Ek rezervle teslim | Aralık ayının son iş gününe kadar; başvuru teslim sırasında yapılır | m.16/7-8 |
Ücretsiz tahsisat başvurusunu geç yapan işletme başvuru bedelini yüzde 50, raporu süresinden sonra bildiren işletme ise yüzde 100 artırımlı öder (ETS Yön. m.14/7). Raporun zamanında sunulmaması ayrıca hesabın kilitlenmesine yol açar: işletme, İşlem Kayıt Sistemindeki tahsisatlarıyla teslim dışında hiçbir işlem yapamaz; rapor sunulunca engel kalkar ancak idari para cezası yine uygulanır (7552 s.K. m.14/4-a).
Pilot Dönemde Teslim: 2026 ve 2027
Pilot uygulama dönemi 2026 ve 2027 sistem yıllarının emisyonlarını kapsar ve elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre sektörlerindeki kategori B ve C tesislere uygulanır (Pilot Usul ve Esaslar m.2, 5). Pilot dönemin teslim kuralları birinci uygulama döneminden farklıdır.
Pilot dönemde teslim kuralları
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| 2026 sistem yılı | Yalnızca raporlama yükümlülüğü; gönüllü tamamlayıcı tahsisat fiyatı mekanizması dışında teslim yükümlülüğü doğmaz | Pilot Usul ve Esaslar m.6/1 |
| 2027 sistem yılı | Doğrulanmış emisyon kadar tahsisat 2028 Kasım ayının son iş gününe (30 Kasım 2028) kadar teslim edilir | m.6/2 |
| Ücretsiz tahsisat oranı | 2027 için kıyas değer yöntemiyle yüzde 100; sektörel faaliyet katsayısı 1 | m.7/1, 12/5-6 |
| Pilot tahsisatlarının kullanımı | Yalnızca pilot dönemdeki yükümlülükler için kullanılır | m.8 |
| Pilot dönemde eksik kalan teslim | Birinci uygulama döneminin ilk yılı yükümlülüğüne eklenir | m.8; 7552 s.K. m.9/5 |
| Bankalama ve ödünç alma | Pilot dönemde kullanılmaz | m.17 |
| Karbon kredisiyle denkleştirme | Yalnızca Karbon Piyasası Kurulu karar verirse, belirlenen oran içinde | m.16 |
| İdari para cezaları | Pilot dönemde yüzde 80 indirimli uygulanır | 7552 s.K. geçici m.1/1 |
2026 emisyonları için EPDK’nın ETS Piyasası Yönetmeliği, doğrulanan emisyona eşdeğer tahsisat talep edilmesi hâlinde tamamlayıcı tahsisat fiyatı mekanizmasının uygulanabileceğini, ancak bu yolla alınan tahsisatların doğrudan itfa hesabına aktarılacağını ve yükümlülüğün yerine getirilmesinde dikkate alınmayacağını öngörür (ETS Piyasası Yön. geçici m.2). Yani 2026 için yapılacak alım tamamen gönüllüdür. Piyasa kuralları için ETS Piyasası Yönetmeliği haberimize bakılabilir.
Teslim Edilecek Tahsisat Nereden Temin Edilir?
Tahsisatın kaynakları
| Kaynak | Nasıl işler | Dayanak |
|---|---|---|
| Ücretsiz tahsisat | Alt tesis bazında kıyas değeri, ücretsiz tahsisat oranı, sektörel faaliyet katsayısı ve doğrulanmış faaliyet seviyesi çarpılarak hesaplanır; başvuru üzerine tesis hesabına aktarılır | ETS Yön. m.13/7, 14/1 |
| Birincil piyasa (ihale) | Başkanlığın ihale takvimine göre EPİAŞ tarafından satılır | m.17 |
| İkincil piyasa (spot) | Sürekli ticaret yöntemiyle alım satım | m.18 |
| Ek rezerv | Yalnızca teslim için, şartları taşıyan tesislere, Kurul kararıyla | m.16/5-8 |
| Tamamlayıcı tahsisat fiyatı mekanizması | İşletme talebiyle, Başkanlığın belirlediği ihalelerde | m.20 |
| Karbon kredisi (denkleştirme) | Türkiye’deki projelerden elde edilen krediler, Kurulun belirlediği oranı aşmamak üzere | m.25; 7552 s.K. m.11/1 |
Tahsisatlar, ihraç edildikleri tarihten itibaren ilgili uygulama dönemi sonuna kadar geçerlidir; geçerliliğini kaybeden tahsisatlar sistem üzerinden ilga edilir (ETS Yön. m.15/1-2). İşletmeler isterse ücretsiz tahsisat haklarından gönüllü olarak vazgeçebilir (m.15/3). Elektrik üreticileri bakımından tahsisat alımı EPİAŞ’ın işlettiği piyasada gerçekleştiğinden, EPİAŞ ve elektrik toptan piyasası yazımız teminat ve uzlaştırma süreçlerini anlamak için yararlıdır.
