14 Kasım 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle Millî Eğitim Bakanlığı Ölçme ve Değerlendirme Yönetmeliği’nin sınav sistemi yeniden kuruldu: okullarda yapılan ortak yazılı sınavlar artık iki türden ibaret; Bakanlığın belirlediği sınıf ve derslerde “ülke geneli ortak yazılı sınav”, geri kalan her şeyde “okul geneli ortak yazılı sınav”. Okul öncesi ve ilkokullarda hangi ad altında olursa olsun sınav yapılamayacağı, sınav sonuçlarının öğrenciler, sınıflar, okullar veya iller arasında sıralama ve karşılaştırma amacıyla kullanılamayacağı ve soru hazırlamada yapay zekâ araçlarından yararlanılabileceği yönetmelik metnine girdi. Değişikliği son dakika haberimizde özetledik. Bu yazı, 2023 tarihli metinle yeni metni madde madde karşılaştırarak öğrenci, veli, öğretmen ve özel okul bakımından ne değiştiğini, hangi konuların belirsiz kaldığını ve hangi işlemlere karşı nereye, hangi sürede başvurulabileceğini açıklıyor.
Kısa cevap: Değişiklik yayımı tarihinde, 14 Kasım 2026’da yürürlüğe girdi. Bakanlık, hangi sınıf düzeyleri ve derslerde ülke geneli ortak yazılı sınav yapacağını öğretim yılı başında ilan eder; konu soru dağılım tablosunu öğrencilere duyurur. Önceki metinde İlçe Millî Eğitim Müdürleri Kurulunun karar verebildiği il ve ilçe geneli ortak sınavlar yönetmelikten çıkarıldı. Sınav tarihleri artık yönetmelikte sayılan haftalara göre değil, Bakanlığın belirlediği takvime göre belirlenir; mücbir sebeple tarih değiştirme yetkisi valiliklere verildi. Okul öncesi ve ilkokulda sınav yasaktır; sonuçlarla sıralama yapılamaz. Yönetmeliğin kendisine karşı Danıştay’da iptal davası için son gün 13 Ocak 2027’dir; bir sınav sonucuna dayanan sınıf tekrarı gibi bireysel işlemlere karşı ise tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir.
Çocuğunuzun sınav veya sınıf geçme işlemiyle ilgili bir sorun mu var?
Not itirazı, sınıf tekrarı ve disiplin işlemlerinde süreleriniz kısa; işlemin tebliğ tarihiyle birlikte bizi arayın: Hukukçular Evi, 0554 648 37 15.
Değişikliğin Künyesi ve Yetki Dayanağı
Değiştirilen metin, 9/9/2023 tarihli ve 32304 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığı Ölçme ve Değerlendirme Yönetmeliği’dir. Yönetmelik; 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu, 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu, 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu, 573 sayılı Özel Eğitim Hakkında KHK, 652 sayılı KHK’nin 37. maddesinin dokuzuncu fıkrası, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 313 ve 326. maddeleri ile 2006/11350 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına dayanılarak hazırlanmıştır. 5580 sayılı Kanun’un dayanaklar arasında yer alması, Yönetmeliğin özel okulları da kapsadığını gösterir; değişiklikle eklenen 1. maddenin ikinci fıkrası bunu açıkça “resmî ve özel” ifadesiyle teyit eder.
Değişiklik Yönetmeliğinin künyesi
| Bilgi | Ayrıntı |
|---|---|
| Düzenleme | Millî Eğitim Bakanlığı Ölçme ve Değerlendirme Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik |
| Yayım | 14.11.2026 tarihli ve 33430 sayılı Resmî Gazete |
| Değiştirilen yönetmelik | 9/9/2023 tarihli ve 32304 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yönetmelik |
| Madde sayısı | 15 |
| Değişen hükümler | m.1 (başlık ve yeni 2. fıkra), m.3, m.4 (tamamen), üçüncü bölüm başlığı, m.5/1 (a, ç, d, f, g, ı değişti; b kaldırıldı), m.6 (tamamen), m.17/1-a (c kaldırıldı) |
| Eklenen hükümler | Dördüncü Bölüm: m.6/A ulusal izleme araştırmaları, m.6/B uluslararası izleme araştırmaları |
| Kaldırılan hükümler | m.7, 8, 9, 10 ve 11 (eski izleme araştırması maddeleri) |
| Yürürlük | Yayımı tarihinde: 14.11.2026 (m.14) |
| Yürütme | Millî Eğitim Bakanı (m.15) |
Madde Madde Ne Değişti?
Değişiklik Yönetmeliği on beş maddeden oluşur. Aşağıdaki tablo her maddenin neyi değiştirdiğini ve bunun okulda ne anlama geldiğini gösterir.
