Boşanma davası sürerken verilen tedbir kararları kesin değildir. Hâkim TMK m.169 uyarınca eşlerin barınması, geçimi, malların yönetimi ve çocukların bakımı için geçici önlemleri kendiliğinden alır; koşullar değişince bu önlemlerin değiştirilmesi veya kaldırılması aynı mahkemeden istenir. Bu kararlara karşı ayrıca istinaf yolu yoktur; itiraz esas hükümle birlikte ileri sürülür. Tapuya veya banka hesabına konulan ihtiyati tedbirlerde ayrı bir rejim uygulanır: bir haftalık itiraz (HMK m.394), teminat karşılığı kaldırma (HMK m.395) ve durum değişince teminatsız değiştirme veya kaldırma (HMK m.396). Tedbir nafakasında işsizlik kural olarak kaldırma değil indirim sebebidir. Aşağıda üç dilekçe örneği bulunuyor.
Güncel durum (26 Ekim 2026). TMK m.169 ile HMK m.389-399 hükümleri 7589 sayılı Kanunla değiştirilmemiştir. İhtiyati tedbir talebinin reddine ve aleyhine tedbir kararı verilen tarafın başvurusuna ilişkin kanun yolu kuralı 7251 sayılı Kanunla değiştirilmiştir; bu başvurular öncelikle incelenir ve kesin olarak karara bağlanır (HMK m.391/3). Çocuk teslimi ve kişisel ilişkiye dair tedbir kararları 5395 sayılı Kanunun 41/A-41/C maddeleri ve 04.08.2022 tarihli Yönetmelik uyarınca Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüklerince yerine getirilir. Kararlar ikincil kaynaktan aktarılmıştır.
Tedbir kararı ödeme gücünüzü veya çocuğunuzun düzenini aşıyorsa birlikte değerlendirelim
Tedbir nafakasının indirilmesi veya kaldırılması, geçici velayet ve kişisel ilişki, tapu tedbirine itiraz ve HMK 396 talebi: Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
📞 0554 648 37 15💬 WhatsAppİçindekiler
- Kısa cevaplar
- Hangi tedbir, hangi kural?
- TMK 169 geçici önlemlerinin niteliği
- Kanun yolu: neden ayrıca istinaf yok?
- Tedbir nafakasında indirme, kaldırma, artırma
- Çocuğa ilişkin önlemlerin değiştirilmesi
- Konut, mal yönetimi ve 6284 tedbirleri
- Tapu ve hesap tedbirine itiraz (HMK 394)
- Teminat veya değişen durum (HMK 395-396)
- Dava öncesi önlemler (TMK 200)
- Başlangıç, bitiş ve iade
- Talep ödemeyi durdurur mu?
- Deliller ve ispat
- Dilekçe örnekleri
- Örnek senaryolar
- Yol haritası
- Sık yapılan hatalar
- Sıkça sorulan sorular
Kısa Cevaplar
Tablo: Tedbir kararının değiştirilmesi hakkında kısa cevaplar
| Soru | Kısa cevap | Dayanak |
|---|---|---|
| TMK 169 tedbirini kim değiştirir? | Davaya bakan aile mahkemesi | TMK m.169 |
| Başvuru süresi var mı? | Kanunda süre yok; dava sürdükçe istenebilir | TMK m.169 |
| Ayrıca istinaf edilir mi? | Hayır; esas hükümle birlikte | Y2HD, K.2014/5551; HMK m.341/1 |
| İşsiz kaldım, nafaka kalkar mı? | Kural olarak indirim sebebi | YHGK, K.2018/1577 |
| Eşim kusurlu, nafaka kalkar mı? | Kusur ölçüt değildir | YHGK, K.2018/791 |
| Ekonomik güçler denkse? | Nafaka yükümlülüğü ortadan kalkabilir | YHGK, K.2018/1577 |
| Tapu tedbirine itiraz süresi? | Bir hafta | HMK m.394/2 |
| Teminat gösterirsem? | Değiştirme veya kaldırma istenebilir | HMK m.395 |
| Koşullar değişti? | Teminatsız değiştirme veya kaldırma | HMK m.396/1 |
| HMK 396 kararına kanun yolu? | Kapalı | Y11HD, K.2013/15777 |
| 6284 tedbiri? | İki hafta içinde aile mahkemesine itiraz | 6284 s.K. m.9/1 |
| Ödenen nafaka geri istenir mi? | Kusur sonradan belirlense de hayır | YHGK, K.2016/328 |
Tedbir nafakasına itirazın genel anlatımı için tedbir nafakasına itiraz nasıl edilir, talep dilekçesi için tedbir nafakası talep dilekçesi örneği yazılarımıza bakabilirsiniz.
Hangi Tedbir, Hangi Kural?
Boşanma dosyasında “tedbir” denince birbirinden farklı dört kurum anlaşılır ve her birinin değiştirilme yolu ayrıdır. Doğru dilekçe, kararın hangi hükme dayandığını tespit etmekle başlar. Ara kararda “TMK 169 uyarınca” ifadesi geçiyorsa geçici önlemden; “HMK 389” ve teminat ifadesi geçiyorsa ihtiyati tedbirden söz edilir. Dava açılmadan önce verilmiş TMK 197 nafakası ile 6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbirler ise kendi kurallarına tabidir.
