ParamPOS Zararı İçin Merkez Bankasına (TCMB) Tam Yargı Davası 2026: Denetim Kusuru, İYUK m.12 ve Altmış Gün, İhtiyaten m.11 ve m.13 Başvurusu, 30.04.2026 Geçici Durdurma Kararı, Zararın Hesabı, İlliyet ve Görevli Mahkeme

ParamPOS hak edişi veya ParamCüzdan bakiyesi ödenmeyen kişinin aklındaki sorulardan biri şudur: Ödeme ve elektronik para kuruluşlarına izin veren, onları denetleyen ve müşteri fonlarının nasıl korunacağını belirleyen kurum Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasıdır (TCMB). Bu denetim görevi gereği gibi yerine getirilmediyse zarar Merkez Bankasından istenebilir mi? Anayasa’ya göre idare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür (Anayasa m.125). Bu talep adli yargıda değil, idare mahkemesinde tam yargı davasıyla ileri sürülür (İYUK m.2/1-b). Büromuzun yaklaşımı, denetim görevinin yerine getirilip getirilmemesinden doğan zararın somut bir idari işleme bağlandığı hâllerde İYUK m.12 kapsamında işlemden doğan zarar olduğu ve davanın altmış gün içinde açılması gerektiğidir. PARAM dosyasında bu yaklaşımın bağlanacağı somut TCMB işlemi, şirketin bazı ödeme hizmetlerini ve elektronik para ihracını geçici olarak durduran 30.04.2026 tarihli karardır; ancak bu kararın üye işyerlerine tebliğ edilmemiş olması sürenin başlangıcını tartışmalı kılar. Bu rehber, TCMB’ye karşı yolu, süre senaryolarını, hakların ihtiyaten nasıl korunacağını, davanın esasını, Merkez Bankasının olası savunmalarını, zararın hesabını ve görevli mahkemeyi anlatıyor.

Kısa Cevap: TCMB’ye Dava Açılabilir mi?

Neden Merkez Bankası? 6493 Sayılı Kanundaki Görevler

Ödeme hizmeti yalnızca kanunda sayılan kuruluşlar tarafından sunulabilir ve ödeme ile elektronik para kuruluşları Merkez Bankasından izin almadan faaliyette bulunamaz (6493 m.14, 18). İzni veren, izni iptal eden ve kuruluşun durumunu izleyen kurum Merkez Bankasıdır. Kanun, Merkez Bankasına kuruluştan tedbir isteme, bu tedbirler alınıncaya kadar faaliyet iznini geçici olarak durdurma ve tedbirler süresinde alınmazsa izni iptal etme yetkisi verir (m.21/8). Ödeme ve elektronik para fonlarının korunmasına ilişkin usul ve esaslar da Merkez Bankasının çıkardığı yönetmelikle belirlenir (m.22/1).

Denetim kusuru iddiası bu yetkilerin varlığına değil, zamanında ve etkili kullanılıp kullanılmadığına dayanır. İdare mahkemesi yerindelik denetimi yapamaz; idarenin takdir yetkisini nasıl kullanması gerektiğine değil, yetkinin hukuka uygun kullanılıp kullanılmadığına bakar (İYUK m.2/2). Bu nedenle davada “Merkez Bankası şunu yapmalıydı” demek yetmez; kanunun ve yönetmeliğin öngördüğü bir yükümlülüğün hangi tarihte, hangi bilgiye rağmen yerine getirilmediği gösterilmelidir. Faaliyet izninin iptali ve geçici durdurmaya karşı yollar ödeme kuruluşu faaliyet izni iptali ve TCMB kararına karşı dava rehberimizde anlatıldı.

İşlemden mi, Eylemden mi Doğan Zarar? İYUK m.12 ve m.13

İdari yargıda zararın kaynağı, izlenecek yolu ve süreyi belirler. İşlemden doğan zararda ilgililer, haklarını ihlal eden idari işlem dolayısıyla doğrudan tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilir; ya da önce iptal davası açıp bu davanın sonucuna göre tam yargı davası açabilir (İYUK m.12). Bu yolda dava açmadan önce idareye başvuru şartı yoktur ve dava süresi altmış gündür (m.7/1). Eylemden doğan zararda ise önce idareye başvurmak gerekir: başvuru, eylemin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde yapılır; istek reddedilirse veya otuz gün içinde cevap verilmezse dava süresi içinde dava açılır (m.13/1).

