Hollanda’da Boşanma ve Türkiye’de Tanınması: Altı Ay Tescil Kuralı, Konsolosluk, Tanıma Davası (MÖHUK 50-59)

Hollanda’da boşanma yalnız mahkeme kararıyla ve avukat aracılığıyla yapılır; tek boşanma sebebi evliliğin kalıcı olarak sarsılmasıdır (Hollanda Medeni Kanunu, BW m.1:151). Ancak karar tek başına yetmez: boşanma, kararın Hollanda nüfus kütüğüne tescil edilmesiyle gerçekleşir ve karar kesinleştikten sonra altı ay içinde tescil istenmezse hükümsüz kalır (BW m.1:163). Hollanda’daki karar Türkiye’de kendiliğinden sonuç doğurmaz. İki yol vardır: eşlerin konsolosluğa veya nüfus müdürlüğüne başvurusuyla dava açmadan idari tescil (Nüfus Hizmetleri Kanunu m.27/A) ya da aile mahkemesinde tanıma davası (MÖHUK m.58). Tanımada karşılıklılık aranmaz; tanınan kararın etkisi Hollanda’da kesinleştiği tarihten başlar (MÖHUK m.59). İdari tescil yalnız boşanmayı nüfusa işler; velayet, nafaka ve mal rejimi hükümleri için mahkemeye gitmek gerekir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, Arnhem mahkemesinin boşanma kararının yıllar sonra da tanınabileceğine, eşlerin sonradan birlikte yaşamasının buna engel olmadığına karar vermiştir (YHGK 2022/2-766 E.).

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• Hollanda’da boşanma nasıl işler?
• Altı ay tescil kuralı
• Hollanda mahkemesinin yetkisi ve uygulanacak hukuk
• Türkiye’de dava açma seçeneği
• Nafaka
• Velayet ve çocuklar
• Mal rejimi ve emeklilik
• Türkiye’de geçerli kılmanın iki yolu
• Konsoloslukta idari tescil
• Aile mahkemesinde tanıma davası
• Yargıtay kararları
• Dilekçe örnekleri
• Örnek senaryolar
• Adım adım yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

Hollanda’da boşanan veya boşanmayı düşünen Türk vatandaşlarının en sık sorduğu soruların kısa cevapları aşağıdadır.

Almanya’daki Türkler için bkz. Almanya’da yaşayan Türkler boşanmayı hangi ülkede açmalı; genel kurallar için tanıma ve tenfiz davası.

Hollanda’da Boşanma Nasıl İşler?

Hollanda’da boşanmaya, eşlerden birinin talebi veya eşlerin ortak talebi üzerine mahkeme karar verir (BW m.1:150). Tek taraflı talepte aranan tek şart, evliliğin kalıcı olarak sarsılmış (duurzaam ontwricht) olmasıdır (BW m.1:151). Hollanda hukukunda Türk hukukundaki gibi ayrı ayrı sayılmış boşanma sebepleri yoktur; sarsılmaya kimin yol açtığı da boşanma kararını etkilemez. Eşler ortak talepte bulunduğunda sarsılmanın ayrıca ispatı gerekmez; eşlerden her biri karar verilinceye kadar talebini geri alabilir ve bu durumda diğer eş tek taraflı talep yoluna geçebilir (BW m.1:154).

Hollanda’da boşanma başvurusu avukat aracılığıyla yapılır; ortak talepte de dilekçeyi avukat sunar. Reşit olmayan çocuk varsa ebeveynlik planı (ouderschapsplan) zorunludur ve en azından bakımın paylaşımını, giderleri ve ana-babanın birbirini nasıl bilgilendireceğini düzenlemelidir; 18-21 yaş arasındaki çocuklar için geçim ve öğrenim giderleri hakkında da anlaşma aranır. Tek taraflı talepte diğer eş dilekçeyi aldıktan sonra altı hafta içinde cevap verebilir; yurt dışında yaşayan veya adresi bilinmeyen eş için bu süre üç aydır. Cevap verilmezse mahkeme cevapsız karar verir (Rechtspraak.nl).

Çocuksuz eşlerin ortak talebinde kural olarak duruşma yapılmaz ve mahkeme doğrudan karar verir. Tek taraflı talepte iki taraf da duruşmaya çağrılır; boşanma duruşmaları halka kapalıdır. Karara karşı üç ay içinde istinaf (hoger beroep) yoluna gidilebilir. Süreç en az altı haftadan bir yılı aşan sürelere kadar uzayabilir. Emeklilik beklentisi ciddi biçimde zarar görecek eş, adil bir düzenleme yapılıncaya kadar boşanmaya itiraz edebilir (BW m.1:153).

