Hâkimin Yasaklılığı, Reddi ve Sorumluluğu 2026 (HMK m.34-49): Ret Sebepleri, İlk Duruşma Kuralı, Geri Çevirme ve Teminat — Ret Dilekçesi Örneğiyle

Kanun, hâkimin davaya bakmasını engelleyen iki ayrı kurum öngörür. Yasaklılıkta talep aranmaz: HMK m.34/1, sayılan hâllerde hâkimin davaya bakamayacağını ve talep olmasa bile çekinmek zorunda olduğunu düzenler; m.35/1 ise yasaklama sebebinin doğduğu tarihten sonraki hüküm ve kararların her hâlde iptal olunacağını belirtir. Ret ise tarafın talebine bağlıdır ve sıkı sürelere tabidir: m.38/1 talebin en geç ilk duruşmada, sonradan öğrenilen sebeplerde ise öğrenmeden sonraki ilk duruşmada ve yeni bir işlem yapılmadan önce ileri sürülmesini arar. m.38/4 talebin geri alınamayacağını, m.42/3 ret sebepleri hakkında yemin teklif olunamayacağını, m.42/2 ise sebep sabit olmasa bile muhtemel görülürse talebin kabul edilebileceğini öngörür.

Fon Dosyalarında Tarafsızlık Sorunu

Fon zararı davalarında davalı taraf çoğu kez büyük bir finansal kuruluştur. Bu yapı, hâkimin tarafsızlığı bakımından soruların gündeme gelmesine yol açabilir.

Uygulamada tartışılan hâller bellidir: hâkimin davalı kuruluşla bir hukuki ilişkisinin bulunması, aynı uyuşmazlıkta daha önce görüş açıklamış olması veya taraflardan birine yol göstermiş olması.

Bu yazı, hâkimin yasaklılığı ile reddini, usulünü ve hâkimlerin yargılama faaliyetinden doğan sorumluluğunu ele alır.

Bu kurumların iyi bilinmesi iki yönden önemlidir: hem haklı bir ret talebinin süresinde ileri sürülmesi hem de dayanaksız talebin doğuracağı yaptırımın öngörülmesi bakımından.

Yargılama usulünün genel çerçevesi dava şartları ve ilk itirazlar yazımızda ele alındı.

Yasaklılık: m.34

Kanun, iki ayrı kurum öngörür. Birincisi yasaklılıktır ve talep aranmaz.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.34/1, hâkimin maddede sayılan hâllerde davaya bakamayacağını ve talep olmasa bile çekinmek zorunda olduğunu düzenler.

(a) bendi geniş bir ifade taşır: davanın kendisine ait olması yeterli değildir, doğrudan doğruya ya da dolayısıyla ilgili olması da yasaklılık doğurur.

Fon dosyalarında bu bent, hâkimin dava konusu fona ilişkin bir hak veya talebinin bulunduğu hâllerde tartışılabilir.

Sonuç bakımından m.35/1, çekinme kararına karşı üst mahkemeye başvurulabileceğini düzenler.

Aynı fıkra ağır bir sonuç öngörür: yasaklama sebebinin doğduğu tarihten itibaren o hâkimin huzuru ile yapılan bütün işlemler, üst mahkemenin kararı ile iptal olunabilir; hüküm ve kararlar ise her hâlde iptal olunur.

Bu ayrım dikkat çekicidir: işlemler bakımından iptal takdirî iken, hüküm ve kararlar bakımından zorunludur.

Aynı fıkra ayrıca, bu durumda hâkimin yargılama giderlerine mahkûm edilebileceğini belirtir.

Hâkimin Reddi: m.36

İkinci kurum ret olup tarafın talebine bağlıdır.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.36/1, hâkimin tarafsızlığından şüpheyi gerektiren önemli bir sebebin bulunması hâlinde taraflardan birinin hâkimi reddedebileceği gibi hâkimin de bizzat çekilebileceğini düzenler.

Bu ilk cümle genel ölçütü verir: tarafsızlıktan şüpheyi gerektiren önemli bir sebep.

Aynı fıkra ardından örnek hâlleri sayar ve bu hâllerde ret sebebinin varlığının kabul edildiğini belirtir.

