Tıbbi cihaz satış merkezi olarak çalışan medikal firmalar için Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ile imzalanan sözleşme, ciro tablosunun en kırılgan satırıdır. Ayakta tedavide kullanılan hazır tıbbi malzemelerin — tıbbi sarf malzemeleri, hazır protez ve ortezler, örneklemeye tabi cihazlar — bedelleri bu sözleşmeye göre ödenir. Fatura incelemesinde yapılan kesinti, tespit edilen bir fiil nedeniyle uygulanan ve reçete bedelinin yirmi katına kadar çıkabilen ceza koşulu, MEDULA provizyon ekranının pasif hâle getirilmesi ve fesih de aynı sözleşmeden doğar. Bu rehber; 2026 yılı “Ayakta Tedavide Kullanılan Hazır Tıbbi Malzemelerin Teminine İlişkin Sözleşme” metnini, Sağlık Hizmeti Sunucularının Faturalarının İncelenmesine ve Bedellerinin Ödenmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği ve SGK sağlık hizmeti satın alım sözleşmelerine ilişkin yönetmeliği madde numaralarıyla ele alır; savunma, itiraz, ceza koşulunun indirilmesi ve dava yolunu açıklar.
Ceza koşulu yazısı veya savunma talebi mi geldi? 10 iş günlük süre dolmadan dosyanızı inceleyelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
İçindekiler
- Hukuki çerçeve: kanun, iki yönetmelik ve tip sözleşme
- 2026 sözleşmesinin yapısı, süresi ve yenilenmesi
- Faturalandırma: üç fatura grubu, MEDULA ve ÜTS şartı
- Fatura incelemesi ve kesinti: örnekleme, %10 eşiği ve 5 iş günü
- Kesinti, yersiz ödeme ve ceza koşulu: üç ayrı rejim
- Ceza koşulu tablosu: 2026 sözleşmesindeki katlar
- Ceza nasıl hesaplanır: reçete bazında toplama ve tekrar
- MEDULA’nın pasif hâle getirilmesi
- Fesih türleri ve sözleşme yapılmayacak süreler
- Yetki belgesi, ÜTS ve sorumlu müdür: idari işlemin sözleşmeye etkisi
- Savunma ve itiraz: iki ayrı 10 iş günü
- Mahsup, ödemelerin durdurulması ve taksitlendirme
- Denetim, bilirkişi gideri ve suç duyurusu
- Dava yolu: adli yargı, Ankara yetkisi ve görevli mahkeme
- Ceza koşulunun indirilmesi: tacir sınırı ve ekonomik mahv
- Hastaneye satışta kesintinin firmaya yansıtılması
- Örnek akış: ceza yazısı tebliğ edildi
- Hazırlık dosyası ve iç kontrol
- Sıkça sorulan sorular
Hukuki Çerçeve: Kanun, İki Yönetmelik ve Tip Sözleşme
Medikal firmanın SGK ile ilişkisi tek bir metinden okunamaz. Kanun düzeyinde 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile 5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu; yönetmelik düzeyinde biri sözleşmenin nasıl hazırlanacağını, diğeri faturanın nasıl inceleneceğini düzenleyen iki SGK yönetmeliği; uygulama düzeyinde Sağlık Uygulama Tebliği (SUT); sözleşme düzeyinde ise her yıl yenilenen tip sözleşme yer alır. Firmanın satış merkezi olarak faaliyet gösterebilmesinin ön şartı ise Sağlık Bakanlığı mevzuatındaki yetki belgesidir.
| Katman | Metin | Medikal firma için anlamı |
|---|---|---|
| Kanun | 5510 sayılı Kanun; 5502 sayılı Kanun Ek m.1 | Genel sağlık sigortasının finansmanı ve örnekleme yönteminin kanuni dayanağı |
| Sözleşme yönetmeliği | Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Hizmeti Satın Alım Sözleşmelerinin/Protokollerinin Hazırlanması ve Akdedilmesine İlişkin Yönetmelik (RG 26/03/2016, S. 29665); dayanağı 5510 m.63, 73 ve 107 | Sözleşmeye ceza koşulu, fesih ve sözleşme yapılmayacak süre konabileceği (m.5/7); alacağın temlik yasağı (m.5/10); ek sözleşme usulü (m.7) |
| Fatura inceleme yönetmeliği | Sağlık Hizmeti Sunucularının Faturalarının İncelenmesine ve Bedellerinin Ödenmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (RG 08/03/2017, S. 30001; değişiklikler RG 15/04/2017, S. 30039 ve RG 26/10/2021, S. 31640) | Örnekleme, kesinti, 5 iş günlük itiraz, Tıbbi Malzeme İtiraz Değerlendirme Komisyonu, ödeme takvimi (m.20–24) |
| Uygulama tebliği | Sağlık Uygulama Tebliği ve ekli listeler | Hangi malzemenin hangi şartla ve hangi bedelle ödeneceği; ödeme başvuru tarihindeki SUT eki liste tutarı üzerinden yapılır (Sözleşme m.4.4.1) |
| Tip sözleşme | 2026 yılı Ayakta Tedavide Kullanılan Hazır Tıbbi Malzemelerin Teminine İlişkin Sözleşme | Kesinti nedenleri, ceza koşulu katları, MEDULA pasif, fesih, savunma ve itiraz süreleri, yetkili mahkeme |
| Ruhsat rejimi | Tıbbi Cihaz Satış, Reklam ve Tanıtım Yönetmeliği (RG 15/05/2014, S. 29001) | Satış merkezi yetki belgesi ve sorumlu müdür; sözleşmedeki “satış merkezi” tanımı bu yönetmeliğe göre ruhsatlandırılmış yere bağlanır (m.1.5) |
| Genel hükümler | 6098 sayılı TBK m.179–182; 6102 sayılı TTK m.18 ve 22; 6100 sayılı HMK m.17, 389–392 | Ceza koşulunun niteliği ve indirimi, tacirin özen yükü, yetki sözleşmesi, ihtiyati tedbir |
Sözleşmenin 1.3 maddesi dayanak olarak 5510 sayılı Kanunu, 5502 sayılı Kanunu, 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin ilgili maddelerini ve diğer ilgili mevzuatı gösterir. Sözleşme yönetmeliği ise sözleşmelerin Kurumca hazırlanacağını (m.6/1), sözleşme imzalanması için ücret alınabileceğini (m.6/4), sözleşme geçerlilik süresinin altı aydan az olamayacağını (m.6/5) ve Kurumun teminat mektubu isteyebileceğini (m.6/7) düzenler. Aynı yönetmeliğe göre ceza koşulu öngörülen fiil aynı zamanda Türk Ceza Kanunu kapsamında suç oluşturuyorsa Kurum Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunur (m.5/8); sözleşmesi feshedilen sunucu ile, Kurum alacakları tahsil edilmeden ve fesih süresi dolmadan yeni sözleşme yapılmaz (m.5/14–15).
2026 Sözleşmesinin Yapısı, Süresi ve Yenilenmesi
2026 metni on bir bölümden oluşur. Taraflar SGK ile satış merkezi sahibi ve sorumlu müdürüdür (m.1.1); bu nedenle sözleşmeden doğan bazı borçlarda işletme sahibi ile sorumlu müdür birlikte muhatap olur. Sözleşmenin 5.3 maddesindeki genel esaslar, satış merkezi sahibi ile sorumlu müdürün Kuruma olan borçlardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğunu öngörür.