Hollanda’daki ayrılık kararı (scheiding van tafel en bed) evliliği sona erdirmez; bu karar belediyeye tescil için gönderilmez ve eşler resmen evli kalır (Rechtspraak.nl). Türkiye’de yeniden evlenmeyi veya nüfus kaydını etkileyecek olan, ayrılık değil boşanma kararıdır.

Altı Ay Tescil Kuralı: Hollanda Kararı Ne Zaman Kesinleşir?

Hollanda’da mahkeme kararı tek başına evliliği bitirmez. Boşanma, kararın nüfus kütüğüne (registers van de burgerlijke stand) tescil edilmesiyle gerçekleşir (BW m.1:163/1). Tescili eşler birlikte veya eşlerden biri isteyebilir; karar kesinleştiği günden itibaren en geç altı ay içinde tescil istenmezse hükümsüz kalır (BW m.1:163).

Tescil, evlilik Hollanda’da yapılmışsa evliliğin yapıldığı belediyede yapılır. Evlilik yurt dışında, örneğin Türkiye’de yapılmış ve boşanma Hollanda’da gerçekleşmişse kayıt ’s-Gravenhage (Lahey) belediyesindedir (Rechtbank Oost-Brabant başvuru formu). Tescil için kararın kesinleştiğini gösteren belge gerekir: istinaf süresi dolmadan önce tarafların kararı kabul ettiğini gösteren kabul belgesi (akte van berusting), süre dolduktan sonra ise mahkemeden alınan istinaf edilmediğine dair belge (akte van non-appèl) kullanılır. Tescil tarihi eş nafakası, emeklilik paylaşımı ve yeniden evlenme bakımından önemlidir.

Türkiye açısından tarih meselesi ayrıca önemlidir. Tanınan yabancı kararın kesin hüküm etkisi, kararın verildiği ülkede kesinleştiği andan itibaren başlar (MÖHUK m.59); idari tescilde de yabancı kararın kesinleşme tarihi esas alınır (Yönetmelik m.10). Hollanda’da ise boşanma tescil tarihinde gerçekleşir. Bu nedenle iki ülkenin kayıtlarında farklı tarihler görülebilir (bizim değerlendirmemiz). Altı ay içinde tescil edilmeyen karar Hollanda’da hükümsüz kaldığından, böyle bir karara dayanarak Türkiye’de tanıma istemek de sorun yaratır; tanınacak kararın verildiği ülkede kesinleşmiş ve geçerli olması gerekir (MÖHUK m.50/1, m.53; bizim değerlendirmemiz). Bu nedenle Türkiye’deki başvuruda kesinleşme belgesinin yanında Hollanda’daki tescili gösteren belgenin de apostilli olarak sunulmasını öneriyoruz.

Hollanda mahkeme kararları için apostil kararı veren mahkemeden alınır; ücreti 2026 için 27 avrodur (Rechtspraak.nl). Hollanda 1961 Lahey Apostil Sözleşmesi’ne 8 Ekim 1965’ten, Türkiye 29 Eylül 1985’ten beri taraftır (HCCH). Apostilin genel kuralları için apostil nedir, nereden alınır yazımıza bakabilirsiniz.

Hollanda Mahkemesi Ne Zaman Yetkili, Hangi Hukuku Uygular?

Hollanda Avrupa Birliği üyesi olduğundan boşanma davalarında milletlerarası yetki Brüksel IIb Tüzüğü’nün (AB 2019/1111) 3. maddesine göre belirlenir. Yetki sebepleri arasında sıralama yoktur; aşağıdaki durumlardan biri varsa Hollanda mahkemesi yetkilidir. Hollanda’da evlilik ancak Hollanda hâkiminin kararıyla sona erdirilebilir (BW m.10:55).

Uygulanacak hukuk bakımından Hollanda, Almanya’dan farklıdır: Hollanda, boşanmada uygulanacak hukuku belirleyen Roma III Tüzüğü’ne katılmamıştır. Hollanda hâkimi boşanmanın mümkün olup olmadığına ve sebeplerine kural olarak Hollanda hukukunu uygular (BW m.10:56/1). Eşlerin ortak yabancı vatandaşlığı varsa, eşler davada birlikte bu hukuku seçmişse veya bir eşin seçimine diğeri itiraz etmemişse ya da eşlerden biri seçim yapmış ve iki eşin de o ülkeyle gerçek bir toplumsal bağı bulunuyorsa ortak vatandaşlık hukuku uygulanır (BW m.10:56/2). Seçimin açıkça yapılması veya dava ya da cevap dilekçesindeki ifadelerden yeterince açık anlaşılması gerekir (BW m.10:56/3). Eşlerin vatandaşlıkları farklıysa Hollanda hukuku uygulanır.