(c) bendi fon dosyalarında ayrıca önem taşır: aynı uyuşmazlıkta arabuluculuk yapmış kişinin sonradan hâkim sıfatıyla davaya bakması ret sebebidir.

Ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava şartı olduğundan bu ihtimal pratikte doğabilir; bu rejim ticari uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk yazımızda ele alındı.

Maddede sayılan hâller sınırlı değildir: fıkranın ilk cümlesi genel ölçütü koyduğundan, sayılanlar dışında kalan ancak tarafsızlıktan şüpheyi gerektiren önemli sebepler de ret sebebi oluşturabilir.

Bizzat çekilmeme bakımından m.37, hâkimin reddini gerektiren sebeplerden biri varken bizzat çekilmezse, iki taraftan biri ret talebinde bulununcaya kadar davaya bakabileceğini düzenler.

Bu hüküm yasaklılıkla ret arasındaki temel farkı gösterir: yasaklılıkta hâkim çekinmek zorundadır, rette ise talep gelene kadar davaya bakabilir.

Ret Usulü: m.38

Ret talebinin usulü sıkı kurallara bağlanmıştır.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.38/1, hâkimin reddi sebebini bilen tarafın ret talebini en geç ilk duruşmada ileri sürmesi gerektiğini düzenler.

Aynı fıkra sonradan öğrenme hâlini de düzenler: taraf, ret sebebini davaya bakıldığı sırada öğrenmiş ise en geç öğrenmeden sonraki ilk duruşmada, yeni bir işlem yapılmadan önce bu talebini hemen bildirmek zorundadır.

Aynı fıkra yaptırımı gösterir: belirtilen sürede yapılmayan ret talebi dinlenmez.

Bu kural, ret talebinin zamanlamasını belirleyici hâle getirir. Sonradan öğrenilen sebep bakımından iki şart birlikte aranır: öğrenmeden sonraki ilk duruşma ve yeni bir işlem yapılmadan önce.

Şekil bakımından m.38/2, hâkimin reddinin dilekçeyle talep edileceğini; bu dilekçede ret talebinin dayandığı sebepler ile delil veya emarelerin açıkça gösterilmesinin ve varsa belgelerin eklenmesinin gerektiğini belirtir.

Merci bakımından m.38/3, hâkimin reddi dilekçesinin reddi istenen hâkimin mensup olduğu mahkemeye verileceğini düzenler.

m.38/4 kesin bir kural koyar: ret talebi geri alınamaz.

Bu hüküm, ret talebini stratejik bir karar hâline getirir. Talep bir kez ileri sürüldüğünde geri çekilemez ve incelenir.

İnceleme öncesi usul bakımından m.38/5, hâkimi reddeden tarafın dilekçesini karşı tarafa tebliğ ettireceğini ve karşı tarafın bir hafta içinde cevap verebileceğini düzenler.

Aynı fıkra, bu süre geçtikten sonra yazı işleri müdürü tarafından ret dilekçesinin, varsa karşı tarafın cevabı ve eklerinin dosya ile birlikte reddi istenen hâkime verileceğini belirtir.

Aynı fıkra son olarak, hâkimin bir hafta içinde dosyayı inceleyeceğini ve ret sebeplerinin kanuna uygun olup olmadığı hakkındaki düşüncesini yazı ile bildirerek dosyayı hemen merciine gönderilmek üzere yazı işleri müdürüne vereceğini düzenler.

Çekilme görüşü bakımından m.39, hâkimin taraflardan birinin ret talebi üzerine veya kendiliğinden çekilme yönünde görüş bildirmesi hâlinde; ret talebini incelemeye yetkili mercinin bu çekilmenin kanuna uygun olup olmadığına karar vereceğini belirtir.

İnceleme Mercii ve Geri Çevirme

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.40/1, hâkimin reddi talebinin reddi istenen hâkim katılmaksızın mensup olduğu mahkemece inceleneceğini düzenler.

m.40/2, reddedilen hâkimin katılmamasından dolayı mahkemenin toplanamaması ya da mahkemenin tek hâkimden oluşması hâlinde ret talebinin; o yerde asliye hukuk hâkimliği görevini yapan diğer mahkeme veya hâkim tarafından inceleneceğini belirtir.

