İcra ve İflas Kanunu’nun on altıncı babı, takip sürecini engelleyen veya alacaklıyı kasten zarara uğratan davranışları cezai yaptırıma bağlar. m.331, haciz yolu ile takip talebinden sonra veya bu talepten önceki iki yıl içinde borçlunun alacaklısını zarara sokmak maksadıyla mevcudunu suni surette eksiltmesini; aleyhine aciz belgesi alındığının veya alacaklının alacağını alamadığının ispatı şartıyla altı aydan üç yıla kadar hapis ve bin güne kadar adlî para cezasına bağlar. Kurumsal borçlularda en doğrudan uygulanabilir hüküm m.333/a’dır: ticaret şirketlerinde hukuken veya fiilen yönetim yetkisine sahip olanların alacaklıları zarara uğratmak kastıyla işletmenin borçlarını ödememeleri altı aydan iki yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezasını gerektirir; fiil taksirle işlenirse iki bin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur. m.345 uyarınca ceza, tüzel kişiye değil fiili yapmış olan yönetici, temsilci veya denetçiye verilir. Şikâyet hakkı m.347 uyarınca öğrenmeden üç ay, her hâlde fiilden itibaren bir yıl geçmekle düşer; m.354 uyarınca borcun itfası hâlinde dava bütün neticeleriyle düşer.
Mal kaçırma tespit edildi mi?
Şikâyet süresi öğrenmeden itibaren üç aydır; öğrenme tarihinin belgelenmesi şarttır. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppKısaca: Şikâyet süresi üç ay, her hâlde bir yıl
Süre kaçırılırsa hak düşer. İİK m.347, bu Baptaki fiillerden dolayı şikâyet hakkının, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşeceğini düzenler.
Şirket yöneticisi kişisel olarak sorumlu tutulabilir. m.345, kanunda yazılı suçların tüzel kişinin idare veya muamelelerini ifa sırasında işlenmiş olması hâlinde cezanın; o tüzel kişinin müdürlerinden, mümessil ve vekillerinden, tasfiye memurlarından, idare meclisi reis ve azasından veya murakıp ve müfettişlerinden fiili yapmış olan hakkında hükmolunacağını belirtir.
Borç ödenirse dava düşer. m.354, takibi şikâyete bağlı suçlarda müştekinin feragat etmesi veya borcun itfa edildiğinin sabit olması hâlinde davanın bütün neticeleriyle beraber düşeceğini öngörür.
İcra Ceza Hükümleri Neyi Amaçlar?
İcra ve İflas Kanunu, yalnızca alacağın tahsiline ilişkin usul kurallarından ibaret değildir. Kanunun on altıncı babı, takip sürecinde borçlunun veya üçüncü kişilerin belirli davranışlarını cezai yaptırıma bağlar.
Bu hükümlerin işlevi, borç ödenmediği için ceza vermek değildir. Yaptırım, takip sürecinin işleyişini engelleyen veya alacaklıyı kasten zarara uğratan davranışlara yöneliktir. Borcun ödenememesi ile mal kaçırılması arasındaki ayrım bu noktada belirleyicidir.
Fon tasfiyesinden doğan alacaklarda borçlu çoğu kez bir sermaye şirketidir. Bu durumda m.345 devreye girer ve sorumluluk şirketin yönetim kademesindeki gerçek kişilere yönelir. Takip ve tahsil süreci ilamlı icra ve tahsil yazımızda ele alındı.
Alacaklıyı Zarara Sokma Kastıyla Malvarlığını Eksiltme
İİK m.331/1, haciz yolu ile takip talebinden sonra veya bu talepten önceki iki yıl içinde borçlunun; alacaklısını zarara sokmak maksadıyla, mallarını veya bunlardan bir kısmını mülkünden çıkararak, telef ederek veya kıymetten düşürerek hakiki surette yahut gizleyerek muvazaa yoluyla başkasının uhdesine geçirerek veya asıl olmayan borçlar ikrar ederek mevcudunu suni surette eksiltmesi hâlinde; aleyhine aciz belgesi aldığını veya alacaklının alacağını alamadığını ispat ettiği takdirde altı aydan üç yıla kadar hapis ve bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılacağını düzenler.
