Mehir, evlenme sebebiyle kadına verilen veya verilmesi vaat edilen para, altın ya da maldır. Türk Medeni Kanunu mehri ayrıca düzenlemez; Yargıtay mehir sözleşmelerini geçerli kabul eder ve sonraya bırakılmış mehri (mehr-i müeccel) bağışlama vaadi sayar. Bağışlama vaadi yazılı şekilde yapılmadıkça geçerli olmaz; taşınmaz vaadinde resmî şekil gerekir (TBK m.288/1-2). Alacak on yıllık zamanaşımına tabidir ve evlilik sürdükçe zamanaşımı işlemez (TBK m.146, 153). Görevli mahkeme konusunda Yargıtay daireleri arasında farklı kararlar vardır. Altın olarak kararlaştırılan mehirde talep aynen teslim, mümkün olmazsa dava tarihindeki değer olarak kurulmalıdır. Aşağıda üç dilekçe örneği bulunuyor.
Güncel durum (26 Ekim 2026). TBK’nın bağışlamaya ilişkin hükümlerinde (m.285-298) ve MÖHUK’ta yeni bir değişikliğe rastlamadık. 7589 sayılı Kanunla belirsiz alacak davası kaldırılmış, kısmi davada talep artırımı HMK m.109/4’te yeniden düzenlenmiş ve kanuni faizin hesaplanma yöntemi değişmiştir (3095 s.K. m.1). Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2026 tarihli bir kararında, tarafların değer tarihini sözleşmede kararlaştırmış olması hâlinde mahkemenin başka bir tarih esas alamayacağı belirtilmiştir (2. HD, 09.04.2026, E.2025/9231, K.2026/3883). Görev konusundaki içtihat farkı sürmektedir. Kararlar ikincil kaynaktan aktarılmıştır.
Mehir senedini doğru mahkemede ve doğru taleple ileri sürelim
Mehir senedinin geçerliliği, görev riski, altının aynen veya bedel olarak istenmesi, faiz ve yabancı unsurlu evlilikler: Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
📞 0554 648 37 15💬 WhatsAppİçindekiler
- Kısa cevaplar
- Hukuki nitelik
- Geçerlilik ve şekil
- Ne zaman istenir?
- Görevli mahkeme
- Yetkili mahkeme
- Boşanma davasıyla birlikte mi?
- Talep sonucu, değer ve faiz
- İspat
- Kaçınma ve geri alma savunmaları
- İcra takibi ve ihtiyati haciz
- Eşin ölümü
- Yabancı unsurlu mehir: MÖHUK
- Dilekçe örnekleri
- Örnek senaryolar
- Yol haritası
- Sık yapılan hatalar
- Sıkça sorulan sorular
Kısa Cevaplar
Tablo: Mehir alacağı davası hakkında kısa cevaplar
| Soru | Kısa cevap | Dayanak |
|---|---|---|
| Mehir geçerli mi? | Evet; mehir sözleşmeleri geçerlidir | İBK, 02.12.1959, 14/30 |
| Hukuki niteliği? | Sonraya bırakılmış mehir bağışlama vaadidir | TBK m.285, 288 |
| Şekil şartı? | Yazılı şekil; taşınmazda resmî şekil | TBK m.288/1-2 |
| Kimin imzası gerekir? | Borç altına girenin | TBK m.15/1 |
| Zamanaşımı? | On yıl; evlilik sürdükçe işlemez | TBK m.146, 153 |
| Görevli mahkeme? | İçtihat farklı; asliye hukuk veya aile mahkemesi | 3. HD, K.2019/3079; 2. HD, K.2023/4217 |
| Boşanmayla birlikte istenebilir mi? | Aile mahkemesince incelenmiş kararlar var | 2. HD, K.2024/2815 |
| Kusur mehri düşürür mü? | Kural olarak hayır | 2. HD, K.2023/4682 |
| Altın nasıl istenir? | Aynen; olmazsa dava tarihindeki değeri | 2. HD, K.2024/921 |
| Yalnız aynen istenirse? | Mahkeme kendiliğinden bedele hükmedemez | HMK m.26; 2. HD, K.2023/2739 |
| “Düğünde ödendi” savunması? | Yazılı delille ispat edilmeli | HMK m.201; YHGK, K.2020/485 |
| Yabancı unsur varsa? | Bağlama kuralı MÖHUK’a göre belirlenir | MÖHUK m.2, 7, 13, 14, 15, 24 |
Mehrin genel kuralları için mehir senedi alacağı ve hukuki niteliği, İranlı eşlerde mehriye için İranlı eşle boşanma ve mehriye yazılarımıza bakabilirsiniz.
Hukuki Nitelik ve Kanuni Çerçeve
Mehir Türk Medeni Kanununda ayrı bir kurum olarak düzenlenmemiştir. Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça eşlerden her biri diğeriyle ve üçüncü kişilerle her türlü hukuki işlemi yapabilir (TMK m.193). Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulu, Medeni Kanunun evlenme sırasında bir mal veya para verilmesini ya da bunun vaat edilip ertelenmesini yasaklamadığını belirterek mehri geçerli saymıştır (İBK, 02.12.1959, E.14, K.30). Sonraki kararlarda da mehir sözleşmelerinin geçerli olduğu tekrarlanmıştır (2. HD, 20.06.2023, E.2022/10668, K.2023/3389).
Bağışlama, bağışlayanın sağlararası malvarlığından bağışlanana karşılıksız kazandırmada bulunmayı üstlendiği sözleşmedir (TBK m.285). Evlilik sırasında hemen verilen mehir (mehr-i muaccel) çoğunlukla elden bağışlamadır; boşanma veya ölüm gibi bir olaya bırakılan mehir (mehr-i müeccel) ise bağışlama vaadidir (3. HD, 29.04.2013, E.2013/4323, K.2013/6994). Mehirle edinilen değer karşılıksız kazanıldığı için kadının kişisel malıdır ve mal rejimi tasfiyesine girmez (TMK m.220/2).
