Onkoloğunuz halk arasında “akıllı ilaç” denilen hedefe yönelik bir kanser ilacı ya da bir immünoterapi ilacı önerdi; eczane veya hastane ise “SGK ödemiyor” dedi. Bu noktada çoğu hasta ve hasta yakını aynı soruyu sorar: Nereye başvurmalıyım? Cevap tek bir kurum değildir. Sorunun kaynağına göre hekim ve hastane, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK), Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), il sağlık müdürlüğü, iş mahkemesi, idare mahkemesi ve son aşamada Anayasa Mahkemesi devreye girer. Yanlış kapıya başvurmak, tedavinin bekleyemeyeceği haftaları kaybettirir. Bu rehber; hangi sorunda hangi makama, kimin, hangi belgeyle ve hangi süre içinde başvuracağını kanun maddeleriyle ve adım adım gösterir.
📘 Bu konunun ana rehberi: Kanser İlacı ve Akıllı İlaç Davaları Rehberi 2026
Hangi kapıya başvuracağınızdan emin değil misiniz?
Ret yazınız, raporunuz ve reçetenizle doğru sırayı birlikte belirleyelim. Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
İçindekiler
- Önce teşhis: ilacın neden ödenmediğini öğrenin
- Başvuru haritası: hangi sorun için hangi makam?
- Kim ne yapar? Hasta, hekim, SGK ve mahkeme
- 1. adım: hekim ve hastane — rapor, endikasyon dışı ve yurt dışı onay
- 2. adım: SGK’ya yazılı başvuru (7036 m.4)
- SGK başvuru dilekçesi iskeleti
- 3. adım: akıllı ilaç davası — hangi mahkemede, kime karşı?
- 4. adım: ihtiyati tedbir — dava sürerken ilaç
- Emekli Sandığı ve TİTCK işlemleri: idare mahkemesi
- Masraflar: adli yardım ve baro adli yardımı
- Ret gelirse: istinaf, yeniden tedbir, Anayasa Mahkemesi
- Hastanede fark ücreti istenirse nereye başvurulur?
- Süreler tablosu
- Başvuru dosyasındaki belgeler
- En sık yapılan hatalar
- Sıkça sorulan sorular
Önce Teşhis: İlacın Neden Ödenmediğini Öğrenin
“SGK ödemiyor” cümlesi birbirinden çok farklı durumları anlatabilir ve her birinin başvuru yeri farklıdır. Genel sağlık sigortası kapsamında finansmanı sağlanan sağlık hizmetleri arasında ilaç da sayılır (5510 m.63/1-f); ancak hangi ilacın, hangi hastalıkta, hangi tedavi basamağında ve hangi raporla ödeneceğini Kurum, Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) ve eki listelerle belirler. Bu nedenle ilk iş, eczaneden veya hastaneden ilacın neden karşılanmadığının mümkünse yazılı olarak bildirilmesini istemektir.
Pratikte karşılaşılan durumlar dört grupta toplanır:
- Belge sorunu: Rapor eksik, hatalı, süresi dolmuş ya da SUT’un aradığı türde değil. Sorun ilacın kendisinde değil, rapordadır.
- Ödeme koşulu sorunu: İlaç SUT’ta vardır, ancak hastalığınız veya tedavi basamağınız için ödeme koşulu yoktur. Bir ilacın listede bulunması her endikasyonda ödeneceği anlamına gelmez.
- Liste sorunu: İlaç SUT eki ödeme listesinde hiç yer almıyor.
- İzin sorunu: İlaç Türkiye’de ruhsatlı değil ya da onaylı endikasyonu dışında kullanılacak. Bu durumda bedelden önce bir izin sorunu vardır.
Bunlara iki ayrı durum daha eklenebilir: genel sağlık sigortası prim veya borç şartı nedeniyle sağlık hizmetinin karşılanmaması ve eczanede eşdeğer ilaç uygulamasından doğan fiyat farkı. Bunlar ilacın ödeme kapsamında olmamasından farklı sorunlardır; ayrıntıları SGK sağlık giderini ödemiyorsa ve eczanede ilaç fiyat farkı rehberlerimizde anlatılmıştır.
Başvuru Haritası: Hangi Sorun İçin Hangi Makam?
Aşağıdaki tablo, en sık karşılaşılan durumlarda başvurunun kime, kim tarafından ve hangi dayanakla yapılacağını tek bakışta gösterir. Bir dosyada birden fazla satır aynı anda geçerli olabilir; örneğin endikasyon dışı kullanılacak bir ilaçta önce TİTCK onayı, ardından bedel için SGK başvurusu ve dava gerekebilir.