| Bölüm | Konu | Uygulamadaki önemi |
|---|---|---|
| 1 (m.1.1–1.5) | Taraflar, konu, dayanak, kapsam, tanımlar | “Satış merkezi” ve “sorumlu müdür” tanımları; fatura gruplarının tanımı |
| 2 (m.2.1–2.2) | Genel hak ve yükümlülükler | MEDULA’ya girilen bilgilerin doğruluğu, ürün ve branş listeleri, gizlilik |
| 3 (m.3.1–3.6) | İşlemler | Reçete ve rapor şartları, teslim süreleri, iade ve kesinti, personel, adres ve devir bildirimleri, yönlendirme yasağı |
| 4 (m.4.1–4.5) | Ödeme esasları | Fatura grupları, teslim, SUT fiyatı, yersiz ödeme, mahsup, örnekleme, ödemelerin durdurulması, taksit |
| 5 (m.5.1–5.3) | Fesih ve ceza koşulları | İdari fesih halleri, ceza koşulu katları, savunma ve itiraz usulü |
| 6 (m.6.1–6.10) | Diğer hükümler | Tebligat adresi, alacağın devri yasağı, sözleşme değişikliği ve ek sözleşme |
| 7 (m.7.1–7.9) | İnceleme ve denetim | Belge isteme, yerinde denetim, bilirkişi gideri, denetimin engellenmesi |
| 8 | Mücbir sebep | 15 iş günü içinde yazılı bildirim ve belgelendirme |
| 9 | Yetkili mahkeme | Ankara mahkemeleri ve icra daireleri |
| 10 (m.10.1–10.3) | Yürürlük ve yenileme | Bir takvim yılı; 15 Aralık’a kadar fesih bildirilmezse bir yıl uzama |
| 11 | İmza ve yürütme | — |
Süre ve kendiliğinden uzama. Sözleşme bir takvim yılı için geçerlidir ve 31/12/2026 tarihinde sona erer (m.10.1). Taraflardan biri her yılın 15 Aralık günü mesai bitimine kadar fesih bildiriminde bulunmazsa sözleşme bir yıl daha uzar; bu durumda yeniden sözleşme ücreti alınır ve ücret ödenmezse MEDULA pasif hâle getirilir (m.10.2). Kurumca yeni sözleşme imzalanması istendiğinde verilen süre içinde imzalamayan satış merkezinin sözleşmesi feshedilir (m.10.3). Aynı sonuç ek sözleşmeler için de geçerlidir: Kurum sözleşme maddelerini güncelleyebilir, cihaz ve malzeme bedelleri ile geri ödeme kurallarını ek sözleşme gerekmeksizin değiştirebilir; ek sözleşmeler Kurumun internet sitesinde duyurulur ve süresi içinde imzalanmazsa sözleşme feshedilir (m.6.5–6.10).
Ek sözleşmeyle geçmiş yaptırım silinmez. Sözleşme yönetmeliği, sözleşme süresi içinde belirli ölçütlerin gerçekleşmesi hâlinde ek sözleşme yapılabileceğini düzenler (m.7/1–2). Ölçütlerden biri, aynı sözleşme kapsamındaki sunucuların en az yüzde otuzuna belirli bir fiil nedeniyle ceza uygulanmış olmasıdır; nitelikli dolandırıcılık nedeniyle uygulanan cezalar bu hesaba katılmaz (m.7/2-d). Ancak tebliğ ve itiraz aşamaları tamamlanmış yaptırımlar ek sözleşmeyle ortadan kaldırılamaz (m.7/3). Bu nedenle “nasılsa ek protokolle affedilir” beklentisiyle itiraz süresi kaçırılmamalıdır.
Faturalandırma: Üç Fatura Grubu, MEDULA ve ÜTS Şartı
Satış merkezi karşıladığı reçeteleri MEDULA sistemine kaydeder; dönem sonlandırması yapıldıktan sonra fatura düzenlenir ve her grup için ayrı fatura kesilir (m.4.1). Fatura ve ekleri hem MEDULA üzerinden elektronik ortamda hem de fiziken Kuruma teslim edilir; barkod ve fiyat etiketleri fiziken verilir (m.4.3.1). Süresinde teslim edilmeyen reçetelerin inceleme ve ödemesi fatura inceleme yönetmeliğine göre yürütülür (m.4.3.2); yönetmeliğin genel hükmü ise fatura eki belgelerin kural olarak takip eden ayın 1’i ile 15’i arasında teslimini öngörür (m.5).
| Fatura grubu | Kapsam | İnceleme biçimi |
|---|---|---|
| I. Grup | Tıbbi sarf malzemesi reçeteleri | Fatura inceleme yönetmeliği ve sözleşme hükümlerine göre |
| II. Grup | Örnekleme yöntemine tabi malzemelerin reçeteleri (sözleşme ekindeki liste) | Örnekleme; örneklemeyi kabul etmeyen merkezde tamamı (m.4.4.8–4.4.9) |
| III. Grup | Hazır protez ve ortez reçeteleri | Sözleşme ve yönetmelik hükümlerine göre |
ÜTS kaydı ödeme şartıdır. SUT’taki istisnalar dışında bedelin ödenebilmesi için cihaz veya malzemenin TİTUBB/ÜTS kayıt veya bildirim işleminin tamamlanmış olması aranır; ürün adı ve barkodu TİTUBB/ÜTS’den kontrol edilir ve eşleştiği SUT kodu belirtilir (m.3.3.2). Satış merkezi her sözleşme döneminin başında branş listelerinden SUT kodlarını seçerek sisteme kaydeder; kayıttan sonra MEDULA listede değişikliğe izin vermez, yeni ürün kayıtları üç ayda bir yapılır ve dilekçeye TİTUBB/ÜTS kayıt bildirim dökümü eklenir; bildirilmeyen listelerle ilgili Kuruma fatura düzenlenemez (m.2.2.7). Bu nedenle tedarikçinin ÜTS kaydında yaşanan bir askı veya pasife alma, satış merkezinin SGK’dan tahsilatını da doğrudan etkiler; ayrıntı için ÜTS kaydının askıya alınması rehberine ve ÜTS ve tekil cihaz kimliği rehberine bakılabilir.
Teslim süreleri ceza koşuluna bağlanmıştır. Sözleşmenin 3.3.1 maddesi reçetenin hangi süre içinde karşılanacağını düzenler: hasta başvurusu reçete tarihinden itibaren 10 iş günü içinde kabul edilir; kayıt ve teslim başvurudan itibaren 10 iş günü, özel TİTUBB/ÜTS barkodu gerektiren malzemelerde 30 iş günü içinde yapılır. Bu sürelerin aşılması aşağıdaki ceza tablosunda görüleceği üzere iki kat ceza koşulu, tekrarında on kat ve altı ay MEDULA pasif sonucuna bağlanmıştır. Tedarik zincirinden kaynaklanan gecikmelerde, gecikmenin satış merkezinin kusurundan kaynaklanmadığını gösteren yazışmalar baştan dosyalanmalıdır.
Fatura İncelemesi ve Kesinti: Örnekleme, %10 Eşiği ve 5 İş Günü
Kurumdan tahsil edilecek tutarı belirleyen şey kesilen fatura değil, fatura incelemesinin sonucudur. Fatura inceleme yönetmeliğinin altıncı bölümü (m.20–23) ayakta tedavide kullanılan tıbbi malzemeleri ayrıca düzenler. Yönetmeliğe göre satış merkezi; Sağlık Bakanlığınca ruhsatlandırılan, tıbbi cihaz ve malzemelerin dağıtımının, satışının veya kişiye özel üretilip uygulamasının yapıldığı yerdir (m.4/1-m). Ayrıntılı genel çerçeve için SGK fatura incelemesi ve kesinti rehberimize bakılabilir; burada medikal firmayı doğrudan ilgilendiren kurallar özetlenmiştir.
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Örnekleme oranı | Fatura eki belgeler, 5502 sayılı Kanunun Ek 1. maddesine göre genel sonuçlar verecek şekilde basit rastgele yöntemle %5 ile %10 arasında örneklenir | Yön. m.20 |
| Az reçete | Reçete sayısı 10’dan az ise tamamı incelenir | Yön. m.20 |
| Kesinti tutarı | Örneklemde bulunan kesinti oranı, örnekleme oranı dikkate alınarak faturanın tamamına yansıtılır | Yön. m.4/1-g |
| Örneklemeyi kabul etmeme | Tercih sözleşme yapılması veya yenilenmesi aşamasında dilekçeyle bildirilir; bildirilmezse örnekleme kabul edilmiş sayılır; kabul etmeyen merkezin belgelerinin tamamı incelenir | Sözl. m.4.4.8–4.4.9; Yön. m.21 |
| Kurumun yetkisi | Kurum gerekli gördüğünde belgelerin tamamını inceleyebilir | Sözl. m.4.4.10; Yön. m.20 |
| İtiraz süresi | “İncelendi” ibaresinin belirdiği veya tebliğ tarihini izleyen 5 iş günü içinde sistem üzerinden; gerekçeli dilekçe ilgili birime | Yön. m.22 |
| Faksla itiraz | Aslının 3 iş günü içinde gönderilmesi gerekir | Yön. m.22 |
| Gerekçe şartı | Gerekçesi belirtilmeyen itirazlar değerlendirilmez | Yön. m.22 |
| Sessiz kalma | Süresinde itiraz edilmezse kesinti tutarı kabul edilmiş sayılır | Yön. m.22 |
| %10 eşiği | Kesinti oranı %10’u aşarsa kesintili reçetelerin komisyonca incelenmesi veya komisyona gönderilmeden tüm reçetelerin incelenmesi için itiraz edilebilir; tamamı incelenince oran artarsa örneklem dışı reçeteler için ayrıca itiraz edilebilir | Yön. m.22 |
| Komisyon | Sağlık sosyal güvenlik merkezi müdürü veya görevlendireceği personel başkanlığında, merkezde görevli bir sağlık hizmetleri sınıfı personeli ve satış merkezinin hak ve alacaklarından vazgeçme yetkisi bulunan temsilcisi; üç üye | Yön. m.23 |
| Komisyon süresi | Yönetmeliğin ilk metnine göre itirazın Kurum kayıtlarına girmesinden sonraki 5 iş günü içinde toplanma ve 10 iş günü içinde karar; toplantı ve karar yeter sayısı 2021’de yeniden düzenlendi | Yön. m.23 |
| Kesinlik | Komisyon kararları nihaidir; aynı fatura dönemi için Kuruma yeniden itiraz edilemez | Yön. m.22–23 |
Komisyonların toplantı ve karar yeter sayısı 26/10/2021 tarihli değişiklikle yeniden düzenlenmiştir: komisyon salt çoğunlukla toplanır ve toplantıya katılanların çoğunluğu ile karar alır. Satış merkezi temsilcisi mücbir sebep dışında toplantıya katılmazsa durum tutanağa geçirilir ve diğer üyeler karar verir (m.23). Bu nedenle temsilciye verilecek yetki belgesinin “hak ve alacaklardan vazgeçme” yetkisini içerecek şekilde önceden hazırlanması gerekir.
