Gözetim Altında (Refakatli) Görüşme Kararı: Hangi Hâllerde Verilir? TMK 324, 6284 m.5/1-ç, Yönetmelik m.38

Refakatli veya gözetim altında görüşme, ebeveynin çocukla kişisel ilişkisinin bir uzman, öğretmen ya da mahkemenin belirlediği üçüncü bir kişinin yanında yürütülmesidir. Kanun, çocuğun huzuru tehlikeye girdiğinde kişisel ilişkinin reddine veya kaldırılmasına izin verdiğinden (TMK m.324/2), mahkeme daha hafif bir önlem olarak refakat şartı koyabilir. Şiddet iddiasında daha önce verilmiş bir kişisel ilişki kararı varsa hâkim, kişisel ilişkinin refakatçi eşliğinde yapılmasına tedbir olarak karar verebilir (6284 s.K. m.5/1-ç). Karar, adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğünce teslim mekânında uygulanır; uzman gözlemlerini tutanağa bağlar ve gerekirse mahkemeye sunar (Yönetmelik m.38). Yargıtay kişisel ilişkinin ancak çocuğun yüksek yararı gerektirdiğinde kısıtlanabileceğini vurgular; bu nedenle refakat somut bir risk gerektirir ve risk ortadan kalkınca kaldırılmalıdır.

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• Refakatli görüşme nedir?
• Hukuki dayanaklar
• Hangi hâllerde verilir?
• Hangi hâllerde verilmez?
• Refakatçi kim olur?
• Müdürlükte uygulama
• 6284 sayılı Kanunla ilişkisi
• Süre, genişletme ve kaldırma
• Karara aykırılığın sonuçları
• Deliller ve strateji
• Yargıtay kararları
• Dilekçe örnekleri
• Örnek senaryolar
• Yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

Kişisel ilişkinin genel kuralları için boşanma sonrası çocukla kişisel ilişki, müdürlükteki teslim sistemi için çocuk teslimi ve kişisel ilişkinin icrası yazılarımıza bakabilirsiniz.

Refakatli Görüşme Nedir?

Uygulamada refakatli, gözetimli, uzman eşliğinde veya denetimli görüşme gibi farklı adlarla anılan düzenlemenin özü aynıdır: ebeveyn çocukla görüşür, ancak görüşme süresince yanında tarafsız bir kişi bulunur. Yönetmelik iki biçimi ayırır. Mahkeme çocuğun üstün yararı gereği karar vermişse kişisel ilişki üçüncü kişi refakatinde gerçekleştirilir (Yönetmelik m.38/1). Mahkeme uzman veya öğretmen refakatine karar vermişse kişisel ilişki müdürlükçe belirlenen teslim mekânında bu kişilerin refakatinde yapılır (m.38/2).

Refakatli görüşme, yalnız teslimin müdürlükte yapılmasından farklıdır. Olağan kişisel ilişkide çocuk teslim mekânında hak sahibine verilir ve görüşme serbestçe sürer; refakatli görüşmede ise refakatçi görüşmenin tamamında hazır bulunur, gerektiğinde mesleki müdahalede bulunur ve gözlemlerini tutanağa bağlar (m.38/3). Adalet Bakanlığının uygulama rehberinde, ortak çocuğu kapsamayan bir uzaklaştırma kararı bulunan dosyalarda kişisel ilişkinin çocuk buluşma merkezinde, taraflar yüz yüze getirilmeden yerine getirilmesi önerilmektedir.

Hukuki Dayanaklar

Ana ve babadan her biri, velayeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir (TMK m.323). Kişisel ilişki sebebiyle çocuğun huzuru tehlikeye girer, ebeveyn hakkını kaçınma yükümlülüğüne aykırı kullanır, çocukla ciddi olarak ilgilenmez ya da başka önemli sebepler bulunursa hak reddedilebilir veya kaldırılabilir (TMK m.324/2). Kanun en ağır sonucu öngördüğüne göre, aynı sebeplerle daha hafif bir önlem olan refakat şartı da konulabilir. Uygulamada refakat, kişisel ilişkinin kaldırılmasından önce değerlendirilen bir ara çözüm olarak kullanılmaktadır; Yargıtay’ın onadığı bir dosyada da istismar iddiası araştırılırken kişisel ilişki uzman eşliğinde sürdürülmüştür (2. HD, E.2023/9802, K.2024/1843).