Ücretsiz Tahsisat Neden Yetmeyebilir?
Ücretsiz tahsisat oranının yüzde 100 olması, tesisin bütün emisyonunun bedava karşılanacağı anlamına gelmez. Ücretsiz tahsisat, tesisin gerçek emisyonuna göre değil, alt tesis bazında ilan edilen kıyas değeri ile doğrulanmış faaliyet seviyesinin çarpımına göre hesaplanır (ETS Yön. m.13/7). Pilot dönemde elektrik dışındaki ürün, yakıt ve ısı kıyas alt tesisleri için kıyas değeri, ilgili sistem yılının emisyon yoğunluklarının ağırlıklı genel ortalamasıdır (Pilot Usul ve Esaslar m.12/3).
Değerlendirmemize göre bunun pratik sonucu şudur: sektör ortalamasından daha yoğun emisyonla üretim yapan bir tesis, oran yüzde 100 olsa bile emisyonunun bir kısmını karşılayacak kadar ücretsiz tahsisat alamaz ve tahsisat açığı verir; ortalamadan verimli çalışan tesis ise fazla tahsisatla dönemi kapatır. Elektrik alt tesislerinde toplam açık ile toplam fazlayı dengelemek için sektörel düzeltme faktörü uygulanır (m.12/2); üretim süreci, tesis içi ısıtma ve bölgesel ısıtma alt tesislerine atfedilen emisyonların ise tamamı ücretsiz verilir (m.12/4). Birinci uygulama döneminde ücretsiz tahsisat oranları Kurul kararıyla belirleneceğinden (ETS Yön. m.13/8) açığın büyümesi beklenmelidir. Alt tesis verilerinin doğru kurulması İzleme Metodolojisi Planı rehberimizde ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
Pilot dönem fazlası: Pilot dönemde piyasaya sunulan tahsisatlar yalnızca pilot yükümlülükler için kullanılabildiğinden ve bankalama yapılamadığından (Pilot Usul ve Esaslar m.8, 17), değerlendirmemize göre 2027 için fazla tahsisatı olan işletmenin bu fazlayı 2028’e taşıyamayacağını hesaba katarak satış zamanlamasını planlaması gerekir.
Teslim Etmemenin Cezası Nasıl Hesaplanır?
ETS’ye ilişkin süresi içinde yükümlü olunan miktarda tahsisat teslim etmeyenlere, teslim edilmeyen her bir tahsisat için, doğrulanmış sera gazı emisyon raporunun ait olduğu yılın son üç ayına ait birincil piyasa ağırlıklı ortalama tahsisat fiyatı ile son üç ayına ait ikincil piyasa ağırlıklı ortalama tahsisat fiyatının yüksek olanının iki katı karşılığı idari para cezası uygulanır (7552 s.K. m.14/4-c).