Aynı fıkra, o yerde asliye hukuk hâkimliği görevinin tek hâkim tarafından yerine getirilmesi hâlinde izlenecek yolu da gösterir.

Geri çevirme bakımından m.41/1, hâkimin reddi talebinin üç hâlde kabul edilmeyerek geri çevrileceğini düzenler: ret talebinin süresinde yapılmamış olması; ret sebebi ve bu sebebe ilişkin inandırıcı delil veya emare gösterilmemiş olması; ret talebinin davayı uzatmak amacıyla yapıldığının açıkça anlaşılması.

m.41/2, bu hâllerde ret talebinin; toplu mahkemelerde reddedilen hâkimin müzakereye katılmasıyla, tek hâkimli mahkemelerde ise davaya bakan hâkim tarafından değerlendirileceğini belirtir.

Bu hüküm dikkat çekicidir: geri çevirme hâllerinde inceleme ayrı mercie gitmez, reddedilen hâkimin kendisi veya katılımıyla yapılır.

Dolayısıyla ret dilekçesinde inandırıcı delil veya emare gösterilmesi, talebin ayrı mercie gitmesi bakımından belirleyicidir.

Karar ve Sonuçları: m.42

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.42/1, hâkimin reddi talebine ilişkin kararın dosya üzerinden inceleme yapılarak da verilebileceğini düzenler.

m.42/2, 2020 yılında eklenmiştir ve önemli bir esneklik getirir: ret sebebi sabit olmasa bile, merci bunu muhtemel görürse ret talebini kabul edebilir.

Bu fıkra ispat ölçütünü hafifletir: sebebin sabit olması aranmaz, muhtemel görülmesi yeterlidir.

m.42/3 de 2020 yılında eklenmiştir ve bir delili kapatır: ret sebepleri hakkında yemin teklif olunamaz.

Yemin rejimi tanık delili ve yemin yazımızda ele alındı.

Davaya bakma bakımından m.42/4, reddi istenen hâkimin ret hakkında merci tarafından karar verilinceye kadar o davaya bakamayacağını düzenler.

Aynı fıkra bir istisna tanır: şu kadar ki, gecikmesinde sakınca bulunan iş ve davalar bunun dışındadır.

Aynı fıkra ayrıca tekrarı önleyen bir kural koyar: daha önce hakkındaki ret talebi mercice reddolunan hâkimin, aynı durum ve olaylara dayanarak yeniden reddedilmesi hâli, hâkimin davaya bakmasına engel oluşturmaz.

m.42/5, ret talebinin merci tarafından kabul edilmemesi hâlinde reddi istenen hâkimin davaya bakmaya devam edeceğini belirtir.

Yaptırım bakımından m.42/6, ret talebinin kötüniyetle yapıldığının anlaşılması ve esas yönünden kabul edilmemesi hâlinde talepte bulunanların her biri hakkında maddede gösterilen tutarda disiplin para cezasına hükmolunacağını öngörür.

Bu yaptırım, dayanaksız ret talebinin maliyetini gösterir.

Kanun Yolu ve Zabıt Kâtibinin Reddi

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.43/1, esas hüküm bakımından istinaf yolu kapalı bulunan dava ve işlerde hâkimin reddi talebiyle ilgili merci kararlarının kesin olduğunu düzenler.

m.43/2, esas hüküm bakımından istinaf yolu açık bulunan dava ve işlerde ret talebi hakkındaki merci kararlarına karşı tefhim veya tebliği tarihinden itibaren bir hafta içinde istinaf yoluna başvurulabileceğini belirtir.

Bu bir haftalık süre, istinaf için öngörülen genel süreden farklıdır ve ayrıca takip edilmelidir. Kanun yolu rejimi fon davasında istinaf ve temyiz yazımızda ele alındı.

Bölge adliye mahkemesi bakımından m.44/1, esas hüküm bakımından temyiz yolu kapalı bulunan dava ve işlerde bölge adliye mahkemesi başkan ve üyelerinin reddine ilişkin kararların kesin olduğunu düzenler.

m.44/2, temyiz yolu açık bulunan dava ve işlerde ret talebi hakkındaki kararın tefhim veya tebliği tarihinden itibaren bir hafta içinde temyiz edilebileceğini belirtir.