Hükmün unsurları şunlardır: fiilin takip talebinden sonra veya ondan önceki iki yıl içinde işlenmiş olması; alacaklıyı zarara sokma kastı; maddede sayılan eylem biçimlerinden birinin gerçekleşmesi; aciz belgesi alınmış olması veya alacaklının alacağını alamadığını ispat etmesi.
m.331/2, iflas takibinden veya doğrudan doğruya iflas hâllerinde iflas talebinden önce birinci fıkradaki fiilleri işleyen borçlu hakkında da bu fiiller başka bir suç oluştursa dahi bu hükümlerin uygulanacağını belirtir.
m.331/3 konkordatoyu da kapsama alır: konkordato mühleti veya iflasın ertelenmesi talebinden önceki iki yıl içinde ya da konkordato mühleti talebi veya iflasın ertelenmesi süresinden sonra birinci fıkradaki fiilleri işleyen borçlu hakkında da bu hükümler uygulanır. Konkordato süreci konkordatoda alacaklının hakları yazımızda ele alındı.
m.331/4, taşınmaz rehni kapsamında bulunan eklentinin rehin alacaklısına zarar vermek kastı ile taşınmaz dışına çıkarılması hâlinde, eklentinin zilyedinin iki yıldan dört yıla kadar hapis ve bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılacağını öngörür.
Son fıkra, bu suçların alacaklının şikâyeti üzerine takip olunacağını belirtir.
Bu hüküm, tasarrufun iptali davasıyla aynı olgusal zemine dayanır ancak sonuçları farklıdır. İptal davası malı alacaklının erişimine açar; m.331 ise faile ceza sorumluluğu yükler. İki yol birlikte kullanılabilir; iptal davasının şartları tasarrufun iptali davası yazımızda ele alındı.
Aczine Kendi Fiiliyle Sebebiyet Verme
İİK m.332, haciz yolu ile takip talebinden sonra veya bu talepten önceki iki yıl içinde borçlunun; adet üzere tecviz edilemeyecek bir hiffetle hareket ederek veya haddinden ziyade masraflar yaparak yahut cüretli talih oyunlarına veya basiretsizce spekülasyonlara girişerek yahut işlerinde ağır ihmallerde bulunarak aczine kendi fiili ile sebebiyet vermesi yahut vaziyetinin fenalığını bildiği hâlde o gibi hareketlerle bu fenalığı ağırlaştırması hâlinde; aleyhine aciz belgesi istihsal edildiği veya alacaklının alacağını istifa edemediğini ispat ettiği takdirde on beş günden altı aya kadar hapis cezasıyla cezalandırılacağını düzenler.
Bu hükümde zarar verme kastı aranmaz; ağır ihmal, basiretsizlik ve aşırı risk alma davranışları yeterlidir. Portföy yönetimi gibi basiret ölçütünün kanunla belirlendiği alanlarda bu hüküm ayrıca değerlendirilir.
Aynı madde, konkordato mühleti talebinden önceki iki yıl içinde birinci fıkradaki fiillerin işlenmesi hâlini de kapsar.
Ticari İşletmede Yöneticinin Sorumluluğu: m.333/a
Kurumsal borçlularda en doğrudan uygulanabilir hüküm budur.
İİK m.333/a/1, ticaret şirketlerinde hukuken veya fiilen yönetim yetkisine sahip olanların alacaklıları zarara uğratmak kastıyla ticari işletmenin borçlarını kısmen veya tamamen ödemeyerek alacaklıları zarara soktukları takdirde; bu işlem ve eylemlerin başka bir suç oluşturmaması hâlinde, alacaklının şikâyeti üzerine altı aydan iki yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılacaklarını düzenler.
m.333/a/2, birinci fıkradaki suçun taksirle işlenmesi hâlinde alacaklının şikâyeti üzerine, fail hakkında zararın ağırlığına göre iki bin güne kadar adlî para cezasına hükmolunacağını belirtir.
Hükmün iki özelliği dikkat çeker. Birincisi, “hukuken veya fiilen yönetim yetkisine sahip olanlar” ifadesidir; sorumluluk resmî sıfatla sınırlı değildir, fiilî yönetim de kapsanır. İkincisi, taksirli hâlin ayrıca düzenlenmiş olmasıdır; kast ispat edilemese dahi adlî para cezası gündeme gelebilir.
Maddede yer alan “başka bir suç oluşturmaması hâlinde” kaydı, tali norm niteliğini gösterir. Fiil daha ağır bir suçu oluşturuyorsa o hükümler uygulanır.
Mal Beyanı ve Gerçeğe Aykırı Beyan
Takip sürecinin işlemesi, borçlunun malvarlığını bildirmesine bağlıdır. İİK m.32, icra emrinde borçluya m.74 uyarınca mal beyanında bulunması gerektiğinin ve bulunmazsa hapis ile tazyik olunacağının ihtar edileceğini öngörür.
