Bir TİTCK kararına karşı etkili savunma ve dava, kararın dayandığı belgeleri görmeden kurulamaz. Analiz raporunun yalnızca sonuç sayfası, denetim tutanağının özeti veya “dosyanız bilimsel değerlendirme sonucunda uygun bulunmamıştır” gibi tek cümlelik bir ret gerekçesi, firmanın itirazını kör bırakır. Hangi numune hangi yöntemle analiz edildi, ham veriler ne gösteriyor, değerlendirme raporunda hangi eksiklik yazıyor, kurul tutanağında hangi gerekçe tartışıldı? Bu rehberde TİTCK dosyasındaki belgelere erişimin üç yolunu anlatıyoruz: savunma aşamasında Kuruma yapılan talep, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamındaki başvuru ve itiraz, dava açıldıktan sonra mahkemenin ara kararıyla belge istenmesi. Her yolun süresini, istisnalarını ve ticari sır gibi sınırlarını madde numaralarıyla gösteriyoruz.
TİTCK kararının dayandığı analiz raporunu, değerlendirme belgelerini veya tutanakları göremediniz mi? Erişim talebinizi ve itirazınızı birlikte hazırlayalım
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
İçindekiler
- Hangi belgeye, neden ihtiyaç var?
- Hukuki çerçeve: genel idari usul kanunu yok
- Birinci yol: savunma aşamasında Kuruma talep
- İkinci yol: 4982 sayılı Kanun kapsamında başvuru
- İstisnalar ve TİTCK dosyası
- Ret hâlinde: Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu ve dava
- Üçüncü yol: dava açıldıktan sonra İYUK m.20
- Sulh ceza yolunda işlem dosyası
- Avukatın dosya inceleme yetkisi
- Ruhsat değerlendirme raporları ve kurul tutanakları
- Örnek akış: toplatma kararında analiz raporuna erişim
- Bilgi edinme başvurusu örneği
- Sık yapılan hatalar
- Sıkça sorulan sorular
Hangi Belgeye, Neden İhtiyaç Var?
TİTCK uyuşmazlıklarında itirazın gücü, kararın dayandığı olgusal temelin ayrıntısına ulaşmaya bağlıdır. Aşağıdaki tablo, firmaların en sık ihtiyaç duyduğu belgeleri ve bu belgelerin itirazda nasıl kullanılacağını gösterir.
| Belge | Ne işe yarar? | En uygun erişim yolu |
|---|---|---|
| Denetim tutanağı | Tespitin tarihi, yeri, kapsamı ve firma şerhinin kayda geçip geçmediği | Denetim sırasında bir örneği alınmalı; alınmadıysa savunma aşamasında talep |
| Numune alma tutanağı | Hangi partiden kaç numune alındığı, mühür ve saklama koşulları, şahit numune | Denetim sırasında örnek; sonra savunma talebi veya bilgi edinme |
| Analiz raporu ve ham veriler | Yöntem, kabul kriteri, ölçüm belirsizliği, kromatogram ve hesaplamalar | Savunma talebi; bilgi edinme; dava aşamasında ara kararı |
| Ruhsat değerlendirme raporu | Ret gerekçesinin bilimsel dayanağı ve hangi verinin yetersiz bulunduğu | Bilgi edinme (m.26 kapsamında karar esas uzman görüşü); dava aşamasında ara kararı |
| Kurul veya komisyon tutanağı | Öncelik, fiyat veya benzeri kurul kararlarının gerekçesi | Bilgi edinme; dava aşamasında ara kararı |
| Şikâyet dilekçesi | İşlemin hangi bildirimle başladığı | Bilgi edinme; şikâyetçinin kimliği özel hayatın gizliliği nedeniyle karartılabilir |
| Kurum içi yazışmalar | Kararın hangi aşamalardan geçtiği | Bilgi edinme (kurum içi görüş istisnası tartışılır); dava aşamasında ara kararı |
| İşlem dosyasının tamamı | Bütün belgelerin bir arada görülmesi | Dava açıldıktan sonra İYUK m.20/1 uyarınca; sulh ceza yolunda Kabahatler m.28/3 |
Bu belgelerin en kritik olanları, savunma ve dava sürelerinin içinde elde edilmelidir. Belgeye erişim çabası dava açma süresini durdurmaz; yalnızca 4982 sayılı Kanun kapsamında Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna yapılan itiraz, idari yargıya başvuru süresini durdurur ve bu durma bilgi edinme uyuşmazlığına ilişkindir. TİTCK kararına karşı açılacak davanın süresi ayrıca takip edilmelidir. Analiz raporunun teknik yönden nasıl okunacağı numune analizine itiraz rehberimizde anlatılmıştır.