Zabıt kâtibi bakımından m.45/1, davada görevli zabıt kâtibi hakkında m.34 ve m.36’da düzenlenen sebeplerden birisiyle ret talebinde bulunulabileceğini düzenler.

Aynı fıkra, ret talebinin zabıt kâtibinin görev yaptığı mahkeme tarafından karara bağlanacağını ve bu konuda verilecek kararların kesin olduğunu belirtir.

m.45/2, zabıt kâtibinin m.34’teki sebepleri bildirerek görevden çekinebileceğini; bu hâlde gereken kararın görev yaptığı mahkeme tarafından verileceğini düzenler.

Hâkimlerin Yargılama Faaliyetinden Sorumluluğu: m.46

Kanun, sınırlı hâllerde Devlet aleyhine tazminat davası açılmasına imkân tanır.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.46/1, hâkimlerin yargılama faaliyetinden dolayı maddede sayılan sebeplere dayanılarak Devlet aleyhine tazminat davası açılabileceğini düzenler.

(c) bendi, sorumluluğun eşiğini gösterir: her hukuka aykırılık değil, farklı bir anlam yüklenemeyecek kadar açık ve kesin bir kanun hükmüne aykırılık aranır.

Bu ölçüt, kanun yolu denetimi ile tazminat sorumluluğunu birbirinden ayırır. Hatalı karar kural olarak kanun yoluyla düzeltilir; tazminat sorumluluğu ise ancak sayılan sebeplerle doğar.

Ceza şartı bakımından m.46/2, tazminat davasının açılmasının; hâkime karşı bir ceza soruşturmasının yapılması yahut mahkûmiyet şartına bağlanamayacağını düzenler.

Rücu bakımından m.46/3, Devletin ödediği tazminat nedeniyle sorumlu hâkime ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde rücu edeceğini belirtir.

Sorumluluk Davasının Usulü

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.47/1, Devlet aleyhine açılan tazminat davasının; ilk derece ve bölge adliye mahkemesi hâkimlerinin fiil ve kararlarından dolayı Yargıtay ilgili hukuk dairesinde görüleceğini düzenler.

Aynı fıkra, Yargıtay Başkan ve üyeleri ile kanunen onlarla aynı konumda olanların fiil ve kararlarından dolayı davanın Yargıtay Dördüncü Hukuk Dairesinde ilk derece mahkemesi sıfatıyla görüleceğini; dava bu dairenin Başkan ve üyelerinin fiil ve kararlarından dolayı ise yargılamanın Yargıtay Üçüncü Hukuk Dairesinde yapılacağını belirtir.

Dilekçe bakımından m.48/1, tazminat davası dilekçesinde hangi sorumluluk sebebine dayanıldığının ve delillerin açıkça belirtileceğini; varsa belgelerin de ekleneceğini düzenler.

İhbar bakımından m.48/2, mahkemenin açılan tazminat davasını ilgili hâkime resen ihbar edeceğini belirtir.

Davanın ihbarı ve sonuçları davanın ihbarı, müdahale ve bekletici mesele yazımızda ele alındı.

Yaptırım bakımından m.49, davanın esastan reddedilmesi hâlinde davacının maddede gösterilen tutarda disiplin para cezasına mahkûm edileceğini düzenler.

Bu hüküm, sorumluluk davasının dayanaksız açılmasının bedelini gösterir.

Ayrıca m.74/1, vekilin açıkça yetki verilmemişse hâkimlerin fiilleri sebebiyle Devlet aleyhine tazminat davası açamayacağını öngördüğünden, bu dava için vekâletnamede özel yetki aranır.

Teminat: Davacıdan İstenebilecek Güvence

Hâkimin tarafsızlığı gibi, davalı tarafın korunmasına yönelik bir kurum daha vardır: teminat.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.84/1, maddede sayılan hâllerde davalı tarafın muhtemel yargılama giderlerini karşılayacak uygun bir teminat gösterileceğini düzenler.

(a) bendi, Türkiye’de mutad meskeni olmayan Türk vatandaşının dava açması, davacı yanında davaya müdahil olarak katılması veya takip yapması hâlini kapsar.