Tablo: Tedbir türleri ve değiştirme yolları
| Tedbir | Dayanak | Değiştirme veya kaldırma | Kanun yolu |
|---|---|---|---|
| Tedbir nafakası, çocuğun yanında kalacağı eş, kişisel ilişki, konut | TMK m.169 | Aynı mahkemeye talep; süre yok | Esas hükümle birlikte |
| Tapu, banka veya araç tedbiri | HMK m.389-399 | İtiraz, teminat, değişen durum | İtiraz kararına öncelikli ve kesin kanun yolu |
| Dava öncesi nafaka ve tasarruf kısıtlaması | TMK m.197, 199 | TMK m.200 ile uyarlama veya kaldırma | Nihai karara karşı istinaf |
| Koruma ve önleyici tedbirler | 6284 s.K. | İki hafta içinde itiraz | 6284 s.K. m.9 |
| Çocuk teslimi ve kişisel ilişki ara kararı | 5395 s.K. m.41/A-41/C | Müdürlük eliyle yerine getirme | Ara karar kesinleşmeye kadar geçerli |
Tapu tedbirinin nasıl istendiği için boşanmada tapuya ihtiyati tedbir dilekçesi, ihtiyati tedbirin genel kuralları için ihtiyati tedbir rehberi yazılarımıza bakabilirsiniz.
TMK 169 Geçici Önlemlerinin Niteliği
Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır (TMK m.169). Hukuk Genel Kurulu, hâkimin bu önlemleri talep aranmaksızın ve kusur durumuna bakılmaksızın almakla yükümlü olduğunu belirtmiştir (YHGK, 10.11.2022, E.2020/2-367, K.2022/1497). Tarafların kusur durumu tedbir nafakasının takdirinde etkili değildir; iki tarafın da gelirinin bulunması tek başına tedbir nafakasına engel olmaz (YHGK, 18.04.2018, E.2017/2-1578, K.2018/791).
Bu önlemler geçicidir. Tedbir nafakası davanın başından karar kesinleşinceye kadar takdir edilir ve hâkim yargılama sırasında kaldırmadıysa boşanma kararının kesinleşmesiyle kendiliğinden sona erer (YHGK, 16.03.2016, E.2014/8-1021, K.2016/328). Geçici önlem kesin hüküm oluşturmadığı için koşullar değiştikçe yeniden değerlendirilebilir. Önceden açılmış ayrı bir TMK 197 davasında ise TMK 169 önlemleri uygulanamaz (YHGK, 10.07.2013, E.2013/71, K.2013/1056).
Tablo: TMK 169 önlemlerinin özellikleri
| Özellik | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Talep | Aranmaz; hâkim kendiliğinden alır | TMK m.169; YHGK, K.2022/1497 |
| Kusur | Takdirde etkili değildir | YHGK, K.2018/791 |
| Süre | Dava tarihinden kesinleşmeye kadar | YHGK, K.2022/1497 |
| Sona erme | Kesinleşmeyle kendiliğinden | YHGK, K.2016/328 |
| Değiştirme | Koşullar değişince aynı mahkemeden | TMK m.169 |
| TMK 197 davası | TMK 169 önlemleri orada uygulanmaz | YHGK, K.2013/1056 |
Kanun Yolu: Neden Ayrıca İstinaf Yok?
İstinaf yoluna, ilk derece mahkemelerinin kesin olmayan nihai kararları ile ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddine ve itiraz üzerine verilen kararlara karşı başvurulabilir (HMK m.341/1). TMK 169 uyarınca alınan geçici önlemler bu sayımda yer almaz. Yargıtay da boşanma davasında verilen geçici önlem kararlarının ancak esas hükümle birlikte kanun yoluna götürülebileceğini kabul etmiştir (Y2HD, 12.03.2014, E.2014/3684, K.2014/5551). Hukuk Genel Kurulu tedbir nafakasını, nihai hükme yönelik kanun yolu incelemesi içinde denetlemiştir (YHGK, 25.10.2018, E.2017/2-1891, K.2018/1577).
Bunun pratik sonucu iki yönlüdür. Tedbir kararına karşı ilk başvuru, kararı veren aile mahkemesine yapılan değiştirme veya kaldırma talebidir. Talep reddedilirse ret kararı, gerekçesi ve sunulan deliller dosyada kalır; nihai hükme karşı istinaf dilekçesinde bu ara karara ayrı bir başlık açılmalıdır. Tapuya veya hesaba konulan ihtiyati tedbirde ise durum farklıdır: itiraz üzerine verilen karara karşı kanun yoluna başvurulabilir ve bu başvuru öncelikle incelenip kesin olarak karara bağlanır (HMK m.394/5).
Tablo: Tedbir kararlarına karşı kanun yolu
| Karar | Kanun yolu | Dayanak |
|---|---|---|
| TMK 169 geçici önlem kararı | Esas hükümle birlikte | Y2HD, K.2014/5551; HMK m.341/1 |
| İhtiyati tedbir talebinin reddi | Öncelikli ve kesin kanun yolu | HMK m.391/3 |
| İhtiyati tedbire itiraz üzerine verilen karar | Öncelikli ve kesin kanun yolu | HMK m.394/5 |
| Bölge adliye mahkemesinin geçici hukuki koruma kararı | Temyiz edilemez | HMK m.362/1-f |
| HMK 396 talebinin reddi | Kanun yolu kapalı | Y11HD, K.2013/15777 |
İstinaf dilekçesinin yapısı için boşanmada istinaf dilekçesi yazımıza bakabilirsiniz.
