Engelli Eşle Boşanma: Bakım Yükümlülüğü, Nafaka, Kusur ve Tazminat (TMK 165, 166, 174, 175, 185)

Eşin engelli veya ağır hasta olması tek başına boşanma sebebi değildir ve hastalık ya da engellilik eşe kusur olarak yüklenemez. Kanun eşlere evlilik boyunca birbirine yardım etme yükümlülüğü yükler: “Eşler birlikte yaşamak, birbirine sadık kalmak ve yardımcı olmak zorundadırlar.” (TMK m.185/3). Bu nedenle hasta veya engelli eşini tedavi sürecinde yalnız bırakan, bakımıyla ilgilenmeyen eş, açtığı boşanma davasında daha ağır kusurlu sayılabilir; 2026 yılına ait basın haberlerine göre Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, görme kaybı yaşayan eşine bakmayan kocanın davasını reddeden kararı onamıştır (haberlerde esas ve karar numarası yer almamaktadır). Kanunda yalnızca akıl hastalığı için özel bir boşanma sebebi vardır: ortak hayat çekilmez hâle gelmiş ve hastalığın geçmesine olanak bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmişse diğer eş dava açabilir (TMK m.165). Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek engelli eş, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla yoksulluk nafakası isteyebilir (TMK m.175); Anayasa Mahkemesinin “süresiz olarak” ibaresini iptal eden kararı 30.06.2027’de yürürlüğe girecektir. Boşanmadan sonra eşler arasında kanuni bakım yükümlülüğü kalmaz; eski eşin bakımı nafaka, akrabaların yardım nafakası ve sosyal yardımlar üzerinden düşünülmelidir.

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• Evlilik sürerken eşin bakım yükümlülüğü
• Engellilik boşanma sebebi mi? (TMK 165, 166)
• Kusur: hastalık kusur değildir, bakmamak kusur olabilir
• Hasta eşi terk etmenin ceza riski
• Evlenmeden önce gizlenen hastalık
• Ayırt etme gücü olmayan eş: vasi, kayyım, anlaşmalı boşanma
• Dava sürerken tedbir nafakası ve barınma
• Engelli eşin yoksulluk nafakası
• Maddi ve manevi tazminat
• Mal paylaşımında aylık ve tazminatlar
• Boşanmadan sonra bakımı kim üstlenir?
• Örnek senaryolar
• Adım adım yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

Engelli veya ağır hasta bir eşle boşanma süreci, hem bakımı üstlenen eş hem de engelli eş bakımından duygusal ve hukuki açıdan ağırdır. Kanun iki tarafı da korumaya çalışır: bakım yükü altında ezilen eşin boşanma hakkını tamamen ortadan kaldırmaz, ama engelli eşi de hastalığı yüzünden kusurlu saymaz. Aşağıdaki tablo kısa cevapları gösterir.

Evlilik Sürerken Eşin Bakım Yükümlülüğü

Türk Medeni Kanunu eşlerin birbirine karşı yükümlülüklerini genel bir hükümle düzenler: “Eşler, bu birliğin mutluluğunu elbirliğiyle sağlamak ve çocukların bakımına, eğitim ve gözetimine beraberce özen göstermekle yükümlüdürler.” ve “Eşler birlikte yaşamak, birbirine sadık kalmak ve yardımcı olmak zorundadırlar.” (TMK m.185/2-3). Giderlere katılma bakımından da “Eşler birliğin giderlerine güçleri oranında emek ve malvarlıkları ile katılırlar.” (TMK m.186/3). Bu hükümler, eşlerden biri engelli veya hasta olduğunda daha somut bir anlam kazanır: diğer eşin tedavi süreçlerinde destek olması, günlük bakımın organizasyonuna katkı vermesi ve ailenin imkânları ölçüsünde giderleri karşılaması beklenir.

Ancak yardımcı olma yükümlülüğü sınırsız değildir. Kanun, ortak hayatın eşin kişiliğini, ekonomik güvenliğini veya ailenin huzurunu ciddi biçimde tehlikeye düşürdüğü durumlarda ayrı yaşama hakkı tanır ve hâkim bu durumda parasal katkıya, konut ve ev eşyasından yararlanmaya ilişkin önlemleri alabilir (TMK m.197). Bizim değerlendirmemize göre bakımın tek başına bir eşe yüklenmesi, bakım verenin sağlığını tehdit edecek boyuta ulaştığında profesyonel destek, evde bakım yardımı veya bakım kurumu gibi seçenekler, boşanmadan önce eşlerin birlikte değerlendirmesi gereken yollardır. Eşin anne-babasına bakım konusu ise ayrı bir sorudur; bunun için eşimin annesine babasına bakmak zorunda mıyım yazımıza bakabilirsiniz.