(b) bendi ise davacının; daha önceden iflasına karar verilmiş, hakkında konkordato veya uzlaşma suretiyle yeniden yapılandırma işlemlerinin başlatılmış bulunması yahut borç ödemeden aciz belgesinin varlığı gibi sebeplerle ödeme güçlüğü içinde bulunduğunun belgelenmesi hâlini düzenler.

Sonradan doğan hâller bakımından m.84/2, davanın görülmesi sırasında teminatı gerektiren durum ve koşulların ortaya çıkması hâlinde de mahkemenin teminat gösterilmesine karar vereceğini belirtir.

Dava arkadaşlığı bakımından m.84/3, mecburi dava ve takip arkadaşlığında teminat gösterme yükümlülüğünün, bu yükümlülüğün tüm davacılar bakımından mevcut olması hâlinde doğacağını düzenler.

Dava arkadaşlığı rejimi davanın ihbarı, müdahale ve bekletici mesele yazımızda ele alındı.

İstisnalar bakımından m.85/1, dört hâlde teminat istenemeyeceğini belirtir: davacının adli yardımdan yararlanması; davacının yurt içinde istenen teminatı karşılamaya yeterli taşınmaz malının veya ayni teminatla güvence altına alınmış bir alacağının bulunması; davanın sırf küçüğün menfaatlerini korumaya yönelik olarak açılmış olması; ilama bağlı alacak için ilamlı icra takibi yapılmış olması.

Son bent ilamlı icra bakımından önem taşır; bu rejim ilamlı icra ve tahsil yazımızda ele alındı.

Karar bakımından m.86/1, yargılama giderlerini karşılayacak teminata mahkemece kendiliğinden karar verileceğini; hâkimin teminat kararı vermeden önce tarafları veya müdahale talebinde bulunan kişiyi dinleyebileceğini düzenler.

Tutar ve şekil bakımından m.87/1, bir davada verilecek teminatın tutarını ve şeklini hâkimin serbestçe tayin edeceğini belirtir. Aynı fıkra bir istisna tanır: tarafların teminatın şeklini sözleşmeyle kararlaştırmaları hâlinde teminat ona göre belirlenir.

m.87/2, teminatı gerektiren durum ve koşullarda değişiklik olması hâlinde hâkimin teminatın azaltılması, artırılması, değiştirilmesi ya da kaldırılmasına karar verebileceğini düzenler.

Sonuç bakımından m.88/1, hâkim tarafından belirlenen kesin süre içinde teminat gösterilmezse davanın usulden reddedileceğini belirtir.

m.88/2, müdahale talebinde bulunan kişinin kesin süre içinde istenen teminatı vermemesi hâlinde müdahale talebinden vazgeçmiş sayılmasına karar verileceğini düzenler.

Teminat gösterilmesine ilişkin kararın gereğinin yerine getirilmesi dava şartıdır; bu husus dava şartları ve ilk itirazlar yazımızda ele alındı.

İade bakımından m.89, teminat gösterilmesini gerektiren sebep ortadan kalktığı takdirde ilgilinin talebi üzerine mahkemenin teminatın iadesine karar vereceğini belirtir.

Fon dosyalarında bu kurum iki yönde gündeme gelebilir. Yurt dışında yaşayan yatırımcıların dava açması hâlinde m.84/1-(a) tartışılır. Kurumsal yatırımcı konumundaki davacının konkordato sürecinde bulunması hâlinde ise m.84/1-(b) gündeme gelir; konkordato rejimi konkordatoda alacaklının hakları yazımızda ele alındı.

Fon Dosyasında Değerlendirme

Ret talebi verilirken üç husus tartılır. Birincisi süredir: en geç ilk duruşma kuralı kaçırıldığında talep dinlenmez. İkincisi delildir: inandırıcı delil veya emare gösterilmezse talep geri çevrilir ve ayrı mercie gitmez. Üçüncüsü ise geri alınamazlıktır: talep ileri sürüldükten sonra geri çekilemez ve kötüniyet hâlinde disiplin para cezası gündeme gelir.