İtiraz süresinin korunması. Yönetmelik, sürenin hesabında gönderim yolunu belirleyici kılar: elden verme veya normal postada Kurum kayıtlarına giriş tarihi, iadeli taahhütlü posta veya kargoda postaya ya da kargoya veriliş tarihi, elektronik ortamda sisteme kayıt tarihi esas alınır (m.22). Beş iş günlük sürenin son günlerinde normal posta kullanmak, sürenin postada tükenmesi riskini doğurur.
Sözleşmedeki kesinti ve iade nedenleri. Sözleşme, inceleme sonucunu etkileyen nedenleri ayrıca sayar. Reçetede veya hasta işlem formunda eksik ya da yanlış bilgi bulunması hâlinde belge düzeltilmek üzere iade edilir; iade edilen reçetelerdeki barkod ve fiyat etiketleri iptal edilerek iade edilir ve tekrar faturalanamaz (m.3.3.8). Kurumun talebi üzerine satış merkezi 10 iş günü içinde düzeltme yapar; süresinde yapılmayan düzeltmelerde ilgili reçetenin malzeme bedeli ödenmez. Engelli raporu eksikse reçete iade edilir ve tamamlanmazsa cihaza ait KDV tutarı kadar kesinti yapılır; Kurumca belirlenen usul ve reçete düzenleme kurallarına uyulmaması, reçetenin süresinde MEDULA’ya kaydedilmemesi ve reçete veya raporun fatura ekinde bulunmaması kesinti nedenidir; eksik barkod veya fiyat etiketi bedelleri ödenmez (m.3.3.9).
Kesinti, Yersiz Ödeme ve Ceza Koşulu: Üç Ayrı Rejim
Medikal firmaların en sık yaptığı hata, Kurumdan gelen her yazıyı “kesinti” olarak görüp aynı yoldan itiraz etmektir. Oysa sözleşme ve yönetmelik üç ayrı rejim kurar; süreler, merciler ve sonuçlar farklıdır.
| Fatura kesintisi | Yersiz ödeme | Ceza koşulu | |
|---|---|---|---|
| Ne zaman doğar | Fatura incelemesinde uygunsuzluk bulunduğunda | Kurum mevzuatı veya sözleşmeye aykırı karşılanan reçete bedeli ödenmişse | Sözleşmede ceza koşuluna bağlanmış bir fiil tespit edildiğinde |
| Dayanak | Fatura İnceleme Yön. m.20–23; Sözl. m.3.3.8–3.3.9 | Sözl. m.4.4.2–4.4.5 | Sözl. m.2.2.2, 3.3.1, 3.3.6, 3.4–3.5, 4.4.6–4.4.7, 5.2 |
| Tutar | Örneklem oranı tüm faturaya yansıtılır | Ödenen bedelin kendisi | Bedelin katları veya brüt asgari ücretin oranı |
| Faiz | — | Ödeme tarihinden itibaren kanuni faiz | Tebliğ tarihinden itibaren kanuni faiz |
| Ön aşama | Yok; doğrudan itiraz | İncelemenin veya denetimin sonucuna göre | Yazılı savunma (10 iş günü) |
| İtiraz | 5 iş günü; Tıbbi Malzeme İtiraz Değerlendirme Komisyonu | Dayandığı işlemin itiraz yoluna göre | 10 iş günü; ilgili SGK birimindeki komisyon (20 iş günü içinde karar) |
| Ek sonuç | Kabul edilmiş sayılma | Mahsup | MEDULA pasif, fesih, sözleşme yapılmayacak süre |
Aynı tespit birden fazla sonuç doğurabilir. Örneğin hastaya verilmediği hâlde verilmiş gibi faturalandırılan bir malzemede ödenmiş bedel yersiz ödeme olarak geri istenir, aynı zamanda ceza koşulu uygulanır ve fiil suç teşkil ediyorsa suç duyurusunda bulunulur. Savunma ve itiraz dilekçesi bu nedenle her sonucu ayrı başlık altında ele almalıdır.
Kesinti mi, yersiz ödeme mi, ceza koşulu mu? Yazının hangi rejime dayandığını birlikte belirleyelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
Ceza Koşulu Tablosu: 2026 Sözleşmesindeki Katlar
2026 sözleşmesi ceza koşullarını tek bir maddede toplamaz; bir kısmı işlem hükümlerinin içinde (m.2.2.2, 3.3.1, 3.3.6, 3.4–3.5, 4.4.6–4.4.7), ağır fiiller ise 5.2 maddesinde yer alır. Hesap esası üç türlüdür: “reçete bedeli”, “reçete içeriği cihaz/malzeme bedeli” ve “cari brüt asgari ücretin” belirli bir oranı.
| Madde | Fiil | İlk tespit | Tekrarı |
|---|---|---|---|
| 2.2.2 | Ayrımcılık, kişisel verilerin ve gizliliğin ihlali | Yazılı uyarı | MEDULA 2 ay pasif |
| 3.3.1 | Malzemenin süresinde teslim edilmemesi | Malzeme bedelinin 2 katı | 10 katı + MEDULA 6 ay pasif |
| 3.3.6 | Reçetenin başka bir satış merkezince karşılanmasına ilişkin hâl | Malzeme bedelinin 2 katı | Reçete başına 4 katı + MEDULA 3 ay pasif |
| 3.4.1(b), 3.5.2(a), 3.5.3 | Personel, adres veya şirket değişikliğinin süresinde bildirilmemesi | Her fiil için brüt asgari ücretin 2/10’u | — |
| 4.4.6 | Katılım payının eksik alınması | Reçete başına brüt asgari ücretin 2/10’u | 4/10 + MEDULA 1 ay pasif |
| 4.4.7 | Katılım payından muaf kişiden katılım payı alınması | Reçete başına brüt asgari ücretin 2/10’u | 4/10 + MEDULA 1 ay pasif |
| 5.2.1 | Teslim belgesindeki imzanın hastaya ait olmaması | Reçete bedelinin 2 katı | 5 katı + MEDULA 1 ay pasif |
| 5.2.2 | Kurumca karşılanan malzemenin hastaya bedel karşılığı satılması | Malzeme bedelinin 5 katı | 10 katı + fesih + 1 yıl sözleşme yok |
| 5.2.3 | Verilmediği hâlde verilmiş gibi faturalandırma | Malzeme bedelinin 10 katı | 20 katı + fesih + 1 yıl sözleşme yok |
| 5.2.4 | Kullanılmış veya tamir görmüş cihazın yeniden faturalandırılması | Malzeme bedelinin 5 katı | 10 katı + fesih + 1 yıl sözleşme yok |
| 5.2.5 | Başka satış merkezince karşılanan reçetenin faturalandırılması | Reçete bedelinin 10 katı | 20 katı + MEDULA 6 ay pasif |
| 5.2.6 | Sorumlu müdür ıslak imzasının sahte olması | Reçete bedelinin 10 katı | 20 katı + fesih (1 yıl) |
| 5.2.7 | Belgede tahrifat veya sahte belge | Reçete bedelinin 10 katı | 20 katı + fesih + 1 yıl sözleşme yok |
| 5.2.8 | MEDULA’ya gerçeğe aykırı reçete kaydı | Reçete bedelinin 10 katı | 20 katı + fesih + 1 yıl sözleşme yok |
| 5.2.9 | Verilen miktar ile faturalanan miktarın farklı olması | Reçete başına brüt asgari ücretin 2/10’u | 4/10 + MEDULA 3 ay pasif |
Tablodaki ifadeler sözleşmedeki fiil tanımlarının özetidir; hangi davranışın hangi bende girdiği, savunmanın ilk ve çoğu zaman en önemli konusudur. Örneğin hastanın imzasının kendisine ait olmaması (m.5.2.1) ile belgede tahrifat (m.5.2.7) arasında beş kat fark vardır. Hasta yakınının teslim aldığı ve imzaladığı bir dosyada tespitin hangi bende bağlandığı, teslimi gösteren diğer kayıtlarla birlikte tartışılmalıdır.