Tedbir Nafakasında İndirme, Kaldırma ve Artırma
Tedbir nafakasının değiştirilmesinde en önemli rehber Hukuk Genel Kurulunun 2018 tarihli kararıdır. Kurul, yükümlünün gelirinin olmamasının, kadının çalışmasının veya kusur durumunun tedbir nafakasına engel olmadığını; eşlerin ekonomik güçleri birbirine yakınsa nafaka yükümlülüğünün ortadan kalkabileceğini belirtmiş ve bu hâllerin “nafakanın tamamen kaldırılmasını değil olsa olsa indirilmesini gerektir”diğini açıklamıştır (YHGK, 25.10.2018, E.2017/2-1891, K.2018/1577). Karşı tarafın malî durumunun iyi olması da tek başına tedbir nafakasını haklı kılmaz (YHGK, 16.01.2020, E.2017/2284, K.2020/19).
Bu nedenle talep, değişikliğin türüne göre kurulmalıdır. Gerekçe yalnız yükümlünün gelir kaybıysa asıl talep indirim olmalıdır. Alacaklı düzenli gelir elde etmeye başladıysa ve iki tarafın geliri birbirine yaklaştıysa kaldırma asıl talep, indirim ikincil talep olarak yazılabilir. Artırma talebinde ise alacaklının veya çocuğun ihtiyacındaki artış ve yükümlünün gelirindeki yükselme belgelerle gösterilir; hâkim tarafların ekonomik durumunu araştırır (YHGK, K.2022/1497).
Tablo: Değişiklik sebebi ve beklenen sonuç
| Sebep | Beklenen sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Yükümlünün işsiz kalması | İndirim; kural olarak tamamen kaldırma değil | YHGK, K.2018/1577 |
| Alacaklının işe girmesi, gelirlerin yakınlaşması | Kaldırma; değilse indirim | YHGK, K.2018/1577 |
| Karşı tarafın kusurlu olduğu iddiası | Sonuç doğurmaz | YHGK, K.2018/791 |
| Karşı tarafın varlıklı olması tek başına | Nafakayı haklı kılmaz | YHGK, K.2020/19 |
| Çocuğun diğer ebeveynin yanına geçmesi | Çocuk için nafakanın yeniden düzenlenmesi | TMK m.169 |
| İhtiyacın veya yükümlünün gelirinin artması | Artırma | TMK m.169; YHGK, K.2022/1497 |
Kusurun tedbir nafakasındaki rolü için tedbir nafakası: dava sürerken geçim ve kusurun rolü, ödeme güçlüğü için nafaka ödeyemiyorum yazılarımıza bakabilirsiniz.
Çocuğa İlişkin Önlemlerin Değiştirilmesi
TMK m.169 çocukların bakım ve korunmasını da kapsar. Hâkim dava süresince çocuğun hangi eşin yanında kalacağına, diğer eşle kişisel ilişkiye ve çocuk için tedbir nafakasına karar verir. Bu önlemlerin değiştirilmesinde ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Yargıtay, velayet düzenlemesinde çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişiminin gözetilmesi gerektiğini ve değişen koşullara göre her zaman düzenleme yapılabileceğini belirtmiştir (Y2HD, 16.12.2019, E.2019/4980, K.2019/12318). Aile mahkemesinde psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacı görevlendirilebilir (4787 s.K. m.5); ayırt etme gücüne sahip çocuğun görüşü alınmalıdır (Çocuk Haklarına Dair Sözleşme m.12).
Çocuk teslimi ve kişisel ilişkiye dair ara kararlar, Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüklerince yerine getirilir (5395 s.K. m.41/A-41/C; Yönetmelik, RG 04.08.2022, 31913). Adalet Bakanlığı, ara kararla verilen güncel tedbirin nihai hüküm kesinleşinceye kadar geçerliliğini koruyacağını ve bu süre içinde ara karara göre işlem yapılacağını bildirmiştir (Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Dairesi Başkanlığı yazısı, 01.03.2023). Ara karara uyulmuyorsa müdürlük tutanakları değiştirme talebinin en güçlü delilidir.
Tablo: Çocuğa ilişkin önlemde değişiklik
| Durum | Değerlendirme | Dayanak |
|---|---|---|
| Çocuk fiilen diğer ebeveynin yanına geçti | Önlem ve çocuk nafakası yeniden düzenlenir | TMK m.169 |
| Bakım veya ihmal sorunu | Uzman raporu, okul ve sağlık kayıtları | 4787 s.K. m.5 |
| Çocuğun görüşü | Ayırt etme gücü varsa dinlenir | ÇHS m.12 |
| Kişisel ilişkinin engellenmesi | Ara kararın müdürlük eliyle yerine getirilmesi | 5395 s.K. m.41/A |
| Taşınma veya okul değişikliği | Kişisel ilişki takviminin uyarlanması | TMK m.169 |
Dava süresince çocuğun düzeni için dava sürerken çocuğum bende kalsın ve geçici tedbiren velayet, yurt dışı riski için çocuğa çıkış yasağı tedbiri yazılarımıza bakabilirsiniz.
Konut, Mal Yönetimi ve 6284 Tedbirleri
TMK m.169 kapsamında hâkim ortak konutun ve ev eşyasının dava süresince eşlerden birine bırakılmasına veya malların yönetimine ilişkin önlemlere de karar verebilir. Konutu kullanan eşin konutu terk etmesi, kira ilişkisinin sona ermesi ya da malın satılması bu önlemin değiştirilmesini gerektirir. Aile konutu şerhi ise TMK m.194’e dayanan ayrı bir kurumdur ve TMK 169 önleminin değiştirilmesiyle kendiliğinden ortadan kalkmaz.