Gerçeğe aykırı beyan bakımından m.338/1, bu Kanuna göre istenen beyanı hakikate aykırı surette yapan kimsenin, alacaklının şikâyeti üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacağını düzenler.
Aynı maddenin devamı, aciz vesikası hamili alacaklı bakımından ayrı bir imkân getirir: hakkında aciz vesikası alınmış borçlunun asgari ücretin üstünde bir geçim sürdürdüğü, aciz vesikası hamili alacaklının alacağının aciz vesikasına bağlanmasından en geç beş sene içinde müracaatı üzerine sabit olursa; borçlu, asgari ücretin üstünde kalan gelirlerinden icra mahkemesinin dörtte birden az olmamak üzere tespit edeceği kısmını, icra mahkemesi kararının kesinleşmesinden itibaren en geç bir ay içinde ve aciz vesikasındaki borcun ödenmesine kadar her ay icra dairesine yatırmaya mecburdur. Bu mükellefiyeti yerine getirmeyen borçlu hakkında bir yıla kadar tazyik hapsine karar verilir.
Aynı fıkra, hapsin tatbikine başlandıktan sonra borçlunun borcun tamamını veya o tarihe kadar icra veznesine yatırmak zorunda olduğu meblağı ödemesi hâlinde tahliye edileceğini öngörür.
Aciz vesikasının diğer sonuçları sıra cetveline itiraz ve şikâyet yazımızda ele alındı.
Sonradan Kazanılan Malların Bildirilmemesi
İİK m.339, sonradan kazandığı malları veya kazancında ve gelirinde vaki tezayütleri bu Kanun mucibince bildirmeye mecbur olan borçlunun; makbul bir mazereti olmaksızın yedi gün içinde icra dairesine taahhütlü mektupla veya şifahi surette bildirmemesi hâlinde yaptırım öngörür.
Aynı madde iki farklı durum ayırır: bu mal veya kazanç asıl veya bedel itibarıyla mevcut olduğu takdirde on gün; mal veya kazancını asıl veya bedel itibarıyla makbul bir sebep olmaksızın elden çıkarmışsa bir aya kadar disiplin hapsi ile cezalandırılır.
Bu hüküm, takibin sonuçsuz kaldığı dosyalarda borçlunun malvarlığındaki değişikliklerin izlenmesini destekler.
Taahhüdü İhlal
İİK m.340, m.111 mucibince veya alacaklının muvafakati ile icra dairesinde kararlaştırılan borcu ödeme şartını makbul bir sebep olmaksızın ihlal eden borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verileceğini düzenler.
Aynı madde, hapsin tatbikine başlandıktan sonra borçlunun borcun tamamını veya o tarihe kadar icra veznesine yatırmak zorunda olduğu meblağı ödemesi hâlinde tahliye edileceğini; ödemelerini tekrar kesmesi hâlinde hakkında tazyik hapsine yeniden karar verileceğini belirtir. Ancak bir borçtan dolayı tazyik hapsinin süresi üç ayı geçemez.
Taahhüdün geçerliliği, m.111’deki şartlara veya alacaklının muvafakatine bağlıdır. İcra dairesi dışında yapılan ödeme anlaşmaları bu hükmün kapsamında değildir.
İflas Talebinde Bulunmama ve Diğer Hükümler
İİK m.345/a, idare ve temsil ile görevlendirilmiş kimseler veya tasfiye memurlarının, m.179’a göre şirketin mevcudunun borçlarını karşılamadığını bildirerek şirketin iflasını istememeleri hâlinde, alacaklılardan birinin şikâyeti üzerine on günden üç aya kadar hapis cezası ile cezalandırılacaklarını düzenler.
Bu hüküm, borca batık durumdaki sermaye şirketlerinin yöneticilerine yönelik doğrudan bir yükümlülük getirir.
Üçüncü kişiler bakımından m.336, müflisin mallarını ellerinde bulunduran veya müflise borçlu olan üçüncü şahısların; iflasın açıldığına dair ilana muttali oldukları tarihten itibaren bir ay içinde makbul bir mazeret olmaksızın o malları iflas idaresi emrine vermemeleri veya borçlarını bildirmemeleri hâlinde doksan güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılacaklarını öngörür.