Hukuki Çerçeve: Genel İdari Usul Kanunu Yok
Birçok ülkede idari işlemlerden etkilenen kişinin dosyayı inceleme hakkı genel bir idari usul kanununda düzenlenir. Türkiye’de böyle genel bir kanun bulunmadığından, TİTCK dosyasına erişim farklı kaynaklardaki hükümlerin birlikte kullanılmasıyla sağlanır.
| Kaynak | Ne sağlar? |
|---|---|
| Anayasa m.74 | Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir. |
| Anayasa m.40 | Devlet, işlemlerinde ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilerine başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır. |
| 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu | Kurumdaki bilgi ve belgelere başvuru, süre, ret gerekçesi, itiraz ve istisnalar. |
| 7223 sayılı Kanun m.16/5 | Ciddi risk hâlleri dışında nihai karardan önce en az on iş günü savunma süresi. |
| İYUK m.20 | Dava açıldıktan sonra mahkemenin belge istemesi; idarenin belge vermeme imkânının sınırları. |
| Kabahatler Kanunu m.28/3 | Sulh ceza yolunda kurumun cevabıyla birlikte işlem dosyasının örneğini sunması. |
| Avukatlık Kanunu m.2 ve 46 | Avukatın kamu kurumlarındaki belgeleri ve dava dosyalarını inceleme yetkisi. |
Bu kaynaklar arasında en güçlü araç, dava açıldıktan sonra mahkemenin ara kararıdır; çünkü idare ticari sır veya kurum içi görüş gerekçesiyle mahkemeye belge vermekten kaçınamaz. Ancak dava açılmadan önce belgeye ulaşmak, dava dilekçesinin isabetini ve yürütmenin durdurulması talebinin gücünü doğrudan artırır. Bu nedenle üç yol birbirinin alternatifi değil, ardışık aşamalarıdır.
Birinci Yol: Savunma Aşamasında Kuruma Talep
7223 sayılı Kanun kapsamındaki ürünlerde yetkili kuruluş, ürünün ciddi risk taşıdığı hâller dışında, nihai karardan önce iktisadi işletmeciye on iş gününden az olmamak üzere makul bir süre tanır (m.16/5). Savunma hakkının anlamlı kullanılabilmesi, isnadın dayandığı belgelerin bilinmesine bağlıdır. Bu nedenle savunma istem yazısı geldiğinde ilk iş, isnadın dayanağı olan belgelerin yazılı olarak istenmesidir: denetim ve numune alma tutanakları, analiz raporunun tamamı, yöntem bilgisi ve ham veriler. Talep yazısında savunma süresinin bu belgelerin tebliğinden itibaren hesaplanması veya makul bir ek süre verilmesi de istenmelidir.
- Talep, savunma süresinin ilk günlerinde ve yazılı olarak yapılmalı; elektronik başvuruysa kayıt numarası saklanmalıdır.
- Belgeler verilmezse, savunma süresi içinde mevcut bilgilerle savunma yine de verilmeli ve belgelerin verilmediği savunmada açıkça kayda geçirilmelidir. Bu kayıt, sonraki davada savunma hakkının kısıtlandığı iddiasının, yani işlemin şekil yönünden hukuka aykırılığının delili olur.
- Aynı gün 4982 sayılı Kanun kapsamında ayrı bir bilgi edinme başvurusu yapılması, talebin kanuni bir süreye ve itiraz yoluna bağlanmasını sağlar.
Savunma dilekçesinin yapısı TİTCK savunma istem yazısı rehberimizde, denetim günü alınması gereken belgeler ise TİTCK denetimi rehberimizde anlatılmıştır.
İkinci Yol: 4982 Sayılı Kanun Kapsamında Başvuru
4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanununa göre herkes bilgi edinme hakkına sahiptir (m.4/1); tüzel kişiler de başvuru sahibi olabilir. Türkiye’de faaliyet gösteren yabancı tüzel kişiler, karşılıklılık ilkesi çerçevesinde ve yalnızca kendileriyle veya faaliyet alanlarıyla ilgili bilgiler için yararlanabilir (m.4/2). Bilgi edinme hakkının genel kullanımı bilgi edinme hakkı rehberimizde anlatılmıştır; bu bölüm TİTCK dosyasına özgü noktalara odaklanır.
