Mal Beyanı Dilekçesi Örneği ve Doldurma Rehberi

Ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde mal beyanında bulunmak kanuni bir yükümlülüktür (İİK m.74). Bu yükümlülük itirazdan bağımsızdır; yerine getirilmezse hapsen tazyik uygulanabilir (İİK m.76). Aşağıda örnek dilekçe yer almaktadır.

Mal Beyanı Nedir ve Neden Zorunludur?

Mal beyanı, borçlunun kendisine ait taşınır ve taşınmaz malları, alacaklarını, gelirlerini ve borcu karşılamaya yeterli malı yoksa geçim kaynağını icra dairesine bildirmesidir (İİK m.74).

Amaç, alacaklının hangi malvarlığına haciz koyabileceğini görmesini sağlamaktır. Bu nedenle beyan doğru ve eksiksiz olmalıdır.

Süre, itiraz edip etmediğinize göre değişir. Ödeme emrinde yer alan ihtar, İİK m.60/4 uyarınca borçlunun itirazını bildirmediği takdirde yedi gün içinde mal beyanında bulunmasını öngörür. Buna göre: ödeme emrine süresinde itiraz etmediyseniz tebliğden itibaren yedi gün (kambiyo senetlerine mahsus takipte on gün) içinde beyanda bulunmalısınız. Süresinde itiraz ettiyseniz takip durur ve bu aşamada mal beyanında bulunmak zorunda değilsiniz; yükümlülük, itirazın iptaline veya kaldırılmasına karar verilmesi hâlinde, kararın tebliğ veya tefhiminden itibaren üç gün içinde doğar (İİK m.75).

Mal Beyanında Bulunmamanın Yaptırımı: Hapsen Tazyik

Süresinde mal beyanında bulunmayan borçlu hakkında, alacaklının talebi üzerine icra mahkemesince hapsen tazyik kararı verilebilir (İİK m.76).

• Bu bir ceza değil, zorlama tedbiridir. Amaç, borçluyu beyanda bulunmaya zorlamaktır.
• Borçlu mal beyanında bulunduğu anda tazyik hapsi sona erer ve borçlu tahliye edilir.
• Bu nedenle beyanda bulunmamak, borçlu açısından hiçbir avantaj sağlamaz; yalnızca özgürlüğünü riske atar.

Gerçeğe aykırı beyan ise ayrı bir suç oluşturabilir ve cezai sorumluluk doğurur.

Hiç Malım Yoksa Ne Yazmalıyım?

Malvarlığınız yoksa da mal beyanında bulunmak zorunludur. “Beyan edecek malım yoktur” demek yeterli değildir; kanun, borcu karşılayacak malı olmayan borçlunun geçim kaynağını ve borcunu ne şekilde ödeyebileceğini de bildirmesini ister.

Bu nedenle beyanınızda:

• Çalışıp çalışmadığınızı, çalışıyorsanız işyerini ve aylık net gelirinizi,
• Emekli iseniz aylık tutarını,
• Herhangi bir geliriniz yoksa nasıl geçindiğinizi (aile desteği, sosyal yardım vb.),
• Varsa taksitle ödeme teklifinizi

açıkça belirtmelisiniz.

Beyan Ettiğim Mal Haczedilir mi?

Beyan edilen mallar kural olarak haczedilebilir; ancak kanun bazı mal ve gelirleri koruma altına almıştır:

• Haline münasip ev haczedilemez (İİK m.82/12).
• Lüzumlu ev eşyası haczedilemez; aynı amaca hizmet eden eşyadan birden fazlası yoksa haciz mümkün değildir.
• Maaş ve ücrette dörtte bir, iki ayrı kanunun kesiştiği yerdedir. İİK m.83’e göre bu gelirler, borçlu ve ailesinin geçinmeleri için gerekli görülen miktar düşüldükten sonra haczedilir; ancak haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz — yani m.83 bakımından dörtte bir bir tabandır. Buna karşılık 4857 sayılı İş Kanunu m.35, işçi ücretlerinin dörtte birinden fazlasının haczedilemeyeceğini söyleyerek bir tavan koyar. İkisi birlikte uygulandığında işçi ücretinde kesinti tam olarak dörtte bir olur; memur maaşı gibi İş K. m.35 kapsamı dışındaki gelirlerde ise dörtte bir yalnızca alt sınırdır ve daha fazlası haczedilebilir. Nafaka alacakları her iki hâlde de istisnadır. Ayrıntı: maaş haczi ve sınırları.
• Emekli maaşı kural olarak haczedilemez (5510 s.K. m.93); istisnaları sınırlıdır.

