Ankara’da Çocuk Teslimi ve Kişisel İlişki: Adli Destek Birimleri (5395 m.41/A-41/F; TMK 323-324)

Ankara’da çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kararları artık icra dairesi eliyle değil, adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri eliyle yerine getirilmektedir (5395 s.K. m.41/A). Bu sistem 7343 sayılı Kanunla Çocuk Koruma Kanununa eklenen 41/A-41/İ maddelerine ve 04.08.2022 tarihli Yönetmeliğe dayanır. Adalet Bakanlığının duyurusuna göre Ankara Adliyesinde yeni usul 13.03.2023’te başlamış; Bakanlığın rehberine göre 8 Mayıs 2023’ten itibaren tüm ülkede uygulanmaktadır. Başvuru, çocuğun yerleşim yerindeki müdürlüğe ilam veya tedbir kararıyla yapılır; işlemler harçtan istisnadır ve avukatlık ücreti dışındaki giderler Bakanlık bütçesinden karşılanır (m.41/H). Müdürlük önce yükümlüyle iletişim kurar; çocuk getirilmezse teslim emri gönderir. Hak sahibi, teslim emrinin tebliğinden sonra çocuğu teslim almaya geleceğini en az kırk sekiz saat önce bildirmelidir (Yönetmelik m.37). Kişisel ilişki teslim emrine aykırı davranan yükümlü, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine üç günden on güne kadar; çocuk teslimi emrine aykırı davranan ile çocuğu süre sonunda geri getirmeyen hak sahibi ise üç aya kadar disiplin hapsiyle cezalandırılabilir (m.41/F). Müdürlük işlemlerine karşı öğrenme veya tebliğden itibaren bir hafta içinde aile mahkemesine şikâyet yoluna gidilir (m.41/E). Kişisel ilişkiyi engelleyen velayet sahibi ebeveyn hakkında, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilmesi de gündeme gelebilir (TMK m.324/3).

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• Yeni sistem: icra dairesinden adli destek müdürlüğüne
• Ankara’da nereye başvurulur?
• Başvuru: belgeler, kesinleşme, avukat ve masraflar
• İlk iletişim, teslim günü ve 48 saat kuralı
• Teslim emri: çocuk teslimi ile kişisel ilişki farkı
• Çocuk görüşmek istemezse ve danışmanlık tedbiri
• Disiplin hapsi, velayet değişikliği ve ceza
• Müdürlük işlemlerine şikâyet ve itiraz
• Özel durumlar: 6284, refakat, görüntülü görüşme, şehir dışı
• Örnek senaryolar
• Adım adım yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

Ankara’da boşanma, velayet veya kişisel ilişki kararı olan ebeveynlerin en sık sorduğu sorular, kararın nasıl uygulatılacağı, nereye başvurulacağı ve karşı taraf çocuğu getirmezse ne olacağıdır. Aşağıdaki tablo bu soruların kısa cevaplarını verir.

Yeni Sistem: İcra Dairesinden Adli Destek Müdürlüğüne

Uzun yıllar boyunca çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kararları İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre icra daireleri eliyle yerine getiriliyordu. 30.11.2021 tarihli ve 31675 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7343 sayılı Kanunla bu hükümler İcra ve İflas Kanunundan çıkarılmış ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanununa “çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin ilam ve tedbir kararlarının yerine getirilmesi” başlıklı yeni bir kısım (m.41/A-41/İ) eklenmiştir. Uygulamanın ayrıntıları, 04.08.2022 tarihli ve 31913 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Çocuk Teslimi ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulmasına İlişkin İlam ve Tedbir Kararlarının Yerine Getirilmesine Dair Yönetmelikte düzenlenmiştir.

Yeni usul 04.04.2022’de 11 ildeki adliyede pilot olarak başlamış ve aşamalı olarak yaygınlaştırılmıştır. Basına yansıyan Bakanlık açıklamalarına göre Ankara’nın Çubuk ve Gölbaşı ilçe adliyelerinde uygulama 12 Eylül 2022’de başlamıştır. Adalet Bakanlığı Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Dairesi Başkanlığının 13.03.2023 tarihli duyurusuna göre uygulama o gün Ankara Adliyesi ve Elmadağ dahil 68 adliyede daha başlamış; 04.04.2022’den o tarihe kadar 6.260 dosyada 30.880 işlem yapılmış, bu dosyaların 585’i çocuk teslimi, 5.675’i kişisel ilişki dosyası olmuştur. Bakanlığın Aralık 2023 tarihli rehberine göre 8 Mayıs 2023’ten itibaren tüm ülkede çocuk teslimi ve kişisel ilişki işlemleri yeni usule göre yürütülmektedir.