Engellilik Boşanma Sebebi mi? (TMK 165, 166)

Kanun, bedensel veya zihinsel engellilik için ayrı bir boşanma sebebi öngörmez. Kanunda hastalığa bağlı tek özel boşanma sebebi akıl hastalığıdır: “Eşlerden biri akıl hastası olup da bu yüzden ortak hayat diğer eş için çekilmez hâle gelirse, hastalığın geçmesine olanak bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmek koşuluyla bu eş boşanma davası açabilir.” (TMK m.165). Bu sebebe dayanan davada üç şart birlikte aranır: akıl hastalığı, ortak hayatın bu yüzden çekilmez hâle gelmesi ve hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının resmî sağlık kurulu raporuyla tespiti. İkincil kaynakta aktarıldığı şekliyle Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 09.04.2018 tarihli, E.2016/15987, K.2018/4731 sayılı kararında, sağlık raporları çeliştiğinde Adli Tıp Kurumunun ilgili ihtisas dairesinden rapor alınmadan karar verilmesini hatalı bulmuştur. Ayrıntılar için akıl hastalığı sebebiyle boşanma yazımıza bakabilirsiniz.

Akıl hastalığı dışındaki engel ve hastalıklarda genel boşanma sebebi devreye girer: “Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir.” (TMK m.166/1). Burada engelliliğin kendisi değil, birliğin temelinden sarsılmasına yol açan olaylar ve tarafların kusuru değerlendirilir. Davacı daha fazla kusurluysa davalının davaya itiraz hakkı vardır; ancak itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evliliğin devamında davalı ve çocuklar için korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya yine karar verilebilir (TMK m.166/2). Akıl hastası eş bakımından Yargıtay daha da ileri gitmiştir: ikincil kaynakta aktarıldığı şekliyle 2. Hukuk Dairesi 19.02.2018 tarihli, E.2016/12019, K.2018/2138 sayılı kararında, akıl hastası ve kısıtlı eşe kusur yüklenemeyeceğini ve akıl hastalığına dayalı bir dava açılmamışsa TMK m.166/1 kapsamında da boşanmaya hükmedilemeyeceğini değerlendirmiştir.

Kusur: Hastalık Kusur Değildir, Bakmamak Kusur Olabilir

Boşanma davalarında nafaka ve tazminat büyük ölçüde kusur dağılımına bağlıdır. Hastalık ve engellilik bakımından iki ilke öne çıkar. Birincisi, hastalığa bağlı ve iradi olmayan davranışlar kusur sayılmaz. İkincil kaynakta aktarıldığı şekliyle Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 26.04.2016 tarihli, E.2016/8033, K.2016/8372 sayılı kararında, akıl hastalığı nedeniyle kısıtlanan eşin hareketlerinin iradi sayılamayacağını, dava TMK m.166/1’e dayansa bile bu eşe kusur yüklenemeyeceğini ve buna bağlı tazminata hükmedilemeyeceğini belirtmiştir. 08.06.2022 tarihli bir basın haberine göre Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, MS hastası kadının ev işleri ve çocuklarla yeterince ilgilenememesinin hastalıktan kaynaklandığını ve kusur olarak yüklenemeyeceğini kabul eden istinaf kararını onamıştır (haberde esas ve karar numarası yer almamaktadır).