İki Türk vatandaşı eş Hollanda’daki davada Türk hukukunu seçerse boşanma sebepleri Türk Medeni Kanunu’na göre değerlendirilir; nafaka, velayet ve mal rejimi ise kendi kurallarına tabidir. Çifte vatandaşlıkta seçimin geçerliliği Hollanda’da ayrıca değerlendirilmelidir (bizim değerlendirmemiz).

Türkiye’de Dava Açma Seçeneği

Hollanda’da yaşayan Türk vatandaşları boşanma davasını Türkiye’de de açabilir. Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini iç hukukun yer itibarıyla yetki kuralları belirler (MÖHUK m.40). Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde Türkiye’de yer itibarıyla yetkili mahkemede; bu yoksa ilgilinin sâkin olduğu yer mahkemesinde, Türkiye’de sâkin değilse Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesinde, o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde görülür (MÖHUK m.41). İki eş de Türk vatandaşıysa Türk mahkemesi Türk hukukunu uygular (MÖHUK m.14/1).

Türkiye’deki davada Türk hukukunun kusura dayalı maddi ve manevi tazminatı ile süresiz yoksulluk nafakası gündeme gelir (TMK m.174, 175). Davalı eşe Hollanda’daki adresine uluslararası yolla tebligat yapılır; Türk vatandaşına konsolosluk eliyle de tebligat yapılabilir (Tebligat Kanunu m.25, 25/a). Ayrıntılar için yurt dışında yaşayan eşle boşanma davası ve yurt dışındaki eşe tebligat yazılarımıza bakabilirsiniz.

Türk mahkemesinin kararı da Hollanda’da tanınma kuralına tabidir. Hollanda hukukuna göre yabancı boşanma kararı, usulüne uygun bir yargılama sonunda yetkili bir makam tarafından verilmişse tanınır; bu şartlar eksik olsa da diğer eş yargılamada açıkça veya örtülü olarak rıza göstermiş ya da sonucu sonradan kabul etmişse tanınabilir (BW m.10:57). Tanıma, Hollanda kamu düzeniyle açıkça bağdaşmıyorsa reddedilir (BW m.10:59). Hollanda’da yaşayan kişi yurt dışında aldığı boşanma belgelerini belediyeye bildirir (Nederland Wereldwijd). Aynı evlilik için iki ülkede birlikte dava açılması karışıklık yaratır; bu konudaki Yargıtay kararı aşağıda ele alınmıştır.

Nafaka: Hollanda’da Beş Yıl, Türkiye’de Süresiz

Hollanda’da kendi geçimini sağlayacak yeterli geliri olmayan ve makul olarak elde edemeyecek eş lehine nafakaya hükmedilebilir (BW m.1:156). 1 Ocak 2020’den sonra kararlaştırılan veya hükmedilen eş nafakası kural olarak en fazla beş yıl sürer; evlilik on yıldan kısa sürmüşse süre evlilik süresinin yarısıdır. Ortak çocuk varsa nafaka en küçük çocuk 12 yaşına gelinceye kadar sürebilir. Evlilik on beş yıldan uzun sürmüş ve alacaklı eş on yıl içinde Hollanda devlet emekliliğine (AOW) hak kazanacaksa nafaka emekliliğin başladığı tarihe kadar; evlilik on beş yıldan uzun sürmüş ve alacaklı 1 Ocak 1970 veya öncesinde doğmuşsa on yıl sürer. Birden çok istisna varsa en uzun süre uygulanır (BW m.1:157; Rijksoverheid).

1 Temmuz 1994 ile 1 Ocak 2020 arasında belirlenen nafakalarda üst sınır kural olarak on iki yıldır. Nafaka süresi boşanmanın tescil tarihinden başlar. Nafaka alacaklısı yeniden evlenir, kayıtlı birliktelik kurar veya bir başkasıyla evliymiş gibi birlikte yaşarsa nafaka sona erer (BW m.1:160). Hollanda’da ana-babanın çocuğun geçim ve öğrenim giderlerinden sorumluluğu çocuk 21 yaşına gelinceye kadar sürer (Rijksoverheid).

Hollanda mahkemesi nafakaya kural olarak alacaklının mutad meskeni hukukunu uygular; eşler arasında, taraflardan biri itiraz eder ve başka bir ülkenin, özellikle son ortak mutad meskenin hukuku evlilikle daha sıkı bağlantılıysa o hukuk uygulanır (2007 Lahey Nafaka Protokolü m.3, 5). Türk mahkemesinde ise boşanmış eşler arasındaki nafaka boşanmaya uygulanan hukuka tabidir (MÖHUK m.14/2); boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak şartıyla süresiz nafaka isteyebilir (TMK m.175). Ergin çocuğun eğitimi sürüyorsa nafaka ayrıca istenebilir (TMK m.328/2; eğitim nafakası).