6284 sayılı Kanun kapsamındaki uzaklaştırma ve benzeri tedbirler boşanma davasından bağımsızdır. Bu kararlara tefhim veya tebliğden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilir (6284 s.K. m.9/1). Boşanma davasındaki konut önlemi ile 6284 uzaklaştırma kararı aynı konutu ilgilendiriyorsa her biri için ayrı başvuru gerekir.
Tablo: Konut ve diğer önlemler
| Önlem | Değişiklik sebebi | Dayanak |
|---|---|---|
| Konutun bir eşe bırakılması | Konutun terk edilmesi, kiranın sona ermesi | TMK m.169 |
| Ev eşyasının kullanımı | Eşyanın taşınması, ihtiyacın değişmesi | TMK m.169 |
| Malların yönetimi | Malın satılması, gelir elde edilmesi | TMK m.169 |
| Aile konutu şerhi | Ayrı kurum; kendi koşullarına tabi | TMK m.194 |
| 6284 uzaklaştırma kararı | İki hafta içinde itiraz | 6284 s.K. m.9/1 |
Aynı evde yaşamaya devam eden eşler için dava sürerken konutun kullanımı, 6284 kararına itiraz için 6284 tedbir kararına itiraz dilekçesi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Tapu ve Hesap Tedbirine İtiraz (HMK 394)
Boşanma ile birlikte görülen mal rejimi alacağı gibi taleplerde taşınmaza, araca veya hesaba konulan tedbir HMK m.389 vd. anlamında ihtiyati tedbirdir. Karşı taraf dinlenmeden verilen tedbire itiraz edilebilir; aksine karar verilmedikçe itiraz icrayı durdurmaz (HMK m.394/1). Karşı taraf, tedbirin uygulanması sırasında hazır bulunuyorsa uygulamadan, bulunmuyorsa uygulama tutanağının tebliğinden itibaren bir hafta içinde; tedbirin şartlarına, mahkemenin yetkisine ve teminata ilişkin olarak itiraz edebilir. Esas hakkında dava açıldıktan sonra itirazı bu davaya bakan mahkeme karara bağlar (HMK m.394/2).
İtiraz dilekçeyle yapılır; itiraz eden sebeplerini açıkça belirtir ve bütün delillerini ekler. Mahkeme ilgilileri dinlenmek üzere davet eder, gelmezlerse dosya üzerinden karar verir; tedbiri değiştirebilir veya kaldırabilir (HMK m.394/4). İtiraz üzerine verilen karara karşı kanun yoluna başvurulabilir; başvuru öncelikle incelenir, kesin olarak karara bağlanır ve icrayı durdurmaz (HMK m.394/5). İtirazda en güçlü sebeplerden biri tedbirin uyuşmazlık konusunu aşmasıdır: Yargıtay, ileride hükmedilebilecek tazminat ve nafakanın güvencesi için eşin taşınmazına tedbir konulmasını hukuka aykırı bulmaktadır (Y2HD, 09.09.2019, E.2019/1503, K.2019/8395; Y2HD, 13.01.2014, E.2013/26233, K.2014/188).
Tablo: İhtiyati tedbire itiraz
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kim itiraz eder? | Dinlenmeden tedbir verilen karşı taraf | HMK m.394/1 |
| Süre | Uygulamadan veya tutanağın tebliğinden bir hafta | HMK m.394/2 |
| Sebepler | Şartlar, yetki, teminat | HMK m.394/2 |
| Üçüncü kişi | Öğrenmeden bir hafta; şartlar ve teminat | HMK m.394/3 |
| Usul | Dilekçe, deliller, ilgililerin daveti | HMK m.394/4 |
| Kanun yolu | Öncelikli ve kesin; icrayı durdurmaz | HMK m.394/5 |
| Nafaka ve tazminat güvencesi için tedbir | Hukuka aykırı bulunmaktadır | Y2HD, K.2019/8395 |
Teminat veya Değişen Durum: HMK 395-396
İtiraz süresi geçmiş olsa da tedbirden kurtulmanın iki yolu kalır. Aleyhine tedbir kararı verilen kişi mahkemece kabul edilecek teminatı gösterirse mahkeme duruma göre tedbirin değiştirilmesine veya kaldırılmasına karar verebilir; teminatın tutarı bu değişikliğe göre, türü HMK m.87’ye göre belirlenir (HMK m.395). Durum ve koşulların değiştiği sabit olursa, talep üzerine tedbirin değiştirilmesine veya kaldırılmasına teminat aranmaksızın karar verilebilir (HMK m.396/1). İtiraza ilişkin usul hükümleri bu talepte kıyasen uygulanır (HMK m.396/2).
HMK m.396’nın gerekçesine göre koşulların değişip değişmediği büyük ölçüde maddi olgulara ve takdire dayandığından bu talepler hakkında verilen kararlara ayrıca kanun yolu öngörülmemiştir; ancak değişen durum esas hakkındaki kanun yolu incelemesinde gözetilebilir. Yargıtay da bu talebin reddine karşı kanun yolunun kapalı olduğunu kabul etmiştir (Y11HD, E.2013/10750, K.2013/15777). Boşanma dosyasında tipik örnek, bilirkişi raporuyla katılma alacağı netleşince birden çok taşınmazdaki tedbirin bu miktarla orantılı hâle getirilmesidir.