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Başvuru şekli | Dilekçe; tüzel kişide unvan, adres, yetkili kişinin imzası ve yetki belgesi; kimlik ve imzanın tespit edilebildiği elektronik başvuru | m.6/1 |
| Talebin içeriği | İstenen bilgi veya belgeler açıkça belirtilmelidir | m.6/2 |
| Hangi bilgiler? | Kurumun elinde bulunan veya bulunması gereken bilgiler; özel bir çalışma, inceleme veya analiz gerektiren bilgiler için olumsuz cevap verilebilir | m.7/1–2 |
| Erişim şekli | Onaylı kopya; kopya verilemiyorsa aslını inceleme ve not alma; maliyet kadar ücret alınabilir | m.10 |
| Süre | 15 iş günü; başka birimden bilgi, başka kurumun görüşü gerekiyorsa veya birden fazla kurumu ilgilendiriyorsa 30 iş günü (uzatma gerekçesiyle bildirilir) | m.11/1 |
| Ücret | Ücretin bildirilmesiyle süre durur; 15 iş günü içinde ödenmezse talepten vazgeçilmiş sayılır | m.11/2 |
| Cevap | Yazılı veya elektronik; ret hâlinde gerekçe ve başvuru yolları gösterilir | m.12 |
| Kısmi erişim | Gizli kısımlar ayrılabiliyorsa çıkarılarak kalan kısım verilir; ayırma gerekçesi bildirilir | m.9 |
Bilgi edinme başvurusu, tamamen yeni bir analiz veya değerlendirme talebi olmamalıdır. “Ürünümün neden uygunsuz bulunduğunu açıklayın” gibi bir talep, m.7/2 uyarınca özel bir çalışma gerektirdiği gerekçesiyle reddedilebilir. Bunun yerine “……… tarihli ve ……… sayılı analiz raporunun tüm sayfaları, kromatogramları ve kullanılan yöntemin validasyon belgesinin onaylı örneği” gibi, kurumda mevcut olan belgeler tek tek sayılmalıdır.
İstisnalar ve TİTCK Dosyası
4982 sayılı Kanunun “bilgi edinme hakkının sınırları” başlıklı bölümü istisnaları sayar. İstisnalar kanunla sınırlıdır; Kurum ret gerekçesini somut bir istisnaya dayandırmak zorundadır. TİTCK dosyalarında en sık gündeme gelenler şunlardır:
| İstisna | Kural | TİTCK dosyasında karşılığı ve cevap |
|---|---|---|
| İdari soruşturma (m.19) | Kurumun yetkili birimlerince yürütülen idari soruşturmalara ilişkin olup açıklanması hâlinde özel hayata açıkça haksız müdahale sonucunu doğuracak, soruşturmanın güvenliğini tehlikeye düşürecek veya gizli kalması gereken bilgi kaynağını açığa çıkaracak bilgiler | Süren bir inceleme için ileri sürülebilir; isnat firmaya bildirildikten sonra isnadın dayanağı belgeler bakımından hangi tehlikenin doğacağının somut olarak gösterilmesi istenmelidir |
| Adli soruşturma ve kovuşturma (m.20) | Suçların soruşturulmasını tehlikeye düşürecek veya adil yargılanmayı ihlal edecek bilgiler; CMK, HMK ve İYUK hükümleri saklı | Kurum suç duyurusunda bulunmuşsa bazı belgelere ceza dosyası üzerinden erişilir |
| Özel hayatın gizliliği (m.21) | Kişilerin özel hayatına ilişkin bilgiler | Şikâyetçinin kimliği karartılabilir; şikâyetin içeriği ise ayrılarak verilebilir (m.9) |
| Ticari sır (m.23) | Kanunlarda ticari sır olarak nitelenen bilgiler ile kurumlarca gizli kalması kaydıyla gerçek veya tüzel kişilerden alınan ticari ve mali bilgiler | Rakip firmaların dosya ve fiyat bilgileri verilmeyebilir; istisna bilgiyi sağlayan kişiyi korumaya yöneliktir, bu nedenle firmanın kendi sunduğu bilgilerin kendisine karşı bu gerekçeyle saklanması istisnanın amacıyla bağdaşmaz |
| Kurum içi düzenlemeler (m.25) | Kamuoyunu ilgilendirmeyen, yalnızca kurum personeline ve kurum içi uygulamalara ilişkin düzenlemeler | Firmayı etkileyen uygulama kuralları bu kapsamda değildir |
| Kurum içi görüş, bilgi notu ve tavsiyeler (m.26) | Kurum aksini kararlaştırmadıkça kapsam dışıdır; ancak bilimsel, kültürel, istatistik, teknik, tıbbi, mali, hukuki ve benzeri uzmanlık alanlarında yasal olarak görüş verme yükümlülüğü bulunan kişi, birim veya kurumların görüş ve raporları, kurumun alacağı kararlara esas teşkil etmesi kaydıyla başvuruya açıktır | Ret kararına dayanak olan bilimsel değerlendirme raporu ve uzman görüşleri istenebilir |
| Tavsiye ve mütalaa talepleri (m.27) | Kurumlardan tavsiye veya mütalaa istenemez | “Ürünüm nasıl uygun hâle gelir?” gibi talepler bilgi edinme kapsamında değildir |
İstisnalarda iki ilke firmanın lehine işler. Birincisi ayırma ilkesidir: bir belgenin yalnızca bir kısmı gizliyse, o kısım çıkarılarak geri kalanı verilmelidir (m.9). İkincisi, ret kararının gerekçeli olması zorunluluğudur (m.12); “talebiniz kanun kapsamı dışındadır” gibi soyut bir cevap, itirazda kolayca bozulabilir. Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulunun yayımladığı derlemede aktarılan bir kararda, kişi hakkındaki ve “gizli” ibareli bir değerlendirme belgesinin üçüncü kişilere karşı gizli kalmakla birlikte ilgilisine açık olduğu kabul edilmiştir. Firmanın kendisi hakkında düzenlenen denetim ve analiz belgelerine erişim talebi de bu yaklaşımla desteklenebilir.