İkincisi, hasta veya engelli eşe karşı ilgisizlik, TMK m.185’teki yardımcı olma yükümlülüğünün ihlali olarak kusur sayılabilir. 16 ve 23 Temmuz 2026 tarihli basın haberlerine göre Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, şeker hastalığı nedeniyle görme kaybı yaşayan eşinin tedavi süreçleriyle ilgilenmeyen kocanın açtığı boşanma davasını reddeden ve kadın lehine tedbir nafakasının karar kesinleşinceye kadar sürmesine hükmeden kararı onamıştır; haberlerde bu tutumun “duygusal şiddet” olarak nitelendirildiği de aktarılmaktadır (haberlerde esas ve karar numarası yer almamaktadır). Bu ilkenin sınırı da vardır: 16.04.2022 tarihli bir basın haberine göre Yargıtay, haklı sebep olmadan ortak konutu terk eden kocanın tedavi gördüğü dönemde eşinin onunla ilgilenmemesini kusur saymamış ve boşanma kararını bozmuştur (haberde esas ve karar numarası yer almamaktadır).

Hasta Eşi Terk Etmenin Ceza Riski

Boşanma hukukundaki kusur değerlendirmesinden ayrı olarak, kendini idare edemeyecek durumdaki bir eşi tamamen yalnız bırakmanın ceza hukuku boyutu da vardır. TCK m.97/1’e göre “Yaşı veya hastalığı dolayısıyla kendini idare edemeyecek durumda olan ve bu nedenle koruma ve gözetim yükümlülüğü altında bulunan bir kimseyi kendi haline terk eden kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.” Bizim değerlendirmemize göre eşlerin birbirine yardımcı olma yükümlülüğü (TMK m.185/3) ve fiilen üstlenilmiş bakım, somut olayda bu koruma ve gözetim yükümlülüğünün kaynağı olarak tartışılabilir; suçun oluşup oluşmadığı ise engelli eşin durumu, terkin biçimi ve başka kimselerin bakımı üstlenip üstlenmediği gibi olgulara bağlıdır. Ayrıntılı anlatım için terk suçu ve yardım veya bildirim yükümlülüğü yazımıza bakabilirsiniz.

Ayrılmak isteyen eşin yapması gereken, bakımı bir anda kesmek değil, devri planlamaktır: engelli eşin akrabalarına ve gerektiğinde Aile ve Sosyal Hizmetler il müdürlüğüne bildirmek, evde bakım veya kurum bakımı seçeneklerini başlatmak, ayırt etme gücü yoksa kısıtlama ve vasi atanması için sulh hukuk mahkemesine başvurmak (bizim değerlendirmemiz). Engelli eşe yönelik fiziksel, psikolojik veya ekonomik şiddet ise 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma tedbirlerine konu olabilir.

Evlenmeden Önce Gizlenen Hastalık

Bazı dosyalarda sorun, evlilik sırasında ortaya çıkan bir engel değil, evlenmeden önce bilinen ama gizlenen bir hastalıktır. Kanun bu durumu boşanmadan ayrı olarak evlenmenin iptali sebebi sayar: eşlerden biri, “Davacının veya altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan bir hastalık kendisinden gizlenmişse” evlenmenin iptalini dava edebilir (TMK m.150/2). İptal davası açma hakkı, iptal sebebinin öğrenildiği tarihten başlayarak altı ay ve her hâlde evlenmenin üzerinden beş yıl geçmekle düşer (TMK m.152).

Bu hükmün kapsamı dardır. Gizlenen hastalığın davacının veya altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturması gerekir; her engel veya kronik hastalık bu kapsamda değildir. Bizim değerlendirmemize göre bulaşıcı veya kalıtsal geçiş riski taşıyan ağır hastalıklar bu hükmün tipik alanıdır; bedensel bir engelin bilinmemesi ise tek başına bu sonucu doğurmaz. Evlenme sırasında sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksunluk veya evlenmeye engel derecede akıl hastalığı ise ayrı bir sonuç olan mutlak butlanı gündeme getirir (TMK m.145).

Ayırt Etme Gücü Olmayan Eş: Vasi, Kayyım, Anlaşmalı Boşanma

Engelin niteliği eşin ayırt etme gücünü etkiliyorsa, dava ehliyeti meselesi boşanma sebebinden önce gelir. Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle işlerini göremeyen veya korunması ve bakımı için kendisine sürekli yardım gereken ya da başkalarının güvenliğini tehlikeye sokan her ergin kısıtlanır (TMK m.405/1) ve kısıtlama kararını vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi verir. Kısıtlanmış eşe karşı açılan boşanma davasında eş, vasisi aracılığıyla temsil edilir. Davacı eş aynı zamanda diğer eşin vasisiyse, yasal temsilcinin menfaati ile kısıtlının menfaati çatıştığından temsil kayyımı atanması gerekir (TMK m.426/1-2). Bu usul sorunlarının ayrıntısı için vesayet altındaki eşe karşı boşanma davası ve kısıtlılık yazılarımıza bakabilirsiniz.

