Boşanan Eş Eski Eşinden Dul Aylığı Alabilir mi? Ölüm Aylığı, Nafaka ve Çocuklar (5510 m.34, 56; TMK 176, 181)

Hayır; boşanmış eş, eski eşinin ölümü üzerine ondan dul aylığı alamaz. 5510 sayılı Kanunun 34. maddesi ölüm aylığını “dul eşe” bağlar ve Sosyal Güvenlik Kurumunun açıklamasına göre eşe aylık bağlanması için ölüm tarihinde sigortalı ile eşi arasında yasal evlilik bağı bulunması şarttır. Boşanma kararı kesinleşmişse bu bağ sona ermiştir. Aynı şekilde boşanan eşler birbirinin yasal mirasçısı da olamaz (TMK m.181/1). Eski eşe ödenen yoksulluk nafakası ve irat biçimindeki tazminat da taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden kalkar (TMK m.176/3). Ancak tablo bundan ibaret değildir. Boşanma davası sürerken veya karar kesinleşmeden eş ölürse evlilik ölümle sona erer ve sağ kalan eş kural olarak dul aylığına hak kazanır; mirasçılar davaya devam edip sağ kalan eşin kusurunu ispatlarsa Yargıtay 10. Hukuk Dairesine göre bu kararın kesinleşmesiyle aylık hakkı sona erer (17.02.2021, E.2020/4545, K.2021/1739; ikincil kaynakta aktarıldığı şekliyle). Ortak çocuklar ise anne ve babası boşanmış olsa da ölen ebeveynden yetim aylığı alır; ana ve babası arasında evlilik bağı bulunmayan çocuklara şartları varsa daha yüksek oranda (%50) aylık bağlanır (5510 m.34/1-c). Boşanmış kadın, kendi anne veya babasından yetim aylığı alabilir; ancak boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşarsa aylığı kesilir (5510 m.56).

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• Kural: Dul aylığı ölüm anındaki evliliğe bağlıdır
• Boşanma kesinleşmeden eş ölürse
• TMK 181/2: Kusur tespiti ve dul aylığı
• Nafaka ve tazminat ölümle ne olur?
• Destekten yoksun kalma tazminatı
• Eski eşin terekeden isteyebileceği alacaklar
• Çocukların yetim aylığı
• Boşanmış kadının kendi anne-babasından yetim aylığı
• Göstermelik boşanma ve fiilen birlikte yaşama
• Aynı kişiyle yeniden evlenme ve resmî nikâh şartı
• Başvuru, itiraz ve dava yolu
• Örnek senaryolar
• Adım adım yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

“Yıllar önce boşandığım eşim öldü; maaşından pay alabilir miyim?” sorusunun cevabı çoğu zaman olumsuzdur; fakat boşanmanın ne zaman kesinleştiği, nafaka ve çocuklar gibi ayrıntılar sonucu değiştirir. Tablo kısa cevapları verir.

Kural: Dul Aylığı Ölüm Anındaki Evliliğe Bağlıdır

Ölüm aylığı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında ölen sigortalının hak sahiplerine bağlanır. Aylığın bağlanabilmesi için öncelikle ölen kişinin kanunda aranan prim ve sigortalılık şartlarını taşıması gerekir (5510 m.32). Hak sahipleri ve payları 34. maddede sayılır: “Dul eşine % 50’si; aylık bağlanmış çocuğu bulunmayan dul eşine ise” kanunda sayılan çalışma ve aylık şartlarıyla “% 75’i” oranında aylık bağlanır (5510 m.34/1-a). Kanun “dul eş” kavramını kullanır; Sosyal Güvenlik Kurumunun ölüm aylığı açıklamasında da eşe aylık bağlanması için ölüm tarihinde sigortalı ile eşi arasında yasal evlilik bağı bulunmasının şart olduğu belirtilmektedir.