Ceza Nasıl Hesaplanır: Reçete Bazında Toplama ve Tekrar
Ceza koşulunun mali ağırlığını belirleyen kurallar 5.3.7 ve 5.3.8 maddelerindedir. Ceza reçete bazında hesaplanır; bir reçetede birden fazla fiil varsa en yüksek ceza esas alınır; birden çok reçetede tespit edilen cezalar toplanır; birden fazla fesih gerektiren fiil varsa uzun olan fesih süresi uygulanır (m.5.3.7). Tekrarın belirlenmesinde ilk fiile ilişkin yazılı bildirimin tebliğ tarihi esas alınır ve bir yıllık dönem dikkate alınır (m.5.3.8).
| Varsayımsal dosya | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Tek reçete, 20.000 TL, m.5.2.3 (ilk tespit) | 20.000 × 10 | 200.000 TL ceza koşulu + ödenmişse 20.000 TL yersiz ödeme ve faizi |
| Aynı fiil 15 reçetede, her biri 20.000 TL | 15 × 200.000 | 3.000.000 TL; reçeteler toplanır (m.5.3.7) |
| Bir reçetede hem m.5.2.1 hem m.5.2.7 | Yüksek olan esas: 10 kat | İki ceza toplanmaz; en yüksek ceza uygulanır |
| İlk tebliğden sonra bir yıl içinde aynı fiil | Tekrar katları: 20 kat | Ayrıca fesih ve 1 yıl sözleşme yapılmaması |
Tablodaki rakamlar yalnızca hesap yöntemini göstermek için seçilmiş varsayımsal tutarlardır. Görüldüğü gibi tekrar kuralı, ilk tespite verilecek cevabı stratejik hâle getirir: ilk ceza itirazsız kesinleşirse, bir yıl içindeki benzer bir tespit doğrudan tekrar hükümlerini ve feshi gündeme getirir. Yayımlanmış bir örnekte, 2020 yılında düzenlenen bir ceza yazısında sahte reçete veya belge bendine dayanılarak on kat üzerinden hesaplanan ceza koşulunun tek bir yazıda 316.778,65 TL’ye ulaştığı görülmektedir.
MEDULA’nın Pasif Hâle Getirilmesi
MEDULA provizyon ekranının pasif hâle getirilmesi, sözleşme feshedilmeden de satış merkezinin SGK’lı hastaya hizmet vermesini fiilen durdurur. 2026 sözleşmesinde pasif hâle getirme birkaç farklı nedene bağlanmıştır.
| Neden | Sonuç | Madde |
|---|---|---|
| Sözleşme ücretinin 10 iş günü içinde ödenmemesi | MEDULA pasif | m.3.3.4 |
| Kendiliğinden uzamada yeniden sözleşme ücretinin ödenmemesi | MEDULA pasif | m.10.2 |
| Faaliyetin geçici olarak durdurulması | 5 iş günü içinde bildirim; durdurma tarihinden itibaren MEDULA pasif | m.5.1.3 |
| Ceza koşuluna bağlanmış fiillerin tekrarı | 1, 2, 3 veya 6 ay pasif | m.2.2.2, 3.3.1, 3.3.6, 4.4.6–4.4.7, 5.2.1, 5.2.5, 5.2.9 |
| Pasif dönemde reçete karşılanması | Karşılanan reçete bedelleri yersiz ödeme sayılır | m.5.1.4 |
Pasif dönemde reçete karşılanamaz ve bu süreçte karşılanan reçetelerin bedelleri yersiz ödeme sayılır (m.5.1.4). Bu nedenle pasif kararı tebliğ edildiğinde ilk iş, sistemde reçete girişini durdurmak ve hastaları yazılı olarak bilgilendirmektir. Pasif kararının dayandığı fiil tartışmalıysa, karara karşı itirazla birlikte mahkemeden ihtiyati tedbir istenmesi, ticari kaybın büyümesini önlemenin tek etkili yoludur; çünkü itiraz ve dava uygulamayı kendiliğinden durdurmaz (m.5.3.3–5.3.4).
Fesih Türleri ve Sözleşme Yapılmayacak Süreler
Sözleşme fesih hâllerini iki gruba ayırır: idari nedenlerle fesih (m.5.1) ve fiillere bağlı fesih (m.5.2 ile işlem hükümlerindeki tekrarlar). Ayrıca devir, kapanma, sorumlu müdürün ayrılması ve ek sözleşmenin imzalanmaması gibi olaylar sözleşmeyi kendiliğinden sona erdirir.
| Fesih veya sona erme nedeni | Sonuç | Madde |
|---|---|---|
| Taraflardan birinin bildirimli feshi | 20 iş günü önceden yazılı bildirim; satış merkezi tek taraflı feshederse 6 ay yeniden sözleşme yapılamaz | m.5.1.1 |
| Satış merkezi ruhsatının iptali | İptal tarihinden itibaren feshedilmiş sayılır | m.5.1.2 |
| Muvazaalı işletme tespiti | Mevcut sözleşme feshedilir, ödemeler tahsil edilir, 1 yıl sözleşme yapılmaz | m.5.1.5 |
| Ağır fiillerin tekrarı | Fesih ve 1 yıl sözleşme yapılmaması | m.5.2.2–5.2.4, 5.2.6–5.2.8 |
| Kesinleşmiş ceza mahkûmiyeti | İşletme sahibi ve sorumlu müdür bakımından 3 yıl sözleşme yapılmaması; sahip olmayan sorumlu müdür bakımından ayrık hüküm | m.5.2.10 |
| Devir veya satış | Devir tarihinde sona erer; devralan ancak Kurum onayıyla sözleşme yapabilir | m.3.5.4 |
| Kapanma | Kapanış tarihinde sona erer | m.3.5.5 |
| Ek veya yeni sözleşmenin imzalanmaması | Süre sonunda feshedilir | m.6.10, 10.3 |
| Kuruma borç | Alacaklar tahsil edilmeden ve fesih süresi dolmadan yeni sözleşme yapılmaz; devreden ve devralan birlikte sorumludur | m.5.3.9–5.3.11; Sözl. Yön. m.5/14–15 |
Feshin ödemelere etkisi. Fatura inceleme yönetmeliğine göre sözleşmesi feshedilen veya yenilenmeyen sağlık hizmeti sunucusuna, Kurum kayıtlarındaki tüm fatura dönemlerine ait inceleme, denetim ve itiraz işlemleri sonuçlanıncaya kadar ödeme yapılmaz (m.24/8). Nitelikli dolandırıcılık nedeniyle feshedilen sunucularda bu kural, sözleşme sonradan herhangi bir nedenle yenilenmiş olsa dahi uygulanır (m.24/9). Fesih, bu nedenle yalnızca gelecekteki satışları değil, geçmiş dönem alacaklarının tahsilini de askıya alır.
Sözleşme yapılmayacak süre ile şirket değişikliği. Uygulamada fesihten sonra aynı faaliyetin yeni bir şirket üzerinden sürdürülmesi denenebilir. Sözleşme, devralanın devredenle birlikte sorumlu olduğunu öngördüğü gibi muvazaalı işletmeyi de ayrıca fesih nedeni sayar (m.5.1.5, 5.3.10–5.3.11). Bu yolun yeni bir fesih ve ek tahsilat riski doğurduğu baştan bilinmelidir.
Yetki Belgesi, ÜTS ve Sorumlu Müdür: İdari İşlemin Sözleşmeye Etkisi
Medikal firmanın SGK sözleşmesi, Sağlık Bakanlığı mevzuatındaki statüsüne bağlıdır. Sözleşme “satış merkezi”ni Tıbbi Cihaz Satış, Reklam ve Tanıtım Yönetmeliği kapsamında ruhsatlandırılmış yer olarak, “sorumlu müdür”ü ise satış merkezinin bu yönetmelik kapsamındaki faaliyetlerinden işletenle birlikte sorumlu olan ve adına çalışma belgesi düzenlenen kişi olarak tanımlar (m.1.5). Bunun iki önemli sonucu vardır.