Değişiklik Yönetmeliğinin maddeleri
| Madde | Konu | Okul ve öğrenci bakımından anlamı |
|---|---|---|
| 1 | Amaç ve kapsam; yeni 2. fıkra | Resmî ve özel okul öncesi, ilköğretim ve ortaöğretim kurumlarındaki bütün ölçme ve değerlendirme faaliyetleri kapsamda |
| 2 | Tanımlar | “Okul geneli” ve “ülke geneli” ortak yazılı sınav tanımlandı; ilçe millî eğitim müdürleri kurulu ve ilçe zümresi tanımları kaldırıldı |
| 3 | Genel esaslar (m.4) | İlkokulda sınav yasağı, sıralama yasağı, elektronik ortam ve yapay zekâ |
| 4 | Üçüncü bölüm başlığı | “Sınav Uygulama Esasları ve Ortak Yazılı Sınavlar” |
| 5 | Sınav uygulama esasları (m.5) | Bakanlık takvimi, valilik yetkisi, konu soru dağılım tablosu, yazılı yoklama, Türkçe ve yabancı dil |
| 6 | Ortak yazılı sınavlar (m.6) | Yalnızca ülke geneli ve okul geneli ortak sınav |
| 7 | Yeni dördüncü bölüm (m.6/A, 6/B) | ABİDE, Dört Beceride Türkçe, Okul Tabanlı İzleme, okuryazarlık; PISA ve TIMSS |
| 8-12 | Eski m.7–11 kaldırıldı | İzleme araştırmaları yeni bölümde toplandı |
| 13 | Ölçme Değerlendirme Merkezinin görevi (m.17) | Merkez ülke geneli sınavları koordine eder; il/ilçe sınav sorusu hazırlama görevi kaldırıldı |
| 14-15 | Yürürlük ve yürütme | Yayımı tarihinde yürürlük; Millî Eğitim Bakanı yürütür |
Eski ve Yeni Metin Karşılaştırması
Değişikliğin gerçek etkisi, 2023’te yayımlandığı hâliyle Yönetmelik metniyle karşılaştırıldığında görülür. Aşağıdaki tabloda eski sütun 2023 tarihli Resmî Gazete metnine, yeni sütun 14 Kasım 2026 tarihli değişikliğe dayanır.
2023 metni ile 14.11.2026 değişikliğinin karşılaştırması
| Konu | 2023 metni | 14.11.2026’dan itibaren |
|---|---|---|
| Ortak sınav türleri | İlçe, il veya ülke genelinde ortak yazılı sınav yapılabilir; uygulamayı millî eğitim müdürlükleri yürütür (m.5/1-b) | m.5/1-b kaldırıldı; yalnızca ülke geneli ve okul geneli ortak yazılı sınav (m.6) |
| İl/ilçe ortak sınav kararı | İlçe Millî Eğitim Müdürleri Kurulu karar verir (m.6/1-b) | Hüküm yok; il/ilçe geneli ortak sınav yönetmelikten çıkarıldı |
| Sınav tarihleri | Yönetmelikte sayılan haftalar: Ekim son–Kasım ilk hafta, Aralık son–Ocak ilk hafta, Mart son–Nisan ilk hafta, Mayıs son–Haziran ilk hafta (m.5/1-ç) | Bakanlıkça belirlenen takvim; tarihler öğretim yılı başında e-Okul’dan ilan edilir |
| Mücbir sebepte tarih değişikliği | İl millî eğitim müdürlüklerince gerekçesiyle birlikte | Valiliklerce |
| Konu soru dağılım tablosu | İl zümreleri ve Ölçme Değerlendirme Merkezi birlikte oluşturur (m.5/1-f) | Bakanlık her dönem için yayımlar; yayımlamadığı sınıf ve derslerde il zümreleri, Merkezin görüşüyle oluşturur |
| Sınav biçimi | Ülke veya il/ilçe geneli ortak sınavlar hariç tüm sınavlar açık uçlu yazılı yoklama (m.5/1-g) | Ülke geneli ortak sınavlar hariç tüm sınavlar açık uçlu yazılı yoklama |
| Başarının ölçütü | Ölçme uygulamalarından alınan puanlar (m.4/a) | Ölçme ve değerlendirme uygulamalarından elde edilen kanıtlar (m.4/1-c) |
| İlkokul ve okul öncesi | Gelişimin sürekli takibi (m.5/1-i) | Ayrıca “herhangi bir ad altında sınav yapılamaz” (m.4/1-b) |
| Sıralama | Açık bir yasak yok | Sonuçlar öğrenci, sınıf, okul veya il arasında sıralama ve karşılaştırma için kullanılamaz (m.4/1-g) |
| Dijital araçlar | Sınavlar basılı veya elektronik ortamda uygulanabilir (m.4/e) | Faaliyetler kısmen veya tamamen elektronik ortamda yürütülebilir; yapay zekâ araçları kullanılabilir (m.4/1-ğ, h) |
| Merkezin görevi | Ülke ve il/ilçe genelinde ortak sınavları koordine etmek; il/ilçe sınav sorularını hazırlamak (m.17/1-a, c) | Ülke geneli ortak yazılı sınavları koordine etmek ve sonuçlarını değerlendirmek; (c) bendi kaldırıldı |
Tablodaki en dikkat çekici değişiklik, il ve ilçe genelinde ortak sınav yapılmasına dayanak olan hükümlerin kaldırılmasıdır. 2023 metninde İlçe Millî Eğitim Müdürleri Kurulu hangi sınıf ve derslerde il veya ilçe genelinde ortak sınav yapılacağına karar verebiliyor, Ölçme Değerlendirme Merkezleri de bu sınavların sorularını hazırlıyordu. Yeni metinde bu yetkiler yer almıyor. Değerlendirmemize göre bundan sonra bir il veya ilçe millî eğitim müdürlüğünün kendi kararıyla il ya da ilçe geneli ortak yazılı sınav yapması Yönetmelikte dayanak bulmaz; ölçme amaçlı ortak uygulamaların ancak ulusal izleme araştırmaları veya Bakanlığın belirlediği ülke geneli sınavlar çerçevesinde yapılması gerekir.
Ülke Geneli Ortak Yazılı Sınav Nasıl İşleyecek?