Sistemin genel işleyişini çocuk teslimi ve kişisel ilişkinin icrası: adli destek sistemi ve çocuğumu göstermiyor: çocuk teslimi ve kişisel ilişki yazılarımızda anlattık. Bu yazı, aynı kuralların Ankara’da nasıl uygulandığına odaklanmaktadır.

Ankara’da Nereye Başvurulur?

Yetkili müdürlük, çocuğun yerleşim yerindeki adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüdür (5395 s.K. m.41/A-4; Yönetmelik m.11/1). Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayan çocuk bakımından, çocuğun bulunduğu yerdeki müdürlük yetkilidir (Yönetmelik m.11/2). Müdürlük bulunmayan yerlerde işlemler Adalet Bakanlığınca belirlenen hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğünce yürütülür (m.41/A-3). Yani belirleyici olan kararı veren mahkemenin yeri değil, çocuğun yaşadığı yerdir: kararı İzmir’deki aile mahkemesi vermiş olsa bile çocuk Çankaya’da yaşıyorsa başvuru Ankara’da yapılır.

Hak sahibi başka bir şehirde yaşıyorsa başvurusunu bulunduğu yerdeki müdürlüğe de yapabilir; bu durumda müdürlük kararı ve yükümlünün bilinen son adresini alarak dosyayı çocuğun yerleşim yerindeki müdürlüğe gönderir (Yönetmelik m.25/7). Ankara’daki mahkemelerin dağılımı için Ankara’da boşanma davası 2026 rehberimize bakabilirsiniz.

Teslim ve kişisel ilişki işlemleri müdürlükçe belirlenen teslim mekânlarında yapılır (m.41/D). Yönetmelik teslim mekânını çocuk dostu bir ortam olarak tanımlar (m.4/k). Bakanlık rehberine göre bu mekânlar müdürlüğün talebi üzerine valilik ve belediyelerce belirlenir veya oluşturulur ve mümkün olduğunca park, bahçe veya sosyal ve kültürel faaliyet alanlarına yakın yerlerden seçilir; Bakanlığın soru-cevap belgesinde mekânda güvenlik kamerası ve x-ray gibi donanımların bulunması ve odanın en az 24 metrekare olması gerektiği belirtilmektedir. Taraflar teslim mekânını kendi aralarında değiştiremez. Ankara’daki teslim mekânlarının adreslerini gösteren resmî bir listeye ulaşamadık; müdürlük, size uygulanacak mekânı ilk iletişimde bildirir.

Başvuru: Belgeler, Kesinleşme, Avukat ve Masraflar

Müdürlüğe başvuru, yükümlünün karara kendiliğinden uymaması hâlinde yapılır (Yönetmelik m.10). Taraflar kendi aralarında anlaşıp kararı gönüllü olarak uyguluyorsa müdürlüğe gitmek zorunlu değildir. Başvuruda ilam veya tedbir kararının ibrazı zorunludur; hak sahibinin kendisine nasıl ulaşılacağına ilişkin bilgileri de tutanağa geçirilir. Hak sahibi bizzat ya da vekâletnamesi olan avukatı aracılığıyla başvurabilir; vesayet altındaki hak sahibi adına vasisi başvurur. Bakanlığın soru-cevap belgesine göre vekâletnamede çocuk teslimi için özel yetki bulunması gerekmez; ancak avukat, hak sahibi olmadan çocuğu teslim alamaz veya iade edemez.