| Sorun | Başvuru yeri | Kim başvurur? | Dayanak ve süre |
|---|---|---|---|
| Rapor eksik, hatalı veya süresi dolmuş | Raporu düzenleyen hastane; rapora itirazda il sağlık müdürlüğü | Hasta veya yakını; hekim | SUT; Sağlık Raporları Yönetmeliği m.55/1 |
| İlaç Türkiye’de ruhsatlı değil (yurt dışı ilaç) | TİTCK (yurt dışı ilaç kullanım onayı) | Hekim veya hastane; hastanın yazılı rızası | Yurt Dışından İlaç Temini Yönetmeliği ve kılavuz |
| İlaç onaylı endikasyonu dışında kullanılacak | TİTCK (hasta bazında endikasyon dışı kullanım onayı) | Hekim veya sağlık kuruluşu; hastanın yazılı rızası | Endikasyon dışı kullanım kılavuzu |
| İlaç SUT ödeme listesinde yok veya ödeme koşulu yok | SGK il müdürlüğü veya sosyal güvenlik merkezi (yazılı başvuru) | Hasta, yasal temsilcisi veya vekili | 7036 m.4 — Kurum altmış gün içinde cevap vermezse ret sayılır |
| SGK reddetti veya altmış gün cevap vermedi | İş mahkemesi (yoksa iş mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk) | Hasta veya vekili | 5510 m.101; 7036 m.4 |
| Tedavi dava sonucunu bekleyemez | Davaya bakan iş mahkemesi (ihtiyati tedbir) | Hasta veya vekili | HMK m.389-399; karar bir hafta içinde uygulatılır |
| Emekli Sandığı (5434) kapsamındaki hasta | İdare mahkemesi | Hasta veya vekili | AYM 2010/65 E., 2011/169 K.; İYUK m.7 |
| TİTCK izin vermedi | İdare mahkemesi (iptal davası) | Hasta veya vekili | İYUK m.2, m.7 — tebliğden itibaren altmış gün |
| Özel hastanede kemoterapi için fark ücreti istendi | SGK; SABİM 184; hastanenin hasta hakları birimi | Hasta veya yakını | SUT 1.9.3 |
| İstinaf da reddetti | Anayasa Mahkemesi (bireysel başvuru) | Hasta veya vekili | 6216 m.47/5 — otuz gün |
Kim Ne Yapar? Hasta, Hekim, SGK ve Mahkeme
Akıllı ilaç dosyasında en sık yaşanan sorun, herkesin işi bir diğerinden beklemesidir: hasta hekimin, hekim SGK’nın, SGK mahkemenin adımını bekler. Oysa her aktörün kendi başlatması gereken bir işlem vardır. Aşağıdaki tablo, işlerin kimin elinde olduğunu ve hastanın her aşamada neyi takip etmesi gerektiğini gösterir.
| Aktör | Yaptığı iş | Hastanın takip etmesi gereken | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Hasta veya yakını | Belgeleri toplar; SGK’ya yazılı başvurur; hekimden TİTCK başvurusunu ve gerekçeli raporu yazılı olarak ister | Başvuru tarihi ve evrak numarası; ret yazısı | 7036 m.4 |
| Tedaviyi yürüten hekim ve hastane | Sağlık kurulu raporu; endikasyon dışı veya yurt dışı ilaç onayı başvurusu; gecikmenin tıbbi sonuçlarına ilişkin değerlendirme | Raporun SUT ve Yargıtay ölçütlerine göre ayrıntılı olması; başvurunun yapıldığına dair kayıt | Sağlık Raporları Yönetmeliği; uygulama kılavuzları |
| TİTCK | Hasta bazında kullanım onayı verir veya reddeder | Onay ya da ret yazısının tebliğ tarihi | İYUK m.7 (ret hâlinde altmış gün) |
| SGK | Başvuruyu karara bağlar; tedbir kararını uygular | Altmış günlük sürenin dolması; tedbirin eczanede ve hastanede uygulanması | 7036 m.4; HMK m.393 |
| İş mahkemesi (veya idare mahkemesi) | Davayı ve tedbir talebini inceler; bilirkişi raporu alır | Tedbir kararının bir hafta içinde uygulatılması; bilirkişi raporuna itiraz süresi | 5510 m.101; HMK m.389-399 |
| Avukat | Dava ve tedbir dilekçesi; adli yardım ve teminatsız tedbir talebi; bilirkişi raporuna itiraz | Sürelerin tek elden takibi | HMK m.334, m.392 |
1. Adım: Hekim ve Hastane — Akıllı İlaç İçin Rapor, Endikasyon Dışı ve Yurt Dışı Onay
Sürecin ilk muhatabı çoğu zaman SGK değil, tedaviyi yürüten hekim ve hastanedir. Çünkü hem SGK’nın aradığı rapor hem de TİTCK’ya yapılacak izin başvurusu hekim üzerinden yürür.
Rapor: iki ayrı ihtiyaç
Kanser ilacı dosyasında iki farklı rapor ihtiyacı vardır. Birincisi, ilacın ödenebilmesi için SUT’ta aranan rapordur; SUT, ödeme kapsamındaki ilaçlar için hangi uzmanlık dalından, hangi süreli ve ne tür bir rapor gerektiğini ilaç bazında belirler. Sağlık raporları, SUT’taki özel düzenlemeler hariç en fazla iki yıl süreyle geçerlidir. İkincisi, SGK başvurusu, tedbir ve dava için gereken ayrıntılı ve gerekçeli sağlık kurulu raporudur. Sağlık Raporları Yönetmeliğinin 4. maddesine göre sağlık kurulu raporu üç veya daha fazla uzman hekim tarafından düzenlenir; üç hekimli kurulda raporu imzalayan her hekimin kişiyi ayrıca muayene etmesi gerekir (m.10). Özel sağlık kuruluşları Bakanlıkça izin verilmedikçe durum bildirir sağlık kurulu raporu düzenleyemez (m.54/2). Rapora itiraz, raporun düzenlendiği veya kişinin ikamet ettiği yerin il sağlık müdürlüğüne yapılır (m.55/1). Raporun düzeltilmesi ve e-Rapor için ilaç kullanım raporu rehberimize bakabilirsiniz.
