Yerel İklim Değişikliği Eylem Planı (YİDEP) Rehberi 2026: İl İDKK 31 Aralık 2026, İlk Plan 2028-2032 ve 31 Aralık 2027, Belediyelerin Görevleri, Üçte İki Karar Yeter Sayısı, Yıllık Envanter, İhale ve Veri Paylaşımı (7552 m.7; RG 4.8.2026/33330)

İklim Kanunu her il için bütüncül bir yerel iklim değişikliği eylem planı (YİDEP) hazırlanmasını ve her ilde vali başkanlığında bir İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu (İl İDKK) kurulmasını öngörür (7552 s.K. m.7/3-4). Bu yükümlülüklerin usulü, 4 Ağustos 2026 tarihli ve 33330 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanıp aynı gün yürürlüğe giren Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları ile İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları Hakkında Yönetmelikle belirlendi. Yönetmeliğe göre İl İDKK’ler 31 Aralık 2026’ya kadar kurulacak; 2028-2032 dönemini kapsayan ilk YİDEP büyükşehirlerde büyükşehir belediyesi, diğer illerde il belediyesi ile il özel idaresi tarafından hazırlanacak veya hazırlatılacak ve 31 Aralık 2027’ye kadar İl İDKK tarafından karara bağlanacak. Planlar her yıl 30 Haziran’a kadar izlenecek, beş yılda bir güncellenecek. Bu yazı belediyelerin, il özel idarelerinin, valiliklerin ve ilde faaliyet gösteren kurumların görevlerini, planın içeriğini, takvimi, kurulun toplantı ve karar yeter sayılarını, veri paylaşımını, ihale ve bütçe boyutunu, özel sektörü ve hukuki denetimi kanun ve yönetmelik maddeleriyle anlatıyor.

Yasal Dayanak: İklim Kanunu m.7 ve Yönetmelik

İklim Kanunu’nun 7. maddesi, kurum ve kuruluşların plan, program ve strateji belgelerinde Başkanlığın iklim strateji ve eylem planlarının dikkate alınmasını (m.7/1), ilin şartlarına uygun strateji ve eylemleri belirlemek üzere her ilde vali başkanlığında İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu kurulmasını (m.7/3) ve yerel iklim değişikliği eylem planlarının sera gazı emisyonlarının azaltımı ve iklim değişikliğine uyum amacıyla, adil geçiş gereklilikleri gözetilerek, her ilin bütüncül bir planı olacak şekilde hazırlanmasını (m.7/4) öngörür. Kanun’un geçici 2. maddesinin ikinci fıkrası ise bu planların en geç 31 Aralık 2027’ye kadar hazırlanmasını ve Bakanlığın bu süreyi bir yıla kadar uzatabilmesini düzenler.

Yönetmelik birçok ayrıntıyı Başkanlığın yayımlayacağı teknik kılavuza bırakmıştır. 9 Kasım 2026 itibarıyla Başkanlığın duyurular sayfasında teknik kılavuzun yayımlandığına ilişkin bir duyuru görünmemektedir; kılavuzun yayımı, il sera gazı envanterinin kapsamı ve hesaplama yöntemi bakımından belirleyici olacaktır.

YİDEP Nedir, Ne İçerir?

YİDEP, her ilde il sınırları içinde bütüncül olarak iklim değişikliğine uyum ve sera gazı emisyonlarının azaltımı amacıyla katılımcı, bilimsel ve adil geçiş gerekliliklerini gözeten bir plandır (Yön. m.5/1). Hazırlanırken ulusal, bölgesel ve il ölçeğindeki planlama araçları ile il ve ilçelerde hazırlanmış iklim risk değerlendirmeleri ve tehlike haritaları dikkate alınır (m.5/2). Adil geçiş; çocuklar, kadınlar, yaşlılar ve engelliler gibi süreçten en çok etkilenebilecek kişiler öncelikli olmak üzere herkesi kapsayan, istihdam sürecinin uygun tedbirlerle yönetildiği ve yeni istihdam alanlarının oluşturulduğu politika ve uygulamalar olarak tanımlanmıştır (m.4/1-a).