Ayırt etme gücü olmayan eş anlaşmalı boşanma yapabilir mi? TMK m.166/3’e göre anlaşmalı boşanmada hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığı kanısına varması gerekir. Bizim değerlendirmemize göre ayırt etme gücü bulunmayan bir eş bakımından bu şart gerçekleşemeyeceğinden anlaşmalı boşanma yolu kural olarak kapalıdır; ayırt etme gücü bulunan ancak iletişim engeli olan bir eş ise (örneğin işitme engelli bir eş) anlaşmalı boşanabilir ve bu durumda dinlemenin uygun iletişim desteğiyle yapılması istenmelidir. Anlaşmalı boşanma protokolünün nafaka ve mal paylaşımı yönleri için anlaşmalı boşanma protokolü yazımıza bakabilirsiniz.

Dava Sürerken Tedbir Nafakası ve Barınma

Boşanma davası yıllar sürebilir ve engelli eş için en acil konu bu süredeki geçim, bakım ve barınmadır. Kanun bunu hâkime bırakır: boşanma davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır (TMK m.169). Tedbir nafakasında kusur belirleyici değildir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 15.03.2022 tarihli, E.2019/107, K.2022/318 sayılı kararında “Zira tarafların ‘kusur durumu’ hiçbir şekilde tedbir nafakasının takdirine etkili bir unsur değildir.” ifadesine yer vermiş ve eşlerin birlik giderlerine güçleri oranında katılma yükümlülüğünün boşanma davası açılınca da sürdüğünü kabul etmiştir.

Engelli eş bakımından tedbir nafakası talebinde ilaç, tedavi, bakıcı, özel araç gereç ve ulaşım gibi engelliliğe bağlı giderlerin belgelerle gösterilmesi önemlidir (bizim değerlendirmemiz). Barınma için aile konutunun engelli eşe tahsisi ve konut üzerinde aile konutu şerhi de tedbir olarak istenebilir. Tedbir nafakasının boşanmadan sonra kendiliğinden yoksulluk nafakasına dönüşüp dönüşmediği için tedbir nafakası yoksulluk nafakasına döner mi yazımıza bakabilirsiniz.

Engelli Eşin Yoksulluk Nafakası

Yoksulluk nafakası boşanmadan sonra eşler arasındaki dayanışmanın devam eden tek kanuni aracıdır. TMK m.175’e göre “Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla” geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir ve nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. Engelli eş bakımından üç nokta önemlidir. Birincisi, hastalığa bağlı davranışlar kusur sayılmadığından engelli eşin “kusuru daha ağır olmamak” şartını karşılaması çoğu dosyada kolaylaşır. İkincisi, yoksulluk değerlendirmesinde çalışma gücü belirleyicidir; kalıcı bir engel nedeniyle çalışma gücünün sınırlı olması lehe bir unsurdur. Ayrıntılar için yoksulluk nafakasında çalışma gücü ve yaş ve yoksulluk nafakasının şartları yazılarımıza bakabilirsiniz. Üçüncüsü, engelli aylığı gibi düşük tutarlı bir gelirin varlığı yoksulluğu kendiliğinden ortadan kaldırmaz; bu gelirin zorunlu giderleri karşılayıp karşılamadığına bakılır (bizim değerlendirmemiz).

Süre meselesi ise değişmek üzeredir. Anayasa Mahkemesi 04.06.2026 tarihli, E.2025/156, K.2026/131 sayılı kararıyla “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiş; iptal 30.06.2027’de yürürlüğe girecektir. Kararın gerekçesinde değerlendirmede “eşlerin yaşı ve sağlık durumu, ekonomik ve sosyal durumları” ile çalışma hayatına katılma imkânının dikkate alınacağı belirtilmektedir. Boşluğu dolduracak 13. Yargı Paketi henüz TBMM’ye sunulmamıştır. Basına yansıyan anlatımlar engelli eş bakımından farklıdır: tarihsiz bir habere göre taslakta hâkim süreyi belirlerken sağlık durumunu da değerlendirecek ve ileri yaş ile eşin haksız eylemi nedeniyle çalışamama hâlleri için daha uzun süre öngörülecektir; 04.10.2026 tarihli bir hukuk yazısında ise kaynak gösterilmeden ağır ve kalıcı sağlık sorunlarında sürenin uzatılabileceği veya yaşam boyu bağlanabileceği ileri sürülmüştür. Resmî metin olmadan bu anlatımlar doğrulanamaz. Güncel durum için 13. Yargı Paketi ve aile hukuku ve süreli nafaka hesaplama aracı sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Maddi ve Manevi Tazminat