Kesinleşme meselesi uygulamada en çok karıştırılan konudur. Kişiler hukuku ve aile hukukuna ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK m.367/2). Bu nedenle boşanma hükmüyle birlikte verilen velayet ve kişisel ilişki düzenlemesi kesinleşmeden müdürlükçe uygulanmaz. Buna karşılık dava sürerken verilen geçici (tedbir) kararlar kesinleşme beklenmeden uygulanır; dosya istinaf aşamasında olsa bile tedbir kararı uygulanmaya devam eder (Bakanlık rehberi ve soru-cevap belgesi). Dava açılmadan önceki ilk günlerde çocukla ilgili ne yapılabileceğini eşim çocukları alıp gitti: ilk 48 saat yazımızda anlattık.

Kişisel ilişki düzenlemesi hiç yapılmamışsa veya mevcut düzenleme uygulanamaz hâle gelmişse önce aile mahkemesinden karar alınması gerekir; müdürlük karar vermez, verilmiş kararı uygular. Dilekçe örneği için çocukla kişisel ilişki dilekçesi örneği, görüşme günlerinin değiştirilmesi için çocukla görüşme günleri nasıl değiştirilir yazılarımıza bakabilirsiniz.

İlk İletişim, Teslim Günü ve 48 Saat Kuralı

Müdürlük, kararı inceledikten sonra yükümlüyle her türlü iletişim vasıtasıyla irtibat kurar. Kişisel ilişki dosyalarında yükümlüye düzenli kişisel ilişkinin çocuk için önemi anlatılır ve çocuğu kararda belirtilen gün ve saatte, kararda belirtilmemişse müdürlükçe belirlenen gün ve saatte teslim mekânına getirmesi bildirilir (Yönetmelik m.25, 32). İşlemler müdürlükte görevli psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacılar, bunlar yeterli değilse öğretmenler eşliğinde yapılır (5395 s.K. m.41/A-2). Taraflar istemedikçe ve çocuğun üstün yararı gerektirmedikçe yüz yüze getirilmez.

Hak sahibinin de yükümlülükleri vardır. Teslim emrinin tebliğinden sonra hak sahibi, çocuğu teslim almaya geleceğini teslim saatinden en az kırk sekiz saat önce müdürlüğe bildirmek zorundadır; bildirmezse yükümlüye o gün çocuğu getirmek zorunda olmadığı bildirilir (Yönetmelik m.37). Hak sahibi haklı bir mazereti olmaksızın üst üste iki kez veya bir yıl içinde üç kez teslim mekânına gelmezse dosya işlemden kaldırılabilir (Yönetmelik m.42/1). Yükümlünün haklı bir mazereti varsa, teslim gününden önce müdürlüğe bildirerek çocuğun müdürlükçe alınmasını talep etmesi gerekir (Yönetmelik m.28, 36).

Bakanlık rehberine göre yükümlü çocuğu bizzat getirmelidir; çocuğu üçüncü bir kişi getirirse müdürlük çocuğu alıp teslim edebilir, ancak sorumluluk yükümlüde kalır. Teslim saatine uyulmaması ve gecikmeler için çocuğu görüş saatinde geç getirmenin yaptırımı, standart bir görüşme düzeni için kişisel ilişki standart takvimi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Teslim Emri: Çocuk Teslimi ile Kişisel İlişki Farkı

Yükümlüyle iletişim kurulamaz, yükümlü çocuğu getirmeyeceğini beyan eder ya da getireceğini söyleyip getirmezse müdürlük yükümlüye teslim emri gönderir ve emir tebligat hükümlerine göre tebliğ edilir. Emirde çocuğun hangi gün, saat ve yere getirileceği, haklı mazeretin teslim gününden önce bildirilmesi gerektiği, emrin gereği yerine getirilmezse disiplin hapsiyle cezalandırılacağı, adres değişikliğinin bildirilmesi gerektiği ve şikâyet hakkı yer alır (Yönetmelik m.26, 33). Teslim emri bir kez usulüne uygun tebliğ edildiğinde sonraki dönemler için de yükümlülük doğurur; her görüşme için yeniden emir çıkarılmaz.