Yönetmelik uyum bileşeni için üç temel kavram tanımlar. İklim risk değerlendirmesi, iklim değişikliğinin mevcut ve gelecekteki olası etkilerinin insanlar, ekosistemler ve türler, sosyal ve kültürel varlıklar ile ekonomik sektörler üzerindeki sonuçlarını belirlemek için yapılan değerlendirmedir (m.4/1-f). Tehlike haritaları, iklim değişikliğiyle ilişkili olarak bugün veya gelecekte ortaya çıkabilecek aşırı hava ve iklim olaylarını gösteren haritalardır (m.4/1-k). Karar destek araçları ise uyum ve azaltım eylemlerinin belirlenmesi, uygulanması ve izlenmesinde karar vericileri desteklemek için Başkanlığın geliştireceği uygulamalardır (m.4/1-h, 9/1-d). Değerlendirmemize göre sel, kuraklık, orman yangını ve aşırı sıcak gibi riskler bakımından hazırlanan bu analizler, belediyelerin imar, altyapı ve afet planlarıyla tutarlı olmalıdır; aksi hâlde aynı il için farklı belgelerde birbiriyle çelişen risk tespitleri ortaya çıkar.

İl sera gazı envanteri, il düzeyinde insan faaliyetleri kaynaklı sera gazı emisyonları ile yutak alanlardaki değişimleri karbondioksit eşdeğeri olarak gösteren, yıllık hazırlanan ve kapsamı teknik kılavuzla belirlenen envanterdir (m.4/1-ğ). Değerlendirmemize göre ilde ETS kapsamında veya kategori A tesis bulunan sanayi şirketlerinin emisyonları envanterin önemli bir kısmını oluşturacaktır; bu tesislerin yükümlülükleri için kategori A tesisler rehberimize ve İklim Kanunu uyum rehberimize bakılabilir.

Kim Hazırlar? Büyükşehir, İl Belediyesi ve İl Özel İdaresi

YİDEP valinin koordinasyonunda; büyükşehirlerde büyükşehir belediyesi, diğer illerde il belediyesi ve il özel idaresi tarafından birlikte, ilgili kurum ve kuruluşların katılımıyla hazırlanır veya hazırlatılır (Yön. m.7/1; 7552 s.K. m.7/4). Büyükşehirlerde ilçe belediyeleri de dâhil tüm ilgili kurumlarla iş birliği içinde il sınırlarını kapsayan tek ve bütüncül bir plan yapılır; ilçe belediyelerinin ayrı YİDEP hazırlaması öngörülmemiştir (m.12/1-a, 13/1-a).

Büyükşehir ve ilçe belediyeleri arasındaki yetki dağılımı imar, ulaşım ve altyapı eylemlerinde ayrıca önem taşır. Bu konuda büyükşehir ve ilçe belediyesi imar yetkisi yazımıza bakılabilir.

Takvim: 31 Aralık 2026, 1 Ekim 2027 ve 31 Aralık 2027

Değerlendirmemize göre gerçek takvim, Yönetmelik’te yazandan daha sıkıştırılmıştır: taslağın 1 Ekim 2027’de kurula sunulabilmesi için risk değerlendirmesinin, il sera gazı envanterinin ve paydaş toplantılarının 2027’nin ilk yarısında tamamlanması gerekir. Planı dışarıdan hazırlatacak belediyelerin danışmanlık ihalesini 2026 sonu veya 2027 başında yapması, bu takvime uymak için gereklidir.

İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu: Yapı ve İşleyiş

İl İDKK vali başkanlığında; aralarında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği, Enerji ve Tabii Kaynaklar, Sanayi ve Teknoloji, Tarım ve Orman, Sağlık ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlıklarının da bulunduğu bakanlıkların, AFAD, DSİ, İller Bankası, kalkınma ajansları, Meteoroloji Genel Müdürlüğü ve TÜİK gibi kuruluşların il veya bölge müdürleri; büyükşehirlerde büyükşehir ve ilçe belediye başkanları, diğer illerde il ve ilçe belediye başkanları ile il özel idaresi genel sekreteri; ticaret ve sanayi odaları başkanları ve valinin davet edeceği meslek kuruluşları, sivil toplum kuruluşları ve üniversitelerin karar alma yetkisine sahip temsilcilerinden oluşur (Yön. m.10/1).