Bilgi edinme başvurunuz reddedildi veya cevapsız mı kaldı? On beş günlük itiraz süresi içinde Kurula itirazı ve dava stratejisini birlikte planlayalım
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
Ret Hâlinde: Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu ve Dava
Başvurunun reddedilmesi hâlinde başvuru sahibi, idari yargıya başvurmadan önce kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna itiraz edebilir. Kurul otuz iş günü içinde karar verir; kurumlar Kurulun istediği bilgi ve belgeleri on beş iş günü içinde vermekle yükümlüdür. Kurula itiraz, idari yargıya başvuru süresini durdurur (m.13). Kurulun sekretarya hizmetleri Adalet Bakanlığınca yürütülür ve Kurul kararları Bakanlığın internet sitesinde yayımlanmaktadır.
Kurul kararları, kurumların şablon gerekçelerle verdiği retleri bozan bir uygulama göstermektedir. Örneğin Kurul, 05.02.2020 tarihli ve 2020/219 sayılı kararında, kamusal nitelikteki bir sınavda adayın kendi soru kitapçığı ve cevap anahtarına, 4982 sayılı Kanunun 10. maddesindeki erişim usulüyle yerinde inceleme yoluyla erişebileceğine karar vermiştir. Bu karar, belgenin kopyasının verilemediği hâllerde bile ilgilinin kendi dosyasını yerinde inceleyebileceğini göstermesi bakımından TİTCK dosyalarına da uyarlanabilir. Kurul kararından sonra idari yargıya başvurulabilir. İdare mahkemesinde genel dava süresi altmış gündür (İYUK m.7/1); Kurula itiraz bu süreyi kesmez, durdurur. Bu nedenle itiraz tarihine kadar geçmiş olan süre hesaba katılmalı ve Kurul kararının tebliğinden sonra kalan süre içinde dava açılmalıdır.
| Aşama | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Başvuru | Kurum 15 iş günü (gerekirse 30 iş günü) içinde cevap verir | 4982 m.11 |
| Ret veya kısmi ret | Gerekçe ve başvuru yolları gösterilir | 4982 m.12 |
| Kurula itiraz | Ret kararının tebliğinden itibaren 15 gün | 4982 m.13 |
| Kurul kararı | 30 iş günü | 4982 m.13 |
| Dava | Kurul kararından sonra idari yargıda; itiraz dava süresini durdurur | 4982 m.13; İYUK m.7 |
Bilgi edinme uyuşmazlığı ile asıl TİTCK uyuşmazlığı birbirinden ayrıdır. Bilgi edinme itirazı, ruhsat reddine veya toplatma kararına karşı açılacak davanın süresini durdurmaz. Asıl kararın dava süresi içinde belgelere ulaşılamamışsa, dava mevcut bilgilerle açılmalı ve dilekçede belgelerin davalı idareden istenmesi talep edilmelidir. SPK örneğinde aynı yolun nasıl işletildiği SPK’dan bilgi ve belge istemek rehberimizde anlatılmıştır.
Üçüncü Yol: Dava Açıldıktan Sonra İYUK m.20
İdari yargıda mahkeme, bakmakta olduğu davaya ilişkin her türlü incelemeyi kendiliğinden yapar ve belirlediği süre içinde gerekli gördüğü evrakın ve bilgilerin taraflardan ve ilgili yerlerden gönderilmesini isteyebilir; bu kararlara uymak zorunludur (İYUK m.20/1). Taraflardan biri ara kararının gereğini yerine getirmezse, bunun verilecek karar üzerindeki etkisi mahkemece önceden takdir edilir ve ara kararında belirtilir (m.20/2).
İdarenin belge vermeme imkânı sınırlıdır. İYUK m.20/3’e göre bilgi ve belgeler Devletin güvenliği, yüksek menfaatleri veya yabancı devletlerle ilişkilerle ilgiliyse, Cumhurbaşkanı, ilgili Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan gerekçe bildirerek bunları vermeyebilir; bu durumda verilmeyen bilgi ve belgelere dayanılarak ileri sürülen savunmaya göre karar verilemez. Ticari sır veya kurum içi görüş, bu sayılan hâller arasında değildir. Bu nedenle dava açıldıktan sonra Kurum, ruhsat değerlendirme raporunu, analiz ham verilerini veya kurul tutanağını mahkemeye vermekten kaçınamaz.
Mahkemenin ara kararıyla belge toplamasına bir örnek, İstanbul Bölge İdare Mahkemesi Sekizinci İdari Dava Dairesinin 08.03.2022 tarihli, E.2022/232, K.2022/429 sayılı kararıdır: Daire, endikasyon dışı kullanılan bir ilacın bedeline ilişkin davada TİTCK’den ilgili başvuru ve kararları, hastanelerden hastanın kayıtlarını ara kararıyla istemiş ve bu belgeler üzerinden karar vermiştir. Dava dilekçesinde istenecek belgelerin tek tek sayılması, ara kararının dosyanın gerçek uyuşmazlığına odaklanmasını sağlar. Toplanan belgelerin teknik değerlendirmesi için bilirkişi incelemesi rehberimize bakabilirsiniz.