Cezanın unsurları
| Unsur | Açıklama | Dayanak |
|---|---|---|
| Matrah | Süresinde teslim edilmeyen tahsisat sayısı | 7552 s.K. m.14/4-c |
| Referans dönem | Teslim yılının değil, emisyon raporunun ait olduğu yılın son üç ayı (Ekim, Kasım, Aralık) | m.14/4-c |
| Referans fiyat | Birincil ve ikincil piyasa ağırlıklı ortalama fiyatlarından yüksek olanı | m.14/4-c |
| Çarpan | İki kat | m.14/4-c |
| Yeniden değerleme | Tutar sabit olmayıp fiyata bağlı olduğundan 2026/1 sayılı Tebliğ’in listesinde yer almaz | Tebliğ (2026/1) eki |
| Üst sınır | Her bir fiil için 50.000.000 TL; 2026 için 62.745.000 TL | m.14/11; Tebliğ (2026/1) |
| Tekerrür | Tebliğden itibaren üç yıl içinde birinci tekrarda bir kat, sonrakilerde iki kat artırım | m.14/9 |
| Pilot dönem | Yüzde 80 indirim | geçici m.1/1 |
Referans dönemin rapor yılına bağlanması önemli bir ayrıntıdır. 2028 emisyonlarının teslimi Kasım 2029’da yapılır, ancak ceza 2028 yılının son üç ayındaki fiyatlarla hesaplanır. Fiyatlar bu arada yükselirse, değerlendirmemize göre cezayı göze alıp tahsisat almamak hiçbir zaman avantajlı değildir; çünkü cezanın ödenmesi eksik tahsisatı ortadan kaldırmaz.
Varsayımsal örnek: Bir tesisin 2028 doğrulanmış emisyonu 800.000 ton CO2e, aldığı ücretsiz tahsisat 700.000 olsun. İşletme 30 Kasım 2029’a kadar piyasadan 60.000 tahsisat daha alarak toplam 760.000 tahsisat teslim etmiş, 40.000 tahsisat eksik kalmıştır. 2028’in son üç ayında birincil piyasa ağırlıklı ortalama fiyatının 400 TL, spot piyasa ağırlıklı ortalamasının 420 TL olduğunu varsayalım. Ceza 40.000 × 420 × 2 = 33.600.000 TL olur (m.14/4-c). Bu tutar 2026 değeriyle 62.745.000 TL olan üst sınırın altındadır. Ceza ödense bile 40.000 tahsisat 2030 teslimine eklenir (ETS Yön. m.16/2). Teslim oranı yüzde 95 olduğundan yüzde 80 eşiği aşılmıştır ve izin iptali sayacı işlemez. Fiyatlar varsayımsaldır; TR ETS piyasasında henüz fiyat oluşmamıştır.
Eksik Tahsisat Silinmez: Telafi Yılı
Kanun, teslim yükümlülüğünü yerine getirmeyen işletmenin bir sonraki takvim yılına ilişkin tahsisatlarını teslim ederken, cezaya esas emisyon miktarına eşit tahsisatı da teslim etmekle yükümlü olduğunu açıkça düzenler (7552 s.K. m.9/5). Yönetmelik bunu telafi yılı kavramıyla uygular: yükümlülük yılında teslim edilmeyen miktar telafi yılında teslim edilecek miktar sayılır ve tesisin bir sonraki yükümlülük yılı teslimine eklenir (ETS Yön. m.16/2).
Telafi yılına aktarılan yükümlülükler
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Süresinde teslim edilmeyen tahsisat | Ceza + eksik miktar ertesi yıl teslimine eklenir | 7552 s.K. m.9/5; ETS Yön. m.16/2 |
| Doğrulanmış emisyon raporunda sonradan hata tespiti | Fark telafi yılında teslim edilir | ETS Yön. m.16/4 |
| Ücretsiz tahsisata etki eden raporlama hatası | Fark telafi yılında mahsup edilir | m.14/5 |
| Raporların teslim tarihinden sonra bildirim yapan ETS işletmesi | Teslim telafi yılında yapılır; Kanun’daki yaptırımlar ayrıca uygulanır | m.35/3 |
| Pilot dönemde eksik kalan teslim | Birinci uygulama döneminin ilk yılına eklenir | Pilot Usul ve Esaslar m.8 |
Bu düzen nedeniyle teslim edilmeyen her tahsisatın gerçek maliyeti, cezanın iki katlık fiyatına ertesi yıl piyasadan alınacak tahsisatın fiyatı eklenerek hesaplanmalıdır; değerlendirmemize göre bu toplam yaklaşık üç kat piyasa fiyatına denk düşer.
Üç Yıl Üst Üste Yüzde 80 Kuralı ve İzin İptali
ETS kapsamındaki tahsisatlarını teslim etme yükümlülüğünün her yıl için en az yüzde 80’ini süresi içinde üç yıl üst üste yerine getirmeyen işletmenin sera gazı emisyon izni iptal edilir ve 3 aydan 6 aya kadar yeni izin verilmez (7552 s.K. m.14/4-ç; ETS Yön. m.10/1-c). İptalden sonra faaliyete devam edilmesi izinsiz faaliyet sayılır ve doğrulanmış raporu olan işletmeye son beş yılın en yüksek emisyonu üzerinden ton başına ceza uygulanır; bu tutar 2026 için 6,2745 TL’dir (m.14/4-b).