İl veya bölge teşkilatı bulunmayan bakanlıklar, kendileri ya da bağlı veya ilgili kuruluşları aracılığıyla temsil edilmek üzere vali tarafından davet edilir (m.10/1). Kurulun sekretaryasını Bakanlığın taşra teşkilatı, yani Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü yürütür (m.10/4; 7552 s.K. m.7/3). Her il, Yönetmeliğe aykırı olmamak üzere kendi İl İDKK çalışma usulünü belirleyebilir (m.10/12). Değerlendirmemize göre bu usulde vekâleten katılımın nasıl belgeleneceği, çevrim içi toplantıda oylamanın nasıl kayda alınacağı ve çalışma gruplarının raporlarının kurula hangi sürede sunulacağı yazılı olarak düzenlenmelidir; çünkü üçte iki toplantı ve karar yeter sayısı, usul tartışmalarını kaçınılmaz kılar.

Planın Karara Bağlanması ve Kamuoyuyla Paylaşılması

Taslak plan uygulama döneminden önceki yılın 1 Ekim’ine kadar İl İDKK’ye sunulur ve sunuştan itibaren bir ay içinde karara bağlanır; kurul gerekli revizyonlar için bu süreyi aynı yılın 31 Aralık’ına kadar uzatabilir (Yön. m.7/2). Kurul eklenmesi, çıkarılması veya değiştirilmesi gereken hususları tespit ederse, hazırlayan belediye düzenlemeleri kurulun belirlediği sürede yapar ve nihai planı yeniden sunar (m.12/1-b, 13/1-b). Karara bağlanan plan teknik kılavuza göre E-YİDEP’e girilir ve İklim Portal’a yüklenerek kamuoyu ile paylaşılır (m.7/3). Vali, kabul edilen eylemleri öngörülen sürelerde uygulanmak üzere sorumlu kurumlara bildirir (m.8/1, 11/1-c).

Yönetmelik planın belediye meclisinde ayrıca kabul edilmesini öngörmemiştir; planı karara bağlayan organ İl İDKK’dir. Değerlendirmemize göre buna karşılık planın uygulanması için gereken bütçe ödenekleri ve yatırım kararları belediyenin stratejik planı, performans programı ve bütçesi üzerinden belediye meclisinin onayından geçecektir. Bu nedenle YİDEP eylemlerinin belediye stratejik planıyla uyumlu hâle getirilmesi gerekir (5393 s.K. m.41; 5018 s.K. m.9). Belediye meclisi ve encümen kararlarının denetimi için belediye encümeni ve meclis kararlarına itiraz yazımıza bakılabilir.

Uygulama, İzleme ve Yıllık Raporlama

Karara bağlanan planlar ile yıllık değerlendirme raporları İklim Portal’a yüklenerek kamuoyuyla paylaşılır (Yön. m.7/3, 10/9). İklim Portal; kamu kurumları, yerel yönetimler, üniversiteler, özel sektör, sivil toplum ve bireylerin iklim çalışmalarına ilişkin veri ve belgelerin tek kaynakta toplandığı ve E-YİDEP dâhil izleme sistemlerini içeren çevrim içi portaldır (m.4/1-e). Değerlendirmemize göre bu şeffaflık, eylemlerin gerçekleşme oranlarının iller arasında karşılaştırılmasını mümkün kılacak ve sivil toplum ile meslek kuruluşlarının planın uygulanmasını takip etmesine zemin hazırlayacaktır.