Tablo: İhtiyati tedbirin sonradan değiştirilmesi
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Teminat karşılığı | Değiştirme veya kaldırma | HMK m.395 |
| Değişen durum | Teminatsız değiştirme veya kaldırma | HMK m.396/1 |
| Kanun yolu | Ayrıca öngörülmemiş | HMK m.396 gerekçesi; Y11HD, K.2013/15777 |
| Tedbirin süresi | Aksi belirtilmedikçe kesinleşmeye kadar | HMK m.397/2 |
| Uygulama talebi | Bir hafta; yoksa kendiliğinden kalkar | HMK m.393/1 |
| Teminatın iadesi | Kesinleşme veya kalkmadan bir ay içinde dava yoksa | HMK m.392/2; AYM, K.2025/248 |
| Haksız tedbir | Tazminat; bir yıllık zamanaşımı | HMK m.399 |
Dava Öncesi Önlemler: TMK 197 Nafakası ve TMK 200
Boşanma davası açılmadan önce ayrı yaşama nedeniyle hükmedilen nafaka TMK m.169’a değil TMK m.197’ye dayanır. Hukuk Genel Kurulu bu nafakanın bağımsız bir talep olduğunu ve ayrı yaşama sürdükçe devam ettiğini kabul etmiştir (YHGK, K.2016/328). Durum değişince hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine önlemleri yeni duruma uyarlar veya sebebi kalmayınca kaldırır (TMK m.200). Boşanma davası açılması bu nafakayı kendiliğinden sona erdirmediğinden, çakışan dönem için TMK m.200 yoluyla başvurmak gerekir.
Bu başvuru harca tabidir. Yargıtay, TMK m.200’e dayanan tedbir nafakasının kaldırılması veya indirilmesi talebinde kaldırılması istenen nafakanın bir yıllık toplamı üzerinden nispi peşin harç alınmadan karar verilemeyeceğini belirtmiştir (Y2HD, 14.01.2015, E.2014/16313, K.2015/344). Tasarruf yetkisinin sınırlanması (TMK m.199) için de aynı uyarlama yolu geçerlidir.
Tablo: Dava öncesi önlemlerin değiştirilmesi
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| TMK 197 nafakası | Bağımsız; ayrı yaşama sürdükçe devam eder | YHGK, K.2016/328 |
| Boşanma davası açılınca | Kendiliğinden bitmez | YHGK, K.2016/328 |
| Değiştirme yolu | Yeni duruma uyarlama veya kaldırma | TMK m.200 |
| Harç | Bir yıllık nafaka üzerinden nispi | Y2HD, K.2015/344 |
| Tasarruf kısıtlaması | TMK 200 ile uyarlama | TMK m.199, 200 |
Bu önlemlerin nasıl istendiği için ayrı yaşama talep dilekçesi ve tasarruf yetkisinin sınırlanması dilekçesi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Başlangıç, Bitiş ve İade
Tedbir nafakası kural olarak davanın başından karar kesinleşinceye kadar hüküm altına alınır (YHGK, K.2022/1497). Boşanma kararı verildikten sonra da hüküm kesinleşinceye kadar sürer; kaldırılması için ayrıca karar gerekir. Değişikliğin hangi tarihten uygulanacağını mahkeme kararında belirtir. Bu nedenle dilekçede değişikliğin talep tarihinden mi, değişikliğin gerçekleştiği tarihten mi uygulanmasının istendiği açıkça yazılmalıdır. Tedbir nafakası her an doğup işleyen bir alacak olduğundan, bağımsız tedbir nafakası talebinden feragat edilmesi feragat tarihinden itibaren yeniden nafakaya hükmedilmesine engel olmamıştır (YHGK, 17.01.2018, E.2017/2-3102, K.2018/46).
Ödenen tedbir nafakası sonradan geri istenebilir mi? Hukuk Genel Kurulu, nihai kararda kusurun belirlenmesinin tedbir nafakasının kaldırılmasını veya ödenenlerin geri istenmesini gerektirmediğini kabul etmiştir (YHGK, K.2016/328). Bu nedenle değişiklik ihtiyacı doğar doğmaz başvurmak, sonradan geri alma umudundan daha güvenlidir.
Tablo: Tarihler ve iade
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Başlangıç | Kural olarak dava tarihi | YHGK, K.2022/1497 |
| Bitiş | Boşanma kararının kesinleşmesi | YHGK, K.2016/328 |
| Değişikliğin tarihi | Mahkeme kararında belirtilir; dilekçede açıkça istenmeli | TMK m.169 |
| Feragatten sonra yeni talep | Feragat tarihinden itibaren | YHGK, K.2018/46 |
| Kusur sonradan belirlenirse | Ödenenler geri istenemez | YHGK, K.2016/328 |
Başlangıç tarihi tartışmaları için tedbir nafakasının başlangıç tarihi, kesinleşmeden sonrası için tedbir nafakası yoksulluk nafakasına döner mi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Değiştirme Talebi Ödemeyi Durdurur mu?
Hayır. TMK 169 ara kararı mahkeme değiştirinceye kadar yürürlüktedir; değiştirme talebi vermek ödeme yükümlülüğünü kendiliğinden askıya almaz. Nafakaya ilişkin kararın gereğini yerine getirmeyen yükümlü hakkında alacaklının şikâyeti üzerine tazyik hapsine karar verilebilir (İİK m.344). İhtiyati tedbirde de aksine karar verilmedikçe itiraz icrayı durdurmaz (HMK m.394/1); tedbir kararına aykırı davranan kişi şikâyet üzerine altı aya kadar disiplin hapsiyle cezalandırılabilir (HMK m.398).