- İdari işlem sözleşmeyi otomatik etkiler. Ruhsatın (yetki belgesinin) iptali sözleşmeyi iptal tarihinden itibaren feshedilmiş sayar (m.5.1.2); faaliyetin geçici durdurulması MEDULA’nın pasif hâle getirilmesine yol açar (m.5.1.3). Yetki belgesine ilişkin işlemler il sağlık müdürlüğünce tesis edilen idari işlemlerdir ve idari yargıda iptal davasına konu olur; bu davada yürütmenin durdurulması kararı alınması, SGK sözleşmesinin ayakta kalması bakımından da belirleyicidir. Ayrıntı için tıbbi cihaz satış merkezleri rehberine ve TİTCK kararlarına karşı iptal davası rehberine bakılabilir.
- Personel değişiklikleri süreye bağlıdır. Sorumlu müdürün ayrılması veya niteliğini kaybetmesi 5 iş günü içinde, ölümü 15 iş günü içinde bildirilmelidir; bu durumların sözleşmenin devamına etkisi 3.4.2 maddesinde ayrıca düzenlenmiştir. Personel, adres ve şirket değişikliklerinin süresinde bildirilmemesi her fiil için brüt asgari ücretin 2/10’u oranında ceza koşuluna bağlanmıştır (m.3.4.1-b, 3.5.2-a, 3.5.3).
- ÜTS kaydı ödeme şartıdır. Bedelin ödenmesi için TİTUBB/ÜTS kayıt veya bildiriminin tamamlanmış olması aranır (m.3.3.2). Kayıt durumu değişen bir üründe hem idari yargı yolu hem de SGK tahsilatı birlikte düşünülmelidir.
Bu iki alan farklı yargı yollarına tabidir: yetki belgesi, çalışma belgesi ve ÜTS kaydı gibi idari işlemler idari yargıda; SGK sözleşmesinden doğan ceza koşulu ve fesih uyuşmazlıkları ise adli yargıda görülür. Aynı olaydan iki dava doğabilir ve her birinin süresi ayrı işler.
Savunma ve İtiraz: İki Ayrı 10 İş Günü
Ceza koşulu ve fesih işlemlerine ilişkin usul 5.3 maddesindedir. Usulün iki ayrı aşaması ve her aşamada on iş günlük bir süre vardır; birincisi savunma, ikincisi itirazdır.
| Aşama | Süre | Sonuç | Madde |
|---|---|---|---|
| Fiilin tespiti | Kurum, tespitten itibaren 20 iş günü içinde yazılı savunma ister | Savunma talep yazısı tebliğ edilir | m.5.3.1 |
| Savunma | Tebliğden itibaren 10 iş günü | Savunma verilmezse veya yeterli görülmezse karar verilir | m.5.3.1–5.3.2 |
| Karar ve tebliğ | — | Ceza tutarı tebliğ tarihinde tahakkuk eder; tebliğden itibaren kanuni faiz işler | m.5.3.2; m.4.4.3 |
| İtiraz | Tebliğden itibaren 10 iş günü | İtiraz uygulamayı durdurmaz | m.5.3.3 |
| Komisyon kararı | 20 iş günü içinde | İlgili SGK birimindeki komisyonca karara bağlanır | m.5.3.3 |
| Müfettiş raporları | — | Rapora yapılan itirazlar komisyonlarca değerlendirilir, gerektiğinde Genel Müdürlüğe iletilir | m.5.3.5 |
| Dava | Sözleşmede ayrı süre yok | Mahkemeye başvurulması ceza ve feshin uygulanmasını durdurmaz | m.5.3.4 |
| Mahsup | İtiraz süresi beklenmez | Alacak varsa ceza tutarı mahsup edilir | m.5.3.6 |
Savunma dilekçesinin içeriği. Savunma, itirazdan daha önemlidir; çünkü komisyon çoğu zaman savunmada ortaya konan olgular üzerinden karar verir. Savunmada şu sorular cevaplanmalıdır: Tespit hangi belgeye dayanıyor ve bu belgenin bir örneği verildi mi? Fiil hangi bende bağlanmış ve doğru bent mi? Ceza hangi esas üzerinden (reçete bedeli, malzeme bedeli, asgari ücret oranı) hesaplanmış? Tespit edilen olay bir “tekrar” olarak mı nitelendirilmiş ve ilk bildirimin tebliğ tarihi ne? Kusur kime ait — satış merkezine mi, hekime mi, hastaya mı, Kurum sisteminden kaynaklanan bir hataya mı? Mücbir sebep var mı ve 15 iş günü içinde bildirilmiş mi (m.8)? Metin, savunma süresinin Kurumca uzatılabilmesine de imkân tanır; uzatma talebi süre bitmeden yazılı olarak yapılmalıdır. Savunma yazılarına yaklaşımın genel ilkeleri için savunma istem yazısına cevap rehberimize bakılabilir.
Tebligat adresi. Kurumun tebligatları sözleşmede yazılı adrese yapılır; adres değişikliği bildirilmemişse sözleşmedeki adres geçerli sayılır ve satış merkezinden Kuruma yapılacak bildirimler 7201 sayılı Tebligat Kanununa göre yapılır (m.6.1–6.2). Taşınan bir firmanın eski adresine yapılan tebligatla savunma veya itiraz süresinin işlemeye başlaması, en sık hak kayıplarından biridir.
Mahsup, Ödemelerin Durdurulması ve Taksitlendirme
SGK, ceza koşulu ve yersiz ödeme tutarlarını çoğu zaman icra takibiyle değil, satış merkezinin Kurumdaki alacaklarından mahsup ederek tahsil eder. Bu nedenle bir ceza yazısının mali etkisi, sonraki aylarda ödenecek faturaların azalması ya da hiç ödenmemesi biçiminde ortaya çıkar.
| Konu | Kural | Madde |
|---|---|---|
| Ödeme günü | Ödemeler her ayın 15’inde; hafta sonu veya tatile denk gelirse izleyen iş günü | Fatura Yön. m.24/1 |
| İnceleme süresi | Teslimden itibaren 60 gün içinde incelemesi tamamlanan faturalar kesinti dışındaki tutarla 60. güne kadar ödenir; tamamlanamazsa tutar 60. günde avans olarak ödenir ve avans üç ay içinde kapatılır | Fatura Yön. m.24/2–3 |
| Fazla ödeme | Kurumdaki alacaktan kanuni faiziyle mahsup; yetmezse genel hükümlere göre tahsil | Fatura Yön. m.24/5 |
| Yersiz ödeme ve ceza | Yersiz ödeme ödeme tarihinden, ceza koşulu tebliğ tarihinden itibaren kanuni faiziyle alacaktan mahsup; yapılamazsa genel hükümlere göre tahsil | Sözl. m.4.4.3 |
| Mahsup sırası | Önce yersiz ödemeler, sonra diğer borçlar ve fer’ileri | Sözl. m.4.4.4–4.4.5 |
| Ödemelerin durdurulması | Tahsilatın risk altına girebileceği durumlarda inceleme veya soruşturma bitene kadar ödemeler durdurulabilir | Sözl. m.4.4.11 |
| Taksit | Talep hâlinde, sözleşmedeki tutar ölçütleri çerçevesinde en fazla 12 ay, faiziyle; bir taksit vadesinde ödenmezse taksitlendirme bozulur ve kalan borç tek seferde tahsil edilir | Sözl. m.4.5 |
| Alacağın devri | Kurumdan doğan alacaklar başkasına devredilemez | Sözl. m.6.3; Sözl. Yön. m.5/10 |
Alacağın devri yasağı, nakit sıkışıklığı yaşayan firmaların sık başvurduğu bir yolu kapatır: SGK alacağının faktoring şirketine veya tedarikçiye temliki sözleşmeye aykırıdır. Taksit talebinde ise taksitin bozulması hâlinde kalan borcun tek seferde tahsil edileceği unutulmamalıdır; taksit planı, işletmenin gerçekçi nakit akışına göre kurulmalıdır. Taksite başvurmak, borcun kabulü olarak yorumlanmaya elverişli olduğundan, dava açılması düşünülen dosyalarda taksit dilekçesine çekince eklenmesi değerlendirilmelidir.