Boşanmada tazminat kusura bağlıdır. TMK m.174/1’e göre “Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddî tazminat isteyebilir.” Manevi tazminat ise “Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf” tarafından kusurlu olan diğer taraftan istenir (m.174/2). Bu yapı engelli eşi iki yönden korur: hastalığa bağlı davranışları nedeniyle ondan tazminat istenemez; buna karşılık hastalığı sırasında yalnız bırakılan, aşağılanan veya hakarete uğrayan engelli eş, diğer eşin kusuru ispatlanırsa tazminat isteyebilir.

Akıl hastalığına dayalı boşanmada (TMK m.165) davacı eşin tazminat istemesi pratikte zordur; çünkü hasta eşe kusur yüklenemez. İkincil kaynakta aktarıldığı şekliyle Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 22.02.2012 tarihli, E.2011/733, K.2012/87 sayılı kararına konu olayda, akıl hastalığı sebebiyle açılan davada yerel mahkeme kadın lehine nafaka ve tazminata hükmetmişti; Genel Kurul ise temyizde hukuki yarar ve feragat meselesini incelemiştir. Bizim değerlendirmemize göre tazminat taleplerinde engelli eşin hangi davranışının hastalıktan, hangisinin iradi tercihlerden kaynaklandığı tanık, sağlık kaydı ve uzman görüşüyle ayrıştırılmalıdır.

Mal Paylaşımında Aylık ve Tazminatlar

Engelli eşin aldığı ödemelerin mal rejimindeki niteliği, boşanmada sık tartışılan bir konudur. Edinilmiş mallara katılma rejiminde kanun edinilmiş malları örnek olarak sayar; bunlar arasında çalışmanın karşılığı olan edinimler, sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurum ve kuruluşlarının yaptığı ödemeler ve “çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar” vardır (TMK m.219/2). Buna karşılık “Manevî tazminat alacakları” kanun gereğince kişisel maldır (TMK m.220/3); mal rejiminin başlangıcında eşe ait olan veya sonradan miras ya da karşılıksız kazanma yoluyla edindiği değerler de kişisel maldır (m.220/2).

Bunun pratik sonucu şudur: örneğin bir trafik kazası sonrası engelli kalan eşe ödenen tazminatın çalışma gücü kaybını karşılayan kısmı edinilmiş mal niteliğindedir ve tasfiyede katılma alacağı hesabına girer; manevi tazminat kısmı ise kişisel maldır ve paylaşılmaz. Engelli aylığı gibi sosyal yardım ödemelerinden mal rejimi süresince birikmiş tutarlar da edinilmiş mal hesabında tartışılabilir (bizim değerlendirmemiz). Bu ayrımın yapılabilmesi için tazminat ödemesine esas mahkeme kararı veya sulh belgesindeki kalemlerin ayrı ayrı gösterilmesi gerekir.

Boşanmadan Sonra Bakımı Kim Üstlenir?

Boşanma kesinleşince eşler arasındaki yardımcı olma yükümlülüğü sona erer. Eski eş, kanunen engelli eski eşine bakmakla yükümlü değildir; aralarındaki tek kanuni bağ, şartları varsa yoksulluk nafakasıdır. Akrabalar arasındaki yardım nafakası ise eski eşi kapsamaz; “Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür.” (TMK m.364/1). Bu nedenle engelli eşin boşanmadan sonraki bakımı, kendi çocukları, anne-babası ve kardeşleri ile devletin sosyal yardım ve bakım hizmetleri üzerinden planlanmalıdır.