Kanun metninde yüzde 80 eşiğinin teslim yükümlülüğünün “her yıl için” ve “süresi içinde” sağlanmasından söz edildiği için, değerlendirmemize göre telafi yılında yapılan geç teslim, ilgili yılın süresinde yapılmış teslim sayılmaz. Eşik tesis bazında mı yoksa işletmenin bütün tesisleri bakımından mı hesaplanacağı Yönetmelik’te açıkça düzenlenmemiştir; iznin her tesis için ayrı verildiği dikkate alındığında tesis bazında değerlendirme daha isabetlidir. İptal kararına karşı dava yolu için emisyon izni rehberimizdeki açıklamalara bakılabilir.
Ek Rezerv: Cezadan Önce Son Çare
Ek rezerv, ETS kapsamındaki yükümlülüklerin yerine getirilmesi için özel koşulları sağlayan işletmelere birincil piyasada sunulan tahsisat miktarıdır (ETS Yön. m.4/1-n). Yalnızca teslim yükümlülüğünü yerine getirmek amacıyla, talep eden tesislerin tahsisat açıklarının toplamıyla sınırlı olarak ve Karbon Piyasası Kurulu kararıyla kullanılır; toplam kullanım Ulusal Tahsisat Planındaki ETS üst sınırının yüzde 10’unu geçemez (m.16/5).
Ek rezerv şartları ve süreleri (ETS Yön. m.16/5-8)
| Konu | Kural |
|---|---|
| Genel şart | Alt tesislere bağlı emisyon yoğunluklarında artış olmaması |
| Ücretsiz tahsisatı emisyonun yüzde 70’inden fazla olan tesis | Aldığı ücretsiz tahsisat kadar tahsisatı ilgili tesis için teslim etmiş olması |
| Ücretsiz tahsisatı emisyonun yüzde 70’inden az olan tesis | Teslim tarihi itibarıyla yükümlülüğünün en az yüzde 70’ini yerine getirmiş olması ve hesabında tahsisat bulunmaması |
| Asgari fiyat | Kasım ayının son iş günü itibarıyla son üç ayın birincil piyasa ve spot piyasa ağırlıklı ortalamalarından yüksek olanın yüzde 50 fazlası |
| Azami fiyat | Başkanlık ve EPDK tarafından koordineli olarak belirlenir |
| Başvuru | Tahsisat teslim yükümlülüğü yerine getirilirken yapılır |
| Teslim süresi | Aralık ayının son iş gününe kadar |
Yukarıdaki varsayımsal örnekte tesisin ücretsiz tahsisatı emisyonunun yüzde 87,5’i olduğundan birinci şart uygulanır ve tesis ücretsiz tahsisatı kadar teslim yapmıştır. Spot ortalamanın ek rezerv hesabında da 420 TL olduğu varsayılırsa asgari fiyat 630 TL, 40.000 tahsisatın maliyeti 25.200.000 TL olur. Bu tutar 33.600.000 TL’lik cezadan düşüktür ve ertesi yıla devreden yükümlülük de oluşmaz. Ek rezerv ve tamamlayıcı tahsisat fiyatı mekanizmasına Kurul’un asgari ve azami fiyat aralıkları uygulanmaz (ETS Yön. m.21/2).