Hâkimin Reddi Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki metin, ret talebi için hazırlanmış çerçevedir. Dilekçede sebep ile delil veya emarelerin açıkça gösterilmesi zorunludur.

Talep bir kez ileri sürüldükten sonra geri alınamaz; m.38/4 bunu açıkça öngörmektedir.

Sık Yapılan Hatalar

Birinci hata, ret talebini ilk duruşmadan sonra ileri sürmektir. HMK m.38/1, belirtilen sürede yapılmayan ret talebinin dinlenmeyeceğini öngörür.

İkinci hata, sonradan öğrenilen sebepte yeni işlem yapılmasına izin vermektir. Aynı fıkra, talebin öğrenmeden sonraki ilk duruşmada ve yeni bir işlem yapılmadan önce bildirilmesini arar.

Üçüncü hata, dilekçede delil veya emare göstermemektir. m.41/1-(b), bu hâlde talebin geri çevrileceğini öngörür ve inceleme ayrı mercie gitmez.

Dördüncü hata, ret talebinin geri alınabileceğini sanmaktır. m.38/4, talebin geri alınamayacağını belirtir.

Beşinci hata, ret sebebini yeminle ispata çalışmaktır. m.42/3, ret sebepleri hakkında yemin teklif olunamayacağını öngörür.

Altıncı hata, aynı sebeple yeniden ret talebinde bulunmaktır. m.42/4, daha önce reddolunan ret talebinin aynı durum ve olaylara dayanarak yenilenmesinin hâkimin davaya bakmasına engel oluşturmayacağını belirtir.

Yedinci hata, merci kararına karşı bir haftalık süreyi kaçırmaktır. m.43/2 ve m.44/2, bu süreyi tefhim veya tebliğ tarihinden başlatır.

Sekizinci hata, hâkimlerin sorumluluğu davasını vekâletnamede özel yetki olmadan açmaktır. m.74/1, açıkça yetki verilmemişse vekilin bu davayı açamayacağını öngörür.

Sıkça Sorulan Sorular

Hâkim hangi hâllerde davaya bakamaz?

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.34/1; kendisine ait olan veya doğrudan doğruya ya da dolayısıyla ilgili olduğu dava, eşinin davası, kendisi veya eşinin altsoy ya da üstsoyunun davası, evlatlık bağı bulunanın davası, üçüncü derece dâhil kan veya kayın hısımlarının davası, nişanlısının davası ve iki taraftan birinin vekili, vasisi, kayyımı ya da yasal danışmanı sıfatıyla hareket ettiği davada hâkimin davaya bakamayacağını ve talep olmasa bile çekinmek zorunda olduğunu düzenler.

Yasaklılığa rağmen yapılan işlemler ne olur?

HMK m.35/1, yasaklama sebebinin doğduğu tarihten itibaren o hâkimin huzuru ile yapılan bütün işlemlerin üst mahkemenin kararı ile iptal olunabileceğini; hüküm ve kararların ise her hâlde iptal olunacağını düzenler.

Hâkimin reddi hangi hâllerde istenebilir?

HMK m.36/1, hâkimin tarafsızlığından şüpheyi gerektiren önemli bir sebebin bulunması hâlinde taraflardan birinin hâkimi reddedebileceğini; özellikle taraflardan birine öğüt verme ya da yol gösterme, kanunen gerekmediği hâlde görüş açıklama, davada tanık veya bilirkişi olarak dinlenme yahut hâkim ya da hakem sıfatıyla hareket etme, uyuşmazlıkta arabuluculuk veya uzlaştırmacılık yapma, davanın dördüncü derece dâhil yansoy hısımlarına ait olması ve taraflardan biriyle davası ya da düşmanlığı bulunması hâllerinde ret sebebinin varlığının kabul edileceğini düzenler.

Ret talebi ne zamana kadar ileri sürülür?

HMK m.38/1, ret sebebini bilen tarafın talebini en geç ilk duruşmada ileri sürmesi gerektiğini; sebebin davaya bakıldığı sırada öğrenilmesi hâlinde en geç öğrenmeden sonraki ilk duruşmada, yeni bir işlem yapılmadan önce bildirilmesi zorunlu olduğunu ve bu sürede yapılmayan talebin dinlenmeyeceğini düzenler.