Tablo: Mehrin kanuni çerçevesi
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Eşler arası işlem | Serbesttir | TMK m.193 |
| Mehrin geçerliliği | Medeni Kanun yasaklamamıştır | İBK, 02.12.1959, 14/30 |
| Bağışlama | Karşılıksız kazandırma sözleşmesi | TBK m.285 |
| Sonraya bırakılan mehir | Bağışlama vaadi | TBK m.288; 3. HD, K.2013/6994 |
| İfa edilmiş vaat | Elden bağışlama sayılır | TBK m.288/3 |
| Mal rejimindeki yeri | Kişisel mal; tasfiyeye girmez | TMK m.220/2 |
| Başlık parası | Mehirden farklıdır; çoğunlukla kızın ailesine verilir | Ayrı kurallara tabidir |
Başlık parasıyla farkı için başlık parası geri istenebilir mi, düğünde takılan altınlar için düğün takıları kime kalır yazılarımıza bakabilirsiniz.
Geçerlilik ve Şekil
Bağışlama vaadinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır; taşınmaz veya taşınmaz üzerindeki ayni hakların bağışlanması vaadi resmî şekilde yapılmadıkça geçerli olmaz (TBK m.288/1-2). Kanunda öngörülen şekle uyulmadan kurulan sözleşme hüküm doğurmaz (TBK m.12/2). Yazılı şekilde yapılması gereken sözleşmelerde borç altına girenlerin imzası gerekir (TBK m.15/1); mehir senedinde bu kişi mehri vaat eden eştir. Kadının imzası geçerlilik şartı değildir, ancak senedin düzenlenme koşullarının ispatını kolaylaştırır.
Senedi koca dışında biri, örneğin babası da imzalamışsa o kişi de borç altına girmiş olur. Yargıtay, senedi oğluyla birlikte imzalayan kayınpederin sorumluluğunu kabul etmiş, imzası bulunmayan aile üyelerinin ise sorumlu tutulamayacağını belirtmiştir (3. HD, E.2020/5512, K.2021/4108). Mehir senedinin yalnız dinî nikâhla kurulan birliktelikte düzenlendiği hâllerde ise Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin basına yansıyan bir kararında resmî nikâh yapılmadıkça senedin geçerli bir belge olmayacağı kabul edilmiştir (NTV, 04.01.2023; künye haberde yer almıyor).
Tablo: Mehrin konusuna göre şekil
| Konu | Şekil | Şekle aykırılık |
|---|---|---|
| Para | Yazılı; vaat edenin imzası | Hüküm doğurmaz (TBK m.12/2) |
| Altın ve ziynet | Yazılı; vaat edenin imzası | Hüküm doğurmaz |
| Taşınmaz | Resmî şekil | Adi yazılı vaat geçersiz (TBK m.288/2) |
| Üçüncü kişinin vaadi | Yazılı; o kişinin imzası | İmzası yoksa sorumlu olmaz |
| Sözlü vaat | Şekle aykırı | Tanıkla geçerli hâle gelmez |
| İfa edilmiş vaat | Ayrı şekil aranmaz | Elden bağışlama (TBK m.288/3) |
Dinî nikâhla yaşayanların hakları için dini nikâhlıyım, resmî nikâhım yok ve imam nikâhı resmî nikâh yerine geçer mi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Mehir Ne Zaman İstenir? Muacceliyet ve Zamanaşımı
Mehrin ne zaman istenebileceği senetteki kayda bağlıdır. Belirli bir tarih yazılmışsa o tarihte, “boşanma veya ölüm hâlinde” gibi bir kayıt varsa bu olayın gerçekleşmesiyle muaccel olur. Peşin mehir evlilik sürerken de istenebilir; Yargıtay mehir senedinin kamu düzenine aykırı olmadığını da belirtmiştir (6. HD, 04.12.2012, E.2012/14031, K.2012/15936). Senette değerin hangi tarihe göre belirleneceği kararlaştırılmışsa mahkeme bu kayda uyar (2. HD, 09.04.2026, E.2025/9231, K.2026/3883).
Mehir alacağı on yıllık genel zamanaşımına tabidir (TBK m.146). Zamanaşımı alacağın muaccel olmasıyla başlar (TBK m.149/1); ancak evlilik devam ettiği sürece eşlerin birbirinden alacakları için zamanaşımı başlamaz, başlamışsa durur (TBK m.153, 3. bent). Bu nedenle süre kural olarak boşanma kararının kesinleştiği veya eşin öldüğü tarihten itibaren işler. Mehir boşanmanın fer’i sonucu olmadığından boşanmadan doğan dava haklarına ilişkin bir yıllık süreye (TMK m.178) tabi tutulmamalıdır (bizim değerlendirmemiz).
Tablo: Muacceliyet ve süre
| Durum | Ne zaman istenir? | Dayanak |
|---|---|---|
| Peşin mehir | Evlilik sürerken de | 6. HD, K.2012/15936 |
| Belirli tarih | O tarihte | Senet kaydı |
| Boşanma kaydı | Boşanma kesinleşince | Senet kaydı |
| Ölüm kaydı | Ölümle; terekeden | TMK m.599 |
| Zamanaşımı süresi | On yıl | TBK m.146 |
| Evlilik sürerken | Zamanaşımı işlemez | TBK m.153 (3. bent) |
| Değer tarihi kararlaştırılmışsa | O tarih esas alınır | 2. HD, K.2026/3883 |
Görevli Mahkeme: Asliye Hukuk mu, Aile Mahkemesi mi?