Oy satın alma bakımından m.333, iflas bürosu veya idaresinin yahut bir alacaklının veya alacaklılar toplanmasındaki mümessilinin reyini yahut konkordatoya muvafakatini kazanmak için ona hususi bir menfaat temin veya vaat eden kimsenin altı aydan iki seneye kadar hapis cezası ile cezalandırılacağını; menfaat temin eden alacaklı yahut mümessilinin de aynı ceza ile cezalandırılacağını düzenler. Suçun iflas bürosu veya idaresi üyesi tarafından işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır.
Başlıca fiiller ve yaptırımlar
| Fiil | Yaptırım | Dayanak |
|---|---|---|
| Alacaklıyı zarara sokma kastıyla mevcudu eksiltme | Altı aydan üç yıla kadar hapis ve bin güne kadar adlî para cezası | m.331/1 |
| Rehinli taşınmazın eklentisini dışarı çıkarma | İki yıldan dört yıla kadar hapis ve bin güne kadar adlî para cezası | m.331/4 |
| Aczine kendi fiiliyle sebebiyet verme | On beş günden altı aya kadar hapis | m.332 |
| Oy veya muvafakat için menfaat temini | Altı aydan iki yıla kadar hapis; iflas bürosu üyesince işlenirse yarı oranında artırım | m.333 |
| Yöneticinin alacaklıyı zarara uğratması | Altı aydan iki yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası; taksirde iki bin güne kadar adlî para cezası | m.333/a |
| Müflisin malını iflas idaresine vermeme | Doksan güne kadar adlî para cezası | m.336 |
| Gerçeğe aykırı beyan | Üç aydan bir yıla kadar hapis | m.338 |
| Aciz vesikası sonrası gelir payını yatırmama | Bir yıla kadar tazyik hapsi | m.338 |
| Sonradan kazanılan malı bildirmeme | On gün; elden çıkarılmışsa bir aya kadar disiplin hapsi | m.339 |
| Ödeme taahhüdünü ihlal | Üç aya kadar tazyik hapsi | m.340 |
| Yalnız kendisince yapılacak işe ilişkin ilama muhalefet | Üç aya kadar tazyik hapsi | m.343 |
| Borca batıklıkta iflas istememe | On günden üç aya kadar hapis | m.345/a |
Tüzel Kişi Borçluda Kim Ceza Görür?
İİK m.345, bu Kanunda yazılı suçların hükmi bir şahsın idare veya muamelelerini ifa sırasında işlenmiş olması hâlinde cezanın; o hükmi şahsın müdürlerinden, mümessil ve vekillerinden, tasfiye memurlarından, idare meclisi reis ve azasından veya murakıp ve müfettişlerinden fiili yapmış olan hakkında hükmolunacağını düzenler.
Bu hüküm iki sonuç doğurur. Birincisi, ceza sorumluluğunun tüzel kişiye değil, fiili işleyen gerçek kişiye ait olmasıdır. İkincisi, sorumlu kişinin maddede sayılan sıfatlar arasından ve fiili yapmış olma ölçütüne göre belirlenmesidir.
Şikâyet dilekçesinde bu nedenle yalnız şirketin değil, fiili işlediği ileri sürülen gerçek kişinin de gösterilmesi gerekir. Şirket yetkilileri hakkındaki diğer yollar ve malvarlığı tedbirleri fon yöneticilerinin malvarlığına el konulması yazımızda ele alındı.
Usul: Görev, Yetki, Süre ve İtiraz
İİK m.346, bu Kanun hükümlerine göre disiplin veya tazyik hapsine icra mahkemesinin karar vereceğini; icra mahkemesinin görevine giren bu işlerin diğer mahkemelerde görülen ceza davaları ile birleştirilemeyeceğini; bu Bapta yer alan suçlarla ilgili davalara icra mahkemesinde bakılacağını düzenler.
Yetki bakımından m.348, bu Bapta yer alan fiillerden dolayı yetkili icra mahkemesinin, icra takibinin yapıldığı yerdeki mahkeme olduğunu belirtir.
Süre bakımından m.347 belirleyicidir: bu Bapta yer alan fiillerden dolayı şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer.
Yargılama usulü m.349’da düzenlenmiştir: şikâyet dilekçe ile veya şifahi beyanla yapılır; dilekçeyi veya dava beyanını alan icra mahkemesi duruşma için hemen bir gün tayin edip şikâyetçinin imzasını alır ve sanığa celpname gönderir. İki taraf tayin olunan gün ve saatte icra mahkemesinin huzuruna gelmeye veya vekil göndermeye mecburdur.
Aynı madde şikâyetçi bakımından önemli bir sonuç öngörür: şikâyetçi muayyen zamanda gelmez ve vekil de göndermezse şikâyet hakkı düşer.