Büromuzun yaklaşımı. Bir düzenleyici ve denetleyici kurumun denetim görevini yerine getirip getirmemesinden doğan zarar, bu durum somut bir idari işleme bağlandığında işlemden doğan zarardır ve izlenecek yol İYUK m.12’dir. Aynı yaklaşım SPK’nın fon tasfiye kararları bakımından SPK’ya karşı tam yargı davası rehberimizde ayrıntılı olarak anlatıldı. Bu yaklaşımın pratik sonucu şudur: süre kısadır ve hak düşürücüdür; işleme bağlanan zarar için bekleme lüksü yoktur.

PARAM’da Hangi İşlem? Tarihlerle Dosya

SPK’nın fon dosyasında zarar, 17 Eylül 2026’da bültende ilan edilen işleme kapatma ve tasfiye kararıyla somut bir işleme bağlanmış ve süre hesabı bu ilan tarihinden yapılmıştı. PARAM dosyasında tablo daha karmaşıktır; çünkü Merkez Bankasının kararı yayımlanmamış, üye işyerlerine tebliğ edilmemiş ve bir süre yürütmesi durdurulmuştur.

Bu tablo iki şeyi gösterir. Birincisi, büromuzun yaklaşımıyla bağlantı kurulabilecek somut TCMB işlemi 30.04.2026 kararıdır. İkincisi, üye işyerinin zararı bu karar ilk verildiğinde değil, yürütmeyi durdurma kararının kalkmasından ve kayyım atanmasından sonra fiilen ortaya çıkmıştır. Ayrıca TCMB ileride PARAM’ın faaliyet iznini iptal ederse, bu karar Resmî Gazete’de yayımlanacak ve yayım ilgililere tebligat hükmünde olacaktır (6493 m.16/3). Böyle bir karar, zararın bağlanacağı yeni ve daha belirgin bir işlem olur.

Altmış Gün Ne Zaman Başlar? Süre Senaryoları

İYUK m.7’ye göre dava süresi kural olarak yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Kendisine tebliğ yapılmayan üçüncü kişiler bakımından ise sürenin, işlemi ve kendisini nasıl etkilediğini öğrendiği tarihten başlatılması tartışılır. Merkez Bankası, kararın kamuoyuna yansıdığı tarihin esas alınması gerektiğini savunabilir. Aşağıdaki tablo farklı başlangıç tarihlerinin sonucunu gösteriyor. Hangi tarihin esas alınacağına mahkeme karar verir; tablo bir öneri değil, riskin büyüklüğünü göstermek içindir.

Bu belirsizlik karşısında güvenli strateji, tek bir yola güvenmemektir. Dava süresi içinde Merkez Bankasına yapılacak yazılı başvuru, işlemeye başlamış dava süresini durdurur (İYUK m.11). Aynı başvuruda, mahkemenin uyuşmazlığı işlem yerine eylem olarak nitelendirmesi ihtimaline karşı başvurunun ihtiyaten İYUK m.13 kapsamında da yapıldığını ve tazminat talebini açıkça yazmak, idareye başvuru şartı tartışmasında başvurunun varlığını gösterir. Eylemden doğan zarar için bir yıllık başvuru süresi öğrenme tarihinden işlediğinden, en erken öğrenme tarihi olan 30.04.2026 esas alınsa bile başvurunun 30.04.2027’den önce yapılması gerekir. Bu süreyi sona bırakmamak gerekir.

Davanın Esası: Hizmet Kusuru, Zarar ve İlliyet

İdarenin sorumluluğu kural olarak hizmet kusuruna dayanır. Hangi ilke uygulanırsa uygulansın üç unsur birlikte aranır: bir zararın varlığı, zarara yol açan eylem veya işlemin idareye yüklenebilir olması ve aralarında illiyet bağı.

Davanın en zor unsuru illiyettir. Zararın doğrudan kaynağı, ceza soruşturmasına konu olan şirket içi işlemler ve fon hareketleridir. Öğretide mücbir sebep, zarar görenin ağır kusuru ve üçüncü kişinin ağır kusuru, idare ile zarar arasındaki illiyet bağını kesen hâller olarak kabul edilir. Merkez Bankasının ana savunmasının, zararın şirket ve yöneticilerinin fiillerinden doğduğu ve bu fiillerin illiyet bağını kestiği olması beklenir. Bu savunmaya karşı ileri sürülebilecek temel argüman, denetim yetkisinin amacıdır: fonların korunmasına ilişkin kurallar ve tedbir yetkisi tam da kuruluşun kendi yönetiminin fon sahiplerini zarara uğratmasını önlemek için vardır. Mahkemenin bu soruyu somut delillere göre değerlendireceğini ve çoğu zaman bilirkişi incelemesine başvuracağını bilmek gerekir.