Burada iki karar türünü ayırmak gerekir. Velayeti kendisine verilen ebeveyne çocuğun teslimine ilişkin kararlar 5395 sayılı Kanunun 41/B maddesine, çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin kararlar ise 41/C maddesine tabidir. Anayasa Mahkemesi de Ankara 18. Aile Mahkemesinin itiraz başvurusunda bu ayrımı esas almış; 41/B kurallarının kişisel ilişki dosyasında uygulanacak kural olmadığını belirterek başvuruyu yetkisizlik nedeniyle reddetmiştir (AYM 23.07.2024, E.2024/20, K.2024/146). Çocuk teslimi kararlarında teslim emrine rağmen çocuk getirilmezse çocuk, uzman veya öğretmen marifetiyle, gerekirse kolluktan yardım alınarak bulunduğu yerde teslim alınır (m.41/B; Yönetmelik m.26, 31). Kişisel ilişki kararlarına ilişkin 41/C maddesinde ise çocuğun zor kullanılarak alınmasına ilişkin benzer bir düzenleme bulunmamaktadır; bu kararlarda başvurulacak yollar danışmanlık tedbiri, disiplin hapsi şikâyeti ve gerekirse velayetin değiştirilmesidir.

Adalet Bakanlığı Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Dairesi Başkanlığının 14.10.2024 tarihli görüşüne göre çocuk görüşme merkezlerinin ve çevresinin güvenliği için, dosya ayrımı yapılmaksızın Cumhuriyet başsavcılığı aracılığıyla kolluktan talepte bulunulmalıdır (E-27239794-045.02-181/1771). Yönetmeliğe göre kaçırma veya benzeri bir zarar riski varsa çocuk teslimi kararlarında teslim emri tebliğ edilmeden de çocuk alınabilir (m.30); yükümlü teslimden sonra çocuğu sebepsiz yere geri alırsa müdürlük yeni bir emre gerek olmadan çocuğu yeniden alabilir (m.29).

Çocuk Görüşmek İstemezse ve Danışmanlık Tedbiri

Çocuk, teslim mekânında hak sahibiyle görüşmeyi reddedebilir. Bu durumda uzman veya öğretmen önce çocukla ve taraflarla ayrı ayrı görüşür. Ret sürerse ret ve sebepleri ayrıntılı olarak tutanağa geçirilir, engellerin giderilmesi için bir plan hazırlanır ve taraflara bildirilir; görüşmeler bir sonraki kişisel ilişki tarihine kadar, en geç on beş gün içinde yapılır (Yönetmelik m.39). Çocuğun reddi, kendiliğinden kişisel ilişkinin kaldırılması anlamına gelmez; düzenlemenin değiştirilmesi ancak aile mahkemesi kararıyla mümkündür.

Müdürlük, çocuk, hak sahibi veya yükümlü için danışmanlık tedbiri önerebilir; tedbire aile mahkemesi karar verir. Yükümlünün teslim emrine aykırı ilk hareketinde müdürlük, aile mahkemesinden danışmanlık tedbiri uygulanmasını talep eder (5395 s.K. m.41/C; Yönetmelik m.40). Kişisel ilişki çocuğun hakkıdır; sitemizdeki refakatli görüşme yazısında aktarıldığı üzere Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, kişisel ilişkinin ancak çocuğun yüksek yararı gerektirdiği takdirde kısıtlanabileceğini veya kaldırılabileceğini tekrarlamıştır (01.06.2026, E.2026/270, K.2026/5700).

Bizim değerlendirmemize göre çocuğun tekrarlanan reddi, iki taraf için de önemli bir delil kaynağıdır: uzman tutanakları, ret sebeplerinin çocuğun kendi deneyiminden mi yoksa ebeveynlerden birinin yönlendirmesinden mi kaynaklandığını değerlendirmede aile mahkemesine yol gösterir. Konuyu çocuk görüşmek istemiyorsa zorlanır mı yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.

Disiplin Hapsi, Velayet Değişikliği ve Ceza

5395 sayılı Kanunun 41/F maddesi, karara aykırılığın yaptırımlarını düzenler. Çocuk teslimine ilişkin teslim emrine aykırı davranan veya emrin yerine getirilmesini engelleyenler, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine, fiil suç teşkil etse dahi üç aya kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır (m.41/F-1). Kişisel ilişkiye ilişkin teslim emrine aykırı davranan veya engelleyenler üç günden on güne kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır (m.41/F-2). Kişisel ilişki için çocuğu teslim alan hak sahibi, süre bitiminde çocuğu belirlenen yere getirmezse üç aya kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır (m.41/F-3).