Hollanda’da verilen nafaka kararının Türkiye’de icra edilebilmesi için tenfiz kararı gerekir ve karşılıklılık dâhil MÖHUK m.54’teki şartlar aranır. İki ülke arasında 1973 Lahey Nafaka Kararlarının Tanınması ve Tenfizi Sözleşmesi (Hollanda için 1 Mart 1981, Türkiye için 1 Kasım 1983’ten beri) ve 2007 Lahey Çocuk Nafakası Sözleşmesi (Hollanda için AB aracılığıyla 1 Ağustos 2014, Türkiye için 1 Şubat 2017’den beri) yürürlüktedir. 2007 Sözleşmesi 21 yaşından küçük çocukların nafakasını ve bununla birlikte istenen eş nafakasını kapsar (m.2/1); kapsamı örtüştüğü ölçüde önceki Lahey nafaka sözleşmelerinin yerini alır (m.48). Bu sözleşmeler karşılıklılık için anlaşmaya dayalı bir zemin oluşturur (bizim değerlendirmemiz). Ayrıntılar için yabancı mahkeme nafaka kararının tanınması ve tenfizi ve yurt dışındaki çocuk için nafaka yazılarımıza bakabilirsiniz.

Velayet ve Çocuklar

Hollanda hukukunda evlilik içinde ana-babanın birlikte kullandığı velayet (gezamenlijk gezag), boşanmadan sonra da kural olarak birlikte kullanılmaya devam eder (BW m.1:251/2). Mahkeme, ana-babadan birinin veya ikisinin talebi üzerine velayeti tek ebeveyne ancak çocuğun ana-baba arasında kalması yönünde kabul edilemez bir risk bulunup kısa sürede düzelme beklenmiyorsa veya değişiklik başka bir nedenle çocuğun yararına gerekliyse bırakır (BW m.1:251a). Bu nedenle Hollanda’dan gelen boşanma kararlarının çoğunda tek velayet değil, ebeveynlik planına bağlanmış ortak velayet görülür.

Çocuğun mutad meskeni Hollanda’daysa çocuğun korunmasına ilişkin önlemlerde kural olarak Hollanda makamları yetkilidir (1996 Lahey Sözleşmesi m.5); yetkili makam kendi hukukunu uygular (m.15). Sözleşme Hollanda için 1 Mayıs 2011’den, Türkiye için 1 Şubat 2017’den beri yürürlüktedir. Türkiye’deki boşanma davasında Türk mahkemesi velayete ancak m.10’daki şartlar, özellikle ana-babanın kabulü ve çocuğun yararı varsa karar verebilir. Bir akit devlette alınan önlem diğer akit devletlerde kural olarak kendiliğinden tanınır; ret sebepleri sözleşmede sınırlı olarak sayılmıştır (m.23).

Türk hukukunda uzun süre tartışılan ortak velayet, yabancı kararların tanınmasında artık engel değildir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, yabancı mahkemenin boşanma sonrasında ortak velayete ilişkin kararının tanınmasında bu düzenlemenin Türk kamu düzenine aykırı olmadığını kabul etmiştir (20.02.2017, E.2016/15771, K.2017/1737); Türk hukukundaki durum için ortak velayet Türk hukukunda mümkün mü yazımıza bakabilirsiniz. Çocuğun izinsiz götürülmesinde 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi uygulanır (Hollanda için 1990’dan, Türkiye için 2000’den beri).

Çocuğun yurt dışına çıkarılması riski varsa çocuğa çıkış yasağı tedbiri yazımızdaki adımlar Türkiye bakımından önem taşır.

Mal Rejimi ve Emeklilik: Evlilik Tarihi Belirleyicidir

Hollanda’da evlilik sözleşmesi yapmamış eşler için yasal mal rejimi mal ortaklığıdır. 1 Ocak 2018’den önce yapılan evliliklerde bu ortaklık sınırsızdır: evlilikten önceki mallar, borçlar, miras ve bağışlar da, bırakan veya bağışlayan aksini yazılı olarak belirtmedikçe ortaklığa girer. 1 Ocak 2018 ve sonrasında yapılan evliliklerde ortaklık sınırlıdır; evlilikten önceki kişisel mallar, miras ve bağışlar ortaklığın dışında kalır, yalnız evlilik içinde edinilenler ile evlilikten önce birlikte sahip olunanlar ortaklığa girer. Boşanmada ortaklık eşit paylaşılır (Dirkzwager).

Türk eşlere Hollanda mahkemesinin hangi mal rejimini uygulayacağı ise evlilik tarihine bağlıdır. 29 Ocak 2019 ve sonrasında evlenenlerde AB Mal Rejimi Tüzüğü (2016/1103) uygulanır; Hollanda bu Tüzüğe katılan devletlerdendir. Hukuk seçimi yoksa eşlerin evlendikten sonraki ilk ortak mutad meskeninin, bu yoksa evlenme anındaki ortak vatandaşlıklarının, o da yoksa en sıkı bağlantılı devletin hukuku uygulanır (m.26). Evlendikten sonra Hollanda’da yaşamaya başlayan Türk eşler bakımından bu, kural olarak Hollanda hukuku demektir.