İtiraz bakımından m.353, icra mahkemesinin verdiği tazyik ve disiplin hapsine ilişkin kararlara karşı tefhim veya tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde itiraz edilebileceğini; mahkemenin itirazı incelemesi için dosyayı maddede gösterilen mercie göndereceğini ve itiraz incelemesi neticesinde verilen kararın kesin olduğunu düzenler.
Usul takvimi
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Görevli mahkeme | İcra mahkemesi; diğer ceza davalarıyla birleştirilemez | m.346 |
| Yetkili mahkeme | İcra takibinin yapıldığı yerdeki icra mahkemesi | m.348 |
| Şikâyet süresi | Öğrenmeden üç ay; her hâlde fiilden itibaren bir yıl | m.347 |
| Şikâyetin şekli | Dilekçe veya şifahi beyan | m.349 |
| Duruşmaya gelmeme | Şikâyetçi gelmez ve vekil göndermezse şikâyet hakkı düşer | m.349 |
| Karara itiraz | Tefhim veya tebliğden yedi gün; itiraz üzerine verilen karar kesindir | m.353 |
| Kararın infaz süresi | Tazyik veya disiplin hapsi kararı kesinleşmeden itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilmez | m.354 |
Davanın Düşmesi ve Parasal Sınır
İİK m.354/1, Kanunun bu babında yazılı suçlardan takibi şikâyete bağlı olanların müştekisinin feragat etmesi veya borcun itfa edildiğinin sabit olması hâlinde davanın bütün neticeleriyle beraber düşeceğini düzenler.
Bu hüküm, icra ceza yolunun işlevini gösterir: yaptırımın amacı cezalandırmak değil, yükümlülüğün yerine getirilmesini sağlamaktır. Borç ödendiğinde dava ve sonuçları ortadan kalkar.
m.354, infaz bakımından bir sınır da koyar: icra mahkemesinin bu Bap hükümlerine göre verdiği tazyik veya disiplin hapsine ilişkin karar, kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilmez.
Parasal sınır bakımından aynı madde, nafaka alacaklarına ilişkin takipler hariç olmak üzere, alacak miktarı Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından her yıl belirlenen aylık en yüksek brüt asgari ücret tutarının altında kalan takiplerde bu Kanunda öngörülen disiplin ve tazyik hapsinin uygulanmayacağını öngörür.
Fon Dosyalarında Uygulama
Fon tasfiyesinden doğan bir alacakta icra ceza yoluna başvurulabilmesi belirli bir sıraya bağlıdır.
Birincisi, geçerli bir takibin bulunmasıdır. m.331 ve m.332, fiili haciz yolu ile takip talebine veya iflas talebine bağlar; m.348 yetkiyi takibin yapıldığı yere göre belirler.
İkincisi, zarar unsurunun ortaya konulmasıdır. m.331, aciz belgesi alınmış olmasını veya alacaklının alacağını alamadığını ispat etmesini arar.
Üçüncüsü, failin belirlenmesidir. Borçlu bir sermaye şirketiyse m.345 uyarınca fiili işleyen yönetici, temsilci veya denetçi gösterilmelidir. m.333/a ayrıca fiilen yönetim yetkisine sahip olanları da kapsar.
Dördüncüsü, süredir. m.347’deki üç aylık süre öğrenmeden, bir yıllık süre ise fiilden itibaren işler. Mal kaçırma işlemleri çoğu kez sicil kayıtlarından sonradan öğrenildiğinden, öğrenme tarihinin belgelenmesi önem taşır.
Başvuru sırası
| Adım | İşlem | Dayanak |
|---|---|---|
| 1 | İlamlı veya ilamsız takibin başlatılması | İİK m.32, m.42 |
| 2 | Malvarlığı sorgulaması ve haciz; sonuçsuz kalırsa aciz vesikası | m.78, m.143 |
| 3 | Devir ve tasarruf işlemlerinin sicil kayıtlarından tespiti | Tapu ve ticaret sicili |
| 4 | Fiili işleyen gerçek kişinin belirlenmesi | m.345, m.333/a |
| 5 | Öğrenme tarihinden itibaren üç ay içinde şikâyet | m.347, m.349 |
| 6 | Paralel olarak tasarrufun iptali davasının değerlendirilmesi | m.277 vd. |
İcra Ceza Şikâyet Dilekçesi Örneği
Aşağıdaki metin, borçlu şirketin yöneticisi hakkında m.331 ve m.333/a’ya dayanan bir şikâyet için hazırlanmış çerçevedir. Dayanılan maddeye göre hususlar değişir.
