Çevre İzin ve Lisansı: Geçici Faaliyet Belgesi, Ek-1/Ek-2 Tesisler ve İdari Cezalar

Ek-1 mi Ek-2 mi? Listeniz Yetkili Merciyi de Belirler

10/9/2014 tarihli ve 29115 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği, izne tabi işletmeleri çevresel etkilerine göre Ek-1 ve Ek-2 listelerinde sınıflandırır. Bu Yönetmelik, daha önce yürürlükte olan Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmeliği yürürlükten kaldırmıştır.

Sınıflandırma yalnızca bir etiket değildir; iki şeyi doğrudan belirler:

• Yetkili merci: Ek-1 listesindeki tesisler için Bakanlık, Ek-2 listesindekiler için il müdürlüğü yetkilidir.
• Başvuruyu kimin yapabileceği: Ek-1 işletmelerinde başvuru, çevre danışmanlık firması ya da işletme bünyesinde kurulmuş çevre yönetim birimi tarafından yapılır. Ek-2 işletmelerinde bunlara ek olarak tesiste tam zamanlı istihdam edilen çevre görevlisi de başvuruyu yapabilir.

Başvuru elektronik veya mobil imza ile elektronik ortamda yapılır. Ek-1 kapsamındaki bir işletmenin başvuruyu kendi bünyesindeki tek bir çevre görevlisiyle yapmaya çalışması, uygulamada sık görülen ve baştan reddedilen bir hatadır.

Geçici Faaliyet Belgesi: 1 Yıl Değil, Aslında 180 Gün

Ek-1 ve Ek-2 listelerinde yer alan işletmeler faaliyette bulunabilmek için öncelikle geçici faaliyet belgesi (GFB) almak zorundadır. GFB'nin amacı, çevre izin ve lisans sürecinin tamamlanması için gereken sürede işletmenin faaliyetine devam edebilmesidir.

Takvim iki katmanlıdır ve karıştırılması pahalıya mal olur:

• GFB'nin geçerlilik süresi 1 yıldır.
• Ancak GFB alan işletme, belge tarihinden itibaren 180 takvim günü içinde çevre izni veya çevre izin ve lisansı başvurusunu tamamlamak zorundadır.

Bu ayrımın pratik sonucu şudur: 180 günlük pencere kapandıktan sonra başvuru yapılamaz. İşletme, GFB süresi dolana kadar faaliyetine devam eder ancak o tarihten sonra izinsiz duruma düşer. Yani elde bir yıl varmış gibi görünürken gerçek karar penceresi altı aydır.

Süreç akışı: e-başvuru dosyası ilgili merci tarafından 30 gün içinde değerlendirilir ve olumlu bulunursa GFB düzenlenir. İzin başvurusu tamamlandıktan sonra ise yetkili merci başvuruyu 80 gün içinde inceler.

GFB'nin İptali ve Tekrar Başvuru Hakkı

Geçici faaliyet belgesi kalıcı bir güvence değildir. İşletmenin başvuru aşamasında sunduğu bilgi ve belgelere aykırı çalıştığının tespit edilmesi hâlinde, yetkili merci 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun ilgili maddeleri uyarınca idari yaptırım uygular ve geçici faaliyet belgesini iptal eder.

Buna karşılık Yönetmelik bir telafi imkânı da tanır: GFB başvurusu reddedilen veya GFB'si iptal edilen işletmeler, bir defaya mahsus olmak üzere, reddedilen ya da iptal edilen başvuruya ait her bir izin veya lisans konusu için belirlenen belge bedeli kadar ödeme yaparak tekrar müracaat edebilir. Bu işletmeler için izin süreci yeniden başlatılır.

Dikkat edilmesi gereken nokta, bu hakkın bir kez kullanılabilmesidir. İkinci bir iptalde aynı yol açık değildir; bu nedenle tekrar başvuru öncesinde tespit edilen aykırılığın fiilen giderildiğinin belgelenmesi kritiktir.

Belgenin Geçerliliği, Yenileme ve Atık Ekleme

İşletmelere verilen çevre izni veya çevre izin ve lisans belgeleri beş yıl süreyle geçerlidir. İşletmeler, geçerlilik süresinin sona ereceği tarihten en az 180 takvim günü önce başvuru yapmak ve beş yıllık süre dolmadan yeniden belge almak zorundadır.

Yenilemede önemli bir kolaylık vardır: bu süreç, çevre izni belgesi için her durumda; çevre izin ve lisansı belgesi için ise mevcut lisans konularıyla ilgili proseste ve çalışma koşullarında değişiklik olmaması hâlinde, GFB başvuru süreci uygulanmaksızın yürütülür. Kapasite artışı veya benzeri değişikliklerde yeniden GFB alma zorunluluğu bu düzenlemeyle kaldırılmıştır.

Ayrıca çevre izin ve lisansı belgesi bulunan bir işletme, belge ekinde belirtilen atıklara ilave olarak, belge geçerlilik süresi içinde yılda bir defaya mahsus, mevcut proseste değişiklik gerektirmeyecek nitelikteki atıkların eklenmesini talep edebilir. Sunulan iş akım şeması ve proses özeti uygun bulunursa belge, geçerlilik süresi değişmeksizin yeniden düzenlenir.

İdari Yaptırım ve Dava Yolu

GFB'nin iptali, izin başvurusunun reddi, faaliyetin durdurulması ve 2872 sayılı Çevre Kanunu kapsamında uygulanan idari para cezaları birer idari işlemdir.

İdari başvuru: Yetkili mercie veya üst makama başvurularak işlemin geri alınması ya da değiştirilmesi istenebilir. Eksiklik kaynaklı işlemlerde eksikliğin giderildiğinin belgelenmesi çoğu zaman en hızlı yoldur.

İptal davası: İşlemin iptali için 2577 sayılı İYUK uyarınca idare mahkemesinde dava açılır. Faaliyetin durdurulması telafisi güç zarar doğurduğundan yürütmenin durdurulması talebi (İYUK m.27) belirleyicidir. Çevre Kanunu kapsamındaki idari para cezalarında başvuru yolu ve süre karar metnindeki şerhe göre değişebileceğinden mutlaka kontrol edilmelidir.

Savunmanın ilk kontrol noktaları: tespit tutanağının usulüne uygun düzenlenip düzenlenmediği, ölçüm ve analizlerin akredite laboratuvarca yapılıp yapılmadığı, aykırılığın hangi Ek listesi ve hangi izin konusuna dayandırıldığı ve sürelerin doğru hesaplanıp hesaplanmadığıdır.