Hasta ve İleri Yaştaki Hükümlülerin İnfazı

Hasta ve ileri yaştaki hükümlülerin infazı, belirsiz bir insani takdir alanı değildir: 5275 sayılı Kanun bu konuyu iki ayrı kurumla düzenler. Birincisi m. 16‘daki infazın geri bırakılması, ikincisi ise m. 110‘daki konutta infaz‘dır. İkincisi çoğu kaynakta hiç geçmez; oysa m. 110/2 ileri yaş için altmış beş, yetmiş, yetmiş beş ve seksen olmak üzere dört ayrı yaş eşiği ve her biri için ayrı bir ceza üst sınırı belirler. Ayrıca aynı fıkra, ağır hastalık veya engellilik nedeniyle kurum koşullarında hayatını yalnız idame ettiremeyen hükümlüler için de konutta infaz imkânı tanır.

Mevzuat Haritası

İki Ayrı Kurum: Geri Bırakma ve Konutta İnfaz

Bu ayrımı görmeden yapılan başvuruların çoğu yanlış mercie gider. İkisi farklı sonuç doğurur ve farklı merci karar verir.

Pratik sonuç: konutta infaz, cezayı bitiren bir yoldur; geri bırakma ise cezayı erteleyen bir yoldur. Hükümlünün yaşı ve ceza süresi m. 110/2’nin eşiklerine giriyorsa, önce bu yol araştırılmalıdır.

m. 16: İnfazın Geri Bırakılması

Akıl hastalığı (m. 16/1). Akıl hastalığına tutulan hükümlünün cezasının infazı geriye bırakılır ve hükümlü iyileşinceye kadar Türk Ceza Kanunu’nun 57. maddesinde belirtilen sağlık kurumunda koruma ve tedavi altına alınır.

Diğer hastalıklar (m. 16/2). Diğer hastalıklarda cezanın infazına, resmî sağlık kuruluşlarının mahkûmlara ayrılan bölümlerinde devam olunur. Ancak bu durumda bile hapis cezasının infazı, mahkûmun hayatı için kesin bir tehlike teşkil ediyorsa cezanın infazı iyileşinceye kadar geri bırakılır.

Kural ve istisna sırası önemlidir. Asıl kural infazın hastanede sürdürülmesidir; geri bırakma istisnadır ve eşiği yüksektir. “Hayat için kesin tehlike” ölçütü, hastalığın ağır olmasından fazlasını arar: hastalığın mevcut infaz koşullarında hayatı tehdit ettiğinin gösterilmesi gerekir.

Maddenin bağlı yetki dili. m. 16/1 ve 16/2 “geri bırakılır” der. Şartlar gerçekleştiğinde merciin takdir alanı bulunmaz; bu, ret kararlarına karşı ileri sürülebilecek bir argümandır.

m. 16/6: Hasta ve Engelli Hükümlüler İçin Asıl Hüküm

Bu fıkra, tam olarak bu yazının konusunu düzenler ve çoğu kaynakta hiç geçmez.

6411 sayılı Kanun’la eklenen fıkra uyarınca; maruz kaldığı ağır bir hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame ettiremeyen ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirilen mahkûmun cezasının infazı, m. 16/3’teki usule göre iyileşinceye kadar geri bırakılabilir.

Ölçüt “hayatı tehdit” değil, “yalnız idame ettirememe”dir. Bu, m. 16/2’den belirgin biçimde farklı ve daha erişilebilir bir eşiktir: hastalığın öldürücü olması aranmaz; hükümlünün kurum koşullarında günlük yaşamını başkasının yardımı olmadan sürdürememesi yeterlidir. İleri yaşa bağlı bakım ihtiyacı, felç, ağır görme veya hareket kısıtlılığı bu kapsamda değerlendirilebilir.

İkinci ölçüt takdirî yanı kurar. Fıkra “geri bırakılabilir” der; m. 16/2’deki bağlı yetkiden farklı olarak burada takdir vardır. Bu nedenle başvuruda yalnızca sağlık durumu değil, toplum güvenliği bakımından tehlike oluşturmadığı da ayrıca ve somut olarak ortaya konulmalıdır.