Esneklik Mekanizmaları ve Karbon Kredisi
Teslimde kullanılabilecek esneklikler
| Mekanizma | İçerik | Pilot dönemde | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Bankalama | Tahsisatın uygulama döneminin sonraki yıllarında kullanılması | Kullanılmaz | ETS Yön. m.19/3; Pilot Usul ve Esaslar m.17 |
| Ödünç alma | Uygulama dönemi içindeki sonraki yıllara ait tahsisatın mevcut teslim yılında kullanılması | Kullanılmaz | ETS Yön. m.19/3; Pilot Usul ve Esaslar m.17 |
| Denkleştirme | Türkiye’deki projelerden karbon kredisiyle teslim | Kurul kararı olursa | ETS Yön. m.25; Pilot Usul ve Esaslar m.16 |
| Tamamlayıcı tahsisat fiyatı | İşletme talebiyle ek ihalede tahsisat alımı | 2026 için gönüllü, yükümlülüğe sayılmaz | ETS Yön. m.20; ETS Piyasası Yön. geçici m.2 |
| Piyasa istikrar rezervi | Fiyat istikrarı için birincil piyasada kullanılan tahsisat | Başkanlık usul ve esaslarına bağlı | ETS Yön. m.19/1-2 |
Karbon kredisiyle denkleştirmede özel bir risk vardır: denkleştirme projelerine ilişkin bilgi, belge ve verilerin hatalı veya hileli olduğu tespit edilirse, söz konusu denkleştirme miktarı teslim yükümlülüğü için kullanılamaz ve teslim yükümlülüğü yerine getirilmemiş kabul edilir; bu durumda proje sahibine m.14/4-c’deki yaptırım uygulanır (7552 s.K. m.11/3). Değerlendirmemize göre ETS işletmesi ile kredi satıcısı arasındaki sözleşmelerde bu riskin tazmin ve yerine koyma hükümleriyle karşılanması gerekir. Konunun ayrıntısı karbon kredisi projeleri rehberimizde yer alır.
Rapor Gecikmesi, Hata, Mücbir Sebep ve Kapsam Dışına Çıkma
Özel durumlarda teslim
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Doğrulanmış emisyon raporunun geç sunulması | Hesap kilitlenir, yalnızca teslim yapılabilir; rapor sunulunca engel kalkar, ceza ayrıca uygulanır | 7552 s.K. m.14/4-a; ETS Piyasası Yön. m.4/8 |
| Mücbir sebep | Başkanlık teslim yükümlülüğünü erteleyebilir; ertelenen tahsisatlar satış ve devir hakları saklı kalmak kaydıyla ayrıca devredilemez | ETS Yön. m.38/1 |
| Mücbir sebep ve olağanüstü hâl | Başkanlık süreleri uzatabilir ve özel düzenleme yapabilir | m.38/2 |
| Kategori değişikliğiyle ETS dışına çıkma | Tesis o sistem yılında ETS’de kalır; açığını kapatmak için yalnızca alış, fazlası için yalnızca satış yönlü işlem yapabilir | m.5/4, 21/5-6 |
| ETS dışına çıkan tesise yaptırım | İlgili sistem yılı için değişiklik öncesi kategori esas alınır | m.35/2 |
Mücbir sebep ertelemesi kendiliğinden işlemez; Başkanlığın bu konuda karar vermesi gerekir (ETS Yön. m.38/1). Değerlendirmemize göre deprem, sel, yangın veya uzun süreli zorunlu üretim durması gibi bir olayla karşılaşan işletme, teslim tarihinden önce belgeleriyle birlikte erteleme başvurusu yapmalı; aksi hâlde sonradan ileri sürülen mücbir sebep cezaya karşı savunmada daha zayıf kalır.
Konkordato, Tasfiye, Haciz ve İşletme Devri
Teslim yükümlülüğünü yerine getirme zamanından önce tesisin faaliyetine son vermesi, işletmenin tasfiyesi veya konkordato kararı alınmış olması teslim yükümlülüğünün yerine getirilmesine engel değildir (7552 s.K. m.9/10; ETS Yön. m.16/3). Tahsisatlar teminat sözleşmelerine konu edilemez; teslim yükümlülüğüne konu ücretsiz tahsisatlar, ilk aktarıldığı hesaptan transfer edilmedikçe haczedilemez (m.9/9). Mali uzlaştırmaya konu teminatlar ve temerrüt garanti hesabındaki varlıklar ise amaçları dışında kullanılamaz, haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına girmez ve üzerlerine ihtiyati tedbir konulamaz (m.9/11).
İşletmenin herhangi bir sebeple değişmesi hâlinde yeni işletme, önceki işletmenin Yönetmelik’ten doğan taahhüt ve yükümlülüklerini başka bir işleme gerek kalmaksızın üstlenmiş sayılır ve değişikliği 30 gün içinde bildirir (ETS Yön. m.34/5). Değerlendirmemize göre bu hüküm, telafi yılına devreden teslim borcunun da alıcıya geçeceği anlamına gelir; satın alma işlemlerinde tahsisat açığı, telafi yılı yükümlülükleri ve kesinleşmemiş cezalar hukuki durum tespitinin konusu yapılmalıdır. Konkordato projesinde teslim maliyetinin hesaba katılması için Konkordato Hukuku Rehberimize bakılabilir.