[ ] İCRA CEZA MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİ’NE
ŞİKÂYETÇİ (ALACAKLI): [Ad Soyad] — [TC Kimlik No] — [Adres]
VEKİLİ: Av. [Ad Soyad]
ŞÜPHELİ: [Ad Soyad] — [Borçlu şirketin yönetim kurulu üyesi/müdürü] — [Adres]
İLGİLİ DOSYA: [ ] İcra Müdürlüğü’nün [ ] sayılı dosyası
KONU: İcra ve İflas Kanunu’nun 331. ve 333/a maddelerine muhalefet nedeniyle şikâyetimizdir.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil, [borçlu şirket] aleyhine [ ] İcra Müdürlüğü’nün [ ] sayılı dosyasıyla [tutar] TL alacağın tahsili için takip başlatmıştır. Takip talebi [tarih] tarihlidir.
2. Yapılan malvarlığı araştırmasında borçlu şirketin alacağı karşılayacak malvarlığı bulunamamış ve [tarih] tarihinde [geçici/kesin] aciz vesikası düzenlenmiştir.
3. Yapılan sicil incelemesinde, takip talebinden önceki iki yıllık dönemde borçlu şirkete ait [taşınmaz/araç/ortaklık payı]nın [tarih] tarihinde [devralan] adlı kişiye devredildiği tespit edilmiştir. Bu husus müvekkilce [tarih] tarihinde alınan sicil kaydıyla öğrenilmiş olup kayıt ekte sunulmuştur.
Mevcudun eksiltilmesi — İcra ve İflas Kanunu m.331
Anılan maddenin birinci fıkrası, haciz yolu ile takip talebinden sonra veya bu talepten önceki iki yıl içinde borçlunun alacaklısını zarara sokmak maksadıyla mallarını mülkünden çıkararak veya muvazaa yoluyla başkasının uhdesine geçirerek mevcudunu suni surette eksiltmesi hâlinde, aleyhine aciz belgesi alındığının ispatı şartıyla cezalandırılacağını düzenlemektedir. Devir, takip talebinden önceki iki yıllık dönemde ve [somut emare: gerçek değerin çok altında bedelle, yakın ilişkili kişiye, faaliyetin fiilen durduğu dönemde] gerçekleşmiştir.
Yöneticinin sorumluluğu — İcra ve İflas Kanunu m.333/a
Anılan maddenin birinci fıkrası, ticaret şirketlerinde hukuken veya fiilen yönetim yetkisine sahip olanların alacaklıları zarara uğratmak kastıyla ticari işletmenin borçlarını kısmen veya tamamen ödemeyerek alacaklıları zarara soktukları takdirde cezalandırılacaklarını öngörmektedir. Şüpheli, devrin yapıldığı tarihte ve hâlen borçlu şirketin [sıfat]ı olup, ticaret sicili kayıtları ektedir.
Failin belirlenmesi — İcra ve İflas Kanunu m.345
Anılan madde, bu Kanunda yazılı suçların hükmi bir şahsın idare veya muamelelerini ifa sırasında işlenmiş olması hâlinde cezanın, o hükmi şahsın müdürlerinden, mümessil ve vekillerinden, tasfiye memurlarından, idare meclisi reis ve azasından veya murakıp ve müfettişlerinden fiili yapmış olan hakkında hükmolunacağını düzenlemektedir. Şikâyetimiz, devir işlemini şirket adına gerçekleştiren şüpheli hakkındadır.
Şikâyetin süresinde olduğu — İcra ve İflas Kanunu m.347
Anılan madde, şikâyet hakkının fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşeceğini öngörmektedir. Devir işlemi [tarih] tarihinde öğrenilmiş olup işbu şikâyet bu süre içinde sunulmaktadır.
HUKUKİ SEBEPLER: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.331, m.333/a, m.345, m.346, m.347, m.348, m.349; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: [ ] İcra Müdürlüğü’nün [ ] sayılı dosyası; aciz vesikası; devre ilişkin tapu ve sicil kayıtları; borçlu şirketin ticaret sicili kayıtları ve yetkili kişi bilgileri; devir bedeline ve rayiç değere ilişkin kayıtlar; bilirkişi incelemesi; tanık ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle şüphelinin İcra ve İflas Kanunu’nun 331. ve 333/a maddeleri uyarınca cezalandırılmasına ve yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin şüpheliye yükletilmesine karar verilmesini vekâleten talep ederiz.