Gebelik ve doğum hâlleri (m. 16/4). Hapis cezasının infazı, gebe olan veya doğurduğu tarihten itibaren bir yıl altı ay geçmemiş bulunan kadınlar hakkında geri bırakılır. Çocuk ölmüş veya anasından başka birine verilmiş olursa, doğumdan itibaren iki ay geçince ceza infaz olunur. Buradaki süre 14/4/2020 tarihli ve 7242 sayılı Kanun’un 19. maddesiyle altı aydan bir yıl altı aya çıkarılmıştır; eski tarihli kaynaklarda görülen “altı ay” ibaresi güncel değildir.

İstisnası (m. 16/5). Kapalı ceza infaz kurumuna girdikten sonra gebe kalanlardan koşullu salıverilmesine altı yıldan fazla süre kalanlar ile eylem ve tutumları nedeniyle tehlikeli sayılanlar hakkında dördüncü fıkra hükümleri uygulanmaz. Bu kişilerin cezasının anılan kısmı, kurumlarda kendileri için düzenlenen uygun yerlerde infaz olunur.

Çocuğun durumu (m. 16/A). Kadın hükümlünün, on sekiz yaşını doldurmamış çocuğunun ağır hastalığı veya engelliliği nedeniyle infazın geri bırakılmasına imkân tanıyan ayrı bir düzenleme de bulunmaktadır; burada toplam ceza süresine, geri bırakma süresine ve tekrar sayısına ilişkin sınırlar öngörülmüştür.

Rapor Standardı ve Karar Mercii: m. 16/3

Bu fıkra, başvuruların en sık takıldığı noktadır ve iki şeyi birden belirler.

Rapor. Geri bırakma kararı; Adlî Tıp Kurumunca düzenlenen ya da Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adlî Tıp Kurumunca onaylanan rapor üzerine verilir.

Karar mercii. Geri bırakmaya, infazın yapıldığı yer Cumhuriyet Başsavcılığınca karar verilir. Sıkça söylenenin aksine ikametgâhın bulunduğu yer savcılığı yetkili değildir; bu ayrım dilekçenin hangi savcılığa verileceğini belirler.

Yükümlülükler. Geri bırakma kararı, mahkûmun tâbi olacağı yükümlülükler belirtilmek suretiyle verilir. Bunların başında yurt dışına çıkmama yükümlülüğü gelir. Yükümlülüklere uyulmaması, kararın kaldırılması sonucunu doğurabilir.

Rapor içeriği ne göstermeli? Tanı tek başına yetmez. Raporun; hastalığın kurum koşullarında seyri, tedavinin kurumda yürütülüp yürütülemeyeceği ve hükümlünün günlük yaşam aktivitelerini bağımsız sürdürebilme kapasitesi hakkında değerlendirme içermesi gerekir. Bu üç başlık, m. 16/2 ve 16/6 ölçütlerinin doğrudan karşılığıdır.

m. 110/2: Konutta İnfaz ve Yaş Eşikleri

İleri yaş için kanunda somut eşikler bulunur. “Kanunda yaş sınırı yoktur” yönündeki yaygın bilgi doğru değildir.

m. 110/2 uyarınca, mahkûmiyete konu suç nedeniyle doğmuş zararın giderilmesine dair hukukî sorumluluklar saklı kalmak üzere, aşağıdaki kişilerin cezasının konutunda çektirilmesine infaz hâkimi tarafından karar verilebilir:

(d) bendi yenidir. Seksen yaşını bitirmiş kişilere ilişkin bent, 4/6/2025 tarihli ve 7550 sayılı Kanun’un 15. maddesiyle eklenmiştir. Bu nedenle eski tarihli kaynaklarda görülen yaş ve süre tabloları güncelliğini yitirmiştir; başvuru tarihinde yürürlükteki metin esas alınmalıdır.