1 Eylül 1992 ile 28 Ocak 2019 arasında evlenenlere Hollanda’da 1978 Lahey Evlilik Mallarına Uygulanacak Hukuk Sözleşmesi uygulanır. Sözleşmeye göre eşler hukuk seçebilir (m.3, 6); seçim yoksa kural olarak evlendikten sonraki ilk mutad meskenin hukuku uygulanır, ancak ortak vatandaşlık hukukunu öne çıkaran istisnalar vardır (m.4). Doktrinde, Hollanda’nın 5. maddedeki beyanı ve MÖHUK’un ortak millî hukuku esas alması karşısında, hukuk seçimi yapmamış iki Türk vatandaşı eşe Hollanda’da da Türk hukukunun uygulanabileceği belirtilmiştir (Öztürk, TBB Dergisi 2007/71). Ancak Hollanda’da on yıldan fazla mutad meskenden sonra, hukuk seçimi veya evlilik sözleşmesi yoksa, Hollanda hukuku yalnız ileriye etkili olarak kendiliğinden uygulanmaya başlar (m.7/2, 8). Eşlerin birden çok ortak vatandaşlığı varsa ortak vatandaşlık kuralları uygulanmaz (m.15).

Türk mahkemesinin bakışı farklıdır. Hukuk seçimi yoksa evlilik mallarına eşlerin evlenme anındaki müşterek millî hukuku uygulanır; iki Türk vatandaşı eş için bu Türk hukukudur. Malların tasfiyesinde taşınmazlar için bulundukları ülke hukuku uygulanır (MÖHUK m.15). Türk hukukunda yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır; boşanmada mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m.202, 225/2). Yargıtay, yurt dışında açılan ve kesinleşen boşanma davasında mal rejiminin o davanın açıldığı tarihte sona erdiğini kabul etmiştir (2. HD, 07.06.2023, E.2022/3663, K.2023/3041). Türkiye’deki mallar için katılma alacağı davasında on yıllık zamanaşımı, tanıma kararından değil yabancı boşanma kararının kesinleştiği tarihten başlar (YHGK, 29.11.2023, E.2022/2-1205, K.2023/1188).

Hollanda mahkemesi Türkiye’deki bir taşınmazın mülkiyetinin devrine karar verirse bu hükmün Türkiye’de uygulanması güçtür: taşınmaz üzerindeki ayni haklara ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.12) ve Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren konularda verilen yabancı kararlar tenfiz edilmez (MÖHUK m.54/b; bizim değerlendirmemiz). Hollanda’daki emeklilik haklarında kural olarak evlilik süresince biriken yaşlılık emekliliğinin yarısı diğer eşe ayrılır; bunun için boşanmadan itibaren iki yıl içinde emeklilik kuruluşuna bildirim yapılmalıdır (DNB). Yurt dışındaki mallar hakkında yurt dışındaki ev ve hesaplar boşanmada paylaşılır mı yazımıza bakabilirsiniz.

Hollanda Kararını Türkiye’de Geçerli Kılmanın İki Yolu

Yabancı mahkeme kararının kesin hüküm veya kesin delil etkisi, Türkiye’de tanınmasına bağlıdır (MÖHUK m.58/1). Hollanda’da boşanmış bir Türk vatandaşı, karar tanınmadıkça Türk nüfus kütüğünde evli görünmeye devam eder. Kararı Türkiye’de geçerli kılmanın iki yolu vardır: dava açmadan konsoloslukta veya nüfus müdürlüğünde idari tescil (Nüfus Hizmetleri Kanunu m.27/A) ve aile mahkemesinde tanıma davası (MÖHUK m.58). Hangisinin seçileceği, eşlerin işbirliğine ve kararda velayet, nafaka veya mal paylaşımı gibi hükümlerin bulunup bulunmadığına göre değişir.

Karar tanınmadıkça Türkiye’de yeniden evlenmek mümkün olmaz; miras ve sosyal güvenlik işlemlerinde eski eş hâlâ eş olarak görünür. Kadın bakımından üç yüz günlük bekleme süresi de gündeme gelir (TMK m.132); tescilde ve tanımada kesinleşme tarihi esas alındığından süre kural olarak bu tarihten hesaplanır. Ayrıntılar için bekleme süresi yazımıza bakabilirsiniz. Tanıma gecikse de Türkiye’deki mallar için zamanaşımı işlemeye devam eder. İdari tescilin genel kurallarını yabancı boşanma kararının idari yoldan tanınması, Almanya kararları için uygulamayı Almanya’da boşanma kararı Türkiye’de nasıl geçerli olur yazılarımızda anlattık.