Şikâyetçi Vekili
Av. [Ad Soyad] — [İmza]
Şikâyet dilekçesinde öğrenme tarihinin ve bu tarihi gösteren belgenin açıkça belirtilmesi gerekir; m.347’deki üç aylık süre bu tarihten işler.
Sık Yapılan Hatalar
Birinci hata, üç aylık şikâyet süresini kaçırmaktır. m.347, süreyi fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilden itibaren bir yıl olarak belirler.
İkinci hata, şikâyeti yalnız şirket aleyhine yöneltmektir. m.345, cezanın fiili yapmış olan gerçek kişi hakkında hükmolunacağını düzenler.
Üçüncü hata, zarar unsurunu belgelememektir. m.331, aciz belgesi alındığının veya alacaklının alacağını alamadığının ispatını arar.
Dördüncü hata, duruşmaya katılmamaktır. m.349, şikâyetçinin muayyen zamanda gelmemesi ve vekil de göndermemesi hâlinde şikâyet hakkının düşeceğini belirtir.
Beşinci hata, icra ceza yolunu tahsil aracı sanmaktır. m.354, borcun itfa edildiğinin sabit olması hâlinde davanın bütün neticeleriyle düşeceğini öngörür; yaptırımın amacı yükümlülüğün yerine getirilmesidir.
Altıncı hata, parasal sınırı göz ardı etmektir. m.354, nafaka alacakları hariç, alacak miktarı aylık en yüksek brüt asgari ücret tutarının altında kalan takiplerde disiplin ve tazyik hapsinin uygulanmayacağını düzenler.
Yedinci hata, karara itiraz süresini kaçırmaktır. m.353, tazyik ve disiplin hapsine ilişkin kararlara karşı tefhim veya tebliğden itibaren yedi gün içinde itiraz edilebileceğini ve itiraz üzerine verilen kararın kesin olduğunu belirtir.
Sekizinci hata, ceza yolu ile iptal davasını birbirinin alternatifi saymaktır. m.331 faile ceza sorumluluğu yükler; malın alacaklının erişimine açılması m.277 vd.’deki iptal davasının konusudur.
Sıkça Sorulan Sorular
İcra ceza şikâyet süresi ne kadar?
İİK m.347, bu Bapta yer alan fiillerden dolayı şikâyet hakkının, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşeceğini düzenler.
Borçlu mal kaçırdıysa ceza sorumluluğu doğar mı?
İİK m.331/1, haciz yolu ile takip talebinden sonra veya bu talepten önceki iki yıl içinde borçlunun alacaklısını zarara sokmak maksadıyla mallarını mülkünden çıkararak, telef ederek, kıymetten düşürerek, gizleyerek, muvazaa yoluyla başkasının uhdesine geçirerek veya asıl olmayan borçlar ikrar ederek mevcudunu suni surette eksiltmesi hâlinde; aleyhine aciz belgesi alındığının veya alacaklının alacağını alamadığının ispatı şartıyla altı aydan üç yıla kadar hapis ve bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılacağını düzenler.
Şirket borçluysa kim ceza görür?
İİK m.345, bu Kanunda yazılı suçların hükmi bir şahsın idare veya muamelelerini ifa sırasında işlenmiş olması hâlinde cezanın; o hükmi şahsın müdürlerinden, mümessil ve vekillerinden, tasfiye memurlarından, idare meclisi reis ve azasından veya murakıp ve müfettişlerinden fiili yapmış olan hakkında hükmolunacağını belirtir.
Yöneticinin sorumluluğu hangi maddede düzenlenmiştir?
İİK m.333/a/1, ticaret şirketlerinde hukuken veya fiilen yönetim yetkisine sahip olanların alacaklıları zarara uğratmak kastıyla ticari işletmenin borçlarını kısmen veya tamamen ödemeyerek alacaklıları zarara soktukları takdirde, bu işlem ve eylemlerin başka bir suç oluşturmaması hâlinde, alacaklının şikâyeti üzerine altı aydan iki yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılacaklarını düzenler.
Fiilen yönetim yetkisi ne anlama gelir?
İİK m.333/a, sorumluluğu “hukuken veya fiilen yönetim yetkisine sahip olanlar” biçiminde tanımlar. Dolayısıyla sorumluluk resmî sıfatla sınırlı değildir; şirketi fiilen yöneten kişiler de kapsama girer.
Taksirle işlenirse ne olur?