Yaş “bitirmiş” olmakla ölçülür. Eşikler “altmış beş yaşını bitirmiş” biçiminde yazıldığından, yaşın doldurulmuş olması aranır. Doğum tarihi ile karar tarihi arasındaki fark bu nedenle titizlikle hesaplanmalıdır.

Hastalık ve engellilik hâlinde konutta infaz

Aynı fıkra, yaş eşiğine girmeyenler için ikinci bir kapı açar. Toplam beş yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm olan veya adlî para cezası infaz sürecinde hapis cezasına çevrilen hükümlülerden; m. 16/3’te belirlenen usule göre maruz kaldığı ağır bir hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame ettiremeyeceği tespit edilenlerin cezasının konutunda çektirilmesine infaz hâkimi tarafından karar verilebilir.

Zarar giderme kaydı. m. 110/2’nin başındaki “mahkûmiyete konu suç nedeniyle doğmuş zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesine dair hukukî sorumlulukları saklı kalmak üzere” ibaresi, konutta infazın mağdurun zararını ortadan kaldırmadığını belirtir.

m. 17: Hükümlünün İstemiyle Erteleme

Bu madde hakkında dolaşan bilgilerin çoğu mülga metne dayanır. 6411 sayılı Kanun’un 4. maddesiyle tamamen değiştirilen yürürlükteki metin farklıdır ve hastalık dışı bir “insani sebepler” kataloğu içermez.

Hasta ve yaşlı hükümlü bakımından m. 17 tali bir yoldur. Ceza süresi sınırlıdır ve hastalık bu maddenin ölçütü değildir. Sağlık gerekçesiyle yapılacak başvurunun asıl dayanağı m. 16, ileri yaş gerekçesinin asıl dayanağı ise m. 110/2‘dir.

Ağırlaştırılmış müebbette bu yollar kapalıdır. m. 25/1-(ı) uyarınca ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının infazına hiçbir surette ara verilemez; sağlık tedbirleri, tıbbî tetkik ve zorunluluklar hariç kurumda, mümkün olmadığı takdirde tam teşekküllü Devlet ya da üniversite hastanelerinin tek kişilik ve yüksek güvenlikli mahkûm koğuşlarında uygulanır.

Kurum İçinde Sağlık Hakkı

Geri bırakma veya konutta infaz şartları oluşmasa bile hükümlünün kurum içinde korunan sağlık hakları vardır.

Muayene ve tedavi (m. 71). Hükümlü; beden ve ruh sağlığının korunması ve hastalıklarının tanısı için muayene ve tedavi olanaklarından, tıbbî araçlardan yararlanma hakkına sahiptir. Tedavi öncelikle kurum revirinde, mümkün olmaması hâlinde Devlet veya üniversite hastanelerinin mahkûm koğuşlarında yapılır.

Tıbbî deney yasağı (m. 78/3). “Rızası olsa bile hiçbir hükümlü üzerinde tıbbî deney yapılamaz.” Rıza bu yasağı kaldırmaz.

Kayıt yükümlülüğü (m. 78/1). Tüm muayene ve tedavi sonuçları sağlık izleme kartına işlenir ve dosyasında saklanır. Bu kart, sonraki bir geri bırakma başvurusunda hastalığın seyrini gösteren en önemli belgedir.

Düzenli denetim (m. 79) ve sevk (m. 80). Kurum hekimi kurumu ayda en az bir kez denetler; hastaneye sevke gerek duyulduğunda durum derhâl bir raporla yönetime bildirilir. m. 81 uyarınca cezanın yerine getirilmesine engel olabilecek hastalık saptanırsa bu da yönetime bildirilir — bu bildirim, geri bırakma sürecinin kurum içindeki başlangıç noktasıdır.

Acil iletişim hakkı (m. 66/3). Altsoy, üstsoy, eş ve kardeşlerin ölüm, ağır hastalık veya doğal afet hâllerinde hükümlüler kuruma ait telefon ve faks cihazından derhâl yararlandırılır. Hükümlü hakları için: hükümlü ve tutuklu hakları.

Başvuru Yolu ve İtiraz

Hangi kurumun işletileceği, başvurunun nereye yapılacağını belirler.