Faturalarınız mahsup edildi veya ödemeleriniz durduruldu mu? Tedbir ve dava seçeneklerini konuşalım
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
Denetim, Bilirkişi Gideri ve Suç Duyurusu
Kurum, sözleşme kapsamında bilgi ve belge isteme, inceleme, kopya alma, personel, hasta ve hasta yakınlarına başvurma yetkisine sahiptir; bu yetkiyi kendi personeli veya Kurum dışı kişiler aracılığıyla kullanabilir (m.7.1). Denetim sırasında gerekli görülen bilirkişi incelemelerinin giderleri satış merkezinden tahsil edilir (m.7.3). Satış merkezi denetim ekibine yardımcı olmakla yükümlüdür; personel ve üçüncü kişiler denetimi engelleyemez (m.7.5–7.6). Belge ibraz etmeme, denetimi engelleme veya cebir ya da tehdit kullanma hâlinde sözleşme, 5510 sayılı Kanunun 102. maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendindeki yaptırımlara atıf yapar ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 265. maddesini saklı tutar (m.7.9).
İl sağlık müdürlüğünün denetimlerinde tespit edilen hususlar da sözleşme kapsamında işleme alınabilir; suç oluşturan fiiller için Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunulur (m.5.3.12–5.3.14; Sözl. Yön. m.5/8). SGK zararına sahte reçete, verilmeyen malzemenin faturalandırılması veya belge tahrifatı iddialarında gündeme gelen başlıca suç tipi, kamu kurum ve kuruluşlarının zararına nitelikli dolandırıcılıktır (TCK m.158/1-e); bu bentte hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezası suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Belgeye ilişkin iddialarda ayrıca sahtecilik suçları değerlendirilir. Ceza soruşturması başladığında savunmanın sözleşme süreciyle uyumlu yürütülmesi gerekir: savunma dilekçesinde yapılan bir kabul, ceza dosyasında da delil olarak kullanılabilir. Bu aşamada şüpheli ifadesine ilişkin haklar rehberine ve denetim anına ilişkin ilk 24 saat rehberine bakılabilir.
Dava Yolu: Adli Yargı, Ankara Yetkisi ve Görevli Mahkeme
Yargı yolu: adli yargı. SGK ile sağlık hizmeti sunucusu arasındaki ilişki sözleşmeye dayandığından, sözleşmeden doğan ceza koşulu ve fesih uyuşmazlıkları idari yargıda değil adli yargıda görülür. Uyuşmazlık Mahkemesi, özel sağlık hizmeti satın alma sözleşmesine aykırılık nedeniyle Kurumca hesaplanan cezai şarta ilişkin bildirimin iptali istemiyle açılan davada adli yargıyı görevli bulmuştur (E.2013/1649, K.2013/1862, 30/12/2013). Eczanenin Kurumla sözleşme yapma başvurusunun reddine ilişkin bir davada da aynı sonuca varılmıştır (E.2021/22, K.2021/94, 01/03/2021); ayrıntısı eczane–SGK sözleşmesi rehberimizdedir. İdare mahkemesinde açılan bir “iptal davası” bu nedenle görev yönünden reddedilme riski taşır.
Yetki: Ankara. Sözleşmenin 9. maddesine göre sözleşmenin uygulanmasından doğan uyuşmazlıklarda Ankara ili mahkemeleri ve icra daireleri yetkilidir. Hukuk Muhakemeleri Kanununun 17. maddesi, tacirlerin veya kamu tüzel kişilerinin aralarında doğmuş veya doğabilecek bir uyuşmazlık hakkında yetki sözleşmesi yapabileceğini ve aksi kararlaştırılmadıkça davanın yalnızca bu mahkemelerde açılacağını öngörür; yetki sözleşmesinin yazılı yapılması ve uyuşmazlığın kaynaklandığı hukuki ilişkinin belirli veya belirlenebilir olması gerekir (HMK m.18). Medikal firmanın tacir, SGK’nın kamu tüzel kişisi olduğu bir ilişkide bu hüküm, davanın kural olarak Ankara’da açılmasını gerektirir.
Görevli mahkeme: dikkat gerektiren nokta. Adli yargı içinde hangi mahkemenin görevli olduğu konusunda tek bir formül vermek doğru olmaz. 5510 sayılı Kanunun 101. maddesi, Kanunun uygulanmasından doğan uyuşmazlıklarda iş mahkemelerini görevli kılar; fatura kesintisinden doğan alacak uyuşmazlıklarında bu hükme dayanılmaktadır. Buna karşılık sözleşmeden doğan ceza koşulu ve fesih uyuşmazlıklarında uygulamada genel mahkemelerde (asliye hukuk) görüldüğü ve Yargıtay’ın sözleşme ilişkilerine bakan hukuk dairelerinin incelemesinden geçtiği örneklere rastlanmaktadır. Görev dava şartıdır ve mahkemece kendiliğinden gözetilir (HMK m.114/1-c, m.115); görevsizlik kararı verilirse, kararın kesinleşmesinden itibaren iki hafta içinde dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi istenmezse dava açılmamış sayılır (HMK m.20). Dava açılmadan önce uyuşmazlığın “Kanun uygulamasından” mı yoksa “sözleşmeden” mi doğduğu dilekçede açıkça kurulmalıdır.
| Talep | Dava türü | Not |
|---|---|---|
| Ceza koşulu borcunun bulunmadığının tespiti | Menfi tespit (HMK m.106); icra takibi varsa İİK m.72 | Henüz mahsup edilmemiş veya takibe konmuş tutarlar için |
| Mahsup edilen fatura alacağının ödenmesi | Alacak davası | Mahsup edilen tutar, ödenmeyen fatura alacağı olarak istenir |
| Ödenmiş ceza tutarının iadesi | İstirdat veya alacak davası | Ödeme belgeleri ve mahsup bildirimleri delil olarak sunulur |
| Fesih veya MEDULA pasif kararının durdurulması | İhtiyati tedbir (HMK m.389–392) | Kural olarak teminat karşılığında; dava açılmadan önce alınırsa iki hafta içinde dava açılmalı (HMK m.397) |
| Haksız fesihten doğan zarar | Tazminat davası | Kâr kaybı ve itibar kaybı belgelendirilmelidir |
| Yetki belgesi, çalışma belgesi, ÜTS kaydı | İdari yargıda iptal davası ve yürütmenin durdurulması | SGK sözleşmesinden ayrı dava; süre 60 gün (İYUK m.7) |
| 5510 m.102 idari para cezası | Kuruma itiraz, ardından idare mahkemesi | Ceza koşulundan farklı rejim; SGK idari para cezaları rehberi |
İhtiyati tedbir talebinde, yaklaşık ispat ölçüsünde hakkın varlığı ile gecikmede sakınca veya ciddi zarar ortaya konmalıdır (HMK m.389–390). Mahkeme kural olarak teminat ister (HMK m.392). Yayımlanmış bir örnekte, sahte belge bendine dayanılarak uygulanan ceza koşulu ve ödemelerin kesilmesi hakkında, dava değerinin yüzde on beşi oranında teminat karşılığında dava sonuna kadar tedbir kararı verildiği görülmektedir; teminat oranı her dosyada mahkemenin takdirine bağlıdır. Tedbirin genel şartları için ihtiyati tedbir rehberine, borçlu olmadığının tespiti için menfi tespit ve istirdat rehberine bakılabilir.
Ceza Koşulunun İndirilmesi: Tacir Sınırı ve Ekonomik Mahv
Ceza koşulu Türk Borçlar Kanununda düzenlenir: taraflar cezanın miktarını serbestçe belirler (TBK m.182/1) ve hâkim aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirir (TBK m.182/3). Ancak medikal firmalar kural olarak ticaret şirketidir ve tacir sıfatını taşır. Tacir sıfatını taşıyan borçlu, fahiş olduğu iddiasıyla ceza koşulunun indirilmesini mahkemeden isteyemez (TTK m.22); tacirin ticari işletmesiyle ilgili faaliyetlerinde basiretli bir iş insanı gibi hareket etmesi gerekir (TTK m.18/2).