Endikasyon dışı kullanım ve yurt dışından ilaç: başvuru sahibi hekimdir
İlaç Türkiye’de ruhsatlı olup onaylı endikasyonu dışında kullanılacaksa TİTCK’dan hasta bazında endikasyon dışı ilaç kullanım onayı; ilaç Türkiye’de ruhsatlı değilse veya bulunmuyorsa yurt dışı ilaç kullanım onayı ve gerektiğinde ithalat izni gerekir. Onaylar hasta bazında ve ilgili etkin madde belirtilerek verilir; başka bir hasta için kendiliğinden geçerli olmaz. Başvuru hekim veya sağlık kuruluşu aracılığıyla yapılır ve hastanın yazılı rızası aranır. Uygulama kılavuzuna göre bir etkin maddenin Yurt Dışı İlaç Listesi’ne eklenmesi için de başvurunun hekim veya hastane tarafından yapılması zorunludur; hastanın kendisinin yaptığı başvuru sonuç doğurmaz. Bu nedenle hastanın yapacağı iş, tedaviyi yürüten hekimden veya hastaneden başvurunun yapılmasını yazılı olarak talep etmektir.
Kılavuzda iki önemli sınır vardır. Birincisi, ülkemizde onaylı endikasyonu dâhilinde ilaçla tedavisi mümkün olan hastalıklar için yurt dışı ilaç kullanımına izin verilmez; yurt dışı ilaç bir tercih değil, son çare olarak düzenlenmiştir. İkincisi, temin edilecek ürünün, hekimin belirttiği endikasyonla aynı endikasyonda ruhsatlı olması ya da ilgili ülkenin yetkili otoritesince aynı endikasyon için kullanımına izin verilmiş olması gerekir. Yurt dışı ilaç serbestçe ithal edilmez; ithalata yetkili kuruluşlar olarak Türk Eczacıları Birliği (TEB), SGK ve USHAŞ sayılmıştır. Yurt dışından ilaç temini 03.02.2023 tarihli ve 32093 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yurt Dışından İlaç Temini Yönetmeliği ile düzenlenmiştir; ürünün, reçetenin tedarikçiye ulaşmasından itibaren en geç 15 iş günü içinde talep sahibine ulaştırılması esastır (m.10/6).
2. Adım: Akıllı İlaç İçin SGK’ya Yazılı Başvuru (7036 m.4)
İlaç SUT’ta yoksa veya hastalığınız için ödeme kapsamında değilse, dava açmadan önce SGK’ya başvurmak zorunludur. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanununun 4. maddesine göre, hizmet akdine tabi çalışmaları nedeniyle zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti talepleri hariç olmak üzere, dava açılmadan önce Sosyal Güvenlik Kurumuna başvurulması zorunludur ve Kuruma karşı dava açılabilmesi için taleplerin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması şarttır. Kurum başvuruya altmış gün içinde cevap vermezse talep reddedilmiş sayılır.
Nereye? Kurumun taşra teşkilatı il müdürlükleri ve sosyal güvenlik merkezlerinden oluşur. Başvuru, ikamet ettiğiniz yerdeki SGK il müdürlüğüne veya sosyal güvenlik merkezine yazılı olarak yapılmalı ve mutlaka evrak kaydı alınmalıdır. Başvuru tarihini ve evrak numarasını not edin; altmış günlük süre bu tarihten işler.
Başvuru yapılmazsa ne olur? Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, Kuruma başvuru şartını tamamlanabilir dava şartı olarak nitelendirmiştir (15.09.2020, 2017/10-2695 E., 2020/587 K.); başvurusuz açılan davada mahkeme başvuru için kesin süre verir (HMK m.115/2) ve başvuru tamamlanmazsa dava usulden reddedilir. Ancak tedbir talebinin bu aşamada nasıl değerlendirileceği mahkemenin takdirindedir. En güvenli yol, başvuruyu ilk gün yapmak, ret gerekçesinin yazılı bildirilmesini istemek ve Kurumla yazılı iletişimi sürdürmektir.
Ne yazılmalı? Başvurunun amacı yalnızca bir şekil şartını yerine getirmek değildir; Kurumun vereceği cevap, davadaki tartışmanın çerçevesini belirler. Başvuruda hastalık ve evresi, önceki tedaviler, hekimin önerdiği ilaç ve dozu, ilacın neden zorunlu olduğu ve SUT kapsamındaki seçeneklerin neden yetersiz kaldığı kısaca anlatılmalı; sağlık kurulu raporu ve tıbbi belgeler eklenmelidir. Talep açık yazılmalıdır: tedavi süresince ilacın bedelinin Kurumca karşılanması, varsa hasta tarafından ödenmiş bedellerin iadesi ve talebin reddi hâlinde gerekçeli yazılı cevap verilmesi.
SGK Başvuru Dilekçesi İskeleti
Aşağıdaki iskelet, başvurunun hangi unsurları içermesi gerektiğini göstermek içindir; somut dosyaya göre doldurulmalıdır. Dava, tedbir, uygulama, itiraz ve istinaf aşamalarındaki dilekçeler için kanser ilacı için SGK’ya dava ve ihtiyati tedbir dilekçesi örnekleri sayfamıza bakabilirsiniz.