Bu nedenle boşanma kararı kesinleşmiş olan eş, eski eşinin ölümü üzerine “dul eş” sıfatıyla aylık talep edemez. Boşanmanın üzerinden ne kadar zaman geçtiği, evliliğin kaç yıl sürdüğü veya eski eşin nafaka ödeyip ödemediği bu sonucu değiştirmez. Türk hukukunda bazı ülkelerde bulunan emeklilik haklarının boşanmada paylaştırılması (emeklilik denkleştirmesi) gibi bir kurum da yoktur. Miras hukuku da aynı mantığı izler: Boşanan eşler birbirinin yasal mirasçısı olamaz ve boşanmadan önce yapılmış ölüme bağlı tasarruflarla sağlanan haklar, tasarruftan aksi anlaşılmadıkça kaybedilir (TMK m.181/1).

Bu sonuç zaman zaman haksız bulunur: Yıllarca evli kalmış, ev ve çocuk bakımını üstlenmiş ve boşanmadan sonra nafakayla geçinen bir eşin, eski eşinin ölümüyle hem nafakasını hem de herhangi bir aylık imkânını kaybetmesi eleştirilmektedir. Buna karşılık kanun koyucu, ölüm aylığını ölüm anındaki aile birliğini korumaya yönelik bir sosyal güvenlik hakkı olarak kurgulamış; boşanmanın malî sonuçlarını ise boşanma anında hükmedilen nafaka, tazminat ve mal rejimi tasfiyesiyle çözmeyi tercih etmiştir. Bu nedenle bizim değerlendirmemize göre boşanma aşamasında malî hakların eksiksiz istenmesi, ileride dul aylığı alınamayacak olmanın etkisini azaltmanın en önemli yoludur.

Ölüm aylığının hak sahipleri, payları, kesilme hâlleri ve evlenme ödeneği gibi genel kurallarını ölüm aylığı, dul ve yetim aylığı rehberimizde, payların hesabını ölüm aylığı paylaşım hesaplama aracımızda anlattık. Bu yazı, özellikle boşanmış eşin ve ortak çocukların durumuna odaklanmaktadır.

Boşanma Kesinleşmeden Eş Ölürse

Boşanma, kararın kesinleşmesiyle hüküm doğurur. Bu nedenle boşanma davası açılmış olsa, hatta ilk derece mahkemesi boşanmaya karar vermiş olsa bile, karar kesinleşmeden eşlerden biri ölürse evlilik boşanmayla değil ölümle sona erer. Sağ kalan eş, ölüm tarihinde hâlâ “eş” olduğundan kural olarak dul aylığına hak kazanır ve yasal mirasçı sıfatını da korur. Boşanma davası ise ölümle konusuz kalır.

Uygulamada en sık sorun, kesinleşme tarihinin doğru belirlenmemesidir. Taraflardan birinin istinaf veya temyiz yoluna başvurması, kanun yolu süresinin henüz dolmamış olması ya da kısmi kesinleşme durumları, ölüm tarihinde evliliğin devam edip etmediğini belirler. Bizim değerlendirmemize göre SGK’ya başvurmadan önce boşanma kararının kesinleşme şerhinin tarihi ile ölüm tarihi karşılaştırılmalıdır. Kesinleşme şerhinin nasıl alınacağını boşanma kararının kesinleşme şerhi yazımızda anlattık.

Son satırdaki durum önemlidir: Anlaşmalı boşanma davası sürerken eşlerden biri ölürse, mirasçıların ispat edeceği bir kusur iddiası bulunmadığından TMK m.181/2’deki kusur tespiti yolu kural olarak işletilemez. İkincil kaynaklarda aktarıldığına göre Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, davacı erkeğin ölümüyle konusuz kalan anlaşmalı boşanma davasında mirasçıların kusur tespiti talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına ilişkin kararı onamıştır (17.01.2024, E.2023/3824, K.2024/301).

