Spor Federasyonlarında Genel Kurul ve Tahkim Kurulunun Oluşumu (7405 ve AYM’nin İptal Kararı)

Spor federasyonlarının kararlarına karşı çoğu zaman tek yol “zorunlu tahkim”dir. Peki bu kararları veren kurullar nasıl oluşur ve bu yapı adil mi? Anayasa Mahkemesi’nin yakın tarihli bir kararı, bu soruyu yeniden gündeme getirdi. Bu rehberde konuyu sade bir dille açıklıyoruz.

Federasyonların Yapısı ve Zorunlu Tahkim

Spor federasyonlarının kuruluşu, organları (genel kurul, yönetim kurulu), görev ve yetkileri 7405 sayılı Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu’nda düzenlenir. Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde 3289 sayılı Kanun, Türk Medeni Kanunu ve Dernekler Kanunu tamamlayıcı olarak uygulanır. Anayasa’nın 59. maddesinin üçüncü fıkrasına göre, federasyonların spor faaliyetlerinin yönetimi ve disiplinine ilişkin kararlarına karşı ancak zorunlu tahkim yoluna başvurulabilir; tahkim kurulu kararları kesindir ve bu kararlara karşı hiçbir yargı merciine başvurulamaz.

Tahkim Kurulu Neden Bir “Mahkeme” Sayılır?

Tahkim Kurulu, federasyonların yönetim ve disipline ilişkin kararları ile ilk derece kurullarının kararları bakımından denetim ve itiraz mercii olarak görev yapar. Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarına göre bu kurul, hukuki uyuşmazlıkları karara bağlayan, yargı işlevi gören ve kanunla kurulmuş bir mahkeme niteliğindedir. Tahkim yolu Anayasa gereği zorunlu kılındığından, bu kurulun da Anayasa’nın 36. maddesinde ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6. maddesinde güvence altına alınan bağımsız ve tarafsız mahkemede yargılanma ilkelerine uygun olması gerekir.

AYM’nin İptal Kararı

Anayasa Mahkemesi, 17 Haziran 2025 tarihli kararıyla (E.2022/85, K.2025/131), 7405 sayılı Kanun’la değiştirilen 5894 sayılı Türkiye Futbol Federasyonu Kanunu’nun, Tahkim Kurulu üyelerinin Yönetim Kurulu tarafından seçilmesini öngören ibarelerini Anayasa’ya aykırı bularak iptal etmiştir. Karar, 2 Nisan 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Mahkeme, zorunlu tahkim mercii olan ve kararları kesin nitelik taşıyan Kurulun tüm üyelerinin Yönetim Kurulu’nca seçilmesinin, kurulun bağımsızlığı ve tarafsızlığı için yeterli güvence sağlamadığını belirtmiştir.

Kararın Gerekçesi: Temsil ve Bağımsızlık

Mahkemenin temel eleştirisi şuydu: mevcut sistemde Tahkim Kurulu üyelerinin tamamı Yönetim Kurulu tarafından seçilmekte, uyuşmazlığın diğer taraflarının (kulüpler, futbolcular, teknik direktörler, hakemler) kurul üyelerinin belirlenmesinde hiçbir etkisi bulunmamaktadır. Üstelik federasyonun Genel Kurulu ve Yönetim Kurulu’nun oluşumuna ilişkin kanun düzeyinde yeterli bir çerçeve çizilmemiş, bu konular büyük ölçüde statüye bırakılmıştır. Mahkemeye göre bu durum, temsil adaletini zedelemekte ve kurulun bağımsız-tarafsız bir yargı mercii olma niteliğini zayıflatmaktadır.

Kararın Yürürlüğü ve Beklenen Düzenleme

Anayasa Mahkemesi, iptal hükümlerinin doğuracağı boşluğu göz önünde tutarak, iptalin kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından itibaren dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar vermiştir. Bu süre, yasama organına yeni ve Anayasa’ya uygun bir düzenleme yapması için tanınmıştır. Beklenen, Tahkim Kurulu’nun oluşumunun; tüm paydaşların adil biçimde temsil edildiği, üyelerin görev güvencesine sahip olduğu ve bağımsızlığın kanunla güvence altına alındığı bir yapıya kavuşturulmasıdır.

Bu Karar Sporcular ve Kulüpler İçin Ne Anlama Geliyor?