Konsoloslukta İdari Tescil: Şartlar, Belgeler, Süreç

Yabancı ülke adlî veya idarî makamlarınca boşanmaya ilişkin olarak verilen ve kesinleşen kararlar, tarafların birlikte başvurusuyla ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmamak şartıyla dava açılmadan nüfus kütüğüne tescil edilebilir; eşlerden biri ölmüş veya yabancıysa Türk vatandaşı olan eş tek başına başvurabilir (NHK m.27/A). Başvuru bizzat, kanuni temsilci veya vekil aracılığıyla, kararın verildiği ülkedeki dış temsilciliğe ya da Türkiye’deki il nüfus müdürlüğüne yapılır. Eşler ayrı ayrı başvurabilir; bu durumda iki başvuru arasındaki süre doksan günü geçemez (Yönetmelik m.5, 6).

Başvuruda Yönetmeliğin 7. maddesindeki belgeler istenir; Hollanda kararı için karşılıkları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. Eksik belgeler için doksan gün süre verilir; tamamlanmazsa başvuru reddedilir. Dış temsilcilik ve il müdürlüklerinde kurulan komisyon, gündem varsa en geç on beş gün içinde toplanır. Türkiye’de açılmış ve devam eden veya reddedilmiş dava varsa başvuru reddedilir; Türk kamu düzenine açıkça aykırı kararlar gerekçeli olarak reddedilir (m.8, 9). Kabul edilen karar yedi gün içinde aile kütüğüne tescil edilir ve tescilde yabancı kararın kesinleşme tarihi esas alınır (m.10). Ret hâlinde aile mahkemesinde tanıma veya tenfiz davası açılabilir (m.11).

İdari tescilin en önemli sınırı şudur: komisyon yalnız boşanma, butlan, iptal ve evliliğin varlığı hakkında karar verir. Velayet, iştirak nafakası, çocukla kişisel ilişki, mal rejimi ve tazminat gibi tenfize konu hükümler bakımından komisyon kararı sonuç doğurmaz; bunlar için yetkili aile mahkemesinde tanıma veya tenfiz davası açılmalıdır (Yönetmelik m.9). Kararda bu tür hükümlerin bulunması idari tescile engel değildir; yalnız bu hükümler nüfusa işlenmez.

Aile Mahkemesinde Tanıma Davası

Eşler birlikte başvurmuyorsa, idari başvuru reddedilmişse veya kararın velayet ve nafaka gibi hükümlerinin de Türkiye’de sonuç doğurması isteniyorsa tanıma davası açılır. Aile hukukuna ilişkin yabancı kararların tanınması ve tenfizi aile mahkemesinde görülür ve görev kamu düzenine ilişkindir (Yargıtay 3. HD, 14.01.2014, E.2013/15673, K.2014/233). Dava, karşı tarafın Türkiye’deki yerleşim yeri mahkemesinde, yoksa sâkin olduğu yer mahkemesinde, o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde açılır (MÖHUK m.51). Kararın tanınmasında hukuki yararı bulunan herkes dava açabilir (m.52).

Dilekçeye kararın onanmış aslı veya örneği ile kesinleştiğini gösteren belge ve bunların onanmış tercümeleri eklenir (m.53). Mahkeme MÖHUK m.54’teki şartları inceler; tanımada karşılıklılık aranmaz (m.58/1). Dilekçe duruşma günüyle birlikte karşı tarafa tebliğ edilir, dava basit yargılama usulüne göre görülür ve karşı taraf ancak 54. maddedeki şartların bulunmadığını ileri sürerek itiraz edebilir (m.55). Tanınan kararın etkisi Hollanda’da kesinleştiği andan itibaren başlar (m.59).

Hollanda’ya özgü iki noktaya dikkat edilmelidir. Birincisi, tek taraflı talepte Türkiye’de yaşayan eş yargılamaya hiç katılmamışsa ve kendisine usulüne uygun tebligat yapılmamışsa karar savunma hakkı yönünden itiraza açıktır (MÖHUK m.54/ç). İkincisi, çocuksuz eşlerin ortak talebinde Hollanda’da duruşma yapılmaması ve kararın kısa gerekçeli olması mümkündür. Türk hukukunda anlaşmalı boşanmada hâkimin tarafları bizzat dinlemesi (TMK m.166/3) iç hukuk kuralıdır; kamu düzenine aykırılık dar yorumlanır ve gerekçesiz yabancı karar da tek başına kamu düzenine aykırı sayılmaz (YİBBGK, 10.02.2012, E.2010/1, K.2012/1). Bu nedenle duruşmasız verilmiş ortak talep kararının tanınmasına bu sebeple engel çıkmaması gerekir (bizim değerlendirmemiz). Tanıma dilekçesinin genel örneği için yabancı boşanma kararının tanınması dilekçesi, kamu düzeni itirazı için tenfizde kamu düzeni itirazı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Hollanda Kararlarıyla İlgili Yargıtay Kararları