Mahkemelerin görevi kanunla düzenlenir ve görev kuralları kamu düzenine ilişkindir (HMK m.1). Aile mahkemeleri Türk Medeni Kanununun aile hukukuna ilişkin dava ve işlerine bakar (4787 s.K. m.4); genel görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir (HMK m.2). Mehrin evlenme sebebiyle verilmesi aile mahkemesini, bağışlama vaadi niteliği ise asliye hukuk mahkemesini işaret ettiği için Yargıtay daireleri farklı sonuçlara ulaşmıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, evlilik teminatı senedine dayanan davada uyuşmazlığın aile hukukundan değil genel hükümlerden doğduğunu, asliye hukuk mahkemesinin görevli olduğunu ve aile mahkemesinin esasa girmesinin bozma sebebi olduğunu belirtmiştir (3. HD, 08.04.2019, E.2019/482, K.2019/3079). Aynı yönde 8. Hukuk Dairesi kararı da bulunmaktadır (8. HD, 14.03.2016, E.2014/22932, K.2016/4548). Buna karşılık 2. Hukuk Dairesinin mehir alacağını aile hukukundan kaynaklanan dava sayarak asliye hukuk mahkemesinin kararını bozduğu aktarılmaktadır (2. HD, 27.09.2023, E.2022/10249, K.2023/4217); 2. Hukuk Dairesi aile mahkemesinde görülen mehir davalarını da incelemiş ve onamıştır (2. HD, 24.04.2024, E.2024/2914, K.2024/2815; 2. HD, 03.06.2026, E.2026/500, K.2026/6072).
Görevsiz mahkemede açılan dava usulden reddedilir (HMK m.114/1-c, 115/2). Bu hâlde karar kesinleştikten, kanun yoluna başvurulmuşsa ret kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi istenmelidir; aksi hâlde dava açılmamış sayılır (HMK m.20/1). Görevsizlik nedeniyle reddedilen davada zamanaşımı dolmuşsa altmış günlük ek süre vardır (TBK m.158/1).
Tablo: Görev konusundaki kararlar
| Karar | Sonuç | Kaynak türü |
|---|---|---|
| 8. HD, E.2014/22932, K.2016/4548 | Genel mahkemeler görevli | İkincil kaynak |
| 3. HD, E.2019/482, K.2019/3079 | Asliye hukuk görevli; aile mahkemesi kararı bozuldu | Karar metni (ikincil yayın) |
| 2. HD, E.2022/10249, K.2023/4217 | Aile mahkemesi görevli; asliye hukuk kararı bozuldu | İkincil kaynak |
| 2. HD, E.2024/2914, K.2024/2815 | Boşanmayla birlikte istenen mehir aile mahkemesince karara bağlandı; onandı | İkincil kaynak |
| 2. HD, E.2026/500, K.2026/6072 | Aile mahkemesinde görülen mehir davası onandı | İkincil kaynak |
| Görevsizlik kararı | İki hafta içinde gönderme talebi | HMK m.20/1 |
Uygulamadaki öneri şudur: mehir boşanma davasıyla birlikte isteniyorsa aile mahkemesi; ayrı dava açılacaksa dava tarihindeki güncel içtihat kontrol edilmeli ve görevsizlik kararı verilirse HMK m.20’deki iki haftalık süre kaçırılmamalıdır.
Yetkili Mahkeme
Genel yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m.6/1). Sözleşmeden doğan davalar sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir (HMK m.10). Para borçları, aksi kararlaştırılmadıkça alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde ifa edilir (TBK m.89/1, 1. bent); bu nedenle para olarak kararlaştırılan mehirde kadın kendi yerleşim yerinde de dava açabilir. Yargıtay 20. Hukuk Dairesinin para olarak verilen mehirde kadının yerleşim yeri mahkemesini yetkili gördüğü aktarılmaktadır (20. HD, 25.06.2020, E.2020/1445, K.2020/2120). Altın gibi çeşit borçlarında ise ifa yeri kural olarak borcun doğduğu sırada borçlunun yerleşim yeridir (TBK m.89/1, 3. bent).
Mehir boşanma davasıyla birlikte isteniyorsa boşanma davasının yetki kuralı uygulanır: eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi (TMK m.168). Bu yetki kesin değildir; yetki itirazı cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir (HMK m.19/2).
Tablo: Yetkili mahkeme
| Durum | Yetkili yer | Dayanak |
|---|---|---|
| Genel kural | Davalının yerleşim yeri | HMK m.6/1 |
| Para mehri | Ayrıca alacaklının yerleşim yeri | HMK m.10; TBK m.89/1 |
| Altın mehri | Borçlunun yerleşim yeri | TBK m.89/1 (3. bent) |
| Boşanmayla birlikte | Boşanma davasının yetkili mahkemesi | TMK m.168 |
| Yetki itirazı | Cevap dilekçesinde | HMK m.19/2 |
| Yabancı unsur | İç hukuktaki yer kuralları | MÖHUK m.40 |
Boşanma Davasıyla Birlikte mi, Ayrı Dava mı?
Mehir alacağı boşanma davasıyla birlikte istenebilir veya boşanma kesinleştikten sonra ayrı davayla ileri sürülebilir. Birlikte istenmesinin yararı, aynı yargılamada karara bağlanması ve görev tartışmasının büyük ölçüde ortadan kalkmasıdır; 2. Hukuk Dairesi boşanma davasında aile mahkemesinin mehir altınlarının bedeline dava tarihinden faiz işletmesini onamıştır (2. HD, E.2024/2914, K.2024/2815). Mehir talebi için boşanma harcından ayrı olarak nispi harç yatırılır.
Mehir alacağı boşanmadaki kusurdan bağımsızdır. Yargıtay, boşanmadaki kusurun mehir hakkını kural olarak etkilemeyeceğini ve düğünde takılan takıların mehir borcunu kendiliğinden sona erdirmeyeceğini kabul etmiştir (2. HD, 11.10.2023, E.2023/6892, K.2023/4682). Anlaşmalı boşanmada protokolde mehir açıkça düzenlenmelidir; Hukuk Genel Kurulu, protokoldeki “tazminat ve benzeri talep yoktur” ifadesinin ziynet taleplerini kapsamadığını kabul etmiştir (YHGK, E.2014/589, K.2015/2784).