Zararın Hesabı ve Dava Değeri

Dava dilekçesinde uyuşmazlık konusu miktar gösterilir (İYUK m.3/2-d). PARAM alacaklısının net zararı, doğmuş hak ediş veya cüzdan bakiyesinden TMSF’nin yaptığı ödemelerin düşülmesiyle bulunur. Ödemeler sürdüğü için dilekçede o güne kadar ödenmeyen tutar yazılmalı, sonraki ödemelerin mahsup edileceği belirtilmeli ve fazlaya ilişkin haklar saklı tutulmalıdır. Dilekçedeki miktar, nihai karar verilinceye kadar harcı ödenerek bir defaya mahsus artırılabilir (İYUK m.16/4). Tam yargı davalarında nispi harç dava açılırken yatırıldığından dava değerinin belgelerle savunulabilir bir tutarda tutulması önemlidir.

Tablo yalnızca hesap mantığını göstermek içindir. %8 ödemenin hangi tutar üzerinden hesaplandığı TMSF tarafından ayrıntılı olarak açıklanmadığından gerçek rakamlar kayyım yönetiminden alınacak mutabakatla belirlenmelidir. Alacağın hesaplanması ve mutabakat talebi ParamPOS kalan hak edişimi nasıl alırım? yazımızda anlatıldı.

Görevli ve Yetkili Mahkeme, Kanun Yolları

Kanun yollarının süreleri ve dilekçe örnekleri fon mağdurunun SPK davasında istinaf ve Danıştay temyiz dilekçesi, idari yargılama usulünün genel çerçevesi idari yargılama usulü, istinaf ve temyiz, ilk dereceden bireysel başvuruya kadar bütün aşamalar ise fon mağduru dava yolu baştan sona yazılarımızda anlatıldı. Zararın ispatına ve bilirkişi incelemesine ilişkin genel kurallar için idari işlemden doğan zarar için tam yargı davası rehberimize bakabilirsiniz.

TCMB’ye Dava ile TMSF’ye Karşı Yol Arasındaki Fark

TMSF, PARAM’da sigortacı olarak değil, 7145 sayılı Kanun geçici 2. madde kapsamında kayyım olarak bulunuyor. Fon’un kayyım sıfatıyla aldığı satış, tasfiye ve yönetim kararlarına karşı davalar, Fon’un merkezinin bulunduğu yer idare mahkemelerinde görülür (7145 geçici m.2/3). Bu, Merkez Bankasının denetim görevinden doğan zarar için açılacak tam yargı davasından farklı bir yoldur: biri kayyımın kararlarına, diğeri denetim otoritesinin görevini yerine getirip getirmediğine ilişkindir. PARAM’dan alacağın tahsili ise şirkete karşı yürütülen ve adli yargıda görülen ayrı bir süreçtir.

Aynı zarar birden fazla kişiden tam olarak tahsil edilemez; bir yoldan alınan her ödeme diğerlerinde dikkate alınır. Bu nedenle yolların birlikte ve birbiriyle tutarlı yürütülmesi gerekir. Şirkete karşı alacak için ParamPOS kalan hak ediş ve ParamCüzdan bakiyesi, yöneticilere karşı yol için PARAM yöneticilerine ve Turuncu Holding’e tazminat davası, ceza dosyası için PARAM soruşturmasında şikâyetçi olmak yazılarımıza bakabilirsiniz.

Merkez Bankasına İhtiyati Başvuru Dilekçesi (İskelet)

Bu metin bir iskelettir. Başvurunun tarihi, alıcı birimi ve içeriği, dava süresini koruyacak biçimde dosyanıza göre ayrıca düzenlenmelidir. Başvuru yapıldıktan sonra cevap ve dava süreleri ayrıca takvime bağlanmalıdır.

Varsayımsal Örnekler

Senaryolar varsayımsaldır ve gerçek kişileri veya olayları anlatmaz.

Kontrol Listesi

İdare hukukuna ilişkin bütün rehberler için İdare Hukuku Rehberi, fon dosyasında aynı yolların uygulanışı için fon kanunu sonrası fon mağdurlarının hukuki yolları sayfamıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

ParamPOS zararım için Merkez Bankasına dava açabilir miyim?

Anayasa m.125’e göre idare kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı öder. Merkez Bankasının denetim görevinden doğan zarar için idare mahkemesinde tam yargı davası açılabilir; sonucu hizmet kusuru, zarar ve illiyetin ispatına bağlıdır.

Bu dava hangi mahkemede açılır?