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU … SOSYAL GÜVENLİK İL MÜDÜRLÜĞÜNE
BAŞVURAN: Ad soyad, T.C. kimlik no, adres, telefon (vekil varsa vekilin bilgileri)
KONU: … etken maddeli … ilacının bedelinin genel sağlık sigortası kapsamında Kurumca karşılanması ve ödenmiş bedellerin iadesi talebidir.
AÇIKLAMALAR: 1- Hastalığın tanısı, evresi ve tanı tarihi. 2- Bugüne kadar uygulanan tedaviler ve sonuçları. 3- Tedaviyi yürüten hekimin önerdiği ilaç, doz ve tedavi süresi; … tarihli sağlık kurulu raporu. 4- İlacın SUT eki ödeme listesinde bulunmadığı veya hastalığım için ödeme koşulu öngörülmediği gerekçesiyle eczane/hastane tarafından karşılanmadığı. 5- Genel sağlık sigortası kapsamında finansmanı sağlanan sağlık hizmetleri arasında ilacın da sayıldığı (5510 m.63/1-f) ve ilacın hayati öneme haiz, tıbben zorunlu ve sürekli etkin olduğu.
TALEP: İlacın tedavi süresince Kurumca karşılanmasına, tarafımca ödenen … TL’nin iadesine, talebin reddi hâlinde ret gerekçesinin yazılı olarak tarafıma bildirilmesine karar verilmesini saygıyla arz ederim.
EKLER: Sağlık kurulu raporu, epikrizler, patoloji ve genetik test sonuçları, reçete, eczane/hastane yazısı, fatura ve ödeme belgeleri.
Ret cevabı geldiğinde gerekçe dikkatle okunmalıdır; davada Kurumun ileri süreceği itirazlar çoğu zaman bu yazıda görünür. Kurumun en sık ileri sürdüğü itirazlar ve bunların nasıl karşılanacağı SGK ilaç bedeli ve akıllı ilaç davası rehberimizde ayrı bir tabloda anlatılmıştır.
SGK başvurunuz ret mi aldı ya da altmış gün doldu mu?
Dava ve tedbir dilekçesini aynı gün hazırlayalım. Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
3. Adım: Akıllı İlaç Davası — Hangi Mahkemede, Kime Karşı?
Görevli mahkeme. 5510 sayılı Kanunun 101. maddesine göre bu Kanunda aksine hüküm bulunmayan hâllerde, Kanun hükümlerinin uygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür. Çalışanlar (4/a), bağımsız çalışanlar (4/b), bunların bakmakla yükümlü olduğu kişiler ve 5754 sayılı Kanundan sonra kamu görevine başlayanlar bakımından ilaç bedeli davası iş mahkemesinde, iş mahkemesi bulunmayan yerlerde iş mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinde açılır. İş mahkemelerinde basit yargılama usulü uygulanır (7036 m.7).
Yetkili mahkeme. Davalı Sosyal Güvenlik Kurumudur. Hukuk Muhakemeleri Kanununa göre bir şubenin işlemlerinden doğan davalarda, o şubenin bulunduğu yer mahkemesi de yetkilidir (HMK m.14/1). Bu nedenle ret işlemini yapan SGK il müdürlüğünün bulunduğu yer mahkemesinde de dava açılabilir. Genel yetki kuralları ve iş mahkemesinin işleyişi için iş davalarında görevli ve yetkili mahkeme rehberimize bakabilirsiniz.
Ne istenir? İlaç bedeli davasında talepler genellikle üç kalemden oluşur: Kurumun ret işleminin hukuka aykırılığının tespiti ve iptali; tedavi süresince ilaç bedelinin Kurumca karşılanması; hasta tarafından ödenmiş bedellerin iadesi. Ödenmiş bedeller fatura ve ödeme belgeleriyle istenir; faizin başlangıcı somut dosyada başvuru ve temerrüt tarihine göre belirlenir. Tedavinin süresi ve dozu bilirkişi raporunda belirtilmelidir.
Davayı ne kazandırır? Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 01.12.2025 tarihli, 2025/2028 E., 2025/16477 K. sayılı kararında ve aynı yöndeki kararlarında; ilacın tıbben ve fennen zorunlu ve hayati öneme haiz olmasını, sürekli olarak etkin ve yararlı olmasını, tüm faz çalışmalarını tamamlamış ve tıbbi otoritelerce kabul görmüş olmasını ve Kurumun kabul edilebilir itiraz ve çekincesinin bulunmamasını birlikte aramaktadır. Yalnızca hekim raporu yeterli görülmemekte; kanser ilaçlarında tıbbi onkoloji anabilim dalından en az üç kişilik bilirkişi kurulu raporu istenmektedir. Bilirkişi raporu dört ölçüte ayrı ayrı cevap vermiyorsa itiraz edilmeli, gerekirse yeni bir heyetten rapor istenmelidir; bunun için üniversite bilirkişi heyeti talebi sayfamıza bakabilirsiniz.