TMK 181/2: Kusur Tespiti ve Dul Aylığı

Boşanma davası devam ederken eşlerden biri ölürse, TMK m.181/2 ölen eşin mirasçılarına önemli bir imkân tanır: Mirasçılardan biri davaya devam eder ve diğer eşin kusuru ispat edilirse, birinci fıkra uygulanır; yani sağ kalan eş yasal mirasçılık ve ölüme bağlı tasarruflardan doğan haklarını kaybeder. Hükmün ilk metni bu imkânı yalnızca ölen davacının mirasçılarına tanıyordu; Anayasa Mahkemesi 21.01.2010 tarihli kararıyla fıkradaki “davacının” ve “davalının” sözcüklerini iptal etmiş (E.2008/102, K.2010/14), fıkra 6217 sayılı Kanunla ölen eşin mirasçılarını kapsayacak biçimde yeniden düzenlenmiştir.

Kusur tespitinin sosyal güvenlik haklarına etkisi de Yargıtay tarafından ele alınmıştır. İkincil kaynakta aktarıldığına göre Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, boşanma davası sürerken ölen eşin mirasçılarının davaya devam ettiği ve sağ kalan eşin kusurlu bulunduğu bir dosyada, “boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte davacının hak sahipliği sona erecek ve davacıya bağlanan aylığın da kesilmesi gerekecektir” diyerek aylığın yeniden bağlanmasına ilişkin ilk derece kararını bozmuş; yersiz ödemelerin geri alınmasında 5510 sayılı Kanunun 96. maddesinin uygulanacağını belirtmiştir (17.02.2021, E.2020/4545, K.2021/1739).

Bu kural, ölen eşin mirasçıları ile sağ kalan eş arasında çoğu zaman sert bir uyuşmazlığa dönüşür. Bizim değerlendirmemize göre sağ kalan eşin bu davada en güçlü savunması, ölen eşin de kusurlu olduğunu veya kendi kusurunun daha ağır olmadığını ispat etmektir; çünkü mirasçıların ispat yükü “diğer eşin kusuru” bakımındandır. Davanın usulünü ve Yargıtay kararlarını eşin ölümü hâlinde boşanma davasının mirasçılarla devamı yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.

Nafaka ve Tazminat Ölümle Ne Olur?

Boşanmış eşin en somut kaybı çoğu zaman nafakadır. TMK m.176/3’e göre alacaklı tarafın yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde irat biçimindeki maddi tazminat ve nafaka kendiliğinden kalkar. Yani nafaka yükümlüsü eski eş öldüğünde, ölüm tarihinden sonraki aylar için nafaka işlemez; bunun için ayrıca dava açılması gerekmez. Toptan ödenmiş maddi ve manevi tazminatlar ise bu kuraldan etkilenmez.

Ölümden önce muaccel olmuş ve ödenmemiş nafaka taksitleri ise farklıdır. Bizim değerlendirmemize göre bu birikmiş alacaklar ölen eşin borcu olarak terekeye ait olur ve mirası kabul eden mirasçılardan istenebilir; çünkü mirasçılar, kanunda belirtilen istisnalar dışında, mirasbırakanın borçlarından sorumlu olarak mirası bir bütün olarak kazanır (TMK m.599). Mirasçıların mirası reddetmesi ise bu sorumluluğu etkiler. Başlamış bir icra takibi varsa takibin mirasçılara karşı nasıl sürdürüleceği ayrıca değerlendirilmelidir.

Nafakanın tahsil yollarını nafaka tahsili yazımızda, nafaka türlerinin bütününü nafaka hukuku rehberimizde bulabilirsiniz.

Destekten Yoksun Kalma Tazminatı

Eski eş bir trafik kazası, iş kazası veya başka bir haksız fiil sonucu ölmüşse, nafaka alan boşanmış eşin akla gelen ikinci sorusu destekten yoksun kalma tazminatıdır. Türk Borçlar Kanununun 53. maddesi, ölüm hâlinde uğranılan zararlar arasında “ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıpları” sayar. Bu tazminat, dul aylığından farklı olarak yasal evlilik bağına değil, ölenin fiilen ve düzenli olarak destek sağlayıp sağlamadığına bakar.