Arnhem Aile Mahkemesi’nin 2004’te kesinleşen boşanma kararından sonra eşler birlikte yaşamaya devam etmiş ve çocukları olmuştur; kadın 2017’de Türkiye’de boşanma davası açınca erkek Hollanda kararının tanınmasını istemiştir. Hukuk Genel Kurulu, boşanma kararlarının yenilik doğurucu nitelikte olduğunu, tanımanın bir süreye bağlı olmadığını, sonradan birlikte yaşamanın hukuki yararı ortadan kaldırmadığını ve dürüstlük kuralına aykırılık oluşturmadığını belirtmiştir; tenfiz hâkimi kararın esasını inceleyemez (YHGK, 18.10.2023, E.2022/2-766, K.2023/975). Haarlem mahkemesinin 1997’de kesinleşen kararının 2023’te tanınması istenen dosyada ise eşler Türkiye’de de boşanmış ve bu karar nüfusa işlenmişti; Yargıtay hukuki yarar kalmadığı gerekçesiyle tanıma kararını kanun yararına bozmuştur (2. HD, 23.01.2025, E.2024/10660, K.2025/696).

Dilekçe Örnekleri

1. Hollanda boşanma kararının tanınması dava dilekçesi

2. Hollanda kararındaki ortak velayet ve çocuk nafakasının tanınması ve tenfizi dilekçesi

3. Konsolosluğa ortak idari tescil başvuru dilekçesi

Örnek Senaryolar

Senaryo 1: Rotterdam’da ortak talepli boşanma, Türkiye’de nüfus kaydı. İki Türk vatandaşı eş 2012’de Türkiye’de evlenmiş, 2013’ten beri Rotterdam’da yaşamaktadır. Çocukları yoktur. Avukatları aracılığıyla ortak talepte bulunmuşlar, mahkeme duruşma yapmadan boşanmaya karar vermiştir. Evlilik Türkiye’de yapıldığından tescil Lahey belediyesine yapılmalıdır.

Senaryo 2: Eş Türkiye’ye dönmüş, Hollanda kararında ortak velayet ve çocuk nafakası var. Utrecht’te yaşayan anne, tek taraflı talep sonucunda boşanma kararı almıştır. Karar, ortak velayete ve babanın aylık çocuk nafakası ödemesine hükmetmiştir. Baba Türkiye’ye dönmüş, nafaka ödemesini durdurmuş ve idari tescil için başvuruya katılmamaktadır.

Hollanda’daki süreç tescille, Türkiye’deki süreç ise nüfus kaydı ile velayet, nafaka ve mallar için ayrı adımlarla tamamlanır.

Adım Adım Yol Haritası

1. Hollanda’daki tescili tamamlayın. Karar kesinleştikten sonra altı ay içinde belediye kaydını yaptırın (BW m.1:163).
2. Belgeleri toplayın. Kararın onaylı örneği, kabul veya istinaf edilmediği belgesi ve tescil kaydı (MÖHUK m.53).
3. Apostil ve tercüme yaptırın. Apostili kararı veren mahkemeden alın; Türkçe yeminli tercüme yaptırın.
4. Yolu seçin. Eşler anlaşıyorsa konsoloslukta idari tescil, anlaşmıyorsa tanıma davası (NHK m.27/A; MÖHUK m.58).
5. Konsolosluk bölgenizi belirleyin. Amsterdam, Rotterdam veya Deventer Başkonsolosluğu.
6. Velayet ve nafaka için ayrı yol izleyin. Bu hükümler idari tescille işlenmez (Yönetmelik m.9).
7. Türkiye’deki malları takvime bağlayın. Yabancı kararın kesinleşmesinden itibaren on yıl (YHGK 2022/2-1205 E.).
8. Hollanda emekliliği için bildirim yapın. Boşanmadan itibaren iki yıl içinde emeklilik kuruluşuna (DNB).

Sık Yapılan Hatalar

Sıkça Sorulan Sorular

Hollanda’da boşanmak için avukat şart mı?

Evet. Hollanda’da boşanma başvurusu avukat aracılığıyla yapılır; ortak talepte de dilekçeyi avukat sunar (Rechtspraak.nl).

Hollanda’da boşanma sebepleri nelerdir?

Tek sebep evliliğin kalıcı olarak sarsılmasıdır (BW m.1:151). Eşler ortak talepte bulunursa sarsılmanın ayrıca ispatı gerekmez (BW m.1:154).