4. Adım: İhtiyati Tedbir — Dava Sürerken İlaç
Dava aylar sürebilir; kanser tedavisi ise çoğu zaman bekleyemez. Bu nedenle tedbir talebi ayrı bir başvuru yerine değil, davaya bakan mahkemeye yapılır ve genellikle dava dilekçesinin içinde yer alır. Gecikme sebebiyle ciddi bir zarar doğacağından endişe edilmesi hâlinde ihtiyati tedbir kararı verilebilir (HMK m.389/1); talep eden, davanın esası bakımından haklılığını yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır (m.390/3). Gerekli hâllerde karar karşı taraf dinlenmeden de verilebilir (m.390/2).
Tedbir isteyen kural olarak teminat gösterir; ancak talep resmî belgeye veya başkaca kesin bir delile dayanıyorsa ya da durum ve koşullar gerektiriyorsa mahkeme gerekçesini göstererek teminat alınmamasına karar verebilir (m.392/1). Tedbir kararının uygulanması, verildiği tarihten itibaren bir hafta içinde istenmezse karar kendiliğinden kalkar (m.393). Uygulamada karar, ilacın Kurumca karşılanması için SGK’ya bildirilir; kararın hangi ilacı, hangi dozu ve hangi tedavi dönemini kapsadığının açıkça yazılmış olması eczanede ve hastanede çıkabilecek tereddütleri önler. Tedavi planı değişirse tedbirin değiştirilmesi istenebilir (m.396).
Tedbirin geçici olduğu ve dava kaybedilirse tedbirle ödenen bedellerin akıbetinin gündeme geleceği de bilinmelidir; haksız çıkan tedbir nedeniyle karşı tarafın uğradığı zararın tazmini HMK m.399’da düzenlenmiştir. Tedbir talebinin hazırlanışı, teminat ve geri ödeme riski için kanser ilacını SGK ödemiyor: ihtiyati tedbir rehberimize, örnek metin için ihtiyati tedbir talebi dilekçesi sayfamıza, süre hesabı için ihtiyati tedbir süre hesaplama aracı sayfamıza bakabilirsiniz.
Emekli Sandığı ve TİTCK İşlemleri: İdare Mahkemesi
Her ilaç uyuşmazlığı iş mahkemesine gitmez. İki önemli istisna vardır ve yanlış yargı yerinde açılan dava aylar kaybettirebilir.
Emekli Sandığı (5434) kapsamındakiler. Anayasa Mahkemesi, 5510 m.101’e yönelik itirazı reddettiği 22.12.2011 tarihli, 2010/65 E., 2011/169 K. sayılı kararında; 5754 sayılı Kanunun yürürlüğünden önce 5434 sayılı Kanun kapsamında iştirakçi olanlar, emekliler, dul ve yetimler hakkında Kurumun işlemlerinin idari işlem niteliğini koruduğunu ve bu uyuşmazlıklarda idari yargının görevli olmaya devam ettiğini belirtmiştir. Uyuşmazlık Mahkemesi de 09.03.2026 tarihli, 2026/77 E., 2026/121 K. sayılı kararında, Emekli Sandığı kapsamındaki eşinden dolayı sağlık yardımından yararlanan hastanın bir immünoterapi ilacı olan pembrolizumabın bedeline ilişkin uyuşmazlıkta idari yargıyı görevli bulmuştur. Bu hastalarda dava, idare mahkemesinde ve İYUK’taki sürelere uyularak açılır.
TİTCK’nın izin vermemesi. İlacın endikasyon dışı kullanımına veya yurt dışından temin edilmesine izin verilmemesi, TİTCK’nın idari işlemidir; bu işleme karşı tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılır (İYUK m.2, m.7). Ayrıntılar için TİTCK kararlarına karşı iptal davası rehberimize bakabilirsiniz.
Masraflar: Adli Yardım ve Baro Adli Yardımı
Kanser tedavisinin mali yükü altındaki bir aile için dava masrafları da başlı başına bir engel olabilir. Burada iki ayrı “adli yardım” vardır ve çoğu dosyada ikisine birden başvurulur:
- Mahkeme adli yardımı (HMK m.334-336): Harç, bilirkişi, keşif, tebligat gibi yargılama giderlerinden geçici muafiyet sağlar ve davaya bakan mahkemeden istenir. Yararlanmak için kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin giderleri ödeme gücünden yoksun olmak ve iddiasında haklı olduğu yolunda kanaat uyandırmak gerekir (m.334). Adli yardım, bu giderler için teminat göstermekten muafiyeti de kapsar (m.335/1-a, b); ayrıca HMK m.392/1’e göre adli yardımdan yararlanan kimsenin ihtiyati tedbir için teminat göstermesi gerekmez. Bu nedenle ödeme gücü bulunmayan hastada adli yardım talebi ile, bu talebin reddi ihtimaline karşı teminatsız tedbir talebi dilekçede birlikte ve gerekçeli olarak yer almalıdır.
- Baro adli yardımı: Ücretsiz avukat görevlendirilmesidir ve bulunduğunuz yer barosunun adli yardım bürosundan istenir. Mahkeme adli yardımının yerine geçmez.
Talep metni için adli yardım talebi dilekçesi sayfamıza bakabilirsiniz.