Haczedilemez bir mal veya gelir haczedilirse, haczedilmezlik şikâyeti ile icra mahkemesine başvurulur.

Üç Ayrı Süre: 7 Gün, 10 Gün, 3 Gün

Mal beyanı süresi tek bir rakam değildir; takibin türüne ve itiraz edip etmediğinize göre değişir. Uygulamada en çok bu üçü karıştırılır.

Genel haciz yoluyla ilamsız takipte yedi gün. Ödeme emrinin tebliğinden itibaren işler ve yalnızca itiraz etmemiş borçlu bakımından geçerlidir.

Kambiyo senetlerine mahsus takipte on gün. Çek, bono ve poliçeye dayalı takipte ödeme ve mal beyanında bulunma süresi on gündür; itiraz süresi ise beş gündür. Bu iki süre ayrı ayrı işler.

İtirazın kaldırılması veya iptali hâlinde üç gün. Süresinde itiraz eden borçlu, itirazın iptaline ya da kesin veya geçici kaldırılmasına karar verilmesi hâlinde, kararın tebliğ veya tefhiminden itibaren üç gün içinde mal beyanında bulunmakla yükümlüdür (İİK m.75). Bu, sürelerin en kısası ve en çok kaçırılanıdır: borçlu kararı aldıktan sonra istinaf yolunu düşünürken üç günlük beyan süresi işlemeye devam eder.

Konunun genel çerçevesi için mal beyanı nedir, ne içerir, vermezsem ne olur (İİK 74) sayfamıza bakabilirsiniz.

Tazyik Hapsi Nasıl İşler? Ceza Değil, Zorlama

Süresinde mal beyanında bulunmayan borçlu hakkında uygulanan yaptırım, İİK m.76’da düzenlenen tazyik hapsidir. Dört özelliği bilinmelidir.

Kendiliğinden uygulanmaz. Alacaklının talebi gerekir; icra mahkemesi hâkimi karar verir.

Bir defaya mahsustur ve üç ayı geçemez. Kanun hem tekrarı hem süreyi sınırlamıştır.

Beyanla sona erer. Amaç cezalandırmak değil beyana zorlamaktır; borçlu süresinden sonra dahi mal beyanında bulunursa tazyik hapsi kalkar, infaza başlanmışsa borçlu derhâl tahliye edilir. Borcun ödenmesi de aynı sonucu doğurur.

Bu nedenle beyanda bulunmamak borçluya hiçbir avantaj sağlamaz. Beyan vermemek alacaklının haciz imkânını ortadan kaldırmaz; alacaklı zaten kendi araştırmasıyla mal bulabilir. Tazyik hapsinin kapsamı ve diğer icra suçlarıyla karşılaştırması için zorlama hapsi: nafaka ve mal beyanı (İİK 344, 76) sayfamıza bakınız.

Gerçeğe Aykırı Beyan Ayrı ve Daha Ağır Bir Suçtur

Mal beyanında bulunmamak ile gerçeğe aykırı beyanda bulunmak aynı şey değildir ve yaptırımları da farklıdır.

Beyanda hiç bulunmamanın karşılığı tazyik hapsidir ve beyanla sona erer. Buna karşılık gerçeğe aykırı mal beyanında bulunmak İİK m.338 uyarınca ayrı bir suçtur ve üç aydan bir yıla kadar hapis cezası öngörülür. Bu, zorlama tedbiri değil gerçek bir cezadır; sonradan doğru beyan vermekle kendiliğinden ortadan kalkmaz.

Pratik sonuç şudur: eksik veya hatalı bir beyan vermek, hiç beyan vermemekten daha riskli olabilir. Malvarlığınızı gizlemek yerine, borcu karşılamaya yetmediğini açıkça belirtmek doğru yoldur.