Şikâyete, işlemi yapan müdürlüğün bulunduğu yerdeki aile mahkemesi bakar; Ankara Adliyesindeki müdürlüğün işlemleri bakımından bu, Ankara aile mahkemeleridir (m.41/F-4). Mahkeme şikâyet olunanın savunmasını alır ve ihlali tespit ederse disiplin hapsine, aksi hâlde şikâyetin reddine karar verir (m.41/F-5). Kararlar kesinleşince Cumhuriyet başsavcılığınca infaz edilir; kesinleşmeden itibaren iki yıl geçtikten sonra infaz edilemez (m.41/F-6). Şikâyetten vazgeçilirse ya da birinci ve üçüncü fıkra bakımından çocuk hak sahibine teslim edilirse dava ve bütün sonuçlarıyla ceza düşer (m.41/F-7). Bu kararlara karşı istinaf yoluna değil, 41/E maddesindeki itiraz yoluna gidilir (m.41/F-8). Anayasa Mahkemesi, birinci ve üçüncü fıkralardaki “fiil suç teşkil etse dahi” ibaresinin iptali istemini reddetmiştir (25.12.2024, E.2022/6, K.2024/225).

TMK m.324’e 7343 sayılı Kanunla eklenen üçüncü fıkraya göre, velayet kendisine bırakılan ebeveyn kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir ve bu husus kişisel ilişki kararında taraflara ihtar edilir. Bakanlık rehberi, çocuğun kaçırılması veya alıkonulması durumunda TCK m.234 kapsamında Cumhuriyet başsavcılığına şikâyet hakkının saklı olduğunu hatırlatır. Velayet değişikliği için velayetin kaldırılması ve değiştirilmesi davası, ceza boyutu için çocuğun kaçırılması ve alıkonulması, tazminat için kişisel ilişkiye uymayan ebeveynden manevi tazminat yazılarımıza bakabilirsiniz.

Müdürlük İşlemlerine Şikâyet ve İtiraz

Müdürlüğün işlem ve kararlarına karşı, öğrenme veya tebliğ tarihinden itibaren bir hafta içinde işlemi yapan müdürlüğün bulunduğu yerdeki aile mahkemesine şikâyet yoluna gidilebilir (5395 s.K. m.41/E; Yönetmelik m.43-44). Mahkeme gerekirse işlemin geri bırakılmasına karar verebilir ve şikâyeti ivedilikle sonuçlandırır (Yönetmelik m.45). Şikâyet üzerine verilen karara karşı itiraz edilebilir; itiraz mercii kararını kısa sürede verir ve bu karar kesindir (m.41/E; Yönetmelik m.46-48). İtiraz süresi Yönetmelikte bir hafta olarak gösterilmiş olsa da, ikincil kaynaklara göre 7499 sayılı Kanunla bu süre tebliğden itibaren iki haftaya çıkarılmıştır; kanun hükmü yönetmeliğe göre önceliklidir.

Şikâyet yolu yalnızca hak sahibine açık değildir. Yükümlü, çocuğu rızasıyla teslim ettiği hâlde aleyhine işlem yapıldığını ileri sürüyorsa bunu şikâyet yoluyla ileri sürebilir (Yönetmelik m.49). Bakanlık rehberine göre çocuk üçüncü bir kişiyle teslim mekânına getirildiği ve hak sahibi çocuğu almayı reddettiği için çocuğun geri gönderilmesine ilişkin işleme karşı hak sahibi de aile mahkemesine şikâyette bulunabilir.

Süreler kısa olduğundan müdürlük tutanaklarının bir örneğini her teslim gününde istemeniz ve tarihleri not etmeniz önemlidir. Görüşmenin engellenmesi hâlinde yapılabilecekleri çocukla kişisel ilişki engelleniyorsa yapılabilecekler yazımızda da anlattık.