Tablo: Birlikte dava ve ayrı dava
| Konu | Boşanmayla birlikte | Ayrı dava |
|---|---|---|
| Mahkeme | Aile mahkemesi | İçtihada göre asliye hukuk veya aile mahkemesi |
| Yetki | TMK m.168 | HMK m.6, 10 |
| Harç | Boşanma harcı ve mehir için nispi harç | Nispi harç |
| Kusurun etkisi | Kural olarak yok | Kural olarak yok |
| Zamanaşımı | Sorun olmaz | Boşanmanın kesinleşmesinden on yıl |
| Protokol | Mehir açıkça yazılmalı | Protokolde feragat yoksa dava açılabilir |
Boşanmada kadının diğer hakları için boşanmada kadının hakları yazımıza bakabilirsiniz.
Talep Sonucu, Değer ve Faiz
Mahkeme tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır; talepten fazlasına veya başka bir şeye karar veremez (HMK m.26). Bu kural mehir davasında önemlidir: altın yalnız aynen istenmişse mahkeme kendiliğinden bedele hükmedemez (2. HD, 30.05.2023, E.2022/10880, K.2023/2739). Bu nedenle talep “altınların aynen teslimi, mümkün olmazsa dava tarihindeki değerinin tahsili” şeklinde kurulmalıdır. Yargıtay mehir altınının dava tarihindeki değerine dava tarihinden yasal faiz işletilmesini kabul etmiştir (2. HD, 15.02.2024, E.2023/3562, K.2024/921).
Muaccel borcun borçlusu alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer (TBK m.117/1) ve para borcunda temerrüt faizi öder (TBK m.120). Kanuni faiz 3095 sayılı Kanunun 7589 sayılı Kanunla değişen 1. maddesine göre belirlenir. Değerin yargılamada netleşeceği dosyalarda kısmi dava açılıp talep, tahkikat sona erinceye kadar bir defaya mahsus artırılabilir (HMK m.109/4). Dava açılırken nispi karar ve ilam harcının dörtte biri peşin alınır (Harçlar K. m.28/1-a). Miktarı kesinlik sınırının altında kalan davalarda temyiz yolu kapanabilir; 2. Hukuk Dairesi böyle bir mehir davasında temyiz dilekçesini miktardan reddetmiştir (2. HD, E.2025/9115, K.2026/4773).
Tablo: Talep sonucunun kurulması
| Konu | Doğru talep | Dayanak |
|---|---|---|
| Altın mehri | Aynen; olmazsa dava tarihindeki değeri | HMK m.26; 2. HD, K.2023/2739 |
| Faiz | Dava veya temerrüt tarihinden yasal faiz | TBK m.117, 120; 2. HD, K.2024/921 |
| Para mehri | Senetteki tutar ve faiz | TBK m.120; 3095 s.K. m.1 |
| Yabancı para | Aynen veya rayiç üzerinden TL | TBK m.99/3 |
| Değer belirsizse | Kısmi dava ve bir defalık artırım | HMK m.109/4 |
| Harç | Nispi harcın dörtte biri peşin | Harçlar K. m.28/1-a |
| Kesinlik sınırı | Düşük miktarda temyiz kapanabilir | 2. HD, K.2026/4773 |
Talep artırımının işleyişi için HMK 109/4 talep artırım dilekçesi, 7589 sayılı Kanunun aile davalarına etkisi için 7589 sayılı Kanun ve aile davaları yazılarımıza bakabilirsiniz.
İspat: Senet, Tanık ve Yemin
Herkes iddiasını ispatla yükümlüdür (TMK m.6). Kadın senedin varlığını ve alacağın muaccel olduğunu ispat eder; ödeme veya teslim savunmasını ise koca ispat eder. Senede karşı ileri sürülen ve senedin hüküm ve kuvvetini ortadan kaldıracak iddialar tanıkla ispat edilemez (HMK m.201). Hukuk Genel Kurulu, mehir senedindeki ziynetlerin teslim edildiği savunmasının yazılı delille ispat edilmesi gerektiğini birden fazla kararında kabul etmiş (YHGK, 14.12.2016, E.2014/1403, K.2016/1922; YHGK, 30.06.2020, E.2017/1538, K.2020/485), senede karşı ödeme ve ibra iddialarının tanıkla ispat edilemeyeceğini de belirtmiştir (YHGK, 18.11.2015, E.2014/427, K.2015/2624).
Senette “mehr-i muaccel” yazması tek başına mehrin teslim edildiğini göstermez; ödeme kesin delille ispatlanmalıdır (2. HD, 27.09.2023, E.2022/9656, K.2023/4234). Senette adı veya imzası bulunan kişilerin teslimin gerçekleşip gerçekleşmediği konusunda dinlenmesi gerekir (2. HD, 26.03.2025, E.2023/8876, K.2025/3113). Senet hiç yoksa ve yemin deliline de dayanılmamışsa tanık beyanıyla mehre hükmedilemez (2. HD, 12.02.2018, E.2016/9400, K.2018/1750). Senet beklenmeyen bir olay sonucu kaybolmuşsa tanık dinlenebilir (HMK m.203/1-e). Yazılı delili olmayan taraf diğer tarafa yemin teklif edebilir (HMK m.225).