Ret Gelirse: İstinaf, Yeniden Tedbir, Anayasa Mahkemesi
Tedbir talebi reddedilirse. Ret kararına karşı kanun yoluna başvurulabilir; başvurular öncelikle incelenir ve kesin olarak karara bağlanır (HMK m.391/3). Kanun yolu bölge adliye mahkemesine istinaftır. Geçici hukuki korumalar hakkındaki kararlar temyiz edilemediğinden (HMK m.362/1-f) tedbir konusunda son söz bölge adliye mahkemesinindir. Yeni belgelerle, örneğin güncel bir kurul raporu veya yeni bir genetik test sonucuyla, aynı mahkemeden yeniden tedbir istenmesi de mümkündür; değişen durum ve koşullar ayrıca gösterilmelidir.
Dava reddedilirse. İş mahkemesi kararlarına karşı istinaf yoluna gidilir; istinaf süresi iki haftadır (HMK m.345). Bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı kesinlik sınırını aşan dosyalarda temyiz yolu açıktır. İstinafta kazanılmış bir dosyanın da temyizde dört ölçüt yönünden yeniden inceleneceği hesaba katılmalıdır; Aralık 2025 kararlarının ikisi de ilk derece ve istinaf aşamasında kabul edilen davaların Yargıtay’da bozulmasıyla sonuçlanmıştır. Süreler ve kesinlik sınırı için istinaf ve temyiz süresi hesaplama aracı sayfamızı kullanabilirsiniz.
Anayasa Mahkemesi. Olağan yollar tükendiğinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir. Başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılır; haklı bir mazeret varsa süre, mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün uzar (6216 m.47/5). Anayasa Mahkemesi, başvurucunun yaşamı veya maddi ve manevi bütünlüğü bakımından ciddi bir tehlike bulunduğu hâllerde tedbir kararı verebilir. Ancak bu olağanüstü bir yoldur; ilk derece ve istinaf aşamasındaki dosyanın güçlü kurulması her zaman daha etkilidir.
Hastanede Fark Ücreti İstenirse Nereye Başvurulur?
İlacın SGK tarafından ödenmemesi ile hastanenin hastadan ilave ücret istemesi farklı sorunlardır ve başvuru yerleri de farklıdır. Sağlık Uygulama Tebliğinin 1.9.3 maddesine göre SGK ile sözleşmeli sağlık kuruluşlarında kanser tedavisi kapsamındaki radyoterapi, kemoterapi ve radyoizotop tedavileri için ilave ücret alınamaz. Hukuka aykırı alınan ücret için SGK’ya, SABİM 184’e ve hastanenin hasta hakları birimine başvurulabilir. Hastanenin hasta hakları birimi hastanedeki uygulamalarla ilgilidir; ilacın SGK tarafından ödenmemesi ise SGK işlemidir ve yolu SGK başvurusu ve davadır. İade yolları için özel hastanede ilave ücret, kanser hastasının diğer hakları için kanser hastası hakları rehberlerimize bakabilirsiniz.
Süreler Tablosu
Kanser ilacı dosyasında sürelerin bir kısmı hak düşürücüdür; kaçırıldığında kazanılmış bir karar bile hükümsüz kalabilir. Aşağıdaki tablo, bu rehberde geçen başlıca süreleri bir arada gösterir.
| Konu | Süre | Başlangıç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| SGK’nın başvuruya cevap vermesi | Altmış gün; cevap verilmezse ret sayılır | Başvuru tarihi | 7036 m.4 |
| Tedbir kararının uygulatılması | Bir hafta | Kararın verildiği tarih | HMK m.393 |
| Dava açılmadan alınan tedbirde esas dava | İki hafta | Uygulama talebi | HMK m.397/1 |
| Kurumun tedbire itirazı | Bir hafta | Uygulama veya tutanağın tebliği | HMK m.394 |
| İş mahkemesi kararına istinaf | İki hafta | Kararın tebliği | HMK m.345 |
| TİTCK işlemine veya Emekli Sandığı kapsamındaki SGK işlemine iptal davası | Altmış gün | Tebliğ | İYUK m.7 |
| Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru | Otuz gün | Başvuru yollarının tüketilmesi | 6216 m.47/5 |
| Hasta vefat ederse mirasın reddi | Üç ay | Ölümün ve mirasçılığın öğrenilmesi | TMK m.606 |
Hasta dava sırasında vefat ederse malvarlığına ilişkin talepler bakımından dava kendiliğinden düşmez ve mirasçılarla sürdürülebilir (HMK m.55); ödenen ilaç bedellerinin iadesi talebi bu kapsamdadır. Anayasa Mahkemesindeki bir başvuruda ise mirasçıların makul süre olarak kabul edilen dört ay içinde başvuruyu sürdürmek istediklerini bildirmemeleri üzerine başvurunun düşmesine karar verilmiştir (B. No: 2021/2260). Mirasın reddi için mirasın reddi dilekçesi sayfamıza bakabilirsiniz.
Başvuru Dosyasındaki Belgeler
Aynı belge seti; hekim başvurusunda, SGK başvurusunda, dava ve tedbir dilekçesinde ve bilirkişi incelemesinde tekrar tekrar kullanılır. Belgeleri baştan tek dosyada ve tarih sırasıyla toplamak zaman kazandırır:
- Ayrıntılı ve gerekçeli sağlık kurulu raporu: tanı, patoloji ve evre; genetik test ve biyobelirteç sonuçları; önceki tedaviler, süreleri ve yanıtlar; mevcut ödeme kapsamındaki seçeneklerin neden uygun olmadığı; önerilen ilaç, doz, kür sayısı ve tedavi süresi.