Ret dilekçesinde neler bulunmalıdır?

HMK m.38/2, dilekçede ret talebinin dayandığı sebepler ile delil veya emarelerin açıkça gösterilmesinin ve varsa belgelerin eklenmesinin gerektiğini düzenler.

Ret talebi geri alınabilir mi?

Hayır. HMK m.38/4, ret talebinin geri alınamayacağını düzenler.

Ret talebini kim inceler?

HMK m.40/1, hâkimin reddi talebinin reddi istenen hâkim katılmaksızın mensup olduğu mahkemece inceleneceğini; m.40/2 ise mahkemenin toplanamaması ya da tek hâkimden oluşması hâlinde talebin o yerde asliye hukuk hâkimliği görevini yapan diğer mahkeme veya hâkim tarafından inceleneceğini düzenler.

Ret talebi hangi hâllerde geri çevrilir?

HMK m.41/1; talebin süresinde yapılmamış olması, ret sebebi ve buna ilişkin inandırıcı delil veya emare gösterilmemiş olması ya da talebin davayı uzatmak amacıyla yapıldığının açıkça anlaşılması hâllerinde ret talebinin kabul edilmeyerek geri çevrileceğini düzenler.

Ret sebebinin sabit olması şart mıdır?

Hayır. HMK m.42/2, ret sebebi sabit olmasa bile mercinin bunu muhtemel görmesi hâlinde ret talebini kabul edebileceğini düzenler.

Ret sebepleri yeminle ispat edilebilir mi?

Hayır. HMK m.42/3, ret sebepleri hakkında yemin teklif olunamayacağını düzenler.

Reddi istenen hâkim davaya bakabilir mi?

HMK m.42/4, reddi istenen hâkimin ret hakkında merci tarafından karar verilinceye kadar o davaya bakamayacağını; ancak gecikmesinde sakınca bulunan iş ve davaların bunun dışında olduğunu düzenler.

Aynı sebeple yeniden ret talebinde bulunulabilir mi?

HMK m.42/4, daha önce hakkındaki ret talebi mercice reddolunan hâkimin aynı durum ve olaylara dayanarak yeniden reddedilmesi hâlinin, hâkimin davaya bakmasına engel oluşturmayacağını düzenler.

Ret kararına karşı hangi yola başvurulur?

HMK m.43/1, esas hüküm bakımından istinaf yolu kapalı dava ve işlerde merci kararlarının kesin olduğunu; m.43/2 ise istinaf yolu açık dava ve işlerde kararlara karşı tefhim veya tebliğ tarihinden itibaren bir hafta içinde istinaf yoluna başvurulabileceğini düzenler.

Hâkimlerin yargılama faaliyetinden sorumluluğu hangi hâllerde doğar?

HMK m.46/1; kayırma, taraf tutma, kin veya düşmanlık sebebiyle hukuka aykırı karar verilmesi, menfaat sebebiyle kanuna aykırı karar verilmesi, farklı bir anlam yüklenemeyecek kadar açık ve kesin bir kanun hükmüne aykırı karar verilmesi, duruşma tutanağında mevcut olmayan bir sebebe dayanılması, tutanak veya kararların değiştirilmesi ya da tahrif edilmesi ve hakkın yerine getirilmesinden kaçınılması hâllerinde Devlet aleyhine tazminat davası açılabileceğini düzenler.

Sorumluluk davası nerede görülür?

HMK m.47/1, Devlet aleyhine açılan tazminat davasının; ilk derece ve bölge adliye mahkemesi hâkimlerinin fiil ve kararlarından dolayı Yargıtay ilgili hukuk dairesinde görüleceğini düzenler. m.49 ise davanın esastan reddi hâlinde davacının disiplin para cezasına mahkûm edileceğini öngörür.

İlgili Rehberler

• Dava şartları ve ilk itirazlar
• Davanın ihbarı, müdahale ve bekletici mesele
• Tanık delili ve yemin
• Ticari uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk
• Fon davasında istinaf ve temyiz
• Süreler, adli tatil ve eski hâle getirme
• Hüküm, kesin hüküm, tavzih ve tamamlama
• Fon Tasfiyesi Hukuk Rehberi