Tablo: Mehir davasında ispat
| İddia | İspat yükü ve aracı | Dayanak |
|---|---|---|
| Senedin varlığı ve imza | Kadın; senet aslı | TMK m.6 |
| Teslim veya ödeme | Koca; yazılı delil | HMK m.201; YHGK, K.2016/1922 |
| Ödeme veya ibra | Tanıkla ispat edilemez | YHGK, K.2015/2624 |
| “Mehr-i muaccel” kaydı | Teslim anlamına gelmez | 2. HD, K.2023/4234 |
| Senette adı geçenler | Dinlenmeleri gerekir | 2. HD, K.2025/3113 |
| Senet kaybolmuş | Tanık dinlenebilir | HMK m.203/1-e |
| Yazılı delil yok | Yemin teklifi | HMK m.225 |
Yemin delilinin kullanımı için boşanma davasında yemin delili yazımıza bakabilirsiniz.
Kaçınma ve Geri Alma Savunmaları
Bağışlama vaadine ilişkin hükümler mehir senedine de uygulanır. Bağışlayan, bağışlananın kendisine veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi ya da kendisine veya ailesine karşı kanundan doğan yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı davranması hâllerinde elden bağışlamayı ve yerine getirilmiş bağışlama vaadini geri alabilir (TBK m.295/1). Bağışlama sözü veren bu sebeplerle, malvarlığı durumu sonradan sözün yerine getirilmesini kendisi için olağanüstü ağırlaştıracak ölçüde değişmişse veya sözden sonra yeni aile yükümlülükleri doğmuş ya da önemli ölçüde ağırlaşmışsa ifadan kaçınabilir (TBK m.296/1). Ödeme güçsüzlüğü belirlenir veya iflasına karar verilirse ifa yükümlülüğü ortadan kalkar (TBK m.296/2). Geri alma hakkı sebebin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl içinde kullanılır (TBK m.297).
Bu sebepler dar yorumlanır ve ispat yükü kocadadır (TMK m.6). Kadının boşanmada kusurlu bulunması tek başına bu sebeplerden biri değildir; Yargıtay kusurun mehir hakkını kural olarak etkilemeyeceğini kabul etmiştir (2. HD, K.2023/4682). Yeniden evlenmiş olmak da kendiliğinden kaçınma sebebi oluşturmaz; yükümlülüğün sözden sonra doğduğu ve ağırlığı somut olarak gösterilmelidir.
Tablo: Kocanın savunmaları
| Savunma | Değerlendirme | Dayanak |
|---|---|---|
| “Kadın kusurlu” | Tek başına yeterli değil | 2. HD, K.2023/4682 |
| “Bana karşı ağır suç işledi” | Somut olarak ispatlanırsa kaçınma sebebi | TBK m.295/1, 296/1 |
| “Mali durumum bozuldu” | Olağanüstü ağırlaşma gerekir | TBK m.296/1 |
| “Yeni ailem var” | Sözden sonra doğan ağır yükümlülük | TBK m.296/1 |
| “İflas ettim” | İfa yükümlülüğü ortadan kalkar | TBK m.296/2 |
| “Takılar mehir yerine geçti” | Kendiliğinden sona erdirmez | 2. HD, K.2023/4682 |
| “Zamanaşımı doldu” | Evlilik sürerken işlemez | TBK m.146, 153 |
Bağışın geri alınması için bağışın geri alınması: TBK 295-297 yazımıza bakabilirsiniz.
İcra Takibi, İtirazın İptali ve İhtiyati Haciz
Mehir senedine dayanarak ilamsız icra takibi de başlatılabilir. Borçlu ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz ederse takip durur (İİK m.62/1). Alacaklı itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel hükümlere göre itirazın iptali davası açabilir (İİK m.67/1); itiraz haksız bulunursa borçlu, alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere icra inkâr tazminatına mahkûm edilebilir (İİK m.67/2). İmzası ikrar edilmiş veya noterce onaylanmış senede dayanan takipte icra mahkemesinden itirazın kaldırılması istenebilir (İİK m.68). Senedin geçerliliği veya görev tartışmalıysa doğrudan alacak davası açmak daha güvenlidir.
Vadesi gelmiş ve rehinle temin edilmemiş para alacağı için ihtiyati haciz istenebilir (İİK m.257/1). Resmî şekilde yapılmış taşınmaz mehrinde koca devirden kaçınırsa mülkiyetin hükmen geçirilmesi istenir (TMK m.716/1); dava sürerken tapuya ihtiyati tedbir konulması talep edilebilir (HMK m.389). Altının aynen teslimine ilişkin ilam icra edilirken altın bulunamazsa değeri tahsil edilir (İİK m.24).
Tablo: Mehir alacağında icra yolları
| Yol | Süre veya şart | Dayanak |
|---|---|---|
| İlamsız takip | Senede dayanır | İİK m.58 |
| Borçlunun itirazı | Tebliğden yedi gün | İİK m.62/1 |
| İtirazın iptali | İtirazın tebliğinden bir yıl | İİK m.67/1 |
| İcra inkâr tazminatı | En az yüzde yirmi | İİK m.67/2 |
| İtirazın kaldırılması | İmzası ikrar edilmiş veya noter onaylı senet | İİK m.68 |
| İhtiyati haciz | Vadesi gelmiş para alacağı | İİK m.257/1 |
| Taşınmaz mehri | Tescil davası ve tedbir | TMK m.716/1; HMK m.389 |
Takibe itiraz edilmişse itirazın iptali dava dilekçesi örneği ve ilamsız takibe itiraz süreci yazılarımıza bakabilirsiniz.
Eşin Ölümü Hâlinde Mehir Alacağı
Senette “ölüm hâlinde” kaydı varsa mehir kocanın ölümüyle muaccel olur ve terekenin borcu hâline gelir. Mirasçılar mirası bir bütün olarak kazanır (TMK m.599/1) ve mirasbırakanın borçlarından müteselsilen sorumludur (TMK m.641). Bu nedenle dava mirasçılara karşı açılır ve dilekçeye mirasçılık belgesi eklenir (TMK m.598). Yasal mirasçılar mirası ölümü öğrenmelerinden itibaren üç ay içinde reddedebilir; ölüm tarihinde borca batık olduğu açıkça belli olan tereke reddedilmiş sayılır (TMK m.605, 606).