Şikâyet ve itiraz süreleri. 4675 sayılı Kanun uyarınca infaz hâkimliğine şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren on beş gün ve her hâlde yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde yapılır. İnfaz hâkimliği kararına karşı ağır ceza mahkemesine iki hafta içinde itiraz edilir.

Dilekçe denetime tâbi değildir. m. 68/4 uyarınca hükümlünün resmî makamlara gönderdiği mektup, faks ve telgraflar denetime tâbi değildir; savcılığa veya infaz hâkimliğine gönderilecek başvuru dilekçesi de bu güvence kapsamındadır.

Bireysel başvuru. İç hukuk yolları tükendikten sonra Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru mümkündür. Ağır hasta hükümlülerin cezaevinde tutulması, Anayasa m. 17 ve AİHS m. 3 kapsamında insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele iddiasına konu edilebilir.

Başvuru Dosyasının Kurulması

Ret kararlarının önemli bir kısmı, tıbbî durumun ağırlığından değil dosyanın eksikliğinden kaynaklanır.

Son satır en çok ihmal edilendir. m. 16/6 iki ölçüt aradığından, yalnızca sağlık raporu sunmak yeterli değildir. Disiplin cezası bulunmaması, iyileştirme programlarına katılım ve suçun niteliği, toplum güvenliği ölçütünün karşılandığını gösteren unsurlardır ve dilekçede ayrıca işlenmelidir.

Kontrol Listesi

1. Önce doğru kurumu seçin. Geri bırakma (m. 16) mı, konutta infaz (m. 110/2) mı?

2. Yaşı ve ceza süresini eşliştirin. 65/üç yıl, 70/dört yıl, 75/beş yıl, 80/altı yıl.

3. Raporu doğru usulle alın. ATK’ca düzenlenmiş veya ATK onaylı olmalı.

4. Doğru savcılığa verin. m. 16/3: infazın yapıldığı yer Başsavcılığı.

5. Konutta infazı infaz hâkimine götürün. m. 110/2’de merci farklıdır.

6. m. 16/6’nın ikinci ölçütünü ihmal etmeyin. Toplum güvenliği ayrıca gösterilmeli.

7. Raporun içeriğini denetleyin. Tanı değil, kurum koşullarındaki seyir yazılmalı.

8. m. 16/1’i hatırlayın. Sağlık kurumunda geçen süreler cezaevinde geçmiş sayılır.

9. Yükümlülükleri okuyun. Geri bırakmada yurt dışına çıkmama yükümlülüğü vardır.

10. m. 17’yi karıştırmayın. Yürürlükteki metin hastalık ölçütü içermez.

11. Ağırlaştırılmış müebbette m. 25/1-(ı)’yı dikkate alın. İnfaza ara verilemez.

12. Süreleri tutun. Şikâyet on beş/otuz gün, itiraz iki hafta.

Hastalık Türüne Göre Değerlendirme

Kanun hastalık adı saymaz; ölçüt koyar. Bu nedenle her tanı için sorulacak sorular aynıdır: hastalık kurum koşullarında nasıl seyrediyor, tedavi kurumda yürütülebiliyor mu, hükümlü günlük yaşamını bağımsız sürdürebiliyor mu?

Tanı ile ölçüt aynı şey değildir. “İleri evre kanser” veya “böbrek yetmezliği” ifadeleri tek başına sonuç doğurmaz; raporun, hastalığın bu hükümlünün bu kurumdaki yaşamı üzerindeki somut etkisini göstermesi gerekir. Aynı tanı, farklı kurum koşullarında farklı sonuca yol açabilir.

Kontrol altındaki hastalıklar için doğru yol geri bırakma değildir. Kurum sağlık hizmetiyle takip edilebilen bir kronik hastalıkta talep reddedilir; bu durumda asıl mesele tedaviye erişimin sağlanmasıdır ve bu, m. 71 ve m. 79-81 çerçevesinde ayrı bir şikâyet konusudur. Tedavi aksatılıyorsa, geri bırakma talebi yerine sağlık hakkı ihlali şikâyeti daha isabetli olur.