İl İDKK eylemlerin uygulanmasındaki sorunlara ilişkin gerekli önlemlerin alınmasını sağlar veya yönlendirme yapar ve bir sonraki dönem için tavsiyelerde bulunur; güncellenen plan bir önceki planın değerlendirme ve tavsiyeleri dikkate alınarak aynı usulle hazırlanır (Yön. m.7/4, 10/9).

Veri Paylaşımı ve Ticari Sır

YİDEP’in hazırlanması veya izlenmesi süreçlerinde ilgili kurum ve kuruluşlar kendilerinden istenen belge, bilgi ve veriyi ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde paylaşır ve gerektiğinde E-YİDEP’e girer (7552 s.K. m.7/4; Yön. m.14/2). Veriyi üreten kurumların gerekçeli talebiyle 30 Haziran süresi uzatılabilir (m.8/2-a, b).

Değerlendirmemize göre veri paylaşımı yükümlülüğünün “ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde” kurulmuş olması, diğer mevzuattaki gizlilik kurallarını saklı tutar. Örneğin ETS Yönetmeliği, Başkanlığa ve doğrulayıcı kuruluşa verilen bilgi ve belgelerin işletmenin yazılı rızası veya kanuni bir mecburiyet olmaksızın üçüncü kişilerle paylaşılamayacağını öngörür (ETS Yön. m.34/7). Bu nedenle belediyenin sanayi tesislerinden doğrudan tesis bazında emisyon, üretim veya enerji verisi istemesi hâlinde şirketlerin, talebin dayanağını ve amacını sorgulaması ve mümkünse toplulaştırılmış veri paylaşması uygundur. Şirketlerin sürdürülebilirlik raporlarında kamuya açıkladığı veriler bu bakımdan farklıdır; bunlar için TSRS 2 değişiklikleri rehberimize bakılabilir.

Hazırlatma: Danışmanlık İhalesi ve Sözleşme

YİDEP’in belediye tarafından “hazırlatılabilmesi” (Yön. m.7/1, 12/1-a, 13/1-a), planın danışmanlık hizmeti alınarak hazırlanmasına imkân verir. Belediyeler ve il özel idareleri 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na tabi olduğundan bu hizmet alımı ihale mevzuatına göre yapılacaktır. Değerlendirmemize göre teknik şartnamede teknik kılavuza uyum, il sera gazı envanterinin hangi yöntemle hazırlanacağı, E-YİDEP veri girişlerinin kim tarafından yapılacağı, İl İDKK revizyon taleplerinin sözleşme kapsamında karşılanması ve beş yıllık izleme desteği açıkça düzenlenmelidir.

İhale süreçleri ve şikâyet yolları için Kamu İhale Hukuku Rehberimize bakılabilir.

Özel Sektör ve Sanayi Açısından YİDEP

Yönetmelik özel sektöre doğrudan yükümlülük getirmez; ancak ticaret ve sanayi odaları başkanları İl İDKK’nin asli üyesidir (Yön. m.10/1), özel sektör temsilcileri oy hakkı olmaksızın davet edilebilir ve çalışma gruplarında yer alabilir (m.10/2, 5). İlde faaliyet gösteren kurum ve kuruluşlar ise planlama, yatırım ve uygulama süreçlerinde, görev ve yetki alanları çerçevesinde YİDEP’teki eylemleri dikkate alır (m.14/1-a).

Değerlendirmemize göre bu “dikkate alma” yükümlülüğü, YİDEP’teki eylemlerin zamanla imar planlarına, ulaşım planlarına, organize sanayi bölgesi altyapı kararlarına, atık ve su yönetimi uygulamalarına ve kamu alımlarına yansıyacağı anlamına gelir. Enerji yoğun tesisler, yenilenebilir enerji ve karbon kredisi projesi geliştiren şirketler ve soğutma sektörü için bu süreç fırsat da yaratır. Konuyla bağlantılı olarak karbon kredisi rehberimize, florlu gaz rehberimize ve çevre izin ve lisansı rehberimize bakılabilir.