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Miktar serbestisi | Taraflar cezanın miktarını serbestçe belirler | TBK m.182/1 |
| Hâkimin indirimi | Aşırı ceza koşulu kendiliğinden indirilir | TBK m.182/3 |
| Tacir sınırı | Tacir borçlu fahişlik iddiasıyla indirim isteyemez | TTK m.22 |
| Basiretli tacir | Ticari faaliyetlerde basiretli iş insanı gibi hareket yükümlülüğü | TTK m.18/2 |
| Ekonomik mahv istisnası | Borçlunun ekonomik varlığını tehlikeye sokan ceza koşulu indirilebilir; protokolde belirlenmiş olması indirime engel değildir | Yargıtay HGK E.2022/666, K.2023/546 (eczane–SGK dosyası) |
Hukuk Genel Kurulunun eczane–SGK protokolüne ilişkin kararı, tacir borçlu bakımından indirim kapısının tamamen kapanmadığını göstermesi bakımından önemlidir: ceza koşulunun borçlunun ekonomik mahvına yol açacak ölçüde ağır olduğu somut verilerle gösterilirse indirim mümkündür. Buna karşılık, tıbbi cihaz satış merkezlerine ilişkin bir avukatlık yazısında aktarılan Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin E.2018/5860, K.2020/251 (16/01/2020) sayılı kararında, davacının basiretli bir tacir gibi davranması gerektiği ve çalıştırdığı doktorun usulsüz işlemleri nedeniyle ceza koşulunu öngörebileceği gerekçesiyle ceza koşulunun iptali talebinin reddedildiği belirtilmektedir; kararın tam metni tarafımızca incelenememiştir ve yazıda kararın hangi tür sağlık hizmeti sunucusuna ilişkin olduğu açıkça belirtilmemektedir. Sonuç olarak “cezai şart fahiştir” demek tek başına yeterli değildir; ciro, nakit akışı, mahsup edilen tutarlar, personel ve kapanma riski gibi somut verilerle ekonomik mahv ölçütü kurulmalıdır. Genel çerçeve için cezai şart ve hâkimin indirim yetkisi rehberine ve tacir sıfatının sonuçları rehberine bakılabilir.
İndirim tartışmasından önce gelen daha güçlü savunmalar da vardır: fiilin hiç gerçekleşmediği, yanlış bende bağlandığı, hesap esasının hatalı seçildiği, tekrar hükümlerinin yanlış uygulandığı, kusurun satış merkezine ait olmadığı veya usulün (savunma hakkı, tebliğ, komisyon teşkili) ihlal edildiği iddiaları, indirimden önce ve bağımsız olarak ileri sürülmelidir.
Hastaneye Satışta Kesintinin Firmaya Yansıtılması
Medikal firmaların bir kısmı ayakta tedavide satış merkezi olarak SGK’ya doğrudan fatura keserken, yatarak tedavide kullanılan malzemeleri hastanelere satar. Bu ikinci ilişkide SGK’nın muhatabı hastanedir; fatura incelemesinde hastane faturasından yapılan kesinti, hastane ile medikal firma arasındaki sözleşme yoluyla firmaya yansıtılmak istenebilir. Eski bir SGK müfettişinin bu konudaki yazıları, uyuşmazlıkların önemli kısmının yazılı sözleşme bulunmamasından ve sözleşmeyi imzalayan kişinin temsil yetkisinden doğduğunu vurgulamaktadır.
- Hastane ile yapılan tedarik sözleşmesinde, SGK kesintisinin firmaya hangi hâllerde ve hangi belgeyle yansıtılabileceği açıkça yazılmalıdır.
- Kesintinin malzemenin kendisinden mi (kayıt, barkod, SUT eşleşmesi) yoksa hastanenin işleminden mi (endikasyon, rapor, faturalama) kaynaklandığı ayrılmalıdır; yalnızca birinci gruptaki kesintilerin firmaya yansıtılması makul bir risk paylaşımıdır.
- Sözleşme ve taahhütnameleri imzalayan kişinin yetki belgesi veya imza sirküleri sözleşmeye eklenmelidir.
- Bu ilişki SGK ile değil iki tacir arasındadır; yetki, görev ve ceza koşulu hükümleri ayrı değerlendirilir.
Örnek Akış: Ceza Yazısı Tebliğ Edildi
Aşağıdaki akış, varsayımsal bir dosya üzerinden süreleri sıralar. Ankara’da faaliyet gösteren bir satış merkezine, Kurum denetiminde bazı reçetelerde teslim belgesindeki imzanın hastaya ait olmadığı tespit edildiği gerekçesiyle savunma talep yazısı tebliğ edilmiştir.
- 1–2. gün: Tebliğ tarihi ve tebliğin yapıldığı adres kaydedilir; savunma süresi (10 iş günü) takvime işlenir. Tespite dayanak belgelerin örnekleri yazılı olarak istenir.
- 3–7. gün: Her reçete için teslim kaydı, teslim alanın kimliği, hasta yakını teslimlerinde yakınlık belgesi, kargo veya kurye kayıtları ve telefon görüşmeleri derlenir. Fiilin m.5.2.1 kapsamında mı yoksa daha ağır bir bentte mi nitelendirildiği tespit edilir.
- 8–10. gün: Reçete bazında gerekçelendirilmiş savunma verilir; tekrar nitelendirmesi varsa ilk bildirimin tebliğ tarihi ve bir yıllık dönem hesabı itiraz edilir.
- Karar tebliği: Ceza tutarı tebliğ tarihinde tahakkuk eder. Hesap tablosu, hesap esası ve reçete sayısı kontrol edilir; 10 iş günü içinde itiraz edilir.
- İtiraz sonrası: İtiraz ve dava uygulamayı durdurmadığından, mahsup veya MEDULA pasif riski varsa Ankara’da görevli adli yargı mahkemesinde dava ile birlikte ihtiyati tedbir talep edilir; teminat imkânı önceden planlanır.
- Paralel ceza dosyası: Suç duyurusu yapılmışsa savunma metinleri ceza avukatıyla birlikte gözden geçirilir.
Hazırlık Dosyası ve İç Kontrol
SGK sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkların büyük kısmı, tespit anında var olan belgelerle kazanılır veya kaybedilir. Aşağıdaki tablo, sözleşme dönemi boyunca tutulması gereken kayıtları özetler.
| Belge veya kayıt | Neden önemli | İlgili hüküm |
|---|---|---|
| İmzalı sözleşme, ek sözleşmeler ve örnekleme tercih dilekçesi | Hangi metnin ve hangi örnekleme rejiminin uygulandığını gösterir | Sözl. m.4.4.8, 6.5–6.10, 10 |
| MEDULA kayıt ve dönem sonlandırma çıktıları | Kayıt süresi ve faturalama tarihleri | Sözl. m.3.3.9, 4.1 |
| Teslim belgeleri ve hasta işlem formları | İmza ve teslim tartışmalarında birinci delil | Sözl. m.3.3.8, 5.2.1, 5.2.3 |
| ÜTS ve TİTUBB kayıt dökümleri | Ödeme şartının sağlandığını gösterir | Sözl. m.2.2.7, 3.3.2 |
| Barkod ve fiyat etiketleri | Eksik etiket bedelleri ödenmez | Sözl. m.3.3.8–3.3.9 |
| Tedarik ve sipariş yazışmaları | Teslim gecikmesinde kusurun kime ait olduğu | Sözl. m.3.3.1, 8 |
| Personel, adres ve şirket değişikliği bildirimleri | Asgari ücret oranlı cezalara karşı | Sözl. m.3.4–3.5 |
| Kesinti ve itiraz yazışmaları, gönderim belgeleri | İtirazın süresinde yapıldığını gösterir | Fatura Yön. m.22 |
| Komisyon tutanakları ve temsilci yetki belgesi | Komisyon teşkili ve yeter sayı denetimi | Fatura Yön. m.23 |
| Mahsup bildirimleri ve ödeme dökümleri | Alacak ve istirdat davalarında tutarın ispatı | Sözl. m.4.4.3–4.4.5 |
Ayrıca aylık bir iç kontrol yapılması önerilir: fatura dönemi kapatılmadan önce örneklem büyüklüğünde bir rastgele seçimle reçeteler sözleşmenin kesinti nedenleri üzerinden kontrol edilir. Bu kontrol, Kurum incelemesinde %10 eşiğinin aşılıp aşılmayacağını önceden gösterir ve örnekleme yerine tamamının incelenmesini talep etmenin lehe olup olmayacağına dair karar verilmesini kolaylaştırır. Ürün kayıt süreçleri için tıbbi cihaz piyasaya arz ve ÜTS danışmanlık sayfamıza bakılabilir.
SGK sözleşmesi kaynaklı ceza, kesinti veya fesih dosyanız için ön değerlendirme alın
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
Sıkça Sorulan Sorular
Medikal firma ile SGK arasındaki sözleşmenin hukuki niteliği nedir?
Her yıl Kurumca hazırlanan tip bir sözleşmedir. 2026 metni Ayakta Tedavide Kullanılan Hazır Tıbbi Malzemelerin Teminine İlişkin Sözleşmedir; bir takvim yılı geçerlidir ve 31/12/2026 tarihinde sona erer. Sözleşmenin hazırlanma esasları SGK’nın 26/03/2016 tarihli sözleşme yönetmeliğinde düzenlenmiştir.