Teslim Cezasına Karşı Hukuki Yollar
İklim Kanunu kapsamındaki idari yaptırım kararlarına karşı idari yargıda Başkanlığa karşı dava açılabilir; dava açılması cezanın tahsilini durdurmaz (7552 s.K. m.16/2). Dava açma süresi tebliğden itibaren 60 gündür (İYUK m.7). Değerlendirmemize göre kararı veren Başkanlığın merkezi Ankara’da olduğundan yetkili mahkeme Ankara idare mahkemeleridir (İYUK m.32/1). Tahsilin durmaması nedeniyle dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması istenmelidir (İYUK m.27).
Teslim cezasında başlıca itiraz noktaları
| Konu | Sorulacak soru | Dayanak |
|---|---|---|
| Fiyat hesabı | Rapor yılının son üç ayı esas alınmış mı, birincil ve ikincil ortalamalardan yüksek olanı doğru tespit edilmiş mi? | 7552 s.K. m.14/4-c |
| Teslim edilmeyen miktar | Ücretsiz tahsisat transferi, ek rezerv ve kredi kullanımı doğru hesaba katılmış mı? | ETS Yön. m.14, 16, 25 |
| Pilot dönem indirimi | 2027 sistem yılına ait teslim borcu için yüzde 80 indirim uygulanmış mı? | geçici m.1/1; Pilot Usul ve Esaslar m.5 |
| Fiyat oluşmaması | Referans dönemde birincil veya ikincil piyasada işlem var mı? | 5326 s.K. m.4; 7552 s.K. m.14/4-c |
| Mücbir sebep ve gecikme sebebi | Erteleme başvurusu değerlendirilmiş mi; gecikme Başkanlık veya piyasa sistemlerinden mi kaynaklanmış? | ETS Yön. m.38 |
| Üst sınır ve tekerrür | Fiil başına üst sınır aşılmış mı, tekerrür şartları oluşmuş mu? | m.14/9, 14/11 |
İki yorum sorusu öne çıkmaktadır. Birincisi, 2027 sistem yılına ait teslim borcunun süresi 30 Kasım 2028’de dolduğundan ceza pilot dönemden sonra kesilecektir. Kanun indirimi “pilot uygulama döneminde” yükümlülüklerin yerine getirilmemesi sebebiyle tesis edilen cezalara tanımıştır. Pilot dönem ise sistem yıllarına göre (2026 ve 2027 emisyonları) tanımlandığından, değerlendirmemize göre 2027 emisyonlarına ait teslim borcunun ihlalinde yüzde 80 indirim uygulanmalıdır; Başkanlığın ceza tarihini esas alarak aksi yönde uygulama yapma ihtimali dava konusu olacaktır. İkincisi, cezanın matrahı rapor yılının son üç ayındaki piyasa fiyatlarıdır. O dönemde birincil veya ikincil piyasada hiç işlem yapılmamışsa, değerlendirmemize göre idari yaptırımların kanunla belirlenmesi ilkesi (5326 s.K. m.4) karşısında Kanun’da öngörülmeyen bir fiyat esas alınarak ceza hesaplanamaz. İklim Kanunu cezalarına karşı dava dilekçesinin yapısı için dava dilekçesi örneğimize, idari dava süreçleri için idari davalar sayfamıza ve İdare Hukuku Rehberimize bakılabilir.
Ne Yapmalı? Kontrol Listesi
Teslim yükümlülüğü hazırlık listesi:
- 1. Her tesis için İşlem Kayıt Sisteminde hesap açın ve yetkili kişileri belirleyin.
- 2. Doğrulanmış emisyon ve faaliyet seviyesi raporlarını 30 Nisan’dan önce sunacak şekilde doğrulayıcıyla takvim kurun.
- 3. Ulusal Tahsisat Planı yayımlanır yayımlanmaz 30 günlük ücretsiz tahsisat başvuru süresini başlatın.