Beyandan Sonra Mal Edinirseniz: Yedi Günlük Bildirim (İİK m.77)

Mal beyanı tek seferlik bir işlem değildir. Beyanında malı olmadığını veya borca yetecek malı bulunmadığını bildiren borçlu, sonradan kazandığı malları ve gelirindeki artışları, edinme veya artış tarihinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine bildirmek zorundadır (İİK m.77).

Bu yükümlülüğün doğması için bir şart vardır: önceki beyandaki malvarlığının alacağı karşılamaya yetmemiş olması. Borcu karşılayan bir beyan vermişseniz sonraki edinimler bakımından bu bildirim yükümlülüğü gündeme gelmez.

Bildirim taahhütlü mektupla ya da sözlü olarak yapılabilir. Yeni iş bulmak, miras yoluyla mal edinmek veya ücrette artış, uygulamada en sık karşılaşılan bildirim sebepleridir. Bu yükümlülüğün ihlali de yaptırıma bağlanmıştır.

Ödeme Emri Kime Tebliğ Edildi? Ceza Sorumluluğunun Ön Şartı

Az bilinen ama savunma bakımından belirleyici bir kural vardır: mal beyanına ilişkin fiillerden dolayı borçlunun cezalandırılabilmesi için ödeme emrinin bizzat borçluya tebliğ edilmiş ve ihtarın ona yapılmış olması gerekir.

Borçlu takipte kendisini bir avukatla temsil ettiriyorsa ve ödeme emri yalnızca vekile tebliğ edilmişse, borçlu mal beyanına ilişkin fiiller nedeniyle cezalandırılamaz. Alacaklı bu sonucu istiyorsa, vekilin yanında borçluya ayrıca ödeme emri tebliğ ettirmelidir.

Borçlu tarafında bu, tazyik hapsi talebine karşı ileri sürülebilecek somut bir savunmadır: dosyada ödeme emrinin bizzat borçluya tebliğ edildiğini gösteren bir belge var mı?

Maaş Haczinde Dörtte Bir: Taban mı, Tavan mı?

Bu, mal beyanı sonrası en çok yanlış bilinen konudur ve beyanınızın sonuçlarını doğrudan etkiler.

İİK m.83’e göre maaşlar, ücretler ve benzeri sürekli gelirler, borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra memurunca lüzumlu olarak takdir edilen miktar tenzil edildikten sonra haczolunabilir. Maddenin ikinci fıkrası ise şunu ekler: “Ancak haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz.”

Yani dörtte birlik oran bir alt sınırdır. Yargıtay uygulamasında da ücretin tamamı geçime yetmese dahi en az dörtte birinin haczedilmesi gerektiği; icra memurunun üst sınırı belirlerken borçlunun ihtiyaçlarını dikkate alacağı kabul edilmektedir. “Maaşımın en fazla dörtte biri kesilir” anlayışı bu nedenle eksiktir.

Birden fazla haciz varsa sıraya konur. Sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez; maaş hacizlerinde hacze iştirak mümkün değildir.

Nafaka alacakları istisnadır. Nafaka borçları bakımından dörtte birlik sınır uygulanmaz ve daha yüksek oranda kesinti yapılabilir.

Haczedilemeyen mal ve gelirler bakımından ayrıca tek ev haczedilir mi (meskeniyet) sayfamıza bakabilirsiniz.

Ticareti Terk Edenler İçin Ayrı Bir Yükümlülük

Mal beyanı yükümlülüğü yalnızca icra takibine bağlı olarak doğmaz. Ticareti terk eden tacirler bakımından İİK m.44’te ayrı bir bildirim yükümlülüğü öngörülmüştür ve bunun ihlali İİK m.337/a’da suç olarak düzenlenmiştir.

Şirketini kapatan, faaliyetini durduran veya işletmesini devreden tacirlerin bu yükümlülüğü çoğu zaman bilinmez; oysa alacaklı bakımından güçlü bir takip aracıdır. Ayrıntısı için ticareti terk suçu (İİK 337/a) sayfamıza bakabilirsiniz.