Sulh Ceza Yolunda İşlem Dosyası
Tek başına verilmiş bir 5324 sayılı Kanun cezası gibi sulh ceza hâkimliğine götürülen başvurularda, başvurunun usulden kabulü hâlinde mahkeme dilekçenin bir örneğini ilgili kuruma tebliğ eder; kurum en geç on beş gün içinde cevap verir ve işlem dosyasının bir örneğini mahkemeye sunar (Kabahatler m.28/2–3). Bu dosya, başvuru sahibinin ve vekilinin dava dosyası üzerinden inceleyebileceği belgelerdir. Başvuru dilekçesinde, Kurumun cevabıyla birlikte analiz raporunun tamamının ve numune tutanaklarının dosyaya konulması özellikle istenmelidir. Merci ayrımı için kozmetik cezasına itiraz rehberimize bakabilirsiniz.
Avukatın Dosya İnceleme Yetkisi
Avukatlık Kanunu, avukata hem idari dosyalarda hem dava dosyalarında inceleme yetkisi tanır. Kanunun 2. maddesine göre kamu kurum ve kuruluşları avukatlara görevlerinin yerine getirilmesinde yardımcı olmak ve avukatın gerek duyduğu bilgi ve belgeleri incelemesine sunmakla yükümlüdür; bu belgelerden örnek alınması vekâletname ibrazına bağlıdır. Kanunun 46. maddesine göre avukat veya stajyer, vekâletname olmaksızın dava ve takip dosyalarını inceleyebilir; vekâletname ibraz etmeyen avukata belge örneği verilmez. Uygulamada TİTCK nezdindeki inceleme taleplerinin yazılı olarak yapılması ve vekâletnamenin eklenmesi, örnek alma sırasında sorun çıkmasını önler. Ticari sır niteliğindeki belgeler bakımından kanunlardaki gizlilik hükümlerinin bu yetkiyi sınırlayıp sınırlamadığı somut belgeye göre değerlendirilmelidir.
Ruhsat Değerlendirme Raporları ve Kurul Tutanakları
Ruhsat başvurularında Beşerî Tıbbi Ürünler Ruhsatlandırma Yönetmeliği, esastan ret kararının başvuru sahibine gerekçeli olarak bildirilmesini öngörür (m.19/1) ve ret değerlendirmelerinin kamuya yayımlanmayacağını düzenler (m.18). Bu iki hüküm birbirini dışlamaz: değerlendirmelerin kamuya yayımlanmaması, başvuru sahibinin kendi dosyasına ilişkin değerlendirme raporuna erişemeyeceği anlamına gelmez. Ret gerekçesi yetersizse, değerlendirme raporunun ve yazışmaların örneği istenmeli; bilimsel değerlendirme raporu, Kurumun kararına esas teşkil eden uzman görüşü olarak 4982 m.26 kapsamında başvuruya açıktır. Ruhsat retlerinde itiraz ve dava yolu ilaç ruhsat başvurusunun reddi rehberimizde, başvurunun sonuçlanmaması hâli ise ruhsat başvurusu sonuçlanmıyor rehberimizde ele alınmıştır.
Öncelik Değerlendirme Kurulu, Fiyat Değerlendirme Komisyonu gibi kurulların kararlarında da gerekçe çoğu zaman tutanakta yer alır. Bu tutanakların firmayı ilgilendiren kısımları bilgi edinme yoluyla istenebilir; diğer firmalara ilişkin ticari bilgiler m.9 uyarınca ayrılarak verilmelidir. Örnekler için öncelikli değerlendirme rehberimize ve 2026 ilaç fiyatlandırma kararı rehberimize bakabilirsiniz.
Örnek Akış: Toplatma Kararında Analiz Raporuna Erişim
Aşağıdaki akış varsayımsal bir dosya üzerinden üç yolun birlikte nasıl kullanılacağını gösterir. Bir kozmetik ürününden alınan numunede mikrobiyolojik uygunsuzluk tespit edildiği ve firmadan savunma istendiği varsayılmıştır. Süreler, somut dosyadaki tebliğ tarihlerine göre ayrıca hesaplanmalıdır.
- Savunma istem yazısının tebliğ edildiği gün: Kuruma yazılı olarak denetim ve numune alma tutanakları, analiz raporunun tamamı, kullanılan yöntem ve ham veriler istenir; savunma süresinin belgelerin tebliğinden başlatılması veya ek süre verilmesi talep edilir. Aynı gün 4982 sayılı Kanun kapsamında ayrı bir bilgi edinme başvurusu yapılır.