Özel Durumlar: 6284, Refakat, Görüntülü Görüşme ve Şehir Dışı

Aile içi şiddet nedeniyle 6284 sayılı Kanun kapsamında tedbir kararı bulunan dosyalarda kişisel ilişki özel bir dikkat gerektirir. Bakanlık rehberine göre ortak çocuk hakkında uzaklaştırma kararı yoksa kişisel ilişki çocuk görüşme merkezinde, taraflar yüz yüze getirilmeden, zaman aralığı ayarlanarak ve güvenlik önlemleriyle yürütülür; ortak çocuk hakkında da uzaklaştırma kararı varsa tedbir süresince kişisel ilişki kurulamaz. Hakkında gizlilik kararı bulunan yükümlü bakımından tebligat Şiddet Önleme ve İzleme Merkezi (ŞÖNİM) adresine yapılır ve yükümlünün bulunduğu yer açıklanmaz. Şiddet iddiasında hâkim, daha önce verilmiş kişisel ilişki kararının refakatçi eşliğinde yapılmasına, sınırlanmasına veya kaldırılmasına karar verebilir (6284 s.K. m.5/1-ç).

Görüntülü görüşme şeklinde kurulan kişisel ilişki kararları farklı bir sorundur. Adalet Bakanlığı Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Dairesi Başkanlığının 17.03.2023 tarihli görüşüne göre bu tür kararlar yükümlünün rızasıyla yerine getirilebilir; rıza yoksa müdürlükçe yerine getirilmesi mümkün değildir ve bu kararlara aykırılık nedeniyle disiplin hapsi uygulanamaz (E-27239794-045.02-74/629). Görüşte, Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin E.2017/3598, K.2017/9005 sayılı kararına ve kişisel ilişkiyi engelleyen ebeveyn bakımından TMK m.324/3’e de atıf yapılmıştır. Ayrıntılar için çocukla telefon ve görüntülü görüşme hakkı yazımıza bakabilirsiniz.

Refakatli görüşmenin hangi hâllerde verileceğini gözetim altında refakatli görüşme, yurt dışında görüşme ve tatil izni için çocukla yurt dışında görüşme, yurt dışına kaçırma riski için çocuğa yurt dışı çıkış yasağı tedbiri ve Lahey Sözleşmesi ile çocuğun iadesi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Örnek Senaryolar

Aşağıdaki senaryolar gerçek dosyalar değil, kuralların Ankara’da nasıl işleyeceğini göstermek için hazırlanmış basitleştirilmiş ve varsayımsal örneklerdir. Her dosyanın sonucu, kararın içeriğine ve müdürlük ile aile mahkemesinin değerlendirmesine göre değişebilir.

Bu senaryolar, müdürlük sürecinin bir dava olmadığını, mevcut bir kararın uygulanması olduğunu göstermektedir. Kararın kendisinde bir sorun varsa (ör. belirsiz gün ve saat, çocuğun yaşına uymayan bir düzen) çözüm müdürlükte değil, aile mahkemesinde düzenlemenin değiştirilmesidir. Ankara’da boşanma ve anlaşmalı boşanma süreçleri için Ankara’da anlaşmalı boşanma yazımıza bakabilirsiniz.

Adım Adım Yol Haritası

1. Kararınızı kontrol edin. Hüküm kesinleşmiş mi, yoksa elinizde bir tedbir kararı mı var? Gün, saat ve süre açıkça yazılmış mı (HMK m.367/2)?
2. Yetkili müdürlüğü belirleyin. Çocuğun yerleşim yerine göre Ankara Adliyesi, Ankara Batı Adliyesi veya ilgili ilçe adliyesi (5395 s.K. m.41/A-4).
3. Başvurun. Dilekçe, ilam veya tedbir kararı ve iletişim bilgileriyle; avukatla başvuruyorsanız vekâletnameyle (Yönetmelik m.10, 25, 32).
4. Müdürlüğün bildirimini bekleyin. Müdürlük yükümlüyle iletişim kurar, teslim mekânını, gün ve saati bildirir.
5. 48 saat kuralına uyun. Teslim emrinden sonra her teslimden en az 48 saat önce geleceğinizi bildirin (Yönetmelik m.37).
6. Tutanakları saklayın. Her teslim gününde düzenlenen tutanağın örneğini isteyin; şikâyet ve dava için temel delildir.
7. Süreleri kaçırmayın. Müdürlük işlemine karşı bir hafta (m.41/E), disiplin hapsi için bir ay (m.41/F) içinde aile mahkemesine başvurun.
8. Kalıcı sorunda mahkemeye gidin. Engelleme sürüyorsa velayetin değiştirilmesi (TMK m.324/3), düzen uygulanamıyorsa kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi (TMK m.183) için dava açın.