- 4. Alt tesis bazında kıyas değeri ile kendi emisyon yoğunluğunuzu karşılaştırıp beklenen açığı hesaplayın.
- 5. Açığı ihale, spot piyasa veya ikili anlaşmalarla kademeli olarak kapatacak bir alım planı yapın.
- 6. Kasım ayının son iş gününü kesin son gün kabul edin; teslimi birkaç gün önceden tamamlayın.
- 7. Açık kalacaksa ek rezerv şartlarını önceden kontrol edin ve başvuruyu teslim sırasında yapın.
- 8. Mücbir sebep varsa teslim tarihinden önce belgeli erteleme başvurusu yapın.
- 9. Üç yıllık teslim oranınızı tesis bazında izleyin; hiçbir yıl yüzde 80’in altına düşmeyin.
- 10. Satın alma, birleşme, tasfiye ve konkordato süreçlerinde telafi yılı borçlarını ayrıca hesaplayın.
Karbon maliyetinin finansal tablolara ve sürdürülebilirlik raporlarına yansıtılması için TSRS sürdürülebilirlik raporlaması sayfamıza, AB’ye ihracatta ödenen karbon fiyatının mahsubu için Sınırda Karbon Düzenlemesi (CBAM/SKDM) rehberimize bakılabilir. Gelişmeleri Hukuk Gündemi Son Durum sayfamızdan takip edebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Tahsisat teslim yükümlülüğü nedir?
ETS kapsamındaki işletmenin, tesisinin doğrulanmış yıllık sera gazı emisyonu kadar tahsisatı her yıl İşlem Kayıt Sistemi üzerinden teslim etmesidir (7552 s.K. m.9/5; ETS Yön. m.16/1).
Son teslim tarihi nedir?
Yükümlülük yılının Kasım ayının son iş günüdür. Ek rezervle teslim yapan tesisler için Aralık ayının son iş günüdür (ETS Yön. m.16/1, 16/7).
2026 emisyonları için tahsisat teslim edecek miyim?
Hayır. Pilot dönemde 2026 sistem yılı için yalnızca raporlama yükümlülüğü vardır; gönüllü tamamlayıcı tahsisat fiyatı mekanizması dışında teslim yükümlülüğü doğmaz (Pilot Usul ve Esaslar m.6/1).
2027 emisyonları için son gün ne zaman?
2027 emisyonlarına karşılık gelen tahsisatlar 2028 yılı Kasım ayının son iş günü olan 30 Kasım 2028’e kadar teslim edilir (Pilot Usul ve Esaslar m.6/2).
Teslim etmemenin cezası ne kadar?
Teslim edilmeyen her tahsisat için, rapor yılının son üç ayındaki birincil ve ikincil piyasa ağırlıklı ortalama fiyatlarından yüksek olanın iki katı (7552 s.K. m.14/4-c). Her bir fiil için üst sınır 2026 değeriyle 62.745.000 TL’dir (m.14/11).
Cezayı ödersem yükümlülüğüm biter mi?
Hayır. Teslim edilmeyen miktar telafi yılında, ertesi yılın teslimine eklenerek teslim edilir (7552 s.K. m.9/5; ETS Yön. m.16/2).
İzin ne zaman iptal edilir?
Teslim yükümlülüğünün her yıl için en az yüzde 80’i süresinde üç yıl üst üste yerine getirilmezse izin iptal edilir ve 3 ila 6 ay yeni izin verilmez (7552 s.K. m.14/4-ç).
Ek rezerv nedir, kimler kullanabilir?
Teslim için açığı olan ve emisyon yoğunluğunu artırmamış tesislerin, Kurul kararıyla birincil piyasadan alabildiği tahsisattır; kullanım şartları ücretsiz tahsisatın emisyona oranına göre değişir ve fiyat, son üç ay ortalamasının yüzde 50 fazlasından başlar (ETS Yön. m.16/5-6).
Pilot dönemde fazla tahsisatımı 2028’e taşıyabilir miyim?
Hayır. Pilot dönem tahsisatları yalnızca pilot yükümlülükler için kullanılır ve pilot dönemde bankalama yapılamaz (Pilot Usul ve Esaslar m.8, 17).
Karbon kredisiyle teslim yapabilir miyim?