- Savunma süresi içinde: Belgeler gelmezse firma elindeki bilgilerle savunmasını verir; şahit numune, saklama koşulları ve yöntem konusundaki itirazlarını saklı tutar ve belgelerin verilmediğini savunmada açıkça yazar (7223 m.16/5).
- On beş iş günü sonunda: Bilgi edinme başvurusuna cevap gelir. Kısmi ret varsa gerekçenin somut bir istisnaya dayanıp dayanmadığı ve ayırma yapılıp yapılmadığı kontrol edilir (m.9, m.12). Gerekirse ret kararının tebliğinden itibaren on beş gün içinde Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna itiraz edilir (m.13).
- Nihai karar tebliğ edildiğinde: Toplatma veya ceza kararına karşı dava süresi işlemeye başlar. Bilgi edinme süreci devam etse bile bu süre beklenmeden takip edilir.
- Dava dilekçesinde: İptal ve gerekiyorsa yürütmenin durdurulması istenir; analiz raporunun tamamı, ham veriler, laboratuvarın akreditasyon kapsamı ve numune tutanakları tek tek sayılarak İYUK m.20/1 uyarınca davalı idareden istenmesi talep edilir.
- Ara kararından sonra: Kurumun gönderdiği belgeler incelenir; teknik bir uyuşmazlık varsa bilirkişi incelemesi talep edilir ve bilirkişiye sorulacak sorular bu belgelere göre belirlenir.
Bu akışta belgelere erişim çabası hiçbir aşamada asıl dava süresinin önüne geçmez. Erken yapılan talep, savunmanın içeriğini güçlendirir; reddedilen veya cevapsız kalan talep ise savunma hakkının kısıtlandığı iddiasının delili olur. Dava aşamasında mahkemenin ara kararı, ticari sır gerekçesi dâhil olmak üzere Kurumun önceki aşamalardaki ret gerekçelerini aşar.
Bilgi Edinme Başvurusu Örneği
TÜRKİYE İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ KURUMU BAŞKANLIĞINA — Bilgi Edinme Birimi
BAŞVURU SAHİBİ: [Unvan] A.Ş. — MERSİS No: […] — Adres: […] — Elektronik posta: […] — Yetkili: […] (Ek: imza sirküleri / yetki belgesi) (4982 m.6/1)
KONU: 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında bilgi ve belge talebidir.
AÇIKLAMA: Şirketimize ait […] adlı ürünün […] seri/lot numaralı partisi hakkında Kurumunuzca […] tarihinde denetim yapılmış ve […] tarihli, […] sayılı yazınızla [savunma istenmiş / karar tebliğ edilmiştir]. Aşağıda sayılan ve Kurumunuzda bulunan belgelerin onaylı örneklerinin tarafımıza verilmesini talep ederiz:
1. […] tarihli denetim tutanağı ve numune alma tutanağının tüm sayfaları;
2. […] tarihli ve […] sayılı analiz raporunun ekleriyle birlikte tamamı; kullanılan yöntemin adı ve referansı, kromatogramlar ve hesaplama tabloları;
3. Analizi yapan laboratuvarın ilgili analiz için akreditasyon kapsamını gösteren belge;
4. İşleme esas alınan değerlendirme raporu veya uzman görüşü (4982 m.26 kapsamında karara esas teşkil eden görüş);
5. Şikâyet üzerine başlatılmışsa şikâyet dilekçesi (kişisel veriler ayrılarak, m.9).
Gizli olduğu değerlendirilen kısımlar bulunursa, bu kısımların ayrılarak geri kalan kısmın verilmesini ve ayırma gerekçesinin bildirilmesini talep ederiz (m.9). Belgelerin elektronik ortamda gönderilmesini tercih ederiz; erişim ücreti söz konusuysa tarafımıza bildirilmesini rica ederiz (m.10, m.11/2).
[Tarih] — [Yetkili adı, imza]
Aynı içerikteki talep, savunma süresi içindeyse ayrı bir dilekçeyle savunma dosyasına da konulmalıdır. Bilgi edinme başvurusunun genel çerçevesi ve TİTCK’ye başvuru kanalları için TİTCK’ye başvuru yolları rehberimize bakabilirsiniz.
Sık Yapılan Hatalar
- Belge beklerken dava süresini kaçırmak. Bilgi edinme itirazı yalnızca bilgi edinme uyuşmazlığının dava süresini durdurur; TİTCK kararına karşı dava süresi ayrıca işler.
- Genel ve belirsiz talep. İstenen belgeler tek tek sayılmalıdır (m.6/2); “dosyanın tamamı” talebi tek başına yeterli olmayabilir.
- Açıklama veya analiz istemek. Özel bir çalışma gerektiren bilgiler için olumsuz cevap verilebilir (m.7/2); mevcut belgeler istenmelidir.
- Ret kararını gerekçesi denetlenmeden kabul etmek. Ret gerekçeli olmalı ve somut bir istisnaya dayanmalıdır (m.12).
- On beş günlük itiraz süresini kaçırmak. Kurula itiraz ret kararının tebliğinden itibaren 15 gün içinde yapılır (m.13).