- Epikrizler, patoloji ve genetik test sonuçları, görüntüleme raporları ve e-Rapor kayıtları.
- Tedaviyi yürüten hekimin, tedavinin gecikmesinin tıbbi sonuçlarını açıkça yazdığı değerlendirme; tedbir sebebi bu belgeye dayanır.
- Eczane veya hastanenin ilacın karşılanmadığına ilişkin yazısı; SGK başvuru dilekçesi, evrak numarası ve ret yazısı.
- Endikasyon dışı veya yurt dışı ilaçta TİTCK onayı ve hastanın yazılı rızası.
- İlacın faz çalışmaları ve uluslararası tedavi kılavuzlarındaki yerine ilişkin bilimsel belgeler.
- İlaç kendi imkânlarınızla alındıysa faturalar ve ödeme dekontları.
- Hastanın hangi statüden (4/a, 4/b, 4/c, Emekli Sandığı) sağlık hizmeti aldığını gösteren kayıt; görevli yargı yeri buna göre belirlenir.
En Sık Yapılan Hatalar
- İlacın neden ödenmediğini öğrenmeden başvuru yapmak; rapor sorunu olan bir dosyada dava açmak veya izin sorunu olan bir dosyada yalnızca SGK’ya başvurmak.
- TİTCK başvurusunu hastanın kendisinin yapmaya çalışması; başvuru hekim veya hastane aracılığıyla yapılır.
- TİTCK izni alındığında bedelin de ödeneceğini sanmak; izin ve geri ödeme ayrı işlemlerdir.
- SGK’ya sözlü başvurmak veya başvurunun tarihini ve evrak numarasını kayda geçirmemek.
- Hastanın statüsünü belirlemeden dava açmak; Emekli Sandığı kapsamındakilerde idari yargı görevlidir.
- Dava ile tedbiri ayrı zamanlara bırakmak; tedavi bekleyemiyorsa tedbir davayla birlikte istenmelidir.
- Tedbir kararını aldıktan sonra bir hafta içinde uygulatmamak.
- Yalnızca tedaviyi yürüten hekimin kısa bir raporuyla dava açmak; Yargıtay ayrıntılı bilimsel inceleme aramaktadır.
- Hastanedeki fark ücreti sorununu SGK’nın ilacı ödememesi sorunuyla karıştırmak.
Sıkça Sorulan Sorular
Akıllı ilaç için nereye başvurulur?
Sorunun kaynağına bağlıdır. İlaç Türkiye’de ruhsatlı değilse veya endikasyon dışı kullanılacaksa izin başvurusu hekim veya hastane aracılığıyla TİTCK’ya yapılır. İlaç SGK’nın ödeme listesinde yoksa veya hastalığınız için ödeme kapsamında değilse SGK il müdürlüğüne veya sosyal güvenlik merkezine yazılı başvuru yapılır (7036 m.4); ret üzerine dava kural olarak iş mahkemesinde açılır (5510 m.101).
SGK’ya başvurmadan doğrudan dava açabilir miyim?
Hayır. 7036 sayılı Kanunun 4. maddesine göre dava açılmadan önce Kuruma başvurulması zorunludur. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu şartı tamamlanabilir dava şartı saymıştır; başvurusuz açılan davada mahkeme başvuru için kesin süre verir. Yine de en güvenli yol başvuruyu hemen yapmaktır.
SGK başvuruma ne kadar sürede cevap vermek zorunda?
Kurum başvuruya altmış gün içinde cevap vermezse talep reddedilmiş sayılır ve dava açılabilir (7036 m.4). Süre başvuru tarihinden işler; bu nedenle evrak kaydı mutlaka alınmalıdır.
SGK başvurusu nereye yapılır?
Kurumun taşra teşkilatı il müdürlükleri ve sosyal güvenlik merkezlerinden oluşur. Başvurunun ikamet ettiğiniz yerdeki il müdürlüğüne veya sosyal güvenlik merkezine yazılı olarak yapılması ve evrak kaydı alınması önerilir.
TİTCK’ya kendim başvurabilir miyim?
Endikasyon dışı kullanım ve yurt dışı ilaç onayı için başvuru hekim veya sağlık kuruluşu aracılığıyla yapılır ve hastanın yazılı rızası aranır. Uygulama kılavuzuna göre bir etkin maddenin Yurt Dışı İlaç Listesi’ne eklenmesi için de başvurunun hekim veya hastane tarafından yapılması zorunludur. Hastanın yapacağı iş, başvurunun yapılmasını hekimden veya hastaneden yazılı olarak talep etmektir.
TİTCK onay verdi; SGK artık ilacı öder mi?
Kendiliğinden ödemez. Kullanım izni ile bedelin ödenmesi ayrı işlemlerdir. İzin alındıktan sonra bedel için ayrıca SGK’ya başvurulması, ret hâlinde dava açılması gerekebilir.
İlaç bedeli davası hangi şehirde açılır?
Davalı SGK’dır. Bir şubenin işlemlerinden doğan davalarda o şubenin bulunduğu yer mahkemesi de yetkilidir (HMK m.14/1); bu nedenle ret işlemini yapan SGK il müdürlüğünün bulunduğu yer mahkemesinde de dava açılabilir. İş mahkemesi yoksa davaya iş mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesi bakar.
