Miras bırakan sağlığında bir taşınmazını çocuklarından birine bağışlamıştır. Vefatından sonra diğer mirasçılar dava açmak ister ve akıllarına ilk gelen tenkistir. Oysa elde üç ayrı yol vardır ve bunlardan biri neredeyse hiç kullanılmaz: bağıştan rücu. Süresi kısadır, ancak sağladığı sonuç diğerlerinden farklıdır.
Bu rehberin dayandığı mevzuat
| Kanun | Madde | Düzenlediği konu |
|---|---|---|
| 6098 s. TBK | m.285 | Bağışlama sözleşmesinin tanımı |
| 6098 s. TBK | m.288 | Şekil |
| 6098 s. TBK | m.291 | Koşullu ve yüklemeli bağışlama |
| 6098 s. TBK | m.295 | Bağışlamanın geri alınması sebepleri |
| 6098 s. TBK | m.296 | Bağışlama sözünden dönme |
| 6098 s. TBK | m.297 | Süre ve mirasçılara geçme |
| 6098 s. TBK | m.30-39 | İrade sakatlıkları |
| 6098 s. TBK | m.19 | Muvazaa |
| 6098 s. TBK | m.77 vd. | Sebepsiz zenginleşme |
| 4721 s. TMK | m.510 | Mirasçılıktan çıkarma sebepleri |
| 4721 s. TMK | m.560 vd. | Tenkis |
| 4721 s. TMK | m.565 | Tenkise tabi kazandırmalar |
| 4721 s. TMK | m.669 vd. | Denkleştirme |
| 4721 s. TMK | m.1023-1024 | Tapu siciline güven |
Sağlığında yapılmış bağış mı var? Yollarınızı değerlendirelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Üç Yol, Üç Farklı Mantık
Mirasçıların sağlığında yapılmış bir bağışa karşı kullanabileceği yollar birbirinden bağımsızdır ve karıştırılmamalıdır.
Üç yolun karşılaştırması
| Ölçüt | Bağıştan rücu | Tenkis | Muris muvazaası |
|---|---|---|---|
| Dayanak | TBK m.295-297 | TMK m.560 vd. | TBK m.19 |
| Neye dayanır | Bağışlananın davranışı | Saklı payın zedelenmesi | İşlemin görünüşte olması |
| İşlem geçerli mi | Geçerli, geri alınır | Geçerli, indirilir | Geçersiz |
| Saklı pay şartı | Aranmaz | Aranır | Aranmaz |
| Kim açabilir | Bağışlayan/mirasçıları | Saklı paylı mirasçı | Mirasçılar |
| Süre | 1 yıl | 1 yıl / 10 yıl | Süreye tabi değil |
| Kapsam | Zenginleşme ölçüsünde | Saklı payı tamamlayacak kadar | Pay oranında iptal |
| Tapuda görünen | Bağış | Bağış | Genellikle satış |
Hangi yol ne zaman?
Ayrımın anahtarı şudur: tapuda bağış görünüyorsa muvazaa iddiası genellikle işlemez, çünkü işlem zaten gerçek iradeyi yansıtır. Bu hâlde tenkis veya bağıştan rücu gündeme gelir. Tapuda satış görünüyor ama bedel ödenmemişse muris muvazaası devreye girer. Bağıştan rücu ise diğer ikisinden farklı bir şeye bakar: bağışlananın sonradan gösterdiği davranışa. Saklı pay zedelenmese dahi bu yol kullanılabilir.
Geri Alma Sebepleri: TBK m.295
6098 s. TBK m.295
Bağışlayan, aşağıdaki durumlardan biri gerçekleşmişse, elden bağışlamayı veya yerine getirdiği bağışlama sözünü geri alabilir ve bağışlanandan istem tarihindeki zenginleşmesi ölçüsünde bağışlama konusunun geri verilmesini isteyebilir: 1. Bağışlanan, bağışlayana veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse. 2. Bağışlanan, bağışlayana veya onun ailesinden bir kimseye karşı kanundan doğan yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı davranmışsa. 3. Bağışlanan, yüklemeli bağışlamada haklı bir sebep olmaksızın yüklemeyi yerine getirmemişse.