İİK m.333/a/2, birinci fıkradaki suçun taksirle işlenmesi hâlinde alacaklının şikâyeti üzerine, fail hakkında zararın ağırlığına göre iki bin güne kadar adlî para cezasına hükmolunacağını belirtir.
Gerçeğe aykırı beyanın yaptırımı nedir?
İİK m.338/1, bu Kanuna göre istenen beyanı hakikate aykırı surette yapan kimsenin, alacaklının şikâyeti üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacağını düzenler.
Ödeme taahhüdünü ihlal edenin durumu nedir?
İİK m.340, m.111 mucibince veya alacaklının muvafakati ile icra dairesinde kararlaştırılan borcu ödeme şartını makbul bir sebep olmaksızın ihlal eden borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verileceğini düzenler. Hapsin tatbikine başlandıktan sonra borçlu ödemeyi yaparsa tahliye edilir; bir borçtan dolayı tazyik hapsinin süresi üç ayı geçemez.
Borca batık şirketin yöneticisi iflas istemezse ne olur?
İİK m.345/a, idare ve temsil ile görevlendirilmiş kimseler veya tasfiye memurlarının, m.179’a göre şirketin mevcudunun borçlarını karşılamadığını bildirerek şirketin iflasını istememeleri hâlinde, alacaklılardan birinin şikâyeti üzerine on günden üç aya kadar hapis cezası ile cezalandırılacaklarını düzenler.
Aczine kendi fiiliyle sebebiyet verme suçu nedir?
İİK m.332, borçlunun adet üzere tecviz edilemeyecek bir hiffetle hareket ederek, haddinden ziyade masraflar yaparak, cüretli talih oyunlarına veya basiretsizce spekülasyonlara girişerek yahut işlerinde ağır ihmallerde bulunarak aczine kendi fiili ile sebebiyet vermesini veya durumunun fenalığını bildiği hâlde ağırlaştırmasını, on beş günden altı aya kadar hapis cezasına bağlar.
Hangi mahkeme görevlidir?
İİK m.346, bu Kanun hükümlerine göre disiplin veya tazyik hapsine icra mahkemesinin karar vereceğini ve bu Bapta yer alan suçlarla ilgili davalara icra mahkemesinde bakılacağını düzenler. m.348, yetkili icra mahkemesinin icra takibinin yapıldığı yerdeki mahkeme olduğunu belirtir.
Şikâyetçi duruşmaya gelmezse ne olur?
İİK m.349, şikâyetçinin muayyen zamanda gelmemesi ve vekil de göndermemesi hâlinde şikâyet hakkının düşeceğini düzenler.
Borç ödenirse dava ne olur?
İİK m.354/1, bu babda yazılı suçlardan takibi şikâyete bağlı olanların müştekisinin feragat etmesi veya borcun itfa edildiğinin sabit olması hâlinde davanın bütün neticeleriyle beraber düşeceğini öngörür.
Karara itiraz edilebilir mi?
İİK m.353, icra mahkemesinin verdiği tazyik ve disiplin hapsine ilişkin kararlara karşı tefhim veya tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde itiraz edilebileceğini; mahkemenin dosyayı maddede gösterilen mercie göndereceğini ve itiraz incelemesi neticesinde verilen kararın kesin olduğunu düzenler.
Küçük alacaklarda da hapis uygulanır mı?
İİK m.354, nafaka alacaklarına ilişkin takipler hariç olmak üzere, alacak miktarı Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından her yıl belirlenen aylık en yüksek brüt asgari ücret tutarının altında kalan takiplerde bu Kanunda öngörülen disiplin ve tazyik hapsinin uygulanmayacağını düzenler.
İlgili Rehberler
- Tasarrufun iptali davası
- İlamlı icra ve tahsil
- Konkordatoda alacaklının hakları
- Sıra cetveline itiraz ve şikâyet
- İstihkak davası
- Fon yöneticilerinin malvarlığına el konulması
- Portföy yönetim şirketine karşı icra takibi
- Fon Tasfiyesi Hukuk Rehberi
Şikâyeti doğru faile yöneltin
Ceza tüzel kişiye değil, fiili yapmış olan yönetici veya temsilciye verilir. Değerlendirme için: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppDosyanız için değerlendirme
Öğrenme tarihini belgeleyip üç aylık süre içinde doğru faile yönelelim. Telefon: 0554 648 37 15
İletişime GeçinBu içerik icra-iflas hukuku alanındadır.
Fon Tasfiyesi Hukuk Rehberi · 12. Yargı Paketi rehberi · Tüm hukuk dalları