Sosyal haklar bakımından boşanmanın etkileri ayrıca değerlendirilmelidir. Evde Bakım Yardımı Yönetmeliği bakım vereni engellinin bakımını sağlayan 18 yaşını doldurmuş akrabası veya vasisi olarak tanımlar ve akraba tanımına eşi de dahil eder; bizim değerlendirmemize göre boşanmayla eş sıfatı sona erdiğinden eski eş bu kapsamda bakım veren olamaz. 2026 değişikliğiyle hane gelir hesabına nafaka gibi kalemlerin eklendiği de unutulmamalıdır; ayrıntılar için evde bakım maaşı şartları yazımıza bakabilirsiniz. Boşanan eş, diğer eş üzerinden yararlandığı genel sağlık sigortası güvencesini kaybeder ve eski eşinin ölümü hâlinde ondan dul aylığı alamaz; bu konular için boşanmadan sonra sağlık güvencesi ve boşanan eş dul aylığı alabilir mi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Örnek Senaryolar

Aşağıdaki örnekler basitleştirilmiş ve varsayımsaldır; her dosyada sonuç, delillere, sağlık raporlarına ve tarafların davranışlarına göre değişir.

Adım Adım Yol Haritası

1. Önce bakımı güvenceye alın. Kim bakacak, nerede kalacak, hangi destekler alınacak sorularını boşanmadan bağımsız olarak planlayın.
2. Ayırt etme gücünü değerlendirin. Gerekiyorsa kısıtlama ve vasi atanması için sulh hukuk mahkemesine başvurun.
3. Doğru dayanağı seçin. Akıl hastalığı için TMK m.165, diğer durumlarda TMK m.166; gizlenen hastalık için iptal davası.
4. Sağlık belgelerini toplayın. Resmî sağlık kurulu raporları, tedavi kayıtları ve bakım giderleri.
5. Kusur delillerini ayırın. Hastalığa bağlı davranışlar ile iradi davranışları tanık ve kayıtlarla ayrıştırın.
6. Tedbirleri hemen isteyin. Tedbir nafakası, konut tahsisi ve aile konutu şerhi.
7. Nafaka ve tazminatı ayrı ayrı hesaplayın. Çalışma gücü, engelliliğe bağlı giderler ve 2027 değişikliği gözetilerek.
8. Boşanma sonrası sosyal hakları planlayın. Evde bakım, engelli aylığı, sağlık güvencesi ve akrabaların desteği.

Sık Yapılan Hatalar

1. Engelliliği tek başına boşanma sebebi sanmak. Akıl hastalığı dışındaki engellerde birliğin temelinden sarsılması ve kusur aranır.
2. Hastalığa bağlı davranışları kusur diye ileri sürmek. İradi olmayan davranış kusur sayılmaz.
3. Bakımı aniden bırakmak. Hem boşanmada kusur hem terk suçu tartışması doğabilir.
4. TMK 165 davasını raporsuz açmak. İyileşmezliği gösteren resmî sağlık kurulu raporu şarttır.
5. Kısıtlı eşin temsilini ihmal etmek. Vasi yoksa veya vasi davacıysa yargılama usulden sakatlanır.
6. Tedbir nafakasını istememek. Dava süresince engelli eşin geçimi ve bakımı güvencesiz kalır.
7. Tazminatın kalemlerini ayırmamak. Manevi tazminat kişisel maldır; ayrım yapılmazsa yanlış paylaşım istenir.
8. Boşanmadan sonraki bakımı planlamamak. Eski eşin kanuni bakım yükümlülüğü yoktur.

Sıkça Sorulan Sorular

Eşim engelli diye boşanabilir miyim?

Engellilik tek başına boşanma sebebi değildir. Akıl hastalığı için TMK m.165’teki özel sebep, diğer durumlarda ise evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK m.166/1) ve kusur değerlendirmesi gerekir.

Akıl hastası eşten boşanmak için ne gerekir?

Ortak hayatın bu yüzden çekilmez hâle gelmesi ve hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının resmî sağlık kurulu raporuyla tespiti gerekir (TMK m.165). Raporlar çelişirse Adli Tıp Kurumundan rapor alınması gerektiği kabul edilmiştir (Y2HD 2016/15987 E., 2018/4731 K., ikincil kaynak).

Eşimin hastalığı kusur sayılır mı?