Şiddet dosyalarında ayrı bir dayanak vardır: çocuklarla ilgili daha önce verilmiş bir kişisel ilişki kurma kararı varsa hâkim, kişisel ilişkinin refakatçi eşliğinde yapılmasına, sınırlanmasına ya da tümüyle kaldırılmasına karar verebilir (6284 s.K. m.5/1-ç). Yönetmelik de doğrudan kişisel ilişkinin çocuğun üstün yararına aykırı olduğu hâllerde üçüncü kişi veya uzman gözetimi altında kişisel ilişki imkânını öngörür (m.5/4). Avrupa Konseyinin Çocuklarla Kişisel İlişkiye Dair Sözleşmesi de gözetimsiz kişisel ilişki çocuğun yararına değilse gözetimli kişisel ilişki imkânının değerlendirilmesini ister (m.4/3); Adalet Bakanlığının refakatli görüşmeye ilişkin görüşü bu hükme de dayanır.

Kişisel ilişkinin sınırlandırılmasına ilişkin genel değerlendirme için görüşme günleri nasıl değiştirilir yazımıza bakabilirsiniz.

Hangi Hâllerde Verilir?

Refakatli görüşme, kişisel ilişkinin sürmesi ile çocuğun korunması arasında bir denge kurar. Tipik dosyalar; ebeveyn hakkında şiddet veya tehdit iddiası bulunan, çocuğa yönelik istismar iddiasının araştırıldığı, ebeveynin alkol veya madde kullanımının ya da ağır bir ruhsal rahatsızlığının çocuğun güvenliğini etkileyebileceği, çocuğun kaçırılma riskinin bulunduğu veya ebeveyn ile çocuğun uzun süredir hiç görüşmediği dosyalardır.

Yargıtay’ın onadığı bir dosyada, baba hakkında çocuğa yönelik istismar iddiasıyla ceza davası açılması üzerine kişisel ilişki psikolog veya pedagog eşliğinde kurulmuş; baba beraat ettikten sonra açılan davada istismarın gerçekleştiğine dair delil bulunmadığı tespit edilerek uzman eşliğindeki düzenleme kaldırılmış ve yatılı olmayan periyodik görüşmeler belirlenmiştir (2. HD, 18.03.2024, E.2023/9802, K.2024/1843). Başka bir dosyada ise çocuğun babayla görüşme sonrasında travma sonrası stres bozukluğu yaşadığı, bilirkişinin görüşmeyi şimdilik durdurmayı ve ileride güven duyulan kişi eşliğinde kademeli görüşmeyi önerdiği olayda Yargıtay, çocuğun huzurunun ciddi olarak tehlikeye girdiğini kabul ederek kişisel ilişki kurulmasını çocuğun üstün yararına uygun bulmamıştır (2. HD, 13.11.2019, E.2019/5808, K.2019/11366).

Madde kullanımı iddiaları için eşim uyuşturucu kullanıyor, ebeveynin psikolojik değerlendirmesi için velayet davasında psikolojik değerlendirme yazılarımıza bakabilirsiniz.

Hangi Hâllerde Verilmez?

Kişisel ilişki çocuğun hakkıdır ve Yargıtay’a göre ancak çocuğun yüksek yararı gerektirdiği takdirde kısıtlanabilir veya kaldırılabilir (2. HD, 01.06.2026, E.2026/270, K.2026/5700). Refakat de bir kısıtlamadır. Bu nedenle tarafların birbirine duyduğu öfke, boşanma sürecindeki çatışma veya velayet sahibinin genel kaygıları tek başına refakat gerekçesi değildir (bizim değerlendirmemiz).