Kadın hem mehir alacaklısı hem de sağ kalan eş olarak yasal mirasçıdır. Mehir alacağı terekenin borcu olarak önce terekeden düşülür; miras payı kalan tereke üzerinden hesaplanır. Kadın önce ölürse mehir alacağı onun mirasçılarına geçer. Evlilik ölümle sona erdiğinden on yıllık zamanaşımı bu tarihten itibaren işler (TBK m.146, 153).
Tablo: Ölüm hâlinde mehir
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Muacceliyet | Ölüm kaydı varsa ölümle | Senet kaydı |
| Mirasçıların kazanımı | Mirası bir bütün olarak | TMK m.599/1 |
| Sorumluluk | Müteselsil | TMK m.641 |
| Mirasçılık belgesi | Dilekçeye eklenir | TMK m.598 |
| Mirasın reddi | Üç ay; borca batıklıkta hükmen ret | TMK m.605, 606 |
| Kadının miras payı | Mehir düşüldükten sonra | TMK m.499 |
Mirasçıların sorumluluğu için mirasçıların tereke borçlarından sorumluluğu, sağ kalan eşin payı için eşin miras payı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Yabancı Unsurlu Mehir: MÖHUK
Eşlerden biri yabancıysa veya mehir senedi yurt dışında düzenlenmişse önce uygulanacak hukuk belirlenir. Hâkim Türk kanunlar ihtilafı kurallarını ve bunlara göre yetkili yabancı hukuku kendiliğinden uygular; yabancı hukukun içeriği bütün araştırmalara rağmen belirlenemezse Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.2/1-2). Yabancı hukukun uygulanan hükmü Türk kamu düzenine açıkça aykırıysa uygulanmaz (MÖHUK m.5).
MÖHUK’ta mehre özgü bir bağlama kuralı yoktur. Talep evliliğin genel hükmü (m.13/3), boşanmanın hükmü (m.14/1), evlilik malları (m.15/1) veya sözleşmeden doğan borç (m.24) olarak nitelendirilebilir. İlk üç kural eşlerin ortak millî hukukunu, bu yoksa ortak mutad meskeni hukukunu, o da yoksa Türk hukukunu gösterir; bu nedenle aynı ülkede birlikte yaşayan eşlerde nitelendirme çoğu zaman sonucu değiştirmez (bizim değerlendirmemiz). Şekil bakımından işlem, yapıldığı ülke hukukuna veya işlemin esasına uygulanacak hukuka uygunsa geçerlidir (MÖHUK m.7). Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi iç hukuktaki yer bakımından yetki kurallarına göre belirlenir (MÖHUK m.40).
Yabancı dildeki senet yeminli tercümesiyle sunulmalıdır; Yargıtay yabancı dildeki sözleşmenin tercümeyle değerlendirilebileceğini kabul etmiştir (2. HD, K.2023/2739). Mehir yabancı para olarak kararlaştırılmışsa borçlu temerrüde düştüğünde alacaklı aynen ödemeyi veya vade ya da fiilî ödeme günündeki rayiç üzerinden Türk parasıyla ödemeyi isteyebilir (TBK m.99/3); yabancı para alacağına 3095 sayılı Kanunun 4/a maddesine göre faiz işler.
Tablo: Yabancı unsurlu mehirde bağlama kuralları
| Nitelendirme | Uygulanacak hukuk | Dayanak |
|---|---|---|
| Evliliğin genel hükmü | Ortak millî, ortak mutad mesken, Türk hukuku | MÖHUK m.13/3 |
| Boşanmanın hükmü | Aynı sıra | MÖHUK m.14/1 |
| Evlilik malları | Seçilen hukuk; yoksa aynı sıra | MÖHUK m.15/1 |
| Sözleşme | Seçilen hukuk; yoksa en sıkı ilişkili hukuk | MÖHUK m.24 |
| Şekil | Yapıldığı yer veya esasa uygulanan hukuk | MÖHUK m.7 |
| Yabancı hukukun içeriği | Hâkim araştırır; belirlenemezse Türk hukuku | MÖHUK m.2 |
| Kamu düzeni | Açık aykırılıkta uygulanmaz | MÖHUK m.5 |
İranlı eşlerde mehriye için İranlı eşle boşanma ve mehriye, Suriyeli eşler için Suriyeli ile evlilik ve boşanma, yetki için yabancı eşle boşanmada milletlerarası yetki yazılarımıza bakabilirsiniz.
Dilekçe Örnekleri
Önemli not. Aşağıdaki dilekçeler basitleştirilmiş ve varsayımsal örneklerdir. Köşeli parantez içindeki bölümleri senedinize ve dosyanıza göre doldurmanız gerekir. Görev konusundaki içtihat farkı nedeniyle mahkeme seçimi dava tarihindeki güncel kararlara göre yeniden değerlendirilmelidir. İkinci örnekte yalnız mehirle ilgili bölüm ayrıntılandırılmıştır; nafaka, tazminat ve velayet talepleri dosyaya göre eklenmelidir.
1. Boşanmadan sonra açılan mehir alacağı davası (TBK 285, 288; HMK 26, 201)
2. Boşanma davası ile birlikte mehir talebi (TMK 166/1; TBK 288)
3. Yabancı unsurlu ve yabancı para olarak kararlaştırılmış mehir alacağı davası (MÖHUK 7, 13, 40; TBK 99)
Tanık ve delil listesinin düzeni için tanık ve delil listesi örneği, kayıtların getirtilmesi için müzekkere talep dilekçesi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Örnek Senaryolar
Uyarı. Aşağıdaki senaryolar basitleştirilmiş ve varsayımsaldır; gerçek kişilere ait değildir.
Senaryo 1: Yazılmamış mehir. Nikâhta mehir olarak on Cumhuriyet altını söylenmiş, senet düzenlenmemiş; kadın boşandıktan sonra tanıklarla dava açmak istiyor.
Senaryo 1: Değerlendirme
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Sözlü vaat | Hüküm doğurmaz | TBK m.288/1, 12/2 |
| Tanık | Şekil eksikliğini gidermez | 2. HD, K.2018/1750 |
| Senet yazıldı ama kayboldu | Tanık dinlenebilir | HMK m.203/1-e |
Senaryo 2: Kocanın ölümü. Senette “boşanma veya ölüm hâlinde” kaydı var; koca ölmüş, iki çocuğu mirası reddetmemiş.
Senaryo 2: Değerlendirme
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Muacceliyet | Ölümle | Senet kaydı |
| Davalı | Mirasçılar; müteselsil sorumluluk | TMK m.599, 641 |
| Kadının miras payı | Mehir terekeden düşüldükten sonra | TMK m.499 |
Senaryo 3: Kusurlu bulunan kadın. Boşanma kararında kadın daha ağır kusurlu bulunmuş; koca mehri ödemeyeceğini söylüyor.
Senaryo 3: Değerlendirme
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Kusur | Mehri kural olarak etkilemez | 2. HD, K.2023/4682 |
| Kaçınma | Ancak kanuni sebep ispatlanırsa | TBK m.296 |
| İspat yükü | Kocada | TMK m.6 |
Yol Haritası
- Senedin aslını güvenceye alın. İmza incelemesi asıl üzerinden yapılır.
- Şekli kontrol edin. Yazılı mı, vaat edenin imzası var mı, taşınmazsa resmî şekil var mı (TBK m.288)?
- Muacceliyeti belirleyin. Senetteki tarih veya boşanma ya da ölüm kaydı.
- Süreyi hesaplayın. Boşanmanın kesinleşmesinden veya ölümden itibaren on yıl (TBK m.146, 153).
- Mahkemeyi seçin. Boşanmayla birlikte aile mahkemesi; ayrı davada güncel içtihadı kontrol edin.
- İhtar çekin. Temerrüt ve faiz başlangıcı netleşir (TBK m.117/1).
- Talebi doğru kurun. Aynen; olmazsa dava tarihindeki değer ve faiz (HMK m.26).
- Savunmaya hazırlanın. Teslim savunması yazılı delil ister (HMK m.201).
Sık Yapılan Hatalar
Tablo: Mehir davasında sık yapılan hatalar
| Hata | Sonuç | Doğrusu |
|---|---|---|
| Altını yalnız aynen istemek | Bedele hükmedilemez | Aynen; olmazsa bedel |
| Senedin fotokopisiyle yetinmek | İmza incelemesi yapılamaz | Aslını sunmak |
| Görev riskini hesaba katmamak | Usulden ret | HMK m.20 süresini izlemek |
| Kusur tartışmasına girmek | Konu dağılır | Mehrin kusurdan bağımsızlığını vurgulamak |
| Takıları mehirle karıştırmak | Yanlış dayanak | Ziynet ve mehri ayrı istemek |
| Taşınmazı adi senetle vaat ettirmek | Vaat geçersiz | Resmî şekil |
| Yabancı hukuku araştırmamak | Bozma riski | MÖHUK m.2 ve 13-15’e göre hukuku belirlemek |
| Protokolde mehri yazmamak | Uyuşmazlık sürer | Protokolde açık düzenleme |
Sıkça Sorulan Sorular
Mehir alacağı nedir?
Evlenme sebebiyle kadına verilen veya verilmesi vaat edilen para, altın ya da maldır. Yargıtay mehir sözleşmelerini geçerli kabul eder (İBK, 02.12.1959, 14/30).
Mehir senedi geçerli olması için nasıl yazılmalı?
Yazılı olmalı ve vaat edenin imzasını taşımalıdır (TBK m.288/1, 15/1). Taşınmaz vaadi resmî şekilde yapılmalıdır (TBK m.288/2).
Kadının senedi imzalaması gerekir mi?
Geçerlilik için gerekmez; borç altına girenin imzası yeterlidir (TBK m.15/1). Kadının ve tanıkların imzası ispatı kolaylaştırır.
Mehir ne zaman istenebilir?
Senetteki kayda göre. Boşanma veya ölüm kaydı varsa bu olayla muaccel olur. Peşin mehir evlilik sürerken de istenebilir (6. HD, K.2012/15936).
Mehir alacağı ne zaman zamanaşımına uğrar?
On yılda (TBK m.146). Evlilik sürdükçe zamanaşımı işlemez (TBK m.153); süre kural olarak boşanmanın kesinleşmesinden veya ölümden itibaren başlar.
Mehir davası hangi mahkemede açılır?
İçtihat farklıdır. 3. Hukuk Dairesi asliye hukuk mahkemesini (K.2019/3079), 2. Hukuk Dairesinin bazı kararları aile mahkemesini görevli görmüştür (K.2023/4217). Boşanmayla birlikte istenirse aile mahkemesinde incelenir.
Mehir boşanma davasıyla birlikte istenebilir mi?
Evet. 2. Hukuk Dairesi boşanma davasında mehir altınlarının bedeline hükmedilmesini onamıştır (K.2024/2815). Mehir için ayrıca nispi harç yatırılır.
Boşanmada kusurlu bulunursam mehri alamaz mıyım?
Kural olarak alırsınız. Kusur mehir hakkını kural olarak etkilemez (2. HD, K.2023/4682).
Koca “altınları düğünde taktım” derse ne olur?
Bu savunma yazılı delille ispatlanmalıdır; tanıkla ispat edilemez (HMK m.201; YHGK, K.2016/1922, K.2020/485).
Altın mehri nasıl istenir?
Aynen teslim, mümkün olmazsa dava tarihindeki değeri olarak. Yalnız aynen istenirse mahkeme kendiliğinden bedele hükmedemez (HMK m.26; 2. HD, K.2023/2739).
Mehir alacağına faiz işler mi?
Evet. Altının dava tarihindeki değerine dava tarihinden yasal faiz işletilmesi kabul edilmiştir (2. HD, K.2024/921). İhtar çekilmişse temerrüt tarihi esas alınabilir (TBK m.117/1).
Senet yoksa tanıkla mehir ispat edilebilir mi?
Hayır. Yazılı şekil geçerlilik şartıdır (TBK m.288/1). Senet yazılıp kaybolmuşsa tanık dinlenebilir (HMK m.203/1-e).
Koca mehri ödemekten kaçınabilir mi?
Ancak kanuni sebepler varsa: ağır suç, malvarlığının olağanüstü kötüleşmesi, yeni aile yükümlülükleri veya iflas (TBK m.295, 296). İspat kocaya düşer.
Koca ölürse mehir kimden istenir?
Mirasçılardan. Mirasçılar mirasbırakanın borçlarından müteselsilen sorumludur (TMK m.641). Mirası reddeden mirasçı sorumlu olmaz (TMK m.605).
Mehir senedine dayanarak icra takibi yapılabilir mi?
Evet. Borçlu yedi gün içinde itiraz ederse takip durur (İİK m.62/1); bir yıl içinde itirazın iptali davası açılabilir (İİK m.67/1).
Eşim yabancıysa mehir hangi hukuka göre değerlendirilir?
MÖHUK’ta özel kural yoktur. Evliliğin genel hükümleri, boşanma ve evlilik mallarına ilişkin kurallar ortak millî hukuku, yoksa ortak mutad mesken hukukunu, o da yoksa Türk hukukunu gösterir (MÖHUK m.13/3, 14/1, 15/1).
Bu yazının kaynakları. TMK m.6, 166, 168, 178, 193, 220, 499, 598, 599, 605, 606, 641, 716; TBK m.12, 15, 89, 99, 117, 120, 146, 149, 153, 158, 285, 288, 295, 296, 297; HMK m.1, 2, 6, 10, 19, 20, 26, 109, 114, 115, 201, 203, 225, 389; İİK m.24, 58, 62, 67, 68, 257; MÖHUK m.2, 5, 7, 13, 14, 15, 24, 40; 4787 s.K. m.4; 3095 s.K. m.1, 4/a; Harçlar K. m.28.
Kararlar: İBK, 02.12.1959, E.14, K.30; YHGK, 18.11.2015, E.2014/427, K.2015/2624; YHGK, 14.12.2016, E.2014/1403, K.2016/1922; YHGK, 30.06.2020, E.2017/1538, K.2020/485; YHGK, E.2014/589, K.2015/2784; 3. HD, 08.04.2019, E.2019/482, K.2019/3079; 3. HD, 29.04.2013, E.2013/4323, K.2013/6994; 3. HD, E.2020/5512, K.2021/4108; 6. HD, 04.12.2012, E.2012/14031, K.2012/15936; 8. HD, 14.03.2016, E.2014/22932, K.2016/4548; 20. HD, 25.06.2020, E.2020/1445, K.2020/2120; 2. HD, 12.02.2018, E.2016/9400, K.2018/1750; 2. HD, 30.05.2023, E.2022/10880, K.2023/2739; 2. HD, 20.06.2023, E.2022/10668, K.2023/3389; 2. HD, 27.09.2023, E.2022/9656, K.2023/4234; 2. HD, 27.09.2023, E.2022/10249, K.2023/4217; 2. HD, 11.10.2023, E.2023/6892, K.2023/4682; 2. HD, 15.02.2024, E.2023/3562, K.2024/921; 2. HD, 24.04.2024, E.2024/2914, K.2024/2815; 2. HD, 26.03.2025, E.2023/8876, K.2025/3113; 2. HD, E.2025/9115, K.2026/4773; 2. HD, 09.04.2026, E.2025/9231, K.2026/3883; 2. HD, 03.06.2026, E.2026/500, K.2026/6072.
MÖHUK metni TBMM kanun metninden; 3. HD 2019/3079 kararı ve TBK m.99, 295, 296 av-saimincekas.com’dan; İBK 1959 hukukihaber.net’ten; diğer kararlar sarioglusefer.com, harbiyehukuk.com, saimdogru.com ve or.av.tr’den aktarılmıştır. Resmî nikâh şartına ilişkin 3. HD kararı NTV haberinden aktarılmış olup künyesi haberde yer almamaktadır. Kararlar ikincil kaynaktır.
📚 İlgili Rehberler
- 🧭 Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi (Hub)Boşanma, nafaka, velayet ve mal paylaşımının tüm başlıkları
- Mehir (Mehir Senedi) Alacağı ve Hukuki NiteliğiTBK 288; İBK 1959
- İranlı Eşle Boşanma: MehriyeMÖHUK 13-15
- Suriyeli ile Evlilik ve BoşanmaMÖHUK 13, 14
- Düğün Takıları (Ziynet) Kime Kalır?TMK 220
- Başlık Parası Geri İstenebilir mi?Mehirden farkı
- Bağışın Geri AlınmasıTBK 295-297
- İtirazın İptali Dava Dilekçesi ÖrneğiİİK 67
- Mirasçıların Tereke Borçlarından SorumluluğuTMK 641
- Dini Nikâhlıyım, Resmî Nikâhım YokAyrılıkta haklar
Mehir senedinizi değerlendirelim
Senedin geçerliliği, görevli mahkeme, altının aynen veya bedel olarak istenmesi, faiz, mirasçılara karşı dava ve yabancı unsurlu evlilikler: Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
📞 0554 648 37 15💬 WhatsAppBoşanmanın mali sonuçları kümesindeki diğer rehberler:
Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi · Mehir senedi alacağı · Düğün takıları · Boşanmada kadının hakları · İranlı eşle boşanma · Yemin delili · Mirasın reddi · 7589 ve aile davaları