Sözleşme kendiliğinden uzar mı?
Evet. Taraflardan biri her yılın 15 Aralık günü mesai bitimine kadar fesih bildirmezse sözleşme bir yıl daha uzar; yeniden sözleşme ücreti alınır ve ödenmezse MEDULA pasif hâle getirilir (m.10.2). Kurum yeni sözleşme imzalanmasını isterse süresinde imzalamayan merkezin sözleşmesi feshedilir (m.10.3).
Fatura kesintisine itiraz süresi kaç gündür?
Kurum sisteminde “incelendi” ibaresinin belirdiği veya tebliğ tarihini izleyen 5 iş günüdür; gerekçesiz itiraz değerlendirilmez ve süresinde itiraz edilmeyen kesinti kabul edilmiş sayılır (Fatura İnceleme Yönetmeliği m.22).
Tıbbi malzemede %10 eşiği ne anlama gelir?
Örneklem incelemesinde bulunan kesinti oranı %10’u aşarsa, kesintili reçetelerin Tıbbi Malzeme İtiraz Değerlendirme Komisyonunca incelenmesi veya komisyona gönderilmeden tüm reçetelerin incelenmesi için itiraz edilebilir (m.22).
Komisyon kararına karşı tekrar Kuruma itiraz edebilir miyim?
Hayır. Tıbbi malzeme itirazlarında komisyon kararları nihaidir ve aynı fatura dönemi için Kuruma yeniden itiraz edilemez (m.22–23). Bundan sonraki yol yargı yoludur.
Örneklemeyi kabul etmemek mümkün mü?
Evet. Tercih sözleşme yapılması veya yenilenmesi aşamasında dilekçeyle bildirilir; bildirilmezse örnekleme kabul edilmiş sayılır. Örneklemeyi kabul etmeyen merkezin belgelerinin tamamı incelenir (Sözl. m.4.4.8–4.4.9).
Ceza koşulu hangi oranlarda uygulanır?
Fiile göre reçete veya malzeme bedelinin 2 ila 10 katı, tekrarında 4 ila 20 katı; personel, adres ve katılım payı gibi bazı fiillerde brüt asgari ücretin 2/10’u, tekrarında 4/10’u uygulanır. Tekrarlarda MEDULA pasif, fesih ve bir yıl sözleşme yapılmaması da öngörülmüştür (m.3.3, 4.4.6–4.4.7, 5.2).
Birden fazla reçetede tespit varsa ceza nasıl hesaplanır?
Ceza reçete bazında hesaplanır; bir reçetede birden fazla fiil varsa en yüksek ceza esas alınır, birden çok reçetedeki cezalar toplanır ve birden fazla fesih gerektiren fiilde uzun olan süre uygulanır (m.5.3.7).
Savunma süresi ne kadardır?
Kurum fiilin tespitinden itibaren 20 iş günü içinde yazılı savunma ister; savunma, talep yazısının tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde verilir (m.5.3.1).
Ceza koşuluna itiraz süresi ne kadardır ve itiraz cezayı durdurur mu?
Karar tebliğinden itibaren 10 iş günüdür ve itiraz 20 iş günü içinde komisyonca karara bağlanır. İtiraz da mahkemeye başvuru da ceza ve feshin uygulanmasını durdurmaz (m.5.3.3–5.3.4).
SGK ceza tutarını nasıl tahsil eder?
Kural olarak satış merkezinin Kurumdaki alacağından, tebliğ tarihinden itibaren kanuni faiziyle mahsup ederek; mahsup mümkün değilse genel hükümlere göre tahsil eder. Alacak varsa mahsup itiraz süresi beklenmeden yapılır (m.4.4.3, 5.3.6).
Ceza ve yersiz ödeme taksitlendirilebilir mi?
Talep hâlinde, sözleşmedeki tutar ölçütleri çerçevesinde en fazla 12 aya kadar faiziyle taksitlendirilebilir; bir taksit vadesinde ödenmezse taksitlendirme bozulur ve kalan borç tek seferde tahsil edilir (m.4.5).
Sözleşmeyi biz feshedersek ne olur?
Taraflar 20 iş günü önceden yazılı bildirimle sözleşmeyi feshedebilir; satış merkezi tek taraflı feshederse 6 ay yeniden sözleşme yapamaz (m.5.1.1).
Satış merkezi yetki belgesi iptal edilirse SGK sözleşmesi ne olur?
Ruhsatın iptali hâlinde sözleşme iptal tarihinden itibaren feshedilmiş sayılır; geçici faaliyet durdurmasında MEDULA pasif hâle getirilir (m.5.1.2–5.1.3). Yetki belgesine ilişkin işleme karşı idari yargıda iptal davası ve yürütmenin durdurulması yolu ayrıca işletilmelidir.
SGK alacağımızı faktoring şirketine devredebilir miyiz?
Hayır. Kurumdan doğan alacaklar başka bir satış merkezine veya kişilere devredilemez (Sözl. m.6.3); sözleşme yönetmeliği de alacağın temlikini yasaklar (m.5/10).
Hangi mahkemede dava açılır?
Sözleşmeden doğan ceza koşulu ve fesih uyuşmazlıkları adli yargıda görülür (Uyuşmazlık Mahkemesi E.2013/1649, K.2013/1862). Sözleşmenin 9. maddesi Ankara mahkemelerini ve icra dairelerini yetkili kılar; tacir ile kamu tüzel kişisi arasındaki bu yetki sözleşmesi HMK m.17 kapsamındadır. Adli yargı içindeki görevli mahkeme uyuşmazlığın niteliğine göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Medikal firma ceza koşulunun fahiş olduğunu ileri sürebilir mi?
Tacir borçlu fahişlik iddiasıyla indirim isteyemez (TTK m.22). Ancak ceza koşulunun borçlunun ekonomik mahvına yol açacağı somut verilerle gösterilirse indirim mümkündür (Yargıtay HGK E.2022/666, K.2023/546).
Pasif dönemde reçete karşılarsam ne olur?
MEDULA pasif hâldeyken reçete karşılanamaz; bu süreçte karşılanan reçete bedelleri yersiz ödeme sayılır (m.5.1.4).
Denetimde bilirkişi ücretini kim öder?
Denetim sırasında gerekli görülen bilirkişi incelemelerinin giderleri satış merkezinden tahsil edilir (m.7.3).
İlgili Rehberler
- TİTCK Rehberi — Kurum kararlarına karşı yolların tamamı
- SGK Fatura İncelemesi ve Kesinti — örnekleme, itiraz ve komisyonlar
- Eczane–SGK Sözleşmesi — protokol kaynaklı cezai şart ve fesih
- Tıbbi Cihaz Satış Merkezleri — yetki belgesi ve reklam yasakları
- ÜTS Kaydı Askıya Alındı — nedenleri, itiraz ve iptal davası
- Tıbbi Cihazlarda Kayıt ve İzlenebilirlik — ÜTS, tekil kimlik ve iktisadi işletmeciler
- Ortez, Protez ve Tıbbi Malzeme Temini — hasta tarafında rapor ve katılım payı
- Ismarlama Protez-Ortez ve İşitme Cihazı Merkezleri — ruhsat ve denetim
- Cezai Şart ve Hâkimin İndirim Yetkisi — TBK m.182
- İhtiyati Tedbir — HMK m.389–397, teminat ve itiraz
- Menfi Tespit ve İstirdat Davası — İİK m.72
- Tacir Sıfatının Hukuki Sonuçları — TTK m.12–18
- TİTCK Denetimi Geldi: İlk 24 Saat — tutanak, şerh ve numune
- SGK İdari Para Cezaları — 5510 m.102
- İlaç Fiyatlandırması ve Geri Ödeme — ödeme rejiminin çerçevesi
- SGK Sağlık Giderini Ödemiyorsa — hasta tarafında kapsam ve itiraz
- Medikal Firmalara İhaleye Fesat ve Sahte Rapor Soruşturması — savunma rehberi
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosya için hukuki danışmanlık yerine geçmez. Sözleşme madde numaraları ve ceza koşulu katları 2026 yılı Ayakta Tedavide Kullanılan Hazır Tıbbi Malzemelerin Teminine İlişkin Sözleşme metnine göredir; Kurum sözleşmeyi ek sözleşmeyle değiştirebileceğinden işlem tarihinde yürürlükte olan metin ayrıca kontrol edilmelidir. Son güncelleme: 12 Ekim 2026.