Kurum değişikliği de bir seçenektir. Hastalık, geri bırakma eşiğine ulaşmasa bile tedavi imkânı bulunan bir yerdeki kuruma hastalık nedeniyle nakil talebine dayanak oluşturabilir. Ayrıntı için: hükümlünün başka cezaevine nakil talebi.

Geri Bırakma Kararından Sonra

Karar olumlu çıktığında süreç bitmez; geri bırakma şarta bağlı ve denetimli bir durumdur.

Süre işlemez. m. 16/2 ve 16/6 kapsamındaki geri bırakmada infaz durur; geçen süre cezadan düşmez. Bunun tek istisnası m. 16/1’dir: akıl hastalığı nedeniyle sağlık kurumunda geçen süreler cezaevinde geçmiş sayılır.

Yükümlülükler denetlenir. Karar, yükümlülükler belirtilmek suretiyle verilir. Bunlara aykırılık, geri bırakmanın kaldırılmasına ve infaza kaldığı yerden devam edilmesine yol açabilir. En sık karşılaşılan yükümlülük yurt dışına çıkmamadır.

Sağlık durumu izlenir. Geri bırakma “iyileşinceye kadar” verildiğinden, periyodik kontrollerle durumun sürüp sürmediği değerlendirilir. İyileşme tespit edilirse infaz başlar. Bu nedenle tedavi sürecinin belgelenmesi ve raporların güncel tutulması, hükümlünün kendi yararınadır.

Ret hâlinde yeniden başvuru mümkündür. Sağlık durumu ağırlaştıysa yeni bir raporla yeniden başvurulabilir. Ret kararında hangi ölçütün karşılanmadığı gösterilmişse, yeni başvuru doğrudan o eksikliği gidermelidir.

Gerekçesizlik ayrı bir iddiadır. m. 16/2’nin “geri bırakılır” biçimindeki bağlı yetki dili karşısında, şartların gerçekleştiği hâlde verilen ret kararının hangi ölçüt bakımından olumsuz sonuca varıldığını göstermesi beklenir. Gösterilmemesi, infaz hâkimliğine yapılacak şikâyette bağımsız bir sebep oluşturur.

Sıkça Sorulan Sorular

Hasta hükümlünün cezası hangi hâlde ertelenir?

m. 16/2 uyarınca kural, infaza resmî sağlık kuruluşlarının mahkûmlara ayrılan bölümlerinde devam edilmesidir. Ancak infaz mahkûmun hayatı için kesin bir tehlike teşkil ediyorsa cezanın infazı iyileşinceye kadar geri bırakılır.

Hayatı tehdit etmeyen ama bakım gerektiren hastalıkta ne olur?

m. 16/6 devreye girer: ağır hastalık veya engellilik nedeniyle kurum koşullarında hayatını yalnız idame ettiremeyen ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirilen mahkûmun cezasının infazı geri bırakılabilir. Ölçüt “öldürücülük” değil, bağımsız yaşayamamadır.

Akıl hastalığında süre boşa mı gider?

Hayır. m. 16/1’in son cümlesi açıktır: “Sağlık kurumunda geçen süreler cezaevinde geçmiş sayılır.“

Hangi rapor geçerlidir?

m. 16/3 uyarınca rapor; Adlî Tıp Kurumunca düzenlenmiş ya da Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adlî Tıp Kurumunca onaylanmış olmalıdır. Tek hekim raporu veya onaysız kurul raporu yeterli değildir.

Başvuru hangi savcılığa yapılır?

İnfazın yapıldığı yer Cumhuriyet Başsavcılığına. İkametgâhın bulunduğu yer savcılığı yetkili değildir.

Geri bırakma kararı sonrası yükümlülük var mı?

Evet. m. 16/3 uyarınca karar, mahkûmun tâbi olacağı yükümlülükler belirtilmek suretiyle verilir; bunların başında yurt dışına çıkmama yükümlülüğü gelir.

İleri yaş için kanunda bir sınır var mı?