Boşanmış eşin bu tazminatı isteyip isteyemeyeceği öğretide tartışmalıdır. Bir görüşe göre nafaka kanuni bir yükümlülük olup destek kavramından farklıdır ve nafaka alacaklısı destekten yoksun kalma tazminatı isteyemez. Karşı görüşe göre yoksulluk nafakası boşanma sonrası yoksulluğa düşme tehlikesi nedeniyle hükmedildiğinden, bu nafakayla geçinen eski eş ölümle somut bir destek kaybına uğrar ve tazminat isteyebilmelidir. İkincil kaynaklarda aktarıldığına göre Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, boşanmış eşlerin birlikte yaşadığı ve desteğin fiilen devam ettiği bir olayda tazminat talebinin mümkün olduğunu, ancak bunun bir karine olmadığını ve desteğin ispatının davacıya düştüğünü kabul etmiştir (28.05.2015, E.2014/1373, K.2015/7877).

Bizim değerlendirmemize göre nafaka alan boşanmış eşin talebi, nafakanın mahkeme kararıyla belirlenmiş ve fiilen düzenli ödeniyor olması hâlinde daha güçlüdür. Ancak dikkat edilmesi gereken bir nokta vardır: Boşanmış eşlerin birlikte yaşadığının ve desteğin sürdüğünün mahkemede ispatlanması, aynı kişinin SGK’dan yetim aylığı alıyorsa bu aylığın kesilmesi sonucunu doğurabilir (5510 m.56).

Eski Eşin Terekeden İsteyebileceği Alacaklar

Boşanmış eş dul aylığı alamasa ve mirasçı olmasa da, eski eşin terekesinde hiçbir hakkı olmadığı sonucu çıkmaz. Evliliğin ve boşanmanın doğurduğu alacaklar, mirasbırakanın borcu olarak terekeye aittir ve mirasçılardan istenebilir. Bunların başında mal rejiminin tasfiyesinden doğan katılma alacağı gelir. Hukuk Genel Kurulu, katılma alacağında boşanmadan sonraki bir yıllık süreyi öngören TMK m.178’in uygulanmayacağını ve on yıllık zamanaşımı süresinin geçerli olduğunu kabul etmiştir (17.04.2013, E.2013/8-375, K.2013/520; oy çokluğuyla).

Bizim değerlendirmemize göre eski eşin ölümü, henüz açılmamış bir mal paylaşımı davası için süreleri durdurmaz; dava bu kez mirasçılara karşı açılır. Mirasçılar mirası reddederse terekenin iflas hükümlerine göre tasfiyesi gündeme gelebilir. Katılma alacağının hesabını boşanmada mal paylaşımı ve katılma alacağı yazımızda, hayat sigortasında lehtar durumunu hayat sigortası ve boşanma yazımızda ele aldık.

Çocukların Yetim Aylığı

Anne ve babanın boşanmış olması, ortak çocukların ölen ebeveynden yetim aylığı almasına engel değildir. 5510 m.34/1-b’ye göre kanun kapsamında çalışmayan veya kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış çocuklardan 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim görmesi hâlinde 20 yaşını, yükseköğrenim yapması hâlinde 25 yaşını doldurmayanlara; çalışma gücünü en az %60 oranında yitirip malul olduğu anlaşılanlara ve yaşları ne olursa olsun evli olmayan, evli olmakla beraber sonradan boşanan veya dul kalan kızlara her birine %25 oranında aylık bağlanır.

Boşanmış ebeveynin çocukları bakımından özellikle önemli olan hüküm 34. maddenin (c) bendidir. Bu bende göre (b) bendindeki çocuklardan sigortalının ölümüyle anasız ve babasız kalanlar veya sonradan bu duruma düşenler ile “ana ve babaları arasında evlilik bağı bulunmayan” veya sigortalının ölümü tarihinde evlilik bağı bulunmakla beraber ana veya babaları sonradan evlenenler ile kendisinden başka aylık alan hak sahibi bulunmayanların her birine %50 oranında aylık bağlanır. Bizim değerlendirmemize göre anne ve babası boşanmış çocuk, ölüm tarihinde ana ve babası arasında evlilik bağı bulunmadığından bu bent kapsamında değerlendirilebilir; ancak payların toplamı aylığı aşarsa her hak sahibinin payı orantılı olarak indirilir.