Yargıtay, ayrı şehirlerde yaşayan dede ile torunlar arasında uzman nezaretinde kurulan kişisel ilişkinin aradaki bağları güçlendirmeye elverişli olmadığını, yatılı ve uzman nezareti gerektirmeyen bir düzenleme yapılması gerektiğini belirtmiştir (2. HD, 22.11.2022, E.2022/9457, K.2022/9403). Babanın dokuz yıldır çocukla görüşmediği ve ceza davasında beraat ettiği bir dosyada da kişisel ilişkinin kaldırılmasını haklı kılacak somut bir olgunun ispat edilemediğini kabul etmiştir (2. HD, 10.02.2022, E.2022/437, K.2022/1224). Görüşmeye gerekçesiz yer sınırlaması getirilmesini de doğru bulmamıştır (2. HD, 01.06.2020, E.2020/581, K.2020/2382).

Refakatçi Kim Olur?

Müdürlüklerde psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacı görevlendirilir; işlemler bu uzmanlar, yeterli değilse öğretmen eşliğinde yapılır (5395 s.K. m.41/A-2). Mahkeme uzman veya öğretmen refakatine karar vermişse görüşme bu kişilerin yanında teslim mekânında gerçekleşir (Yönetmelik m.38/2). Kararda yalnız “üçüncü kişi” denilmişse Adalet Bakanlığı uygulama rehberine göre taraflar bu kişiyi birlikte belirleyebilir; anlaşamazlarsa müdürlük veya taraflardan biri kararı veren aile mahkemesinden bu kişinin belirlenmesini isteyebilir.

Refakatçinin velayet sahibi ebeveyn olması ise sorunludur. Hukuk Genel Kurulu, kişisel ilişkinin velayet sahibi ebeveynin gözetiminde kurulmasının amacına ters düşeceğini vurgulamıştır (YHGK, 17.10.2012, E.2012/2-401, K.2012/723). Uygulama rehberi de, yükümlünün refakatinde kurulan bir kişisel ilişki kararı varken yükümlü lehine uzaklaştırma kararı verilmişse kararın yeni duruma uyarlanması için aile mahkemesine başvurulması gerektiğini belirtir. Çocuğun güvendiği bir akraba, aile dostu veya öğretmen, tarafların anlaşabildiği durumlarda pratik bir seçenektir (bizim değerlendirmemiz).

Müdürlükte Uygulama

Çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilam veya tedbir kararları, Adalet Bakanlığınca kurulan adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerince yerine getirilir (5395 s.K. m.41/A-1). Yetkili müdürlük, çocuğun yerleşim yeri müdürlüğüdür (m.41/A-4); müdürlük bulunmayan yerlerde görev Bakanlıkça belirlenen hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğünce yürütülür (m.41/A-3). Hak sahibi, çocuğu teslim almaya geleceğini teslim saatinden en az kırk sekiz saat önce müdürlüğe bildirmek zorundadır (Yönetmelik m.37/1). Teslim ve kişisel ilişki işlemleri müdürlükçe belirlenen teslim mekânlarında yapılır (5395 s.K. m.41/D).

Refakatli görüşmede uzman veya öğretmen görüşme boyunca hazır bulunur, gerektiğinde mesleki müdahalede bulunur ve gözlem ve tespitlerini içeren bir tutanak düzenler; çocuğun üstün yararı gerektiriyorsa bu tutanak kişisel ilişki kararını veren aile mahkemesine sunulur (Yönetmelik m.38/3-4). Çocuk hak sahibiyle görüşmeyi reddederse uzman çocukla ve taraflarla ayrı ayrı görüşür; ret sürerse ret ve sebepleri ayrıntılı olarak kayda geçirilir, engellerin giderilmesi için bir plan hazırlanarak taraflara bildirilir ve görüşmeler bir sonraki kişisel ilişki tarihine kadar, en geç on beş gün içinde yapılır (m.39). İşlemler tüm harçlardan istisnadır ve avukatlık ücreti hariç giderler Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır (5395 s.K. m.41/H).

Teslim sürecinin tamamı için çocuk teslimi ve kişisel ilişkinin icrası, çocuğun görüşmek istememesi için çocuk görüşmek istemiyorsa zorlanır mı yazılarımıza bakabilirsiniz.