Finansman Kaynakları

YİDEP her eylem için bütçe ve olası finansman kaynaklarını göstermelidir (Yön. m.6/1-ç). İklim Kanunu iklim değişikliğiyle mücadele faaliyet ve yatırımları için iklim finansmanı ve teşvik kaynaklarının geliştirilmesini, sigorta araçlarını, yeşil ve sürdürülebilir sermaye piyasası araçlarını ve banka finansmanını teşvik etmeyi esas almıştır (7552 s.K. m.8/1-a). İller Bankası ve kalkınma ajanslarının İl İDKK üyesi olması (Yön. m.10/1), değerlendirmemize göre finansman planlamasının kurul içinde yapılmasına imkân verir. Yeşil borçlanma araçlarının işleyişi için yeşil ve sürdürülebilirlik bağlantılı tahvil rehberimize bakılabilir.

Mevcut İklim Eylem Planları ve Uyum Zorunluluğu

Yönetmeliğin yayımından önce il ölçeğinde iklim değişikliğiyle ilgili eylem planı bulunan illerde, bu planların Yönetmelik hükümlerine uygun hâle getirilmesi ve ilk YİDEP için öngörülen süre içinde YİDEP’in hazırlanması gerekir (Yön. geçici m.1/3). Değerlendirmemize göre uluslararası girişimler veya önceki projeler kapsamında iklim eylem planı hazırlamış büyükşehirler, mevcut planlarını Yönetmelik’in içerik başlıklarıyla (il profili, risk değerlendirmesi, envanter, azaltım ve uyum hedefleri, eylem tablosu) karşılaştırarak bir boşluk analizi yapmalı; özellikle planın büyükşehir belediyesi sınırlarıyla değil il sınırlarıyla ve ilçe belediyelerini kapsayacak şekilde bütüncül olup olmadığını kontrol etmelidir.

Hukuki Denetim ve Sorumluluk

İklim Kanunu ve Yönetmelik, belediyelerin veya il özel idarelerinin YİDEP yükümlülüklerini yerine getirmemesi hâlinde uygulanacak özel bir idari para cezası öngörmemiştir. Bununla birlikte Kanun açık bir son tarih ve uzatma yetkisi düzenlemiştir (geçici m.2/2); değerlendirmemize göre kanuni süreye uyulmaması, idari denetim ve sorumluluk bakımından sonuç doğurabilir.

İl İDKK kararları ve bu kararlara dayanan uygulama işlemleri idari işlem niteliğindedir. Değerlendirmemize göre YİDEP’in kendisi genel nitelikli bir planlama aracı olduğundan, menfaati etkilenen kişiler çoğunlukla planı uygulayan somut işlemlere (imar planı değişikliği, ruhsat veya yatırım kararı gibi) karşı dava açacaktır; bu davalarda planın usulüne uygun karara bağlanıp bağlanmadığı, özellikle toplantı ve karar yeter sayısına uyulup uyulmadığı (m.10/7) incelenebilir. Dava açma süresi tebliğ veya ilandan itibaren 60 gündür (İYUK m.7). İdari dava süreçleri için İdare Hukuku Rehberimize, idari davalar sayfamıza ve idari davalarda dava açma süreleri yazımıza bakılabilir.

Ne Yapmalı? Kontrol Listesi

Mevzuattaki gelişmeleri ve teknik kılavuzun yayımını Hukuk Gündemi Son Durum sayfamızdan, iklim mevzuatındaki diğer rehberleri Enerji Hukuku Rehberi sayfasından takip edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

YİDEP nedir?

Her ilde il sınırları içinde iklim değişikliğine uyum ve sera gazı emisyonlarının azaltımı amacıyla hazırlanan bütüncül yerel iklim değişikliği eylem planıdır (7552 s.K. m.7/4; Yön. m.5).

YİDEP’i kim hazırlar?

Vali koordinasyonunda; büyükşehirlerde büyükşehir belediyesi, diğer illerde il belediyesi ve il özel idaresi birlikte hazırlar veya hazırlatır (Yön. m.7/1).

İlçe belediyeleri ayrı plan yapar mı?

Hayır. İlçe belediyeleri de dâhil tüm kurumlarla iş birliği içinde il sınırlarını kapsayan tek ve bütüncül bir plan hazırlanır (Yön. m.12/1-a, 13/1-a).