- Ticari sır gerekçesini sorgulamamak. Firmanın kendi sunduğu bilgiler kendisine karşı ticari sır gerekçesiyle saklanamaz; rakiplere ilişkin kısımlar ayrılarak kalan kısım verilmelidir (m.9, m.23).
- Savunmada belgelerin verilmediğini kayda geçirmemek. Bu kayıt, sonraki davada savunma hakkının kısıtlandığı iddiasının delilidir.
- Dava dilekçesinde belge talebini unutmak. İYUK m.20/1 uyarınca istenecek belgeler dilekçede açıkça sayılmalıdır.
Kararın kendisine karşı yürütülecek dava ve yürütmenin durdurulması için TİTCK kararlarına karşı iptal davası ve yürütmeyi durdurma dilekçesi rehberlerimize, gerekçesiz ret kararlarında gerekçenin nasıl öğrenileceğine dair başka bir alandan örnek için ret kararında gerekçe yok rehberimize bakabilirsiniz. Belgelere erişim, sonraki tam yargı davasında zararın ispatı için de önemlidir; ayrıntısı TİTCK işleminden doğan zarar rehberimizde. Suç duyurusu yapılmış dosyalarda bazı belgelere ceza dosyası üzerinden erişilir; bkz. TİTCK’nin suç duyurusu rehberimiz.
Sıkça Sorulan Sorular
TİTCK dosyamdaki belgeleri nasıl görebilirim?
Üç yol vardır: savunma aşamasında Kuruma yazılı talep, 4982 sayılı Kanun kapsamında bilgi edinme başvurusu ve dava açıldıktan sonra mahkemenin ara kararıyla belge istenmesi (İYUK m.20/1).
Bilgi edinme başvurusuna kaç günde cevap verilir?
15 iş günü içinde; bilginin başka bir birimden sağlanması, başka bir kurumun görüşünün alınması veya birden fazla kurumu ilgilendirmesi hâlinde 30 iş günü içinde. Uzatma gerekçesiyle bildirilir (4982 m.11).
Şirket olarak bilgi edinme başvurusu yapabilir miyim?
Evet. Tüzel kişiler de başvurabilir; dilekçede unvan, adres, yetkili kişinin imzası ve yetki belgesi bulunmalıdır (4982 m.4, m.6/1). Türkiye’de faaliyet gösteren yabancı şirketler kendileriyle veya faaliyet alanlarıyla ilgili bilgiler için yararlanabilir.
Başvurum reddedilirse ne yapabilirim?
Ret kararının tebliğinden itibaren 15 gün içinde Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna itiraz edebilirsiniz. Kurul 30 iş günü içinde karar verir; itiraz dava açma süresini durdurur (4982 m.13).
TİTCK analiz raporunu ticari sır diyerek vermeyebilir mi?
Firmanın kendi ürününe ve kendi sunduğu bilgilere ilişkin belgeler kendisine karşı ticari sır gerekçesiyle saklanamaz. Rakip firmalara ait bilgiler varsa bu kısımlar ayrılarak kalan kısım verilmelidir (4982 m.9, m.23).
Ruhsat değerlendirme raporunu isteyebilir miyim?
Kurum içi görüşler kural olarak bilgi edinme kapsamı dışında olsa da, bilimsel, teknik ve benzeri alanlarda yasal olarak görüş vermekle yükümlü kişi veya birimlerin görüşleri, kurumun kararına esas teşkil etmesi kaydıyla başvuruya açıktır (4982 m.26).
Ret kararının gerekçesi yetersizse ne yapmalıyım?
Değerlendirme raporunun ve yazışmaların örneğini isteyin; gerekçenin denetlenebilir olmaması itirazda ve davada ayrı bir hukuka aykırılık sebebi olarak ileri sürülebilir. Ret kararlarında gerekçe gösterilmesi gerekir.
Şikâyetçinin kim olduğunu öğrenebilir miyim?
Şikâyetçinin kimliği özel hayatın gizliliği kapsamında saklanabilir; ancak şikâyetin içeriği kişisel veriler ayrılarak istenebilir (4982 m.9, m.21).
Dava açtıktan sonra TİTCK belgeyi vermezse ne olur?
Mahkemenin ara kararlarına uymak zorunludur (İYUK m.20/1). İdare yalnızca Devletin güvenliği, yüksek menfaatleri veya yabancı devletlerle ilişkiler gerekçesiyle belge vermeyebilir ve bu durumda verilmeyen belgeye dayanılarak savunma yapılamaz (m.20/3).
Ara kararına uyulmamasının sonucu nedir?
Taraflardan biri ara kararının gereğini yerine getirmezse, bunun verilecek karar üzerindeki etkisi mahkemece önceden takdir edilir ve ara kararında belirtilir (İYUK m.20/2).
Sulh ceza yolunda işlem dosyasını nasıl görürüm?