6284 Sayılı Kanunla İlişkisi

6284 sayılı Kanun kapsamında hâkim, şiddet uygulayan hakkında önleyici tedbir olarak, çocuklarla ilgili daha önce verilmiş bir kişisel ilişki kurma kararı varsa kişisel ilişkinin refakatçi eşliğinde yapılmasına, sınırlanmasına ya da tümüyle kaldırılmasına karar verebilir (m.5/1-ç). Hükmün uygulanması için önceden verilmiş bir kişisel ilişki kararı bulunmalıdır; böyle bir karar yoksa refakatli düzen, boşanma davasında geçici önlem olarak (TMK m.169) veya ayrı bir kişisel ilişki davasında istenir. Koruyucu tedbir için şiddetin uygulandığına dair delil veya belge aranmaz (m.8/3) ve tedbir ilk defasında en çok altı ay için verilebilir (m.8/2).

Hâkim ayrıca şiddet uygulayanın, kişisel ilişki kurulmasına ilişkin hâller saklı kalmak üzere korunan kişinin çocuklarına yaklaşmamasına karar verebilir (m.5/1-d). Müdürlük, 6284 kapsamında verilen gizlilik ve diğer tedbirleri dikkate alarak işlem yapar (5395 s.K. m.41/C-11). Adalet Bakanlığı uygulama rehberine göre ortak çocuğu kapsamayan bir uzaklaştırma kararı varsa kişisel ilişki çocuk buluşma merkezinde, taraflar yüz yüze getirilmeden ve güvenlik önlemleri alınarak yapılır; hak sahibi hakkında çocukları da kapsayan bir uzaklaştırma kararı varsa tedbir süresince kişisel ilişki yerine getirilemez. Tedbire aykırılık zorlama hapsine yol açar (m.13/1).

Uzaklaştırma kararı varken çocukla görüşme için hakkımda uzaklaştırma kararı var, erkeklerin ve çocukların korunması için 6284 sadece kadınları mı korur yazılarımıza bakabilirsiniz.

Süre, Genişletme ve Kaldırma

Refakat bir geçiş önlemidir. Velayete ve kişisel ilişkiye ilişkin düzenlemeler maddi anlamda kesin hüküm oluşturmadığından, ana veya babanın durumundaki değişiklik gibi yeni olgular zorunlu kılarsa hâkim gerekli önlemleri alır (TMK m.183). Risk ortadan kalktığında refakatin kaldırılması istenebilir; istismar iddiasıyla kurulan uzman eşliğindeki görüşmenin beraat kararından sonra kaldırıldığı dosyada bölge adliye mahkemesi, uzman aracılığı veya gözetiminde kişisel ilişki kurulmasının bundan beklenen amaca aykırı düşeceğini belirtmiş, Yargıtay da kararı onamıştır (2. HD, 18.03.2024, E.2023/9802, K.2024/1843).

İleriye dönük otomatik bir genişleme takvimi kurmak ise risklidir. Yargıtay, çocuğun beş yaşından önceki ve sonraki dönem için kademeli bir kişisel ilişki düzenlemesini, gelecek yıllardaki koşullar önceden bilinemeyeceğinden doğru bulmamış; değişen koşullara göre çocuğun yaşı ve eğitim durumu gözetilerek yeniden düzenleme yapılabileceğini belirtmiştir (2. HD, 13.09.2022, E.2022/5420, K.2022/6979). Bu nedenle refakatli düzenlemelerde, belirli bir süre sonunda uzman tutanakları ve yeni bir sosyal inceleme raporuyla yeniden değerlendirme yapılmasını istemek daha güvenlidir (bizim değerlendirmemiz).

Karara Aykırılığın Sonuçları

Çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair kararların yerine getirilmesine ilişkin teslim emrine aykırı hareket eden veya emrin gereğinin yerine getirilmesini engelleyenler, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine üç günden on güne kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır (5395 s.K. m.41/F-2). Kişisel ilişki için kendisine çocuk teslim edilen hak sahibi, sürenin bitiminde çocuğu belirlenen yere getirmezse üç aya kadar disiplin hapsi uygulanır (m.41/F-3). Yükümlünün teslim emrine aykırı ilk hareketinde müdürlük, aile mahkemesinden danışmanlık tedbiri ister (m.41/C-8).