Bu hükümdeki sebeplerin, mirasçılıktan çıkarma sebepleriyle paralellik taşıdığı kabul edilmektedir.
Geri alma sebeplerinin uygulamadaki karşılığı
| Sebep | İçeriği | Uygulamada karşılığı |
|---|---|---|
| Ağır suç | Bağışlayana veya yakınına karşı | Mahkûmiyet şartı aranmaz |
| Aile yükümlülüklerine aykırılık | Kanundan doğan ödevler | Bakım, yardım, nafaka |
| Yüklemenin yerine getirilmemesi | Haklı sebep olmaksızın | Bakım koşullu bağışlar |
| Basit anlaşmazlık | Sebep sayılmaz | Ağırlık aranır |
| Görüşmeme, ilgilenmeme | Duruma göre | Somut olayda değerlendirilir |
| Hakaret, tehdit | Ağırlığına göre | Ceza dosyası destekleyici |
Ağırlık eşiği yüksektir
Uygulamada, basit olayların rücu sebebi sayılmasının kanunun amacına aykırı olacağı ve bağışlananı bağışlayanın sürekli baskısı altında bırakacağı vurgulanmaktadır. Aile içi olağan gerginlikler, görüş ayrılıkları veya araya soğukluk girmesi bu kapsamda değerlendirilmez. Dava açılmadan önce, ileri sürülecek davranışın mirasçılıktan çıkarma düzeyinde bir ağırlık taşıyıp taşımadığı gerçekçi biçimde değerlendirilmelidir.
Mirasçılara Geçiş: TBK m.297
Bu maddenin yazılışı, mirasçılar bakımından belirleyicidir ve iki ayrı senaryo öngörür.
6098 s. TBK m.297
Bağışlayan, geri alma sebebini öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde bağışlamayı geri alabilir. Bağışlayan bir yıllık süre dolmadan ölürse, geri alma hakkı mirasçılarına geçer ve mirasçıları bu sürenin sona ermesine kadar bu hakkı kullanabilirler. Bağışlayan, sağlığında geri alma sebebini öğrenememişse, mirasçıları, ölümünden başlayarak bir yıl içinde bağışlamayı geri alma hakkını kullanabilirler.
Mirasçıların süre hakkı
| Senaryo | Sürenin başlangıcı | Mirasçının hakkı |
|---|---|---|
| Bağışlayan sebebi öğrenmiş, 1 yıl dolmadan ölmüş | Öğrenme tarihi | Kalan süre kadar |
| Bağışlayan sebebi öğrenmiş, 1 yıl dolmuş, sonra ölmüş | — | Hak düşmüştür |
| Bağışlayan sebebi hiç öğrenmemiş | Ölüm tarihi | Tam 1 yıl |
| Bağışlayan geri almış, sonra ölmüş | — | Dava sürdürülür |
| Sebep ölümden sonra doğmuş | Değerlendirilir | Somut olaya göre |
Üçüncü senaryo mirasçılar için en elverişlisi
Tablodaki üçüncü satır, uygulamada en sık karşılaşılan hâldir ve mirasçılar için en elverişli olanıdır. Miras bırakan, bağışlananın davranışından haberdar olmadan vefat etmişse, mirasçılar ölüm tarihinden itibaren tam bir yıl süreye sahip olur. Örneğin bağışlananın miras bırakanı ihmal ettiği veya ona karşı bir suç işlediği ancak ölümden sonra ortaya çıkmışsa, süre ölümle başlar. Bu, mirasçılara gerçek bir hareket alanı sağlar; ancak bir yıl hızla geçer.
Bir yıllık süre işliyor olabilir — hemen bakalım
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Ne Kadarı Geri İstenebilir?
Bağıştan rücu, bağışlananın elindekiyle sınırlıdır. Bu, tenkisten önemli bir farktır.
Geri alma kapsamı
| Durum | Geri istenebilecek | Dayanak |
|---|---|---|
| Mal aynen duruyor | Aynen iade | Zenginleşme mevcut |
| Mal satılmış, bedel elde | Bedel ölçüsünde | Zenginleşme devam ediyor |
| Mal iyiniyetli kişiye satılmış | Değer talebi | TMK m.1023 koruması |
| Mal kötüniyetli kişiye satılmış | Tapu iptali istenebilir | TMK m.1024 |
| Mal tüketilmiş/yok olmuş | Zenginleşme kalmamışsa sınırlı | Zenginleşme ölçüsü |
| Mal üzerine ipotek kurulmuş | Yükle birlikte | Değer farkı tartışılır |
| Maldan gelir elde edilmiş | Duruma göre | İyiniyet değerlendirmesi |
Hükümdeki “istem tarihindeki zenginleşmesi ölçüsünde” ifadesi, bağışlananı korur: geri alma anında elinde kalan miktarı vermekle yükümlüdür. Bu nedenle bağıştan rücuda gecikmek, tenkise göre daha ağır sonuç doğurur.
Beklemek hakkı eritir
Bu, bağıştan rücunun en zayıf yanıdır ve hızlı hareket etmeyi zorunlu kılar. Bağışlanan, malı satar ve bedeli harcarsa zenginleşmesi kalmaz; bu hâlde geri alınacak bir şey de bulunmaz. Tenkis davasında ise talep, saklı payı tamamlayacak değer üzerinden kurulur ve malın akıbetinden bu ölçüde etkilenmez. Terekede bağış yoluyla çıkmış bir mal varsa, hem bir yıllık süre hem de zenginleşmenin korunması bakımından ivedilikle tedbir talep edilmelidir.
📄 Bağıştan Rücu Nedeniyle Tapu İptali ve Tescil Dilekçesi Örneği
... ( ) ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİ'NE
(İHTİYATİ TEDBİR TALEPLİDİR)
DAVACILAR : ... (TC: ...) ve diğer mirasçılar
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... (Bağışlanan)
KONU : TBK m.295 ve m.297 uyarınca BAĞIŞTAN RÜCU ile tapu iptali ve
tescil; terditli olarak TENKİS istemlerimizdir.
DAVA DEĞERİ : Fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla şimdilik
... TL (HMK m.107 uyarınca belirsiz alacak davası)
AÇIKLAMALAR :
1. Müteveffa ... , .../.../2026 tarihinde vefat etmiş olup müvekkiller
mirasçılarıdır. Mirasçılık belgesi ektedir.
2. Müteveffa, .../.../.... tarihinde ... ada ... parsel sayılı
taşınmazını davalıya BAĞIŞLAMIŞ (hibeten temlik) olup, işlem tapu
kaydında bağış olarak görünmektedir.
I. GERİ ALMA SEBEBİ (TBK m.295)
3. Davalı, bağışlamadan sonra müteveffaya karşı kanundan doğan
yükümlülüklerine ÖNEMLİ ÖLÇÜDE AYKIRI DAVRANMIŞTIR. Şöyle ki:
a) Müteveffa .../.../.... tarihinden itibaren ... hastalığı
nedeniyle bakıma muhtaç hâle gelmiş olmasına rağmen davalı
hiçbir bakım ve destek sağlamamıştır,
b) Müteveffanın tedavi giderleri diğer mirasçılarca karşılanmıştır,
c) Davalı ... tarihinde müteveffaya karşı ... eyleminde bulunmuş
olup, bu husus ... Cumhuriyet Başsavcılığının 2026/... sayılı
dosyasına konu olmuştur.
4. TBK m.295/2 uyarınca "Bağışlanan, bağışlayana veya onun ailesinden
bir kimseye karşı kanundan doğan yükümlülüklerine önemli ölçüde
aykırı davranmışsa" bağışlama geri alınabilir.
5. Anılan hükümdeki sebepler ile TMK m.510'daki mirasçılıktan çıkarma
sebepleri arasında paralellik bulunmakta olup, davalının
davranışları bu ağırlıktadır.
II. SÜRE YÖNÜNDEN (TBK m.297)
6. Müteveffa, davalının yukarıda anılan davranışlarını SAĞLIĞINDA
ÖĞRENEMEMİŞTİR / .../.../2026 tarihinde ÖĞRENMİŞTİR.
7. TBK m.297/3 uyarınca "Bağışlayan, sağlığında geri alma sebebini
öğrenememişse, mirasçıları, ÖLÜMÜNDEN BAŞLAYARAK BİR YIL İÇİNDE
bağışlamayı geri alma hakkını kullanabilirler."
8. Müteveffanın ölüm tarihi .../.../2026 olup, işbu dava BİR YILLIK
SÜRE İÇİNDE açılmaktadır.
III. İHTİYATİ TEDBİR TALEBİMİZ
9. TBK m.295 uyarınca geri alma, bağışlananın İSTEM TARİHİNDEKİ
ZENGİNLEŞMESİ ÖLÇÜSÜNDE mümkündür. Taşınmazın davalı tarafından
üçüncü kişilere devredilmesi hâlinde;
a) TMK m.1023 uyarınca iyiniyetli kazanım korunacak,
b) Davalının zenginleşmesi ortadan kalkabilecek,
c) Müvekkillerin talebi karşılıksız kalacaktır.
10. Bu nedenle taşınmazın tapu kaydına DEVİR VE TEMLİKİNİN ÖNLENMESİNE
dair ihtiyati tedbir konulması ZORUNLUDUR.
IV. TERDİTLİ TENKİS TALEBİMİZ
11. Bağıştan rücu talebimizin kabul görmemesi hâlinde, müvekkillerin
TMK m.506'daki saklı payları zedelendiğinden TMK m.560 vd.
uyarınca TENKİS talebimizi terditli olarak ileri sürüyoruz.
HUKUKİ SEBEPLER : 6098 s. TBK m.285, 291, 295, 296, 297, 77 vd.;
4721 s. TMK m.506, 510, 560 vd., 565, 1023, 1024; 6100 s. HMK m.107,
111, 389 vd. ve ilgili sair mevzuat.
DELİLLER : Mirasçılık belgesi, tapu kaydı ve tapu işlem dosyası,
müteveffaya ait sağlık ve tedavi kayıtları, bakım giderlerine ilişkin
belgeler, ceza soruşturma dosyası, tanık beyanları, keşif, bilirkişi
incelemesi ve her türlü yasal delil.
TALEP SONUCU :
1- ÖNCELİKLE ve İVEDİLİKLE, ... ada ... parsel sayılı taşınmazın tapu
kaydına DEVİR VE TEMLİKİNİN ÖNLENMESİNE dair İHTİYATİ TEDBİR
konulmasına,
2- TBK m.295 ve m.297 uyarınca BAĞIŞLAMANIN GERİ ALINMASINA; taşınmazın
davalı adına olan tapu kaydının İPTALİ ile müvekkiller adına
TESCİLİNE,
3- Taşınmazın devredilmiş olması hâlinde, davalının ZENGİNLEŞMESİ
ÖLÇÜSÜNDE değerinin tahsiline,
4- Bu taleplerimizin kabul görmemesi hâlinde, müvekkillerin saklı
payları oranında TENKİSİNE,
5- Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine
karar verilmesini vekâleten arz ve talep ederiz. .../.../2026
Davacılar Vekili
Av. ...Yüklemeli Bağışlama: En Somut Sebep
TBK m.295/3’teki yükleme sebebi, uygulamada en kolay ispatlanan hâldir ve miras dosyalarında sıkça görülür.
6098 s. TBK m.291/1
Bağışlayan, bağışlamasına yüklemeler ve koşullar bağlayabilir.
Miras bağlamında tipik örnek şudur: miras bırakan, taşınmazını çocuklarından birine kendisine ölünceye kadar bakması koşuluyla bağışlar. Bakım yerine getirilmezse geri alma sebebi doğar.
Yüklemeli bağışlamada tipik yükümlülükler
| Yükleme | İspat aracı | Değerlendirme |
|---|---|---|
| Ölünceye kadar bakma | Bakım kayıtları, tanık | En sık görülen |
| Belirli bir kişiye ödeme yapma | Banka kayıtları | Somut, kolay ispat |
| Taşınmazda oturma hakkı tanıma | Fiilî durum, tanık | Oturma engellenmişse |
| Aile mezarlığının bakımı | Fiilî durum | Somut olaya göre |
| Kardeşe pay verme | Devir yapılmış mı | Belge ile ispat |
| Belirli amaçla kullanma | Kullanım biçimi | Amaç dışı kullanım |
Yükleme tapuya yazılmalı
Yüklemeli bağışın en zayıf noktası ispattır. Sözlü olarak «bana bakması şartıyla verdim» denilmesi, ölümden sonra kanıtlanması çok güç bir iddiadır. Bu nedenle bağış yapılırken yüklemenin resmî senette açıkça yazılması ve mümkünse tapu kaydında görünür kılınması gerekir. Bağış yapan kişiye verilecek en pratik tavsiye budur: koşul varsa yazılmalı, yazılmayan koşul ölümden sonra yoktur.
Bağışlayanın Sağlığında: Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi Alternatifi
Bakım karşılığı mal devri düşünülüyorsa, bağışlama yerine ölünceye kadar bakma sözleşmesi daha güvenli bir yapı sunar.
İki yapının karşılaştırması
| Ölçüt | Yüklemeli bağışlama | Ölünceye kadar bakma sözleşmesi |
|---|---|---|
| Niteliği | İvazsız kazandırma | İvazlı sözleşme |
| Karşı edim | Yükleme | Bakım borcu |
| Şekil | Resmî şekil | Miras sözleşmesi şeklinde |
| İhlal hâlinde | Geri alma (1 yıl) | Sözleşmenin feshi |
| Tenkise tabi mi | Kural olarak evet | Tartışmalı, koşullara göre |
| İspat | Yükleme yazılmalı | Sözleşmede açık |
| Mirasçıların itirazı | Tenkis, rücu | Denklik değerlendirmesi |
Aradaki temel fark, ölünceye kadar bakma sözleşmesinin ivazlı olmasıdır: bakım borcu, devrin karşılığıdır. Bu nedenle tenkis değerlendirmesi de farklı bir zeminde yapılır.
Adım Adım Yol Haritası
- Tapu işlem dosyasını çıkarın. İşlem bağış mı, satış mı?
- Bağışsa yüklemeye bakın. Resmî senette koşul yazılı mı?
- Geri alma sebebini belirleyin. Ağırlık eşiğini karşılıyor mu?
- Öğrenme tarihini tespit edin. Süre buradan işler.
- Bir yıllık süreyi takvime alın. Hak düşürücüdür.
- İvedilikle tedbir isteyin. Zenginleşme korunmalıdır.
- Terditli tenkis talebi ekleyin. Rücu reddedilirse saklı pay korunur.
- Ceza dosyası varsa dayanak yapın. Ağır suç sebebini destekler.
- Bakım kayıtlarını toplayın. Kim baktı, kim ilgilenmedi?
- Malın akıbetini izleyin. Satılırsa talep karşılıksız kalabilir.
Üç Yolu Birlikte Kurgulamak
Talepler farklı hukuki sebeplere dayandığından, koşulları varsa aynı davada terditli olarak ileri sürülebilir. Ancak sıralama önemlidir; çünkü her yolun sağladığı sonuç farklıdır.
Terditli taleplerin sıralanması
| Sıra | Talep | Neden bu sırada | Sonuç |
|---|---|---|---|
| 1 | Muris muvazaası | En kapsamlı sonuç | İşlem geçersiz, pay oranında iptal |
| 2 | Bağıştan rücu | Tam iade imkânı | Zenginleşme ölçüsünde iade |
| 3 | Tenkis | Güvenli taban | Saklı payı tamamlayacak kadar |
Bu sıralamanın mantığı şudur: en çok istenen sonuçtan en garanti sonuca doğru gidilir. Muvazaa kabul edilirse işlem baştan geçersiz sayılır ve mirasçılar payları oranında tapuya döner. Kabul edilmezse bağıştan rücu değerlendirilir. O da kabul edilmezse, saklı payı koruyan tenkis talebi devreye girer.
Somut duruma göre öne çıkan yol
| Durum | Hangi yol öne çıkar | Neden |
|---|---|---|
| Tapuda bağış görünüyor, davranış ağır | Bağıştan rücu | Muvazaa işlemez, rücu uygun |
| Tapuda satış görünüyor, bedel ödenmemiş | Muris muvazaası | Görünüşte işlem |
| Bağış var, davranış olağan | Tenkis | Saklı pay zedelenmişse |
| Saklı pay zedelenmemiş ama davranış ağır | Bağıştan rücu | Tenkis şartı yok |
| Bir yıl geçmiş, saklı pay zedelenmiş | Tenkis | Rücu süresi dolmuş |
| Bakım koşullu bağış, bakım yapılmamış | Bağıştan rücu | Yükleme sebebi |
Rücu, tenkisin ulaşamadığı yere ulaşır
Tablonun dördüncü satırı, bağıştan rücunun neden ayrı bir değer taşıdığını gösterir. Terekede yeterli mal kalmışsa saklı pay zedelenmemiş olabilir ve tenkis davası açılamaz. Ancak bağışlanan, miras bırakana karşı ağır bir davranışta bulunmuşsa bağıştan rücu yolu yine açıktır; bu yolda saklı pay şartı aranmaz. Yani tenkisin kapısının kapalı olduğu dosyalarda bağıştan rücu tek çıkış olabilir. Bu nedenle her bağış dosyasında yalnızca saklı pay hesabı yapmak yetmez; bağışlananın davranışı da ayrıca incelenmelidir.
Hayır Kurumuna Yapılan Bağışlar
Miras bırakanın malını bir vakfa, derneğe veya hayır kurumuna bağışladığı hâller ayrı bir soru doğurur: mirasçılar bu bağışı geri alabilir mi?
Cevap, aynı hukuki çerçevede aranır. Bağıştan rücu, bağışlananın davranışına dayandığından; bir hayır kurumu bakımından TBK m.295’teki sebeplerin gerçekleşmesi çoğu zaman söz konusu olmaz. Buna karşılık iki yol açık kalır: bağış saklı payı zedeliyorsa tenkis, işlem görünüşte yapılmışsa muvazaa. Ayrıca bağış yüklemeli yapılmış ve kurum yüklemeyi yerine getirmemişse — örneğin bağışlanan taşınmazın belirli bir amaçla kullanılması kararlaştırılmış ancak başka amaçla kullanılmışsa — TBK m.295/3 kapsamında geri alma gündeme gelebilir.
Bu nedenle hayır amaçlı bağış yapan kişilere verilecek tavsiye, amacı resmî senette açıkça yazmaktır. Hem iradenin gerçekleşmesi güvenceye alınır hem de amaç dışı kullanım hâlinde mirasçılara bir denetim imkânı doğar.
Sık Yapılan Hatalar
- Bağıştan rücu yolunu hiç bilmemek. Yalnızca tenkis düşünülür.
- Bir yıllık süreyi kaçırmak. Hak düşürücüdür, telafisi yoktur.
- Basit anlaşmazlığı sebep saymak. Ağırlık eşiği yüksektir.
- Tedbir istememek. Zenginleşme ortadan kalkarsa talep karşılıksız kalır.
- Yüklemeyi yazılı hâle getirmemek. Sözlü koşul ispatlanamaz.
- Terditli tenkis talebini eklememek. Rücu reddedilirse eli boş kalınır.
- Üç yolu birbirine karıştırmak. Süre ve ispat düzenleri farklıdır.
- Öğrenme tarihini belgelememek. Süre tartışması doğar.
📘 İlgili Rehberler
Bağışlamanın Şekli: Geçerliliğin İlk Denetimi
Geri alma, tenkis veya muvazaa tartışmasına girmeden önce bağışlamanın kendisinin geçerli kurulup kurulmadığı incelenmelidir. Türk Borçlar Kanunu, şekli geçerlilik şartı olarak düzenlemiştir.
| Konu | Kural | Madde |
|---|---|---|
| Bağışlama sözü verme | Geçerliliği, sözleşmenin yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır | TBK m.288/1 |
| Taşınmaz bağışı | Bir taşınmazın veya taşınmaz üzerindeki ayni bir hakkın bağışlanması sözü vermenin geçerliliği ancak resmî şekilde yapılmış olmasına bağlıdır | TBK m.288/2 |
| Şekle aykırılık | Şekle uyulmaması sebebiyle geçersiz olan bağışlama sözü verme, bağışlayan tarafından yerine getirildiğinde elden bağışlama hükmündedir | TBK m.288/3 |
| İstisna | Geçerliliği resmî şekle bağlanmış bağışlamalarda bu telafi uygulanmaz | TBK m.288/3 |
| Elden bağışlama | Bağışlayanın bir taşınırını bağışlanana teslim etmesiyle kurulur | TBK m.289 |
| Yüklemeli bağışlama | Yüklemenin yerine getirilmemesi hâlinde bağışlayanın hakları ayrıca düzenlenmiştir | TBK m.291 |
| Ölüme bağlı bağışlama | Bağışlananın bağışlayanın ölümünden sonra devredilmesi kararlaştırılmışsa miras hukuku kuralları uygulanır | TBK m.290 |
Dördüncü satır, taşınmaz bağışlarında belirleyicidir: tapuda resmî şekilde yapılmamış bir taşınmaz bağışı, fiilen yerine getirilmiş olsa dahi elden bağışlamaya dönüşmez ve geçersiz kalır. Mirasçıların ilk kontrol edeceği belge bu nedenle tapudaki resmî senettir.
Ölüme bağlı bağışlama, vasiyetname rejimine tabidir. Bağışlama konusunun bağışlayanın ölümünden sonra devredilmesi kararlaştırılmışsa, bu işlem ölüme bağlı tasarruflara ilişkin kurallara tabi olur. Bu nedenle şeklen resmî vasiyetname şartlarını taşımayan böyle bir belge, bağışlama olarak değil ölüme bağlı tasarruf olarak değerlendirilir ve iptal davasının konusu olabilir.
Üç Yolun Karşılaştırması
Mirasçıların elindeki üç ayrı yol, farklı şartlara ve farklı sonuçlara bağlıdır; hangisinin kurulacağı dosyanın olgularına göre belirlenir.
| Ölçüt | Geri alma | Tenkis | Muvazaa |
|---|---|---|---|
| Dayanak | TBK m.295-297 | TMK m.560 vd. | İçtihat ve genel hükümler |
| Şart | Kanunda sayılan geri alma sebepleri | Saklı payın zedelenmesi | İşlemin görünürdeki ile gerçek iradenin farklı olması |
| Davacı | Bağışlayan; koşulları varsa mirasçıları | Saklı paylı mirasçılar | Mirasçılar |
| Sonuç | Bağışlanan geri istenir | Saklı payı tamamlayacak ölçüde indirim | Devir baştan geçersiz sayılır, tapu iptali |
| Kapsam | Bağışlama konusuyla sınırlı | Saklı payı aşan kısım | İşlemin tamamı |
| Süre | Kanunda öngörülen süreler | Bir yıl / on yıl (TMK m.571) | Zamanaşımına tabi değildir |
Son satır, yol seçiminde belirleyicidir: muvazaa iddiası zamanaşımına tabi olmadığı hâlde tenkis hak düşürücü süreye bağlıdır. Bu nedenle iki talep terditli olarak kurulacaksa, tenkis talebinin süresi içinde ve baştan dilekçeye yazılması gerekir; ıslah anında süre çoktan dolmuş olabilir.
Terditli kurgu için terditli dava rehberimize bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Mirasçılar bağışı geri alabilir mi?
Geri alma hakkı kural olarak bağışlayanın kişisel hakkıdır. Ancak TBK m.297 uyarınca belirli koşullarda bu hak mirasçılara geçer ve mirasçılar tarafından kullanılabilir.
Hangi sebeplerle geri alınabilir?
TBK m.295 uyarınca bağışlananın bağışlayana veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi, bağışlayana veya onun ailesinden bir kimseye karşı kanundan doğan yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı davranması, yüklemeli bağışlamada haklı sebep olmaksızın yüklemeyi yerine getirmemesi hâlleri sayılmıştır.
Bu sebepler neye benzer?
TBK m.295’teki sebepler ile TMK m.510’daki mirasçılıktan çıkarma sebepleri arasında paralellik bulunduğu kabul edilmektedir. Her ikisinde de ağır bir davranış aranır.
Basit anlaşmazlık geri alma sebebi olur mu?
Hayır. Uygulamada basit olayların rücu sebebi sayılmasının kanunun amacına aykırı olacağı ve bağışlananı bağışlayanın sürekli baskısı altında bırakacağı belirtilmektedir. Ağır nitelikte bir davranış aranır.
Süre ne kadardır?
TBK m.297 uyarınca bağışlayan, geri alma sebebini öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde bağışlamayı geri alabilir. Bu süre hak düşürücü niteliktedir.
Bağışlayan ölürse hak düşer mi?
Hayır. TBK m.297 uyarınca bağışlayan bir yıllık süre dolmadan ölürse, geri alma hakkı mirasçılarına geçer ve mirasçıları bu sürenin sona ermesine kadar bu hakkı kullanabilir.
Bağışlayan sebebi hiç öğrenmemişse?
Aynı madde uyarınca bağışlayan sağlığında geri alma sebebini öğrenememişse, mirasçıları ölümden başlayarak bir yıl içinde geri alma hakkını kullanabilir.
Ne kadarı geri istenebilir?
TBK m.295 uyarınca bağışlayan, bağışlananın istem tarihindeki zenginleşmesi ölçüsünde bağışlama konusunun geri verilmesini isteyebilir. Bağışlanan, dönme anında elinde kalan miktarı vermekle yükümlüdür.
Mal üçüncü kişiye satılmışsa ne olur?
Bağışlanan taşınmazı iyiniyetli üçüncü kişiye devretmişse, geri alma hakkı taşınmaz üzerinde aynen ileri sürülemez. Bu hâlde bağışlanana karşı değer talebinde bulunulabilir; kötüniyetli üçüncü kişilere karşı ise tapu iptali davası açılabilir.
Hangi mahkemede dava açılır?
Bağıştan rücu davası tapu iptali ve tescil istemli olarak açıldığında, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesi görevli ve yetkilidir.
Tenkis davasından farkı nedir?
Tenkis, saklı payın zedelenmesine dayanır ve bağışlananın davranışına bakılmaz. Bağıştan rücu ise bağışlananın ağır davranışına dayanır ve saklı pay şartı aranmaz.
Muris muvazaasından farkı nedir?
Muris muvazaasında işlemin görünüşte yapıldığı, gerçek iradenin mal kaçırma olduğu ileri sürülür. Bağıştan rücuda ise bağışlamanın geçerli olduğu kabul edilir; sonradan doğan bir sebeple geri alınması istenir.
Üç yol birlikte kullanılabilir mi?
Talepler farklı hukuki sebeplere dayandığından, koşulları varsa terditli olarak ileri sürülebilir. Her birinin süresi ve ispat düzeni ayrı olduğundan dikkatli kurgulanmalıdır.
Yüklemeli bağışlama nedir?
Bağışlananın belirli bir edimi yerine getirmesi koşuluyla yapılan bağışlamadır. Yükleme haklı sebep olmaksızın yerine getirilmezse, TBK m.295 uyarınca geri alma sebebi doğar.
Miras dosyanız için Ankara’dan hukuki destek
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