Karar, Türk spor hukukunda köklü bir tartışmayı yeniden gündeme getirmiştir. Zorunlu tahkim sistemi varlığını sürdürmekle birlikte, tahkim organlarının bağımsızlık ve tarafsızlık standartlarını karşılaması gerektiği bir kez daha vurgulanmıştır. Sporcular, kulüpler ve diğer paydaşlar bakımından bu, adil yargılanma güvencelerinin spor uyuşmazlıklarında da geçerli olduğunun teyididir. Yeni düzenleme yapılana kadar mevcut süreçlerin nasıl işleyeceği ve geçmiş kararların durumu, her somut olayda ayrıca değerlendirilmesi gereken teknik konulardır.

Arka Plan: AİHM Kararları

Bu tartışmanın kökeninde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin kararları vardır. AİHM, 2020 tarihli Ali Rıza ve diğerleri/Türkiye kararında, Türkiye Futbol Federasyonu’nun teşkilat yapısını ve Tahkim Kurulu’nun oluşumunu bağımsızlık-tarafsızlık yönünden eleştirmiş, adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar vermişti. 2022 yılında 7405 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikler bazı olumlu adımlar içerse de (üyelerin yemin etmesi, görev süresi güvencesi, kurula emir-talimat verilememesi gibi), Anayasa Mahkemesi bu değişiklikleri üyelerin seçim usulü bakımından yeterli görmemiştir. Böylece iki yüksek yargı kararı, spor yapılanmasında köklü bir değişikliğin gerekliliğini ortaya koymuştur.

Yalnızca Futbol mu? Diğer Federasyonlar

Anayasa Mahkemesi’nin bu iptal kararı, doğrudan Türkiye Futbol Federasyonu Tahkim Kurulu’na (5894 sayılı Kanun) ilişkindir. Bununla birlikte, diğer spor dallarındaki federasyonların uyuşmazlıkları bakımından da ayrı bir tahkim yapısı (Gençlik ve Spor Bakanlığı bünyesindeki Tahkim Kurulu) bulunmaktadır. AYM kararının ortaya koyduğu bağımsızlık ve tarafsızlık ilkeleri, tüm zorunlu tahkim mercileri için yol gösterici niteliktedir. Bu nedenle kararın etkilerinin, futbol dışındaki spor uyuşmazlıklarına da yansıması ve genel bir standart oluşması beklenmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Spor federasyonu kararlarına karşı dava açılabilir mi?

Anayasa m.59/3 uyarınca, federasyonların spor faaliyetlerinin yönetimi ve disiplinine ilişkin kararlarına karşı ancak zorunlu tahkim yoluna başvurulabilir; tahkim kurulu kararları kesindir ve bu kararlara karşı başka bir yargı merciine gidilemez.

Tahkim Kurulu neden bir mahkeme sayılıyor?

Çünkü hukuki uyuşmazlıkları karara bağlayan, yargı işlevi gören ve kanunla kurulmuş bir mercidir. Bu nedenle Anayasa m.36 ve AİHS m.6’daki bağımsız ve tarafsız mahkemede yargılanma güvencelerini sağlaması gerekir.

AYM neyi iptal etti?

AYM, 17.06.2025 tarihli kararıyla (E.2022/85, K.2025/131), TFF Tahkim Kurulu üyelerinin Yönetim Kurulu tarafından seçilmesini öngören ibareleri, kurulun bağımsızlık ve tarafsızlığı için yeterli güvence sağlamadığı gerekçesiyle iptal etti (RG 2 Nisan 2026).

İptalin gerekçesi neydi?

Tahkim Kurulu üyelerinin tamamının Yönetim Kurulunca seçilmesi ve uyuşmazlığın diğer taraflarının (kulüpler, futbolcular, hakemler) seçimde etkisinin olmaması; ayrıca Genel Kurul ve Yönetim Kurulu oluşumuna dair kanunda yeterli çerçeve bulunmaması temsil adaletini zedeliyordu.

İptal kararı ne zaman yürürlüğe girecek?

AYM, iptal hükümlerinin Resmî Gazete’de yayımlanmasından itibaren 9 ay sonra yürürlüğe girmesine karar verdi. Bu süre içinde yasama organından Anayasa’ya uygun yeni bir düzenleme yapması bekleniyor.

Bu karar zorunlu tahkimi kaldırıyor mu?

Hayır. Zorunlu tahkim sistemi varlığını sürdürüyor; ancak tahkim organlarının bağımsızlık ve tarafsızlık standartlarını karşılaması gerektiği vurgulanıyor. Yeni düzenlemeyle kurul yapısının bu standartlara uygun hâle getirilmesi bekleniyor.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.