Emekli Sandığı’ndan emekliyim; nereye dava açarım?
5754 sayılı Kanundan önce Emekli Sandığı (5434) kapsamında olanlar, emekliler, dul ve yetimler bakımından idari yargı görevlidir (AYM, 2010/65 E., 2011/169 K.). Dava idare mahkemesinde açılır; Uyuşmazlık Mahkemesi de bu kapsamdaki bir hastanın ilaç bedeli uyuşmazlığında idari yargıyı görevli bulmuştur (2026/77 E., 2026/121 K.).
Dava sürerken ilacı almak için ayrı bir yere başvurmam gerekir mi?
Hayır. İhtiyati tedbir, davaya bakan mahkemeden istenir ve genellikle dava dilekçesinin içinde yer alır. Gecikme sebebiyle ciddi bir zarar doğacağından endişe edilmesi hâlinde mahkeme, dava süresince ilacın Kurumca karşılanmasına geçici olarak karar verebilir (HMK m.389/1).
Tedbir kararı çıktı; ne yapmalıyım?
Kararın uygulanmasını verildiği tarihten itibaren bir hafta içinde istemelisiniz; aksi hâlde karar kendiliğinden kalkar (HMK m.393). Karar SGK’ya bildirilir; kararın ilacı, dozu ve tedavi dönemini açıkça göstermesi uygulamada tereddütleri önler.
Dava masraflarını karşılayamıyorum; ne yapabilirim?
Davaya bakan mahkemeden adli yardım istenebilir (HMK m.334); bu, harç, bilirkişi ve tebligat gibi giderlerden geçici muafiyet sağlar; adli yardımdan yararlanan kimsenin ihtiyati tedbir için teminat göstermesi de gerekmez (HMK m.392/1). Ücretsiz avukat görevlendirilmesi için ise bulunduğunuz yer barosunun adli yardım bürosuna ayrıca başvurulur.
Rapor eksik ya da hatalıysa nereye başvurulur?
Önce raporu düzenleyen hastaneye, raporun düzeltilmesi veya yenilenmesi için başvurulur. Rapora itiraz ise raporun düzenlendiği veya kişinin ikamet ettiği yerin il sağlık müdürlüğüne yapılır (Sağlık Raporları Yönetmeliği m.55/1).
Özel hastane kemoterapi için fark ücreti istedi; nereye şikâyet ederim?
SUT 1.9.3’e göre SGK ile sözleşmeli kuruluşlarda kanser tedavisi kapsamındaki radyoterapi, kemoterapi ve radyoizotop tedavileri için ilave ücret alınamaz. Hukuka aykırı alınan ücret için SGK’ya, SABİM 184’e ve hastanenin hasta hakları birimine başvurulabilir.
Tedbir talebim reddedildi; nereye itiraz ederim?
Ret kararına karşı bölge adliye mahkemesine kanun yoluna başvurulur (HMK m.391/3); geçici hukuki korumalar temyiz edilemez (m.362/1-f). Yeni belgelerle aynı mahkemeden yeniden tedbir de istenebilir.
Anayasa Mahkemesine ne zaman başvurabilirim?
Olağan başvuru yolları tükendikten sonra, tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde bireysel başvuru yapılabilir (6216 m.47/5). Anayasa Mahkemesi yaşam veya maddi ve manevi bütünlük bakımından ciddi tehlike bulunduğunda tedbir kararı verebilir; ancak bu olağanüstü bir yoldur.
Hasta Hakları Birimine başvurmak ilaç sorununu çözer mi?
İlacın SGK tarafından ödenmemesi SGK’nın işlemidir; çözüm yolu SGK başvurusu ve davadır. Hastanenin hasta hakları birimi ise hastanedeki uygulamalarla, örneğin hukuka aykırı fark ücretiyle ilgilidir.
İlgili Rehberler
- İmmünoterapi İlaçlarında SGK’nın Ödeme Şartları 2026
- Mahkeme Tedbir Kararı Verdi Ama İlaç Verilmiyor: Ne Yapılır?
- Kanser İlacı İçin SGK’ya Dava ve İhtiyati Tedbir Dilekçesi Örneği
- Kanser İlacı ve Akıllı İlaç Davaları Rehberi 2026
- SGK İlaç Bedeli ve Akıllı İlaç Davası
- Kanser İlacını SGK Ödemiyor: İhtiyati Tedbir
- Endikasyon Dışı ve Yurt Dışından İlaç Temini
- İlaç Kullanım Raporu
- SGK Sağlık Giderini Ödemiyorsa
- İhtiyati Tedbir Talebi Dilekçesi Örneği
- Adli Yardım Talebi Dilekçesi
- TİTCK Kararlarına Karşı İptal Davası
- Kanser Hastası Hakları 2026
- Yurt Dışında Tedavi Masrafını SGK Öder mi?
Akıllı ilacınız için doğru kapıyı birlikte belirleyelim.
Başvuru, dava ve tedbir dilekçesini aynı anda hazırlıyoruz. Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve somut olay için hukuki görüş yerine geçmez. İçerik Av. Fatma Öztürk sorumluluğunda hazırlanmıştır. Son güncelleme: 12 Ekim 2026.