Başvuru usulden kabul edilirse mahkeme dilekçeyi kuruma tebliğ eder; kurum 15 gün içinde cevap verir ve işlem dosyasının bir örneğini sunar (Kabahatler m.28/2–3). Dosya, mahkeme dosyası üzerinden incelenebilir.
Avukat TİTCK’deki dosyayı inceleyebilir mi?
Kamu kurumları avukatın gerek duyduğu bilgi ve belgeleri incelemesine sunmakla yükümlüdür; örnek alınması vekâletname ibrazına bağlıdır (Avukatlık Kanunu m.2). Dava dosyaları vekâletname olmaksızın incelenebilir (m.46).
Bilgi edinme başvurusu ücretli mi?
Erişimin maliyeti kadar ücret alınabilir. Ücretin bildirilmesiyle süre durur; 15 iş günü içinde ödenmezse talepten vazgeçilmiş sayılır (4982 m.10, m.11/2).
Belgenin kopyasını vermezlerse ne olur?
Kopya verilemiyorsa belgenin aslını inceleme ve not alma imkânı sağlanır (4982 m.10/2). Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu da bir kararında başvuranın kendi belgesine yerinde inceleme yoluyla erişebileceğine karar vermiştir.
Bilgi edinme başvurusu dava süresini durdurur mu?
TİTCK kararına karşı açılacak davanın süresini durdurmaz. Yalnızca bilgi edinme ret kararına karşı Kurula yapılan itiraz, o uyuşmazlıktaki dava süresini durdurur (4982 m.13).
Savunma süresi belgeler gelmeden dolarsa ne yapmalıyım?
Mevcut bilgilerle savunma süresi içinde savunma verin, belgelerin verilmediğini savunmada açıkça kayda geçirin ve ek süre isteyin. Bu kayıt, sonraki davada savunma hakkının kısıtlandığı iddiasının delili olur.
Kuruma “neden uygunsuz bulundu?” diye sorabilir miyim?
Bilgi edinme yoluyla açıklama veya yeni değerlendirme istenemez; özel bir çalışma gerektiren bilgiler için olumsuz cevap verilebilir (4982 m.7/2) ve tavsiye veya mütalaa istenemez (m.27). Mevcut belgeler tek tek istenmelidir.
Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu kararından sonra dava açılabilir mi?
Evet. Kurul kararından sonra idari yargıya başvurulabilir. İdare mahkemesinde genel dava süresi altmış gündür (İYUK m.7/1); Kurula itiraz bu süreyi durdurduğundan itiraz tarihine kadar geçmiş süre hesaba katılmalıdır (4982 m.13).
Analiz raporu, değerlendirme belgesi, kurul tutanağı: TİTCK dosyanıza erişim için doğru yolu ve süreyi birlikte belirleyelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
İlgili Rehberler
- TİTCK Rehberi — ilaç, kozmetik ve tıbbi cihaz rehberlerinin tamamı
- Bilgi Edinme Hakkı — kamudan bilgi ve belge nasıl istenir?
- SPK’dan Bilgi ve Belge İstemek — BEDK itirazı
- TİTCK Savunma İstem Yazısı — savunma dilekçesi
- TİTCK Denetimi Geldi — denetim tutanağı ve numune hakları
- TİTCK Numune Analizine İtiraz — laboratuvar raporu
- TİTCK Davalarında Bilirkişi İncelemesi — teknik itirazın ispatı
- İlaç Ruhsat Başvurusu Reddedildi — gerekçe ve itiraz
- İlaç Ruhsat Başvurusu Sonuçlanmıyor — zımni ret
- Öncelikli Değerlendirme — kurul kararına erişim
- 2026 İlaç Fiyatlandırma Kararı — fiyat kararına itiraz
- TİTCK’ye Şikâyet ve Başvuru Yolları — şikâyet edilen firma
- TİTCK Kararlarına Karşı İptal Davası — dava yolları
- TİTCK Kararına Karşı Yürütmeyi Durdurma — dilekçe örneği
- TİTCK İşleminden Doğan Zarar — tam yargı davası
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosya için hukuki danışmanlık yerine geçmez. 4982 sayılı Kanunun 4, 6, 7, 9–14, 19, 20, 21, 23, 25 ve 27. maddeleri ile İYUK m.20 ve Kabahatler m.28 konsolide metinlerden; 4982 m.26’nın metni madde metnini aktaran kaynaklardan; Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulunun 2020/219 sayılı kararı ve Kurul kararları derlemesi Adalet Bakanlığının yayımladığı metinlerden; Avukatlık Kanunu m.2 ve 46 madde metnini aktaran bir hukuk yayınından; İstanbul BİM 8. İDD E.2022/232, K.2022/429 sayılı kararı yayımlanmış karar metninden kontrol edilmiştir. 7223 m.16/5 ile Ruhsatlandırma Yönetmeliği m.18–19 sitemizin daha önce madde metinlerinden hazırlanmış rehberlerinden aktarılmıştır. TİTCK dosyasına erişime ilişkin bir Danıştay veya Kurul kararına ulaşılamamıştır.