İdari yargıda, idare mahkemesinde. Yetkili mahkeme, zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili idare mahkemesidir; işlemde bu kural olarak işlemi yapan merciin bulunduğu yerdir (İYUK m.36, 32).

Dava açma süresi ne kadar?

Büromuzun yaklaşımına göre zarar somut bir işleme bağlandığında süre altmış gündür (İYUK m.7/1, 12). Eylemden doğan zararda ise önce öğrenmeden itibaren bir yıl, her hâlde beş yıl içinde idareye başvurulur (m.13/1).

PARAM dosyasında hangi TCMB işlemi esas alınır?

Somut işlem, TCMB’nin 30.04.2026 tarihli geçici durdurma kararıdır. Karar üye işyerlerine tebliğ edilmediğinden sürenin başlangıcı tartışmalıdır. TCMB ileride izin iptali kararı verirse, Resmî Gazete’de yayımı yeni bir süre başlatır.

Altmış günlük süre geçmiş olabilir mi?

Karar tarihi veya yürütmeyi durdurmanın kalktığı tarih esas alınırsa geçmiş görünür. Size tebliğ yapılmadığı için öğrenme tarihi savunulabilir; ancak bu tartışmalıdır. Hakkınızı korumak için ihtiyati başvuruyu geciktirmeyin.

İhtiyati başvuru ne işe yarar?

Dava süresi içinde yapılan başvuru işleyen süreyi durdurur (İYUK m.11). Başvurunun ihtiyaten m.13 kapsamında da yapıldığını belirtmek, mahkemenin uyuşmazlığı eylem olarak nitelendirmesi hâlinde idareye başvuru şartının yerine getirildiğini gösterir.

TMSF ödemeleri sürerken dava açılabilir mi?

Evet. O güne kadar ödenmeyen tutar istenir, sonraki ödemelerin mahsup edileceği belirtilir ve fazlaya ilişkin haklar saklı tutulur. Miktar karar verilinceye kadar bir defa artırılabilir (İYUK m.16/4).

Merkez Bankası “zararı şirket yöneticileri verdi” derse ne olur?

Üçüncü kişinin ağır kusuru illiyet bağını kesebilir. Karşı argüman, denetim ve fon koruma yetkilerinin tam da bu tür zararları önlemek için var olduğudur. Sonucu mahkeme somut delillere ve bilirkişi incelemesine göre belirler.

Mahkeme Merkez Bankasının takdir yetkisini denetleyebilir mi?

İdare mahkemesi yerindelik denetimi yapamaz (İYUK m.2/2). Bu nedenle davada kanun ve yönetmelikten doğan somut bir yükümlülüğün hangi tarihte, hangi bilgiye rağmen yerine getirilmediği gösterilmelidir.

TCMB’ye dava ile TMSF’ye dava aynı şey mi?

Hayır. TMSF’nin kayyım sıfatıyla aldığı kararlara karşı davalar Fon merkezinin bulunduğu yer idare mahkemelerinde görülür (7145 geçici m.2/3). TCMB’ye dava ise denetim görevinden doğan zarar içindir.

Şirkete karşı alacak davası açtıysam TCMB’ye de dava açabilir miyim?

Evet, yollar birbirini dışlamaz. Ancak aynı zarar birden fazla kez tahsil edilemez; bir yoldan alınan ödeme diğerinde düşülür.

ParamCüzdan kullanıcısı da bu davayı açabilir mi?

Elektronik para karşılığı toplanan fonlar da 6493 m.22 kapsamında korunur. Cüzdan kullanıcısı da zararını gösterebiliyorsa aynı yola başvurabilir; ancak önce 27.10.2026’da başlayan ödeme sürecini kullanması gerekir.

Harç ve masraf ne kadar?

Tam yargı davalarında dava değeri üzerinden nispi harç dava açılırken yatırılır. Bilirkişi ve diğer masraflar ayrıca doğar. Dava değerinin belgelerle savunulabilir olması bu yüzden önemlidir.

Karar çıkarsa itiraz yolları nelerdir?

İlk derece kararına karşı bölge idare mahkemesine istinaf (İYUK m.45), istinaf kararına karşı istem değerine göre Danıştaya temyiz (m.46) yolu vardır.

Merkez Bankası personeline doğrudan dava açabilir miyim?

Kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları kural olarak idare aleyhine açılır (Anayasa m.129/5). Dava kurum olarak Merkez Bankasına karşı açılmalıdır.

Faiz isteyebilir miyim?

Evet. Talebinizde faizi ve başlangıç tarihini açıkça yazın. Faizin başvuru tarihinden mi dava tarihinden mi işleyeceği somut dosyaya göre değerlendirilir.