Evet. m. 110/2 dört eşik belirler: altmış beş yaşını bitirmiş kişiler toplam üç yıl, yetmiş yaşını bitirmiş dört yıl, yetmiş beş yaşını bitirmiş beş yıl, seksen yaşını bitirmiş altı yıl veya daha az süreli hapis cezasının konutunda çektirilmesine karar verilebilir.

Seksen yaş bendi ne zaman eklendi?

4/6/2025 tarihli ve 7550 sayılı Kanun’un 15. maddesiyle. Eski tarihli kaynaklardaki yaş-süre tabloları bu nedenle güncelliğini yitirmiştir.

Konutta infaz kararını kim verir?

İnfaz hâkimi. Bu, geri bırakmadan farklıdır: geri bırakma kararını Cumhuriyet Başsavcılığı verir.

Konutta geçen süre cezadan sayılır mı?

Evet; konutta infaz, cezanın çektirilmesi usulüdür. Geri bırakmada ise infaz durur — m. 16/1’deki sağlık kurumu hâli istisnadır.

Yaş eşiğine girmiyorum ama ağır hastayım, konutta infaz mümkün mü?

m. 110/2 uyarınca toplam beş yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm olanlardan, m. 16/3’teki usule göre ağır hastalık veya engellilik nedeniyle kurum koşullarında hayatını yalnız idame ettiremeyeceği tespit edilenlerin cezasının konutunda çektirilmesine infaz hâkimi karar verebilir.

m. 17 hastalık için kullanılabilir mi?

Kural olarak hayır. 6411 sayılı Kanun’la tamamen değiştirilen m. 17, kasten işlenen suçlarda üç yıl, taksirle işlenen suçlarda beş yıl veya daha az cezalarda, çağrı üzerine gelen hükümlünün istemiyle her defasında bir yılı geçmemek üzere en fazla iki kez erteleme öngörür; hastalık bu maddenin ölçütü değildir.

m. 17’de “insani sebepler” listesi var mı?

Yürürlükteki metinde yoktur. İnternette dolaşan “hayatı için tehlike içeren zaruret hâli veya ailevi ya da mesleki zorunluluk” biçimindeki alıntı, yürürlükteki m. 17’nin metni değildir.

Ağırlaştırılmış müebbette sağlık nedeniyle ara verilebilir mi?

Hayır. m. 25/1-(ı) uyarınca infaza hiçbir surette ara verilemez; sağlık tedbirleri kurumda, mümkün olmadığı takdirde tek kişilik ve yüksek güvenlikli mahkûm koğuşlarında uygulanır.

Kurumda tedavi hakkım nedir?

m. 71 uyarınca muayene ve tedavi olanaklarından yararlanma hakkınız vardır; tedavi öncelikle kurum revirinde, mümkün olmazsa Devlet veya üniversite hastanelerinin mahkûm koğuşlarında yapılır. m. 78/3 uyarınca rıza olsa bile tıbbî deney yapılamaz.

Ret kararına nasıl itiraz ederim?

4675 sayılı Kanun uyarınca infaz hâkimliğine şikâyet edilir; süre öğrenmeden itibaren on beş gün, her hâlde işlemden itibaren otuz gündür. İnfaz hâkimliği kararına karşı ağır ceza mahkemesine iki hafta içinde itiraz edilir.

Anayasa Mahkemesine başvurabilir miyim?

İç hukuk yolları tükendikten sonra evet. Ağır hasta hükümlünün kurumda tutulması, Anayasa m. 17 ve AİHS m. 3 kapsamında insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele iddiasına konu edilebilir.

Atıf yapılan başlıca mevzuat: 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 16, 16/A, 17, 25, 66, 68, 71, 78, 79, 80, 81 ve 110; 24/1/2013 tarihli ve 6411 sayılı Kanun; 4/6/2025 tarihli ve 7550 sayılı Kanun m. 15; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 57; 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 17 ve 148; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m. 3. İnfaz mevzuatı sık değiştiğinden, başvuru tarihinde yürürlükteki metnin teyidi zorunludur.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, ayrıntılı değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.