Ödeme gücü gerçekten ortadan kalktıysa yapılacak iş, ödemeyi kendiliğinden kesmek değil, değişikliği belgeleriyle hemen mahkemeye bildirmek ve talebin ivedi incelenmesini istemektir. Kısmi ödeme yapılıyorsa banka dekontuyla belgelenmelidir.
Tablo: Talep sürerken yükümlülükler
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Tedbir nafakası ara kararı | Değiştirilinceye kadar yürürlükte | TMK m.169 |
| Nafaka ödenmezse | Şikâyet üzerine tazyik hapsi | İİK m.344 |
| İhtiyati tedbire itiraz | Aksine karar yoksa icrayı durdurmaz | HMK m.394/1 |
| Tedbire aykırılık | Altı aya kadar disiplin hapsi | HMK m.398 |
| Kişisel ilişki ara kararı | Müdürlük eliyle yerine getirilir | 5395 s.K. m.41/A |
Deliller ve İspat
Değiştirme talebinin kaderini, değişikliğin tarihini ve boyutunu gösteren belgeler belirler. “Durumum kötüleşti” beyanı tek başına yetmez. İhtiyati tedbirde tedbir isteyen taraf haklılığını yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır (HMK m.390/3); kaldırma isteyen taraf da koşulların değiştiğini somut olarak göstermelidir (HMK m.396/1). Tedbir nafakasında mahkeme genellikle tarafların sosyal ve ekonomik durumunu araştırır.
Tablo: Değişikliğe göre deliller
| Değişiklik | Delil |
|---|---|
| İş kaybı veya gelir düşüşü | SGK hizmet dökümü, işten çıkış belgesi, bordro, vergi kayıtları |
| Alacaklının işe girmesi | SGK kaydının getirtilmesi, işyeri yazısı, banka hareketleri |
| Sağlık sorunu | Hastane raporu, tedavi giderleri |
| Çocuğun yer değiştirmesi | Okul kaydı, adres kaydı, uzman raporu, tanık |
| Kişisel ilişkinin engellenmesi | Müdürlük tutanakları, mesaj kayıtları |
| Bilirkişi raporu sonrası orantı | Rapor, tapu kayıtları, değer tespiti |
| İhtiyacın artması | Okul, kira, sağlık ve fatura belgeleri |
Delillerin nasıl listeleneceği için tanık ve delil listesi örneği yazımıza bakabilirsiniz.
Dilekçe Örnekleri
Önemli not. Aşağıdaki dilekçeler basitleştirilmiş ve varsayımsal örneklerdir. Köşeli parantez içindeki bölümleri dosyanıza göre doldurmanız, değişikliğin tarihini ve boyutunu belgelerle göstermeniz gerekir. Ara kararın TMK 169’a mı, HMK 389’a mı dayandığını kontrol etmeden dilekçe vermeyin.
1. Tedbir nafakasının kaldırılması, aksi kanaat hâlinde indirilmesi talebi (TMK 169)
2. Çocuğun dava süresince yanında kalacağı ebeveynin değiştirilmesi ve tedbir nafakasının yeniden düzenlenmesi talebi (TMK 169)
3. Tapudaki ihtiyati tedbirin değişen durum nedeniyle daraltılması talebi (HMK 395, 396)
Tedbirin ilk kez istenmesi için tapuya ihtiyati tedbir dilekçesi, velayetin kalıcı olarak değiştirilmesi için velayetin kaldırılması dava dilekçesi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Örnek Senaryolar
Uyarı. Aşağıdaki senaryolar basitleştirilmiş ve varsayımsaldır; gerçek kişilere ait değildir.
Senaryo 1: İşini kaybeden yükümlü. Koca, ara kararla aylık tedbir nafakasına mahkûm edildikten üç ay sonra işini kaybediyor; kadın çalışmıyor.
Senaryo 1: Değerlendirme
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Asıl talep | İndirim | YHGK, K.2018/1577 |
| Ödeme | Karar değişinceye kadar sürer | TMK m.169; İİK m.344 |
| Kanun yolu | Ret hâlinde esas hükümle birlikte | Y2HD, K.2014/5551 |
Senaryo 2: Babaya geçen çocuk. Ara kararla annenin yanında kalan çocuk, annenin başka şehre taşınmasından sonra babanın yanında okula başlıyor; anne çocuk için tedbir nafakası almaya devam ediyor.
Senaryo 2: Değerlendirme
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Geçici önlem | Çocuğun yararına göre değiştirilir | TMK m.169; Y2HD, K.2019/12318 |
| Uzman ve çocuğun görüşü | Rapor alınır; çocuk dinlenir | 4787 s.K. m.5; ÇHS m.12 |
| Çocuk nafakası | Bakımı üstlenen eşe göre yeniden düzenlenir | TMK m.169 |
Senaryo 3: Bilirkişi raporundan sonra iki tapu. Kadının katılma alacağı için kocanın iki dairesine tedbir konulmuş; rapor alacağı tek dairenin değerinin altında hesaplıyor.
Senaryo 3: Değerlendirme
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Daraltma | Teminatsız istenebilir | HMK m.396/1 |
| Alternatif | Teminat karşılığı kaldırma | HMK m.395 |
| Ret hâlinde | Ayrıca kanun yolu yok | Y11HD, K.2013/15777 |
Yol Haritası
- Kararın dayanağını belirleyin. TMK 169, HMK 389, TMK 197 veya 6284.