Kurulun belirlediği oranı aşmamak üzere Türkiye’deki projelerden elde edilen kredilerle yapılabilir; pilot dönemde ancak Kurul karar verirse mümkündür (ETS Yön. m.25; Pilot Usul ve Esaslar m.16).
Konkordato teslim yükümlülüğünü kaldırır mı?
Hayır. Konkordato, tasfiye veya faaliyete son verme teslim yükümlülüğüne engel değildir (7552 s.K. m.9/10; ETS Yön. m.16/3).
Teslim cezasına karşı dava süresi nedir?
Tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir; dava tahsili durdurmadığından yürütmenin durdurulması istenmelidir (7552 s.K. m.16/2; İYUK m.7, 27).
Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar
Hukukçular Evi Ankara; ETS kapsamındaki sanayi ve enerji tesisleri için tahsisat açığı ve ceza riski değerlendirmesi, ücretsiz tahsisat başvurularının ve Başkanlığın düzeltme taleplerinin hukuki takibi, ek rezerv ve mücbir sebep başvuruları, tahsisat alım-satım ve karbon kredisi sözleşmeleri, birleşme ve devralmalarda telafi yılı borçlarının tespiti, konkordato ve yeniden yapılandırma süreçlerinde teslim yükümlülüğünün planlanması ve teslim cezalarına karşı yürütmenin durdurulması istemli iptal davalarında hukuki destek sağlar. İklim ve enerji mevzuatındaki diğer rehberler Enerji Hukuku Rehberi sayfasında yer alır. Dosyanızı değerlendirmek için 0554 648 37 15 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.
Teslim gününe hazırlıksız girmeyin
Tahsisat açığı, ek rezerv ve ceza riski için: 0554 648 37 15.
📚 İlgili Rehberler
- 🗂️ Enerji Hukuku Rehberi (Tüm Rehberler)EPDK, lisanslar, iklim ve karbon piyasası, enerji yatırımları ve uyuşmazlıklara ilişkin rehberlerin tamamı
- ETS Piyasasında Manipülasyon ve Dâhilî Bilgi Suistimali 2026
- Ücretsiz Tahsisat Başvurusu Rehberi 2026
- Şirketim ETS’ye Giriyor mu? İklim Kanunu Uyum Rehberi 2026
- Sera Gazı Emisyon İzni Rehberi 2026
- İzleme Metodolojisi Planı (İMP) Rehberi 2026
- İklim Kanunu Cezasına Karşı Dava Dilekçesi Örneği
- Karbon Kredisi Projeleri İçin İklim Kanunu Rehberi 2026
- ETS Piyasası Yönetmeliği Yayımlandı (Son Dakika)
- EPİAŞ ve Elektrik Toptan Piyasası
- Sınırda Karbon Düzenlemesi (CBAM/SKDM) Uyum Rehberi
- Sürdürülebilirlik Raporlaması (TSRS)
- Konkordato Hukuku Rehberi
Bu içerik Enerji Hukuku alanındadır.
Enerji Hukuku Rehberi · Bu alandaki tüm rehberler · Tüm hukuk dalları
Mevzuat ve kaynaklar: 7552 sayılı İklim Kanunu (RG 9.7.2025/32951) m.9/5, 9/7, 9/9-11, 11/1, 11/3, 14/4-a, b, c, ç, 14/9, 14/11, 16/2, geçici m.1/1; Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği (RG 27.8.2026/33353) m.4/1-kk, ll, mm, n, öö; m.10/1-c, 11, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 25, 29, 34/5, 35/2-3, 38; TR ETS Pilot Uygulama Dönemine İlişkin Usul ve Esaslar m.2, 5, 6, 7, 8, 12, 16, 17; Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Piyasasının İşletilmesine İlişkin Yönetmelik (RG 21.10.2026/33407) m.4/8, geçici m.2; 7552 Sayılı İklim Kanunu Uyarınca Verilecek İdari Para Cezalarına İlişkin Tebliğ (2026/1) (RG 27.12.2025/33120) ve eki; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.4; 2577 sayılı İYUK m.7, 27, 32. Bu yazıdaki fiyatlar ve sayısal örnek varsayımsaldır; TR ETS piyasasında henüz fiyat oluşmamıştır. Yazı 9 Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuatı yansıtır ve genel bilgilendirme amaçlıdır.