İl İDKK ne zamana kadar kurulacak?

31 Aralık 2026’ya kadar her ilde kurulur (Yön. geçici m.1/1).

İlk YİDEP için son tarih nedir?

İlk YİDEP 2028-2032 yıllarını kapsar ve 31 Aralık 2027’ye kadar İl İDKK tarafından karara bağlanır; Bakanlık bir yıla kadar uzatabilir (Yön. geçici m.1/2; 7552 s.K. geçici m.2/2).

Taslak kurula ne zaman sunulur?

Uygulama döneminden önceki yılın 1 Ekim’ine kadar; kurul bir ay içinde karar verir, revizyon için 31 Aralık’a kadar uzatabilir (Yön. m.7/2).

YİDEP ne içerir?

İl profili ve kayıp-zararlar, iklim risk değerlendirmesi ve uyum hedefleri, il sera gazı envanteri ve azaltım hedefi, eylemlerin sorumluları, süreleri, göstergeleri, bütçesi ve finansman kaynakları (Yön. m.6).

Kurul nasıl karar alır?

Üye tam sayısının en az üçte iki çoğunluğuyla toplanır ve açık oylamayla üye tam sayısının en az üçte iki çoğunluğuyla karar alır (Yön. m.10/7).

Her yıl ne raporlanır?

Önceki yılın iklim risk verileri, iki önceki yılın il sera gazı envanteri ve önceki yılın izleme sonuçları 30 Haziran’a kadar E-YİDEP’e girilir; kurul değerlendirme raporu 31 Ekim’e kadar yüklenir (Yön. m.8).

Plan ne zaman güncellenir?

Beş yılda bir, önceki planın değerlendirme ve tavsiyeleri dikkate alınarak aynı usulle (Yön. m.7/4).

Şirketler veri vermek zorunda mı?

Kurum ve kuruluşlar istenen veriyi ilgili mevzuat çerçevesinde paylaşır (7552 s.K. m.7/4). Değerlendirmemize göre ETS verilerine ilişkin gizlilik kuralları saklıdır; toplulaştırılmış veri paylaşımı uygundur.

Mevcut iklim eylem planımız geçerli mi?

Yönetmelikten önce hazırlanmış planlar Yönetmelik hükümlerine uygun hâle getirilmeli ve ilk YİDEP süresi içinde YİDEP hazırlanmalıdır (Yön. geçici m.1/3).

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar

Hukukçular Evi Ankara; büyükşehir ve il belediyeleri, il özel idareleri ve valilikler için YİDEP sürecinin hukuki planlaması, İl İDKK çalışma usulünün hazırlanması, belediye ile il özel idaresi arasındaki iş birliği protokolleri, danışmanlık hizmet alımı ihalelerinin şartname ve sözleşme hükümleri, veri paylaşımı ve gizlilik değerlendirmeleri ile YİDEP’e dayanan işlemlere ilişkin idari uyuşmazlıklarda hukuki destek sağlar. Sanayi şirketlerine ise YİDEP sürecine katılım ve veri taleplerine cevap konusunda danışmanlık verir. İdari süreçlere ilişkin diğer rehberler İdare Hukuku Rehberi sayfasında yer alır. Dosyanızı değerlendirmek için 0554 648 37 15 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.

Mevzuat ve kaynaklar: 7552 sayılı İklim Kanunu (RG 9.7.2025/32951) m.5, 6, 7/1-4, 8/1-a, geçici m.2/2; Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları ile İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları Hakkında Yönetmelik (RG 4.8.2026/33330) m.1-16 ve geçici m.1; İklim Değişikliği Başkanlığının 4.8.2026 tarihli duyurusu; Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği m.34/7; 5393 sayılı Belediye Kanunu m.41; 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu m.9; 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu; 2577 sayılı İYUK m.7. Örnek varsayımsaldır. Yazı 9 Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuatı yansıtır ve genel bilgilendirme amaçlıdır.