Sık Yapılan Hatalar

1. İcra dairesine başvurmak. İcra yoluyla çocuk teslimi sona ermiştir; yetkili birim adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüdür.
2. Kararı veren mahkemenin yerinde başvurmak gerektiğini sanmak. Yetkili müdürlük çocuğun yerleşim yeri müdürlüğüdür.
3. Kesinleşmemiş hükmü uygulatmaya çalışmak. Hükümdeki düzenleme kesinleşmeden uygulanmaz; dava sürerken tedbir kararı istenmelidir.
4. 48 saat önce bildirim yapmamak. Hak sahibi bildirmezse yükümlü çocuğu getirmek zorunda değildir.
5. Kişisel ilişki kararında çocuğun zorla alınmasını beklemek. Kanun bu kararlarda zor kullanmayı öngörmemiştir; yol disiplin hapsi, danışmanlık ve velayet davasıdır.
6. Disiplin hapsi kararına karşı istinafa gitmek. Doğru yol 41/E’deki itirazdır (m.41/F-8).
7. Şikâyet sürelerini kaçırmak. Müdürlük işlemine karşı bir hafta, disiplin hapsi şikâyeti için bir ay vardır.
8. Çocuğu süre sonunda geri getirmemek. Hak sahibi de üç aya kadar disiplin hapsiyle karşılaşabilir (m.41/F-3).

Sıkça Sorulan Sorular

Ankara’da çocuk teslimi için nereye başvurulur?

Çocuğun yerleşim yerindeki adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne başvurulur (5395 s.K. m.41/A-4). Merkez ilçelerde Ankara Adliyesindeki, Etimesgut, Sincan ve Ayaş’ta Ankara Batı Adliyesindeki müdürlük; diğer ilçelerde ilçe adliyesindeki birim yetkilidir. Müdürlük bulunmayan yerlerde Bakanlıkça belirlenen hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğü işlem yapar.

Hâlâ icra dairesine başvurulabilir mi?

Hayır. 7343 sayılı Kanunla çocuk teslimi ve kişisel ilişkiye ilişkin hükümler İcra ve İflas Kanunundan çıkarılarak 5395 sayılı Kanuna taşınmıştır. Bakanlık rehberine göre 8 Mayıs 2023’ten bu yana tüm ülkede işlemler adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerince yürütülmektedir.

Ankara Adliyesinde yeni sistem ne zaman başladı?

Adalet Bakanlığı Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Dairesi Başkanlığının duyurusuna göre Ankara Adliyesinde ve Elmadağ’da uygulama 13.03.2023’te başlamıştır. Basına yansıyan açıklamalara göre Çubuk ve Gölbaşı’nda 12.09.2022’de başlamıştır.

Çocuk teslimi için ücret ödenir mi?

Hayır. Çocuk teslimi ve kişisel ilişki işlemleri harçtan istisnadır ve avukatlık ücreti hariç giderler Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır (5395 s.K. m.41/H). Bakanlık görüşüne göre avukatın sunduğu vekâletname sureti için vekâlet suret harcı ise avukattan alınır.

Boşanma kararı kesinleşmeden kişisel ilişki uygulanır mı?

Hükümle verilen velayet ve kişisel ilişki düzenlemesi kesinleşmeden uygulanmaz; aile hukukuna ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK m.367/2). Dava sürerken verilen tedbir kararları ise kesinleşme beklenmeden uygulanır ve dosya istinaftayken de uygulanmaya devam eder.

Teslim nerede yapılır; eşimin evine mi gideceğim?

Teslim, müdürlükçe belirlenen teslim mekânında yapılır (5395 s.K. m.41/D). Bakanlık rehberine göre bu mekânlar valilik ve belediyelerce belirlenen çocuk dostu yerlerdir. Taraflar mekânı kendi aralarında değiştiremez; istisnai durumlarda müdürlük farklı bir usul uygulayabilir.

Teslimden önce müdürlüğe haber vermem gerekir mi?