Yeni 6. maddeye göre Bakanlıkça belirlenen sınıf düzeyi ve derslerden ülke geneli ortak yazılı sınav yapılabilir ve bu sınavın hangi sınıf düzeylerinde ve hangi derslerden yapılacağı öğretim yılı başında ilan edilir. Bakanlığın ortak yapılmasını kararlaştırdığı sınavlar dışında kalan sınavlar okul geneli ortak yazılı sınav olarak yapılır. Ülke geneli sınavlar için Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü konu soru dağılım tablosu hazırlar ve öğrencilere duyurur; kaynaştırma ve bütünleştirme yoluyla eğitim alan öğrenciler için bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP) esas alınır. Sınavların hazırlanması, uygulanması ve değerlendirilmesine ilişkin iş ve işlemleri Genel Müdürlük belirler.
Ülke geneli ve okul geneli ortak yazılı sınav
| Unsur | Ülke geneli ortak yazılı sınav | Okul geneli ortak yazılı sınav |
|---|---|---|
| Tanım | Bakanlıkça belirlenen sınıf düzeyleri ve derslerde ülke geneli yapılan sınav (m.3/1-y) | Aynı ders ve sınıf düzeyindeki öğrencilere okul genelinde yapılan sınav (m.3/1-ö) |
| Kim karar verir? | Bakanlık; öğretim yılı başında ilan edilir | Bakanlığın ortak yapmadığı bütün sınavlar |
| Soruları kim hazırlar? | Genel Müdürlüğün belirleyeceği usulle (m.6/1-d) | Okuldaki zümre öğretmenleri; konu soru dağılım tablosuna göre |
| Konu soru dağılım tablosu | Genel Müdürlük hazırlar ve öğrencilere duyurur | Bakanlık yayımlar; yayımlamadığı sınıf ve derslerde il zümreleri hazırlar |
| Soru biçimi | Yönetmelik açık uçlu zorunluluğu getirmiyor | Açık uçlu yazılı yoklama (m.5/1-g) |
| Türkçe ve yabancı dil | Yazılı kısım merkezî; uygulamalı kısım okulda yapılır, ikisi birlikte değerlendirilir (m.5/1-ı) | Yazılı ve uygulamalı |
| Koordinasyon | İl Ölçme Değerlendirme Merkezi (m.17/1-a) | Okul müdürlüğü |
Bu yıl uygulanacak mı? Yönetmelik, ülke geneli sınavın hangi sınıf ve derslerde yapılacağının öğretim yılı başında ilan edileceğini söyler. 2026-2027 öğretim yılı başladıktan sonra yürürlüğe giren bu hüküm karşısında, Bakanlığın bu yıl ülke geneli ortak sınav yapıp yapmayacağı ve yapacaksa hangi duyuruyla yapacağı henüz belli değildir. Değerlendirmemize göre öğretim yılı başında ilan şartı öğrencilere hazırlık imkânı tanımaya yöneliktir; yıl ortasında ilk kez ilan edilecek bir ülke geneli sınav, bu şartla çelişki tartışmasına yol açabilir.
İlkokul ve Okul Öncesinde Sınav Yasağı
Yeni 4. maddenin (b) bendine göre okul öncesi ve ilkokullarda herhangi bir ad altında sınav yapılamaz; bu kademelerde ölçme ve değerlendirmenin temel amacı öğrencinin bilişsel, fiziksel, sosyal ve duygusal gelişim düzeylerinin süreç içerisinde izlenmesi ve desteklenmesidir. 2023 metninde de ilkokul 1-4. sınıflarda gelişimin gözlem formları, oyun temelli değerlendirmeler ve görev amaçlı ölçme araçlarıyla takip edileceği yazılıydı (m.5/1-i); bu hüküm yürürlükte kalmaya devam ediyor. Yeni olan, yasağın genel esaslar arasında ve “herhangi bir ad altında” ifadesiyle yazılmasıdır.
“Herhangi bir ad altında” ifadesi, sınavın “deneme”, “tarama”, “seviye belirleme” veya “değerlendirme etkinliği” gibi farklı adlarla yapılmasının önüne geçmeyi amaçlar. Değerlendirmemize göre bu yasak, okul tarafından düzenlenen ve öğrencinin not, sıra veya derece aldığı her türlü sınav uygulamasını kapsar; öğretmenin gözlem, ödev ve etkinlik yoluyla yaptığı süreç değerlendirmesini kapsamaz. Ulusal ve uluslararası izleme araştırmalarının ilkokul öğrencilerine uygulanıp uygulanamayacağı konusunda Yönetmelik ayrı bir hüküm koymaz; bu araştırmalar örneklem üzerinden, eğitim politikalarına veri sağlamak amacıyla yapıldığından ve sonuçları öğrenciye not olarak yansımadığından ayrı bir rejime tabi görülebilir.
İlkokul ve okul öncesinde neler yapılabilir, neler yapılamaz?
| Uygulama | Durum | Dayanak |
|---|---|---|
| Okul tarafından yapılan yazılı sınav | Yapılamaz | m.4/1-b |
| “Deneme”, “tarama” gibi farklı adlarla yapılan sınav | Yapılamaz | m.4/1-b (“herhangi bir ad altında”) |
| Gözlem formu, oyun temelli değerlendirme, görev amaçlı ölçme aracı | Yapılabilir | m.5/1-i |
| Türkçenin dinleme, konuşma, okuma, yazma becerilerini izleyen ölçme araçları | Yapılabilir | m.5/1-j |
| Sonuçlarla öğrenci veya sınıf sıralaması | Yapılamaz | m.4/1-g |
| Ulusal izleme araştırmaları (örneklem) | Yönetmelikte ayrıca düzenlenmiş | m.6/A |
Sıralama ve Karşılaştırma Yasağı: Okullar ve Özel Okullar İçin Ne Anlama Geliyor?