- Süreyi kontrol edin. İhtiyati tedbire itiraz bir hafta (HMK m.394/2), 6284 itirazı iki hafta (6284 s.K. m.9/1); TMK 169 için süre yoktur.
- Değişikliği tarihlendirin. Gelir, iş, çocuğun yeri veya rapor; hangi tarihte değişti?
- Talebi doğru kurun. İşsizlikte indirim asıl talep; gelirler yakınlaştıysa kaldırma (YHGK, K.2018/1577).
- Delilleri ekleyin. SGK, bordro, okul kaydı, rapor, tapu.
- Ödemeyi sürdürün. Karar değişinceye kadar yükümlülük devam eder (İİK m.344).
- Tarih isteyin. Değişikliğin hangi tarihten uygulanacağını dilekçede açıkça yazın.
- Ret kararını saklayın. Nihai hükme karşı istinafta ayrıca ileri sürün.
Sık Yapılan Hatalar
Tablo: Tedbir kararının değiştirilmesinde sık yapılan hatalar
| Hata | Sonuç | Doğrusu |
|---|---|---|
| TMK 169 ara kararına ayrıca istinaf | Başvuru incelenmez | Aynı mahkemeye değiştirme talebi |
| İşsizlik nedeniyle yalnız kaldırma istemek | Talep reddedilebilir | Asıl talep indirim, ikincil kaldırma |
| Kusuru gerekçe yapmak | Sonuç doğurmaz | Ekonomik değişikliği göstermek |
| Ödemeyi kendiliğinden kesmek | Tazyik hapsi riski | Ödemeyi sürdürüp talebin ivedi incelenmesini istemek |
| Tapu tedbirinde bir haftayı kaçırmak | İtiraz yolu kapanır | HMK 395-396 yollarını kullanmak |
| Değişikliğin tarihini yazmamak | Uygulama tarihi belirsiz kalır | Talep veya değişiklik tarihini istemek |
| TMK 197 nafakasını unutmak | Çakışan dönemde iki nafaka | TMK 200 başvurusu |
| 6284 ile TMK 169’u karıştırmak | Yanlış mercie başvuru | Her karar için ayrı başvuru |
Sıkça Sorulan Sorular
Tedbir nafakasının değiştirilmesi için süre var mı?
Kanunda süre öngörülmemiştir. TMK m.169 önlemleri dava sürdükçe değişen koşullara göre yeniden değerlendirilebilir; ancak her ay yeni bir borç doğduğundan talebi gecikmeden vermek gerekir.
Tedbir nafakası ara kararına istinaf edebilir miyim?
Ayrıca edemezsiniz. Yargıtay geçici önlem kararlarının ancak esas hükümle birlikte kanun yoluna götürülebileceğini kabul etmiştir (Y2HD, E.2014/3684, K.2014/5551). Önce aynı mahkemeden değiştirme istenir.
İşsiz kaldım; tedbir nafakası kaldırılır mı?
Hukuk Genel Kurulu işsizliğin nafakanın tamamen kaldırılmasını değil olsa olsa indirilmesini gerektirdiğini belirtmiştir (YHGK, E.2017/2-1891, K.2018/1577). Asıl talebi indirim olarak kurun.
Eşim işe girdi; tedbir nafakası kesilir mi?
Gelirler birbirine yakınsa nafaka yükümlülüğü ortadan kalkabilir (YHGK, K.2018/1577). Gelir farkı sürüyorsa indirim gündeme gelir; eşin çalışması tek başına nafakaya engel değildir (YHGK, K.2018/791).
Eşim kusurlu; yine de tedbir nafakası ödemek zorunda mıyım?
Evet. Tarafların kusur durumu tedbir nafakasının takdirinde etkili değildir (YHGK, E.2017/2-1578, K.2018/791). Kusur, nihai hükümde yoksulluk nafakası ve tazminat yönünden tartışılır.
Tedbir nafakası artırılabilir mi?
Evet. İhtiyaç veya yükümlünün geliri arttıysa aynı mahkemeden artırma istenebilir; hâkim tarafların ekonomik durumunu araştırır (TMK m.169; YHGK, K.2022/1497).
Değiştirme talebi verdim; ödemeyi durdurabilir miyim?
Hayır. Ara karar değiştirilinceye kadar yürürlüktedir. Nafaka kararının gereği yerine getirilmezse alacaklının şikâyeti üzerine tazyik hapsi gündeme gelebilir (İİK m.344).
Çocuk benim yanıma geçti; ne istemeliyim?
Çocuğun dava süresince yanınızda kalmasına ilişkin önlemin değiştirilmesini, diğer ebeveynle kişisel ilişki kurulmasını ve çocuk için ödenen tedbir nafakasının yeniden düzenlenmesini isteyin (TMK m.169). Uzman raporu talep edin (4787 s.K. m.5).
Kişisel ilişki ara kararına uyulmazsa ne olur?
Ara karar Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü eliyle yerine getirilir (5395 s.K. m.41/A-41/C). Müdürlük tutanakları önlemin değiştirilmesi talebinde delil olarak kullanılabilir.
Tapuya konulan tedbire nasıl itiraz edilir?
Dinlenmeden verilen tedbire, uygulamadan veya tutanağın tebliğinden itibaren bir hafta içinde; şartlar, yetki ve teminat yönünden itiraz edilir (HMK m.394/2). İtiraz kararına karşı kanun yolu öncelikli ve kesindir (HMK m.394/5).