Evet. Teslim emrinin tebliğinden sonra hak sahibi, çocuğu almaya geleceğini teslim saatinden en az kırk sekiz saat önce müdürlüğe bildirmelidir; bildirmezse yükümlüye çocuğu getirmek zorunda olmadığı bildirilir (Yönetmelik m.37).

Eşim çocuğu getirmezse ne olur?

Müdürlük yükümlüye teslim emri gönderir. Kişisel ilişki teslim emrine aykırılıkta, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine aile mahkemesi üç günden on güne kadar disiplin hapsine karar verebilir (5395 s.K. m.41/F-2). Yükümlünün ilk aykırılığında müdürlük danışmanlık tedbiri ister (m.41/C).

Kişisel ilişki kararında çocuk zorla alınabilir mi?

Zor kullanma ve kolluk yardımıyla teslim alma, velayet sahibine çocuk teslimine ilişkin kararlar için öngörülmüştür (5395 s.K. m.41/B). Kişisel ilişki kararlarına ilişkin 41/C maddesinde benzer bir düzenleme yoktur; bu kararlarda danışmanlık tedbiri, disiplin hapsi ve velayetin değiştirilmesi yollarına başvurulur.

Çocuk babasıyla görüşmek istemezse ne olur?

Uzman veya öğretmen çocukla ve taraflarla ayrı ayrı görüşür; ret sürerse sebepleri tutanağa geçirilir, bir plan hazırlanır ve görüşmeler en geç on beş gün içinde yapılır (Yönetmelik m.39). Kişisel ilişkinin kaldırılması veya değiştirilmesi ancak aile mahkemesi kararıyla mümkündür.

Disiplin hapsi sicile işler mi, nasıl infaz edilir?

Disiplin hapsi kararları kesinleşince Cumhuriyet başsavcılığınca infaz edilir; kesinleşmeden itibaren iki yıl geçtikten sonra infaz edilemez (5395 s.K. m.41/F-6). Şikâyetten vazgeçilirse veya teslim emrine aykırılıkta çocuk hak sahibine teslim edilirse ceza düşer (m.41/F-7). Adli sicile kayıt konusunda doğrulanmış bir kaynağa ulaşamadık.

Müdürlüğün işlemine itiraz edebilir miyim?

Evet. Müdürlük işlemlerine karşı öğrenme veya tebliğden itibaren bir hafta içinde, işlemi yapan müdürlüğün bulunduğu yerdeki aile mahkemesine şikâyette bulunulabilir (5395 s.K. m.41/E). Şikâyet kararına karşı itiraz süresi ikincil kaynaklara göre 7499 sayılı Kanunla iki haftaya çıkarılmıştır.

Kişisel ilişkiyi engelleyen ebeveynden velayet alınabilir mi?

Alınabilir. Velayet kendisine bırakılan ebeveyn kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir; bu husus kişisel ilişki kararında ihtar edilir (TMK m.324/3).

Kararda görüntülü görüşme var; müdürlük uygulatır mı?

Bakanlığın 17.03.2023 tarihli görüşüne göre görüntülü görüşme şeklindeki kararlar ancak yükümlünün rızasıyla yerine getirilebilir; rıza yoksa müdürlükçe yerine getirilemez ve disiplin hapsi uygulanamaz. Bu durumda aile mahkemesine başvurulması gerekir.

6284 kapsamında uzaklaştırma kararı varsa görüşme olur mu?

Bakanlık rehberine göre uzaklaştırma kararı ortak çocuğu kapsamıyorsa görüşme çocuk görüşme merkezinde taraflar karşılaşmadan yapılır; ortak çocuğu da kapsıyorsa tedbir süresince kişisel ilişki kurulamaz. Hâkim kişisel ilişkinin refakatçi eşliğinde yapılmasına da karar verebilir (6284 s.K. m.5/1-ç).

Ankara dışında yaşıyorum; her seferinde Ankara’ya mı gelmeliyim?

Başvurunuzu bulunduğunuz yerdeki müdürlüğe yapabilirsiniz; dosya çocuğun yerleşim yerindeki Ankara müdürlüğüne gönderilir (Yönetmelik m.25/7). Ancak Bakanlığın soru-cevap belgesine göre hak sahibi çocuğu teslim mekânından kendisi almak ve geri bırakmak zorundadır.