Küçük çocuğa bağlanan yetim aylığı çoğu zaman velayet sahibi olan boşanmış ebeveyn tarafından alınır ve çocuk için kullanılır; ancak bu para çocuğun malvarlığına aittir. Velayet sahibinin çocuğun parasını hangi sınırlar içinde harcayabileceğini velayet sahibi çocuğun parasını harcayabilir mi? yazımızda anlattık.

Boşanmış Kadının Kendi Anne-Babasından Yetim Aylığı

“Boşanan kadın aylık alabilir mi?” sorusunun cevabı, aylığın kimden istendiğine göre değişir. Eski eşten dul aylığı alınamaz; ancak boşanmış kadın, ölmüş anne veya babasından yetim aylığı alabilir. 5510 m.34/1-b-3’e göre yaşları ne olursa olsun evli olmayan, evli olmakla beraber sonradan boşanan veya dul kalan kızlar, kanun kapsamında çalışmamak ve kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olmak şartıyla hak sahibidir. Anne veya babası ölürken evli olduğu için aylık bağlanmamış bir kadın, sonradan boşanırsa başvuru üzerine aylık bağlanmasını isteyebilir.

Boşanmış kadının sağlık güvencesi ve yetim aylığı haklarını boşanmadan sonra sağlık güvencesi ve yetim aylığı yazımızda ayrıca ele aldık.

Göstermelik Boşanma ve Fiilen Birlikte Yaşama

Ölüm aylığı ile boşanma arasındaki ilişkinin en tartışmalı yüzü, “kâğıt üzerinde boşanma”dır. Uygulamada anne veya babasından yetim aylığı almak isteyen evli kadınların eşlerinden boşanıp fiilen birlikte yaşamaya devam ettikleri görülmektedir. 5510 sayılı Kanunun 56. maddesinin son fıkrası bu duruma karşı açık bir hüküm koyar: “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir.” Ödenmiş aylıklar 96. madde hükümlerine göre geri alınır.

Diyarbakır 2. İş Mahkemesi ile Zonguldak 1. İş Mahkemesi ve Malatya İş Mahkemesinin itirazları üzerine Anayasa Mahkemesi bu kuralı incelemiş ve itirazları oy çokluğuyla reddetmiştir (28.04.2011, E.2009/86, K.2011/70; RG 15.12.2011, sayı 28143). Çoğunluk, kuralın ölüm aylığının kötüye kullanılmasını önlemeye yönelik olduğunu ve sosyal güvenlik sisteminin mali dengesi bakımından gerekçeli bulunduğunu belirtmiş; karşı oy yazılarında ise kesinleşmiş boşanma kararının sonuçlarının göz ardı edilemeyeceği ve kuralın özel hayata müdahale niteliği taşıdığı vurgulanmıştır.

Bu konunun ayrıntılarını, SGK tespitine itirazı ve geri ödeme riskini göstermelik (danışıklı) boşanma ve yetim aylığı ve SGK boşandığı eşiyle yaşıyor diye yetim aylığını kesti yazılarımızda inceledik.

Aynı Kişiyle Yeniden Evlenme ve Resmî Nikâh Şartı

Boşanmış eşler barışıp yeniden resmî nikâh kıyarsa, sonraki ölümde sağ kalan eş “dul eş” sıfatını yeniden kazanır ve şartları varsa dul aylığı bağlanır. Buna karşılık yalnızca dinî nikâh kıyılması veya nikâhsız birlikte yaşanması, dul aylığı bakımından sonuç doğurmaz; çünkü aranan, ölüm tarihinde yasal evlilik bağının bulunmasıdır. Üstelik boşanmış kadın anne veya babasından yetim aylığı alıyorsa, eski eşiyle nikâhsız birlikte yaşaması bu