Velayet sahibi ebeveyn kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir ve bu husus kararda ihtar edilir (TMK m.182/2, 324/3). Refakat koşullarına uymayan hak sahibi bakımından ise uzmanın tutanakları, kişisel ilişkinin sınırlanması veya kaldırılması davasında en güçlü delildir; refakatçiden uzaklaşma, çocuğu diğer ebeveyne karşı yönlendirme veya güvenliği tehlikeye atan davranışlar TMK m.324/2 bakımından değerlendirilir (bizim değerlendirmemiz).

Görüşmenin engellenmesine karşı yollar için kişisel ilişki engelleniyor ve çocuğumu göstermiyor yazılarımıza bakabilirsiniz.

Deliller ve Strateji

Refakat isteyen taraf, riskin somut olduğunu göstermelidir. Kolluk tutanakları, 6284 dosyası, ceza soruşturması veya kovuşturması, hastane ve okul rehberlik kayıtları, mesajlar ve tanık beyanları bu amaçla kullanılır. Mahkeme çocuğun durumunu aile mahkemesi uzmanından alınacak sosyal inceleme raporuyla (4787 s.K. m.5) ve idrak çağındaki çocuğun görüşüyle değerlendirir; Hukuk Genel Kurulu çocuğun tekrar tekrar konuşturulmasının psikolojik baskı oluşturacağını belirtmiştir (YHGK, 21.02.2019, E.2018/2-1072, K.2019/185).

Talebin kendisi de dikkatle yazılmalıdır: refakatçinin kim olacağı, görüşmenin yeri, sıklığı ve süresi, teslimde tarafların karşılaşıp karşılaşmayacağı ve düzenlemenin ne zaman yeniden değerlendirileceği açıkça istenmelidir. Refakatin kaldırılmasını isteyen taraf ise uzman tutanaklarını, görüşmelerin düzenli yapıldığını ve çocuğun olumlu tepkilerini öne çıkarmalıdır (bizim değerlendirmemiz).

Yargıtay Kararları

Dilekçe Örnekleri

1. Kişisel ilişkinin uzman refakatinde yapılmasına karar verilmesi istemli dava dilekçesi

2. Refakat şartının kaldırılması ve kişisel ilişkinin genişletilmesi dava dilekçesi

3. 6284 sayılı Kanun kapsamında kişisel ilişkinin refakatçi eşliğinde yapılması talebi

Örnek Senaryolar

Senaryo 1: Teslim sırasında tehdit. Boşanma kararıyla babayla altı yaşındaki çocuk arasında kişisel ilişki kurulmuştur. Bir teslim sırasında baba anneyi çocuğun yanında tehdit etmiş, olay kolluk tutanağına geçmiştir.

Senaryo 2: Beraatten sonra refakatin kaldırılması. Baba hakkında açılan istismar davası sürerken kişisel ilişki uzman eşliğinde kurulmuştur. Baba beraat etmiş, karar kesinleşmiş, on iki görüşmenin tutanakları olumludur.

Adım Adım Yol Haritası

1. Riski belgeleyin. Kolluk tutanağı, sağlık kaydı ve okul yazısı toplayın.
2. Doğru yolu seçin. Şiddet varsa 6284 tedbiri; yoksa aile mahkemesinde yeniden düzenleme davası.
3. Ölçülü talepte bulunun. Kaldırma yerine refakat yetiyorsa refakat isteyin.
4. Refakatçiyi belirtin. Uzman, öğretmen veya üzerinde anlaşılan üçüncü kişi.
5. Yer, süre ve yeniden değerlendirme tarihini isteyin. Belirsiz kararlar uygulamada sorun çıkarır.
6. Müdürlüğe başvurun. Çocuğun yerleşim yeri müdürlüğüne kararla birlikte.
7. Görüşmelere düzenli katılın. 48 saat önceden bildirim yapın; tutanaklar sizin delilinizdir.
8. Koşullar değişince yeniden başvurun. Risk ortadan kalkınca refakatin kaldırılmasını isteyin.