Hollanda’da karar çıkınca boşanmış olur muyum?

Hayır. Boşanma, kararın nüfus kütüğüne tescil edilmesiyle gerçekleşir (BW m.1:163/1). Tescil, kararın kesinleştiği günden itibaren altı ay içinde istenmelidir; aksi hâlde karar hükümsüz kalır.

Türkiye’de evlendik; Hollanda kararı hangi belediyeye tescil edilir?

Evlilik yurt dışında yapılmış ve boşanma Hollanda’da gerçekleşmişse kayıt Lahey (’s-Gravenhage) belediyesindedir; evlilik Hollanda’da yapılmışsa evliliğin yapıldığı belediyeye tescil edilir.

Hollanda mahkemesi Türk hukukunu uygular mı?

Kural olarak Hollanda hukukunu uygular (BW m.10:56/1). İki eş de Türk vatandaşıysa ve davada Türk hukukunu birlikte seçmişlerse veya birinin seçimine diğeri itiraz etmemişse boşanma sebeplerine Türk hukuku uygulanır (BW m.10:56/2).

Hollanda’daki boşanma kararım Türkiye’de kendiliğinden geçerli mi?

Hayır. Konsoloslukta veya nüfus müdürlüğünde idari tescil ya da aile mahkemesinde tanıma davası gerekir (NHK m.27/A; MÖHUK m.58).

Konsoloslukta tescil için iki eşin birlikte gitmesi gerekir mi?

Gerekmez. Başvuru bizzat veya vekille yapılabilir; ayrı başvurularda aradaki süre doksan günü geçemez (Yönetmelik m.5, 6). Eş ölmüş veya yabancıysa Türk eş tek başına başvurabilir (NHK m.27/A).

Hangi konsolosluğa başvurmalıyım?

Konsolosluk bölgenize göre Amsterdam (Kuzey Hollanda, Flevoland, Utrecht), Rotterdam (Güney Hollanda, Zeeland, Kuzey Brabant) veya Deventer (Groningen, Friesland, Drenthe, Overijssel, Gelderland, Limburg) Başkonsolosluğu’na başvurulur.

Konsolosluk tescili velayet ve nafakayı da kapsar mı?

Hayır. Komisyon yalnız boşanma hakkında karar verir; velayet, iştirak nafakası, kişisel ilişki, mal rejimi ve tazminat hükümleri için aile mahkemesinde tanıma veya tenfiz davası gerekir (Yönetmelik m.9).

Tanıma davası nerede açılır?

Aile mahkemesinde; karşı tarafın Türkiye’deki yerleşim yerinde, yoksa sâkin olduğu yerde, o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir’de (MÖHUK m.51; 4787 s.K. m.4).

Tanıma için süre sınırı var mı?

Hayır. Hukuk Genel Kurulu, Arnhem kararıyla ilgili dosyada tanımanın bir süreye bağlı olmadığını belirtmiştir (YHGK, 18.10.2023, E.2022/2-766, K.2023/975).

Boşandıktan sonra bir süre birlikte yaşadık; tanıma reddedilir mi?

Hayır. Hukuk Genel Kurulu, eşlerin boşanmadan sonra birlikte yaşayıp çocuk sahibi olmasının tanımada hukuki yararı ortadan kaldırmadığını ve dürüstlük kuralına aykırılık oluşturmadığını kabul etmiştir (YHGK 2022/2-766 E.).

Hollanda’daki ortak velayet kararı Türkiye’de tanınır mı?

Tanınabilir. Yargıtay, yabancı mahkemenin ortak velayet kararının Türk kamu düzenine aykırı olmadığını kabul etmiştir (2. HD, 20.02.2017, E.2016/15771, K.2017/1737).

Hollanda’da eş nafakası ne kadar sürer?

1 Ocak 2020’den sonra belirlenen nafaka kural olarak en fazla beş yıl, evlilik on yıldan kısaysa evlilik süresinin yarısı kadar sürer; küçük çocuk, uzun evlilik ve yaşa bağlı istisnalar vardır (BW m.1:157).

Türkiye’deki evimizi paylaşmak için ne kadar sürem var?

Katılma alacağı için on yıllık zamanaşımı, tanıma kararından değil Hollanda boşanma kararının kesinleştiği tarihten başlar (YHGK, 29.11.2023, E.2022/2-1205, K.2023/1188).

Türkiye’de de boşanma davası açarsam ne olur?

Türk kararı kesinleşip nüfusa işlenirse aynı evliliğe ilişkin Hollanda kararının Türkiye’de tanınmasında hukuki yarar kalmaz (Yargıtay 2. HD, 23.01.2025, E.2024/10660, K.2025/696). İki ülkede birlikte dava açmadan önce strateji belirlenmelidir.