Tapu tedbiri teminat karşılığında kaldırılabilir mi?
Evet. Mahkemece kabul edilecek teminat gösterilirse tedbirin değiştirilmesine veya kaldırılmasına karar verilebilir (HMK m.395).
Bilirkişi raporundan sonra tedbir daraltılabilir mi?
Evet. Durum ve koşulların değiştiği sabit olursa tedbirin değiştirilmesine veya kaldırılmasına teminat aranmaksızın karar verilebilir (HMK m.396/1).
HMK 396 talebimin reddine istinaf edebilir miyim?
Bu karara ayrıca kanun yolu öngörülmemiştir; Yargıtay da başvuruyu kabul etmemiştir (Y11HD, E.2013/10750, K.2013/15777). Değişen durum esas hakkındaki kanun yolu incelemesinde gözetilebilir.
Dava açılmadan alınan TMK 197 nafakası boşanma davasında ne olur?
Kendiliğinden sona ermez (YHGK, K.2016/328). Çakışan dönem için TMK m.200 uyarınca değiştirme veya kaldırma istenir; bu talep bir yıllık nafaka üzerinden nispi harca tabidir (Y2HD, K.2015/344).
6284 tedbir kararına nasıl itiraz edilir?
Tefhim veya tebliğden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilir (6284 s.K. m.9/1). Bu itiraz boşanma davasındaki TMK 169 önleminden ayrı bir başvurudur.
Boşanmada haklı çıkarsam ödediğim tedbir nafakasını geri alabilir miyim?
Kural olarak hayır. Hukuk Genel Kurulu nihai kararda kusurun belirlenmesinin tedbir nafakasının kaldırılmasını veya ödenenlerin geri istenmesini gerektirmediğini kabul etmiştir (YHGK, E.2014/8-1021, K.2016/328).
Bu yazının kaynakları. TMK m.169, 182, 185, 186, 194, 197, 199, 200, 236, 323; HMK m.87, 194, 341, 362, 389-399; İİK m.344; 4787 s.K. m.5; 5395 s.K. m.41/A-41/C; 6284 s.K. m.9; 7251 s.K. m.40; Çocuk Teslimi ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulmasına İlişkin İlam ve Tedbir Kararlarının Yerine Getirilmesine Dair Yönetmelik (RG 04.08.2022, 31913); Çocuk Haklarına Dair Sözleşme m.3, 12.
Kararlar: YHGK, 10.11.2022, E.2020/2-367, K.2022/1497; YHGK, 16.01.2020, E.2017/2284, K.2020/19; YHGK, 25.10.2018, E.2017/2-1891, K.2018/1577; YHGK, 18.04.2018, E.2017/2-1578, K.2018/791; YHGK, 17.01.2018, E.2017/2-3102, K.2018/46; YHGK, 16.03.2016, E.2014/8-1021, K.2016/328; YHGK, 10.07.2013, E.2013/71, K.2013/1056; Y2HD, 16.12.2019, E.2019/4980, K.2019/12318; Y2HD, 09.09.2019, E.2019/1503, K.2019/8395; Y2HD, 14.01.2015, E.2014/16313, K.2015/344; Y2HD, 12.03.2014, E.2014/3684, K.2014/5551; Y2HD, 13.01.2014, E.2013/26233, K.2014/188; Y11HD, E.2013/10750, K.2013/15777; AYM, 11.12.2025, E.2025/255, K.2025/248; Adalet Bakanlığı Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Dairesi Başkanlığı yazısı, 01.03.2023.
Kanun metinleri ve kararlar av-saimincekas.com, barandogan.av.tr, karamercanhukuk.com, hukukihaber.net, huseyinkusku.av.tr, tbbdergisi.barobirlik.org.tr, magdur.adalet.gov.tr ve normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr’den aktarılmıştır. Kararlar ikincil kaynaktır.
📚 İlgili Rehberler
- 🧭 Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi (Hub)Boşanma, nafaka, velayet ve mal paylaşımının tüm başlıkları
- Tedbir Nafakasına İtiraz Nasıl Edilir?TMK 169
- Tedbir Nafakası Talep Dilekçesi ÖrneğiTMK 169
- Tedbir Nafakasının Başlangıç TarihiDava tarihi
- Boşanmada Tapuya İhtiyati Tedbir DilekçesiHMK 389-399
- Ayrı Yaşama ve Evlilik Birliğinin Korunması DilekçesiTMK 195-201
- Dava Sürerken Çocuğum Bende KalsınTMK 169
- 6284 Tedbir Kararına İtiraz: İki Haftalık Süre6284 m.9
- Boşanma Davasından Feragat DilekçesiHMK 307-312
- Tedbir Nafakası Yoksulluk Nafakasına Döner mi?TMK 169, 175
Tedbir kararını değişen koşullara uygun hâle getirelim
Tedbir nafakasının indirilmesi, kaldırılması veya artırılması, çocuğa ilişkin geçici önlemler, tapu tedbirine itiraz ve teminat karşılığı kaldırma: Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
📞 0554 648 37 15💬 WhatsAppBoşanma usulü ve nafaka kümesindeki diğer rehberler:
Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi · Tedbir nafakası ve kusur · Tedbir nafakası geriye dönük · İhtiyati tedbir rehberi · Tasarruf yetkisinin sınırlanması · Geçici tedbiren velayet · Uzaklaştırma kararı ve konut · Nafaka ödeyemiyorum · Boşanmada istinaf dilekçesi