Hayır. Yargıtay, akıl hastalığı nedeniyle kısıtlanan eşin hareketlerinin iradi sayılamayacağını ve kusur yüklenemeyeceğini belirtmiştir (Y2HD 2016/8033 E., 2016/8372 K., ikincil kaynak).

Hasta eşime bakmazsam kusurlu olur muyum?

Olabilirsiniz. Eşler birbirine yardımcı olmak zorundadır (TMK m.185/3). 2026 tarihli basın haberlerine göre Yargıtay, görme kaybı yaşayan eşine bakmayan kocanın davasını reddeden kararı onamıştır (haberlerde esas ve karar numarası yer almamaktadır).

Hasta eşimi bırakıp gitmek suç mu?

Kendini idare edemeyecek durumdaki ve koruma ve gözetim yükümlülüğü altındaki kişiyi kendi hâline terk etmek TCK m.97 kapsamında suçtur. Somut olayda yükümlülüğün varlığı ve terkin biçimi değerlendirilir; bakımı akrabalara veya kuruma devretmek güvenli yoldur.

Engelli eşim yoksulluk nafakası alabilir mi?

Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecekse ve kusuru daha ağır değilse alabilir (TMK m.175). Hastalığa bağlı davranışlar kusur sayılmadığından bu şart çoğu dosyada kolaylaşır.

Engelli aylığı alan eş nafaka alabilir mi?

Düşük tutarlı bir aylık yoksulluğu kendiliğinden ortadan kaldırmaz; gelirin zorunlu giderleri karşılayıp karşılamadığına bakılır (bizim değerlendirmemiz). Çalışma gücünün kalıcı kaybı lehe bir unsurdur.

Nafaka süresiz mi olacak?

Bugün TMK m.175 süresiz nafakayı öngörür; ancak Anayasa Mahkemesinin “süresiz olarak” ibaresini iptal eden kararı 30.06.2027’de yürürlüğe girecektir (E.2025/156, K.2026/131). Yeni düzenleme henüz TBMM’ye sunulmamıştır.

Süreli nafakada engelli eş için istisna olacak mı?

Resmî metin olmadığı için bilinmiyor. Anayasa Mahkemesi gerekçesinde eşlerin yaşı ve sağlık durumunun dikkate alınacağını belirtmiştir; taslağa ilişkin basın anlatımları ise farklıdır.

Dava sürerken engelli eşimin geçimi nasıl sağlanır?

Hâkim tedbir nafakası ve barınma gibi geçici önlemleri re’sen alır (TMK m.169). Hukuk Genel Kurulu, tedbir nafakasında kusurun etkili olmadığını belirtmiştir (YHGK 15.03.2022, E.2019/107, K.2022/318).

Eşim kısıtlı ve vasisi benim; dava açabilir miyim?

Açabilirsiniz; ancak aynı davada hem davacı hem davalının yasal temsilcisi olamayacağınız için temsil kayyımı atanması gerekir (TMK m.426/1-2).

Ayırt etme gücü olmayan eşle anlaşmalı boşanılabilir mi?

Anlaşmalı boşanmada hâkim tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığı kanısına varmalıdır (TMK m.166/3). Bizim değerlendirmemize göre ayırt etme gücü yoksa bu yol kural olarak kapalıdır.

Evlenmeden önce gizlenen hastalık iptal sebebi mi?

Davacının veya altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan bir hastalık gizlenmişse evlenmenin iptali istenebilir (TMK m.150/2). Dava, öğrenmeden itibaren altı ay ve her hâlde evlenmeden itibaren beş yıl içinde açılmalıdır (m.152).

Engelli eşten tazminat istenebilir mi?

Hastalığa bağlı davranışlar nedeniyle istenemez; tazminat kusurlu taraftan istenir (TMK m.174). Engelli eşin iradi kusurlu davranışları ise ayrıca değerlendirilir.

Engelli eşin kaza tazminatı paylaşılır mı?

Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar edinilmiş maldır (TMK m.219); manevi tazminat alacakları ise kişisel maldır ve paylaşılmaz (TMK m.220).

Boşandıktan sonra eski eşime bakmak zorunda mıyım?

Hayır. Boşanmayla yardımcı olma yükümlülüğü sona erer; şartları varsa yoksulluk nafakası ödenir. Yardım nafakası yalnızca üstsoy, altsoy ve kardeşler arasındadır (TMK m.364/1).