Sık Yapılan Hatalar

Sıkça Sorulan Sorular

Refakatli görüşme nedir?

Ebeveynin çocukla görüşmesinin uzman, öğretmen veya mahkemenin belirlediği üçüncü bir kişinin yanında yapılmasıdır (Yönetmelik m.38).

Refakatli görüşmeye hangi hâllerde karar verilir?

Kişisel ilişki sebebiyle çocuğun huzuru tehlikeye giriyorsa (TMK m.324/2) veya şiddet dosyasında önceki kişisel ilişki kararı refakatçi eşliğine bağlanıyorsa (6284 s.K. m.5/1-ç).

Ebeveynler arasındaki kavga refakat için yeterli mi?

Tek başına yeterli değildir. Yargıtay kişisel ilişkinin ancak çocuğun yüksek yararı gerektirdiğinde kısıtlanabileceğini belirtir (2. HD, E.2026/270, K.2026/5700).

Refakatçi kim olur?

Müdürlükteki psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı, yeterli değilse öğretmen ya da mahkemenin veya tarafların belirlediği üçüncü kişi (5395 s.K. m.41/A-2; Yönetmelik m.38).

Annem veya ben refakatçi olabilir miyim?

Velayet sahibinin gözetiminde görüşme kişisel ilişkinin amacına ters düşebilir (YHGK, E.2012/2-401, K.2012/723). Tarafsız bir kişi tercih edilmelidir.

Refakatli görüşme nerede yapılır?

Uzman veya öğretmen refakatinde ise müdürlükçe belirlenen teslim mekânında (Yönetmelik m.38/2).

Refakatli görüşme için ücret ödenir mi?

İşlemler harçtan istisnadır ve avukatlık ücreti hariç giderler Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır (5395 s.K. m.41/H).

Uzman görüşmede ne yapar?

Görüşme boyunca hazır bulunur, gerekirse mesleki müdahalede bulunur ve gözlemlerini tutanağa bağlar; tutanak gerekirse mahkemeye sunulur (Yönetmelik m.38/3-4).

Çocuk görüşmek istemezse ne olur?

Uzman çocukla ve taraflarla ayrı görüşür, ret sebeplerini kayda geçirir ve bir plan hazırlar; görüşmeler en geç on beş gün içinde yapılır (Yönetmelik m.39).

6284 tedbiri olmadan refakat istenebilir mi?

Evet. Aile mahkemesinde kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi davasında veya boşanma davasında geçici önlem olarak istenebilir (TMK m.169, 183, 324).

6284 kapsamında refakat kararı ne kadar sürer?

Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilebilir (6284 s.K. m.8/2).

Uzaklaştırma kararı varken çocuğumu görebilir miyim?

Karar çocukları da kapsıyorsa tedbir süresince kişisel ilişki yapılamaz; kapsamıyorsa görüşme müdürlükte, taraflar karşılaştırılmadan yapılır.

Refakat nasıl kaldırılır?

Risk ortadan kalkınca TMK m.183’e dayanarak dava açılır; Yargıtay beraat sonrası uzman eşliğinin kaldırılmasına ilişkin kararı onamıştır (2. HD, E.2023/9802, K.2024/1843).

Kararda ileride refakatin kendiliğinden kalkacağı yazılabilir mi?

Yargıtay ileriye dönük kademeli düzenlemeleri, gelecekteki koşullar bilinemeyeceği için doğru bulmamıştır (2. HD, E.2022/5420, K.2022/6979).

Refakatli görüşme kararına uymazsam ne olur?

Kişisel ilişkiyi engelleyen yükümlüye üç günden on güne, çocuğu geri getirmeyen hak sahibine üç aya kadar disiplin hapsi uygulanabilir (5395 s.K. m.41/F).

Görüntülü görüşme refakatli görüşmenin yerine geçer mi?

Hayır. Görüntülü görüşme yüz yüze görüşmeyi tamamlar; rıza olmadan müdürlükçe zorla yerine getirilemez.