Yeni 4. maddenin (g) bendine göre ölçme ve değerlendirme uygulamalarından elde edilen sonuçlar öğrenciler, sınıflar, okullar veya iller arasında sıralama, karşılaştırma ya da kıyaslama yapmak amacıyla kullanılamaz. Bu kural; okul panolarında sınıf sıralaması asılmasını, sınav sonuçlarına göre “okul birincisi” ilanlarını, il veya ilçe sıralaması yayımlanmasını ve sonuçların okul reklamında kullanılmasını doğrudan ilgilendirir.
Özel okullar bakımından yasağın etkisi daha belirgindir. Yönetmelik 1. maddesinin yeni ikinci fıkrasıyla özel okulları açıkça kapsar. Değerlendirmemize göre özel okulun bu Yönetmelik kapsamında yaptığı ortak yazılı sınavların sonuçlarını sınıflar veya şubeler arası sıralama için kullanması, tanıtım materyallerinde başka okullarla karşılaştırması bu bende aykırıdır. Buna karşılık özel okulların ders dışı olarak satın aldığı yayınevi deneme sınavlarının bu Yönetmelikteki “ölçme ve değerlendirme uygulaması” sayılıp sayılmayacağı tartışmalıdır; Bakanlığın bu konuda bir açıklama yapması beklenmelidir. Özel öğretim kurumlarının genel rejimi için 5580 sayılı Kanun’a ilişkin yazımıza bakılabilir.
Veliler için: Yasak, öğrencinin kendi sonucunu öğrenme hakkını kısıtlamaz. Çocuğunuzun notu, cevap kâğıdı ve hangi öğrenme çıktılarında eksik olduğu bilgisi size verilmeye devam eder. Yasaklanan, bu sonuçların başka öğrencilerle veya okullarla sıralama ve karşılaştırma için kullanılmasıdır.
Yapay Zekâ ve Elektronik Ortam
Yeni 4. maddenin (ğ) bendine göre ölçme ve değerlendirme faaliyetleri, Bakanlıkça uygun görülen dijital sistemler ve araçlar kullanılarak kısmen veya tamamen elektronik ortamda yürütülebilir. (h) bendine göre ise soru hazırlama ve değerlendirme süreçlerini desteklemek ve etkinliğini artırmak amacıyla Bakanlıkça uygun görülen yapay zekâ araçları kullanılabilir. Hüküm iki sınır içerir: araç Bakanlıkça uygun görülmüş olmalıdır ve kullanım amacı soru hazırlama ile değerlendirmeyi “desteklemek”tir.
Değerlendirmemize göre “desteklemek” ifadesi, notun yapay zekâ tarafından tek başına verilmesine değil, öğretmenin değerlendirmesine yardımcı olunmasına işaret eder. Not, idari bir işlemdir ve sorumluluğu öğretmen ile okul yönetimine aittir. Bir öğrencinin cevabının yapay zekâ aracıyla puanlandığı ve öğretmen denetiminin bulunmadığı bir durumda, notun gerekçesinin açıklanabilir olması ve itirazın öğretmen tarafından incelenmesi talep edilmelidir. Öğrenci cevaplarının bir yapay zekâ aracına aktarılması kişisel verilerin işlenmesi niteliği taşıyabileceğinden, bu işlemin 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’na uygun yürütülmesi de gerekir.
Sınav sonucuna dayalı bir işleme mi itiraz etmek istiyorsunuz?
Sınıf tekrarı, nakil veya disiplin işlemlerinde idari başvuru ve 60 günlük dava süresini birlikte değerlendirelim: 0554 648 37 15.
Sınav Takvimi, Sınav Sayısı ve Diğer Uygulama Kuralları
2023 metninde okullardaki sınavların yapılacağı haftalar Yönetmelikte sayılmıştı. Yeni (ç) bendi bu haftaları kaldırdı: sınavlar Bakanlıkça belirlenen takvim doğrultusunda yapılır ve tarihler öğretim yılı başında okullar tarafından e-Okul’dan ilan edilir. Mücbir sebeplerle sınavların belirtilen tarihlerde yapılamaması hâlinde sınav tarihleri valiliklerce değiştirilebilir. Mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarının yoğunlaştırılmış eğitim programı uygulanan sınıflarında, işletmelerde mesleki eğitime öğrenci gönderilen sınıflarda ve mesleki eğitim merkezlerinde tarihler ilgili okul veya kurumlarca belirlenir.
Değişiklik Yönetmeliği 5. maddenin (c), (e), (ğ), (h), (i), (j), (k), (l), (m) ve (n) bentlerine dokunmamıştır. Bu nedenle bir dönemde her dersten iki yazılı sınav yapılması ve haftalık ders saati altı ve üzeri derslerde il zümresi kararıyla üçüncü sınav yapılabilmesi (c), bir sınıfta bir günde yapılacak yazılı ve uygulamalı sınav sayısının ikiyi geçmemesi esası (k), yazılı sınav süresinin zorunlu hâller dışında bir ders saatini aşamaması (l) ve mesleki eğitimin belirli sınıflarında ortak sınav yapılmaması (e) kuralları yürürlüktedir.
Değişmeyen başlıca uygulama kuralları (m.5/1)
| Bent | Kural | Not |
|---|---|---|
| c | Bir dönemde her dersten iki yazılı sınav; haftalık 6 saat ve üzeri derslerde il zümresi kararıyla üçüncü sınav | Ülke geneli sınav bu sayıya dahil olur (değerlendirmemize göre) |
| e | Mesleki eğitimin belirli sınıflarında ortak sınav yapılmaz | Yoğunlaştırılmış program, işletmede eğitim, MESEM |
| ğ | Uygulamalı sınavları zümre belirler, okul müdürü onaylar | Değişmedi |
| k | Bir günde en fazla iki sınav esası; zorunlu hâlde bir sınav daha | Ülke geneli takvimle okul takvimi çakışmamalı |
| l | Yazılı sınav süresi bir ders saatini aşamaz (zorunlu hâller hariç) | Merkezî sınavlar ve izleme araştırmaları hariç |
| m | Ünite ve konu sonlarında kısa süreli sınavlar yapılabilir | İlkokulda m.4/1-b yasağı karşısında tartışmalı |
| n | Kaynaştırma öğrencilerinde BEP amaçları esas | m.4/1-d ve m.6/1-ç ile tekrarlandı |
(m) bendindeki kısa süreli sınav hükmü değiştirilmemiştir; ancak yeni 4/1-b yasağı karşısında, değerlendirmemize göre kısa süreli sınavlar da “herhangi bir ad altında sınav” kapsamında olduğundan ilkokullarda uygulanamaz. Özel hüküm niteliğindeki yasak, genel nitelikteki (m) bendine üstün tutulmalıdır.
Ulusal ve Uluslararası İzleme Araştırmaları
Eski 7-11. maddeler ABİDE, Dört Beceride Türkçe dil sınavı, okul tabanlı izleme, PISA ve TIMSS araştırmalarını ayrı ayrı düzenliyordu. Bu maddeler kaldırıldı ve yerine yeni dördüncü bölümde iki madde getirildi. 6/A maddesine göre ABİDE ili temsil edecek örneklem üzerinden, Dört Beceride Türkçe Dil Gelişimi İzleme Araştırması ve okuryazarlık becerilerine yönelik izleme araştırmaları ülkeyi temsil edecek örneklem üzerinden iki yıllık döngüler hâlinde, Okul Tabanlı İzleme Araştırması ise ülkeyi temsil edecek örneklem üzerinden her yıl uygulanır. Öğrencilerin başarısını etkileyen etmenleri belirlemek için anket ve ölçekler uygulanabilir; salgın ve afet gibi mücbir sebeplerde tedbirleri Bakanlık belirler. 6/B maddesine göre PISA ve TIMSS Genel Müdürlük tarafından uygulanır ve uluslararası raporla eşzamanlı olarak ulusal rapor yayımlanır.
İzleme araştırmalarında eski ve yeni düzen
| Araştırma | 2023 metni | Yeni metin |
|---|---|---|
| ABİDE | İli temsil eden örneklem; iki yıllık döngü; il ve ülke raporu (m.7) | İli temsil eden örneklem; iki yıllık döngü (m.6/A-4-a) |
| Dört beceride Türkçe | Ülkeyi temsil eden örneklem; iki yıllık döngü; e-Sınav veya yazılı (m.8) | “Dil Gelişimi İzleme Araştırması”; ülkeyi temsil eden örneklem; iki yıllık döngü (m.6/A-4-b) |
| Okul tabanlı izleme | İli temsil eden örneklem (m.9) | Ülkeyi temsil eden örneklem; her yıl; sınıf ve dersleri Genel Müdürlük belirler (m.6/A-4-c) |
| Okuryazarlık izleme | Ayrı madde yoktu | Ülkeyi temsil eden örneklem; iki yıllık döngü (m.6/A-4-ç) |
| PISA | Uluslararası rapordan sonra ulusal rapor (m.10) | Uluslararası raporla eşzamanlı ulusal rapor (m.6/B-3-a) |
| TIMSS | Uluslararası rapordan sonra ulusal rapor (m.11) | Uluslararası raporla eşzamanlı ulusal rapor (m.6/B-3-b) |
Kimleri Nasıl Etkiliyor?
Gruplara göre etkiler
| Grup | Etkisi | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Ortaokul ve lise öğrencisi | Bakanlığın belirlediği derslerde merkezî sorularla ortak sınav; diğerlerinde okul geneli sınav | Konu soru dağılım tablosunu ve e-Okul takvimini takip etmek |
| İlkokul ve okul öncesi öğrencisi | Hiçbir ad altında sınav yapılamaz | Okulun “deneme” uygulamalarını sorgulamak |
| Veli | Sıralama ve karşılaştırma yapılamaz; çocuğun kendi sonucuna erişim devam eder | Not ve sınıf geçme işlemlerine itiraz süreleri |
| Öğretmen ve zümre | Ülke geneli derslerde soru hazırlama yükü azalır; okul geneli sınavlarda tablo esas | Bakanlığın yayımladığı tablolara uyum |
| Okul yönetimi | e-Okul’da takvim ilanı; sıralama yasağına uyum | Pano ve sosyal medya duyuruları |
| Özel okul | Yönetmelik açıkça kapsıyor; sıralama ve karşılaştırma yasağı | Tanıtım materyalleri ve deneme sınavı uygulamaları |
| İl millî eğitim ve Ölçme Değerlendirme Merkezi | İl/ilçe ortak sınav yetkisi ve soru hazırlama görevi kaldırıldı | Ülke geneli sınavların koordinasyonu |
| Kaynaştırma öğrencisi | Ülke geneli sınavlarda da BEP esas | BEP’in güncel olması |
Hukuki Nitelik, Tartışmalı ve Belirsiz Noktalar
Düzenleyici işlem ve yetkili mahkeme. Değişiklik Yönetmeliği, bir Bakanlıkça çıkarılan ve ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemdir. 2575 sayılı Danıştay Kanunu’nun 24. maddesinin (c) bendi uyarınca bu tür düzenleyici işlemlere karşı iptal davaları Danıştay’da ilk derece olarak görülür. Dava süresi İYUK’un 7. maddesinin 4. fıkrası uyarınca ilanı izleyen günden başlar; düzenleyici işlemin uygulanması üzerine ise ilgililer düzenleyici işlem veya uygulama işlemi yahut her ikisi aleyhine dava açabilir. Ayrıntı için düzenleyici işlemlere karşı iptal davası yazımıza bakılabilir.
Dava açma ehliyeti. İptal davası, idari işlemle menfaati ihlal edilenlerce açılabilir. Bir öğrencinin velisi, öğretmen veya okul yöneticisi, Yönetmeliğin kendisini doğrudan etkileyen hükmüne karşı dava açabilir; ancak menfaat ilişkisinin somut olarak ortaya konması gerekir. Menfaat şartının ayrıntısı için iptal davasında menfaat ihlali yazımıza bakılabilir.
Kademeler arası denge. Değişiklikle başarının ölçütü “puanlar”dan “kanıtlar”a çevrilmiştir. Değerlendirmemize göre bu, not verme yükümlülüğünü kaldırmaz; notun dayandığı ölçme sonuçlarının ve gözlem kayıtlarının belgelenmesini ön plana çıkarır. Notun gerekçesi sorulduğunda öğretmenin kullandığı cevap anahtarı veya dereceli puanlama anahtarının gösterilebilmesi gerekir (m.4/1-ç).
Geçiş dönemi. Değişiklik bir geçiş hükmü içermez ve öğretim yılının ortasında yürürlüğe girmiştir. 2023 metnine göre öğretim yılı başında il veya ilçe genelinde ortak sınav yapılmasına karar verilmiş bir ilde, bu kararın yeni metin karşısında uygulanmaya devam edip etmeyeceği belirsizdir. Değerlendirmemize göre dayanağı kalkan bir il/ilçe ortak sınav kararı, 14 Kasım 2026’dan sonra yapılacak sınavlar için uygulanmamalıdır; bu konuda Bakanlığın bir yazı ile illere talimat vermesi beklenir.
Yapay zekânın sınırı. Yönetmelik hangi yapay zekâ araçlarının kullanılacağını, öğrenci verilerinin nasıl işleneceğini ve öğretmenin nihai kontrolünü düzenlemez. Bu boşluğun Genel Müdürlüğün çıkaracağı yönerge veya kılavuzla doldurulması gerekir; Yönetmeliğin 22. maddesi uygulamaya ilişkin hususların yönerge veya kılavuzla düzenleneceğini öngörür.
Süreler, İtiraz ve Dava Yolları
Başvuru ve dava yolları
| Konu | Süre / başlangıç | Merci | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Değişiklik Yönetmeliğinin iptali | 60 gün; ilanı izleyen günden → son gün 13.01.2027 (Çarşamba) | Danıştay (ilk derece) | İYUK m.7/1, 7/4, m.8; 2575 m.24/1-c |
| Sınav notuna itiraz | Kademeye göre ilgili okul yönetmeliğinde ve okulun ilanında belirtilen süre | Okul müdürlüğü | İlköğretim/Ortaöğretim Kurumları yönetmelikleri |
| Sınıf tekrarı, sınıf geçememe gibi bireysel işlem | 60 gün; yazılı bildirimi izleyen günden | İdare mahkemesi | İYUK m.7/2-a |
| İdareye başvuru (ör. konu soru dağılım tablosu, sıralama ilanının kaldırılması) | Başvurudan itibaren 30 gün içinde cevap verilmezse ret sayılır | İl/ilçe millî eğitim müdürlüğü, okul | İYUK m.10 |
| Üst makama başvuru | Dava süresi içinde; süreyi durdurur | Bir üst makam | İYUK m.11 |
| Yürütmenin durdurulması | Dava dilekçesinde veya dava sırasında | Davaya bakan mahkeme | İYUK m.27 |
Sınav notuna itirazın süresi ve usulü bu Yönetmelikte değil, kademeye göre İlköğretim Kurumları ve Ortaöğretim Kurumları yönetmeliklerinde düzenlenir ve okullar tarafından ayrıca duyurulur; bu süreler kısa olduğu için not öğrenilir öğrenilmez itiraz edilmesi gerekir. Sınav sonucuna dayanan bir işlem, örneğin sınıf tekrarı kararı, tebliğ edildiğinde ise idari dava süresi işlemeye başlar. Sürelerin hesabı için idari davalarda dava açma süreleri, idareye başvuru ve dava süresinin durması yazılarımıza ve hukuki süre hesaplama aracımıza, yürütmenin durdurulması şartları için yürütmenin durdurulması yazımıza bakılabilir.
Varsayımsal Örnekler
Varsayımsal örnek 1 — ilkokulda deneme sınavı: Bir özel ilkokul, 4. sınıf öğrencilerine Aralık ayında “seviye belirleme denemesi” adıyla test uygulamak ve sonuçları şube bazında sıralayarak velilere göndermek ister. 4/1-b ve 4/1-g bentleri karşısında hem uygulamanın kendisi hem de sıralama Yönetmeliğe aykırıdır. Veli önce okul müdürlüğüne, sonuç alamazsa il millî eğitim müdürlüğüne yazılı başvurabilir.
Varsayımsal örnek 2 — il ortak sınavı: Bir ilde öğretim yılı başında, 2023 metnine dayanılarak 8. sınıf matematik dersi için il geneli ortak sınav yapılmasına karar verilmiştir. Değişiklik 14 Kasım’da yürürlüğe girdiğinden, değerlendirmemize göre Ocak ayında yapılacak ikinci sınavın il geneli ortak sınav olarak yapılmasının dayanağı kalmamıştır. Okulların Bakanlıktan gelecek yazıya göre hareket etmesi gerekir.
Varsayımsal örnek 3 — Türkçe dersi: Bakanlık 10. sınıf Türk dili ve edebiyatı dersini ülke geneli ortak sınav kapsamına alırsa, yazılı kısım merkezî olarak yapılır; dinleme ve konuşma becerilerini ölçen uygulamalı kısım okulda yapılır ve iki sınav birlikte değerlendirilir. Öğrencinin uygulamalı kısımda aldığı not ülke geneli sınavın notundan ayrı tutulamaz.
Varsayımsal örnek 4 — yapay zekâ ile puanlama: Bir lisede açık uçlu sınav cevapları Bakanlıkça uygun görülen bir yapay zekâ aracıyla ön değerlendirmeden geçirilir. Öğrenci notuna itiraz ettiğinde, değerlendirmemize göre itirazın ders öğretmeni ve gerekirse zümre tarafından incelenmesi ve notun dayandığı dereceli puanlama anahtarının gösterilmesi gerekir; “sistem böyle verdi” cevabı yeterli değildir.
Ne Yapmalı? Adım Adım
1. Okulunuzun e-Okul’da ilan ettiği sınav takvimini kontrol edin; takvim Bakanlığın belirlediği takvime göre yeniden düzenlenebilir.
2. Bakanlığın ülke geneli ortak sınav duyurusunu ve konu soru dağılım tablolarını takip edin; tablo, hangi konudan kaç soru geleceğini gösterir.
3. İlkokuldaki çocuğunuza herhangi bir ad altında sınav uygulanıyorsa okul müdürlüğüne yazılı olarak sorun ve 4/1-b bendini hatırlatın.
4. Sınav sonuçlarıyla sıralama yapıldığını görürseniz okul yönetimine yazılı başvurun; sonuç alamazsanız il veya ilçe millî eğitim müdürlüğüne başvurun.
5. Notunuza itiraz edecekseniz okulun ilan ettiği itiraz süresini kaçırmayın; cevap kâğıdının ve puanlama anahtarının gösterilmesini isteyin.
6. Sınıf tekrarı gibi bir işlem tebliğ edilirse tebliğ tarihini not edin; altmış günlük dava süresi tebliği izleyen günden işler.
7. Kaynaştırma öğrencisiyseniz BEP’in güncel olduğundan ve ülke geneli sınavlarda da esas alındığından emin olun.
Sık Yapılan Hatalar
Değişikliği “merkezî sınav getirildi” diye okumak. Yönetmelik ülke geneli sınava imkân verir; hangi sınıf ve derslerde yapılacağı Bakanlığın ilanına bağlıdır. Bakanlık bir ilan yapmadıkça okullardaki sınavlar okul geneli ortak sınav olarak yapılmaya devam eder.
Sıralama yasağını not gizliliği sanmak. Öğrencinin kendi notunu ve cevap kâğıdını görme imkânı devam eder; yasaklanan, sonuçların sıralama ve karşılaştırma için kullanılmasıdır.
Not itirazını dava süresiyle karıştırmak. Not itirazı okul içi kısa bir süreçtir; idari dava süresi ise sınıf geçme gibi bir işlemin tebliğiyle başlar. Birini beklerken diğerini kaçırmamak gerekir.
Yönetmeliğe karşı idare mahkemesinde dava açmak. Bakanlıkça çıkarılan ve ülke çapında uygulanan düzenleyici işlemlere karşı dava Danıştay’da açılır. Görev ve yetki kuralları için idari yargıda görev ve yetki yazımıza bakılabilir.
Disiplin ve sınav işlemlerini aynı yol sanmak. Kopya gibi sınav sırasında gerçekleşen fiiller disiplin işlemine konu olur ve ayrı bir itiraz rejimine tabidir. Bu konuda öğrenci disiplin cezalarına itiraz ve lisede disiplin cezası ve kanuni dayanak yazılarımıza bakılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Ülke geneli ortak yazılı sınav nedir?
Bakanlıkça belirlenen sınıf düzeyleri ve derslerde öğrencilerin öğrenme düzeylerini ortak ölçütler doğrultusunda belirlemek amacıyla ülke genelinde yapılan sınavdır (m.3/1-y).
Hangi sınıf ve derslerde yapılacak?
Yönetmelik bunu belirlemez; Bakanlık hangi sınıf düzeyleri ve derslerde yapılacağını öğretim yılı başında ilan eder (m.6/1-a).
Bu yıl ülke geneli sınav yapılacak mı?
Değişiklik öğretim yılı başladıktan sonra, 14.11.2026’da yürürlüğe girdi. Bu yıl uygulanıp uygulanmayacağı Bakanlığın duyurusuyla netleşecek.
İl veya ilçe geneli ortak sınav yapılabilir mi?
Değişiklikle il/ilçe geneli ortak sınavın dayanağı olan m.5/1-b ve İlçe Millî Eğitim Müdürleri Kurulu yetkisi yönetmelikten çıkarıldı; değerlendirmemize göre artık bu tür sınavlar yönetmelikte dayanak bulmaz.
İlkokulda sınav yapılabilir mi?
Hayır. Okul öncesi ve ilkokullarda herhangi bir ad altında sınav yapılamaz (m.4/1-b); gelişim gözlem ve etkinliklerle izlenir.
Okul sınav sonuçlarına göre sıralama yapabilir mi?
Hayır. Sonuçlar öğrenciler, sınıflar, okullar veya iller arasında sıralama, karşılaştırma ya da kıyaslama amacıyla kullanılamaz (m.4/1-g).
Özel okullar da bu kurallara tabi mi?
Evet. Yönetmelik resmî ve özel okul öncesi, ilköğretim ve ortaöğretim kurumlarını kapsar (m.1/2).
Sınav sorularını yapay zekâ mı hazırlayacak?
Bakanlıkça uygun görülen yapay zekâ araçları soru hazırlama ve değerlendirmeyi desteklemek amacıyla kullanılabilir (m.4/1-h); değerlendirmemize göre nihai not öğretmenin sorumluluğundadır.
Sınav tarihleri nasıl belirlenecek?
Bakanlıkça belirlenen takvim doğrultusunda; tarihler öğretim yılı başında e-Okul’dan ilan edilir. Mücbir sebeple tarih değişikliği valiliklerce yapılabilir (m.5/1-ç).
Bir dönemde kaç yazılı sınav yapılır?
Değişmeyen m.5/1-c uyarınca bir dönemde her dersten iki yazılı sınav yapılır; haftalık 6 saat ve üzeri derslerde il zümresi kararıyla üçüncü sınav yapılabilir.
Türkçe ve yabancı dil sınavı nasıl yapılacak?
Yazılı ve uygulamalı olarak; ülke geneli ortak sınav yapılırsa uygulamalı kısım okulda yapılır ve iki sınav birlikte değerlendirilir (m.5/1-ı).
Yönetmeliğe karşı dava açılabilir mi?
Evet. Bakanlıkça çıkarılan ve ülke çapında uygulanan düzenleyici işlem olduğu için Danıştay’da ilanı izleyen günden itibaren 60 gün içinde, en geç 13.01.2027’de iptal davası açılabilir.
Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar
Hukukçular Evi Ankara idare hukuku ekibi; öğrenci ve velilerin sınav, sınıf geçme, nakil ve disiplin işlemlerine karşı idari başvuru ve iptal davalarında, okul yönetimlerine yönelik yazılı başvuruların hazırlanmasında, düzenleyici işlemlere karşı Danıştay’da açılacak davalarda ve özel öğretim kurumlarının mevzuata uyum çalışmalarında hukuki destek sağlar. Öğrenci yurtlarındaki disiplin süreçleri için yurt disiplin cezasına itiraz yazımıza, öğretmen atama ve yer değiştirme uyuşmazlıkları için öğretmen atama yazımıza bakılabilir. Günün gelişmeleri Hukuk Gündemi Son Durum sayfamızda yer alır. Dosyanızı değerlendirmek için 0554 648 37 15 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.
Eğitim hukuku uyuşmazlığınızı birlikte değerlendirelim
Sınav, sınıf geçme, nakil ve disiplin işlemlerinde süreler kısa; işlemin tebliğ tarihiyle birlikte bizi arayın: 0554 648 37 15.
📚 İlgili Rehberler
- 🗂️ İdare Hukuku Rehberi (Tüm Rehberler)İdari işlemler, iptal ve tam yargı davaları, eğitim ve öğrenci işlemleri rehberleri
- MEB Ülke Geneli Ortak Yazılı Sınav Yönetmeliği (Son Dakika)
- Lisede Disiplin Cezası Alan Öğrenci Ne Yapabilir? 2026
- Öğrenci Disiplin Cezalarına İtiraz
- Düzenleyici İşlemlere Karşı İptal Davası
- İdari Davalarda Dava Açma Süreleri
- İptal Davasında Menfaat İhlali ve Dava Ehliyeti
- Yürütmenin Durdurulması Kararı
- İptal Davası: Dört Soru
- Adli Yargı mı, İdari Yargı mı?
- 7592 sayılı Kanun: Öğrenci Affı
- İdari İşlemin Beş Unsuru
Bu içerik İdare Hukuku alanındadır.
İdare Hukuku Rehberi · Bu alandaki tüm rehberler · Tüm hukuk dalları
Mevzuat ve kaynaklar: 14/11/2026 tarihli ve 33430 sayılı Resmî Gazete; Millî Eğitim Bakanlığı Ölçme ve Değerlendirme Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik m.1-15; Millî Eğitim Bakanlığı Ölçme ve Değerlendirme Yönetmeliği (RG 9/9/2023, 32304; yayımlandığı hâliyle) m.1-7, 8-11, 17, 22; 2577 sayılı İYUK m.7, 8, 10, 11, 27; 2575 sayılı Danıştay Kanunu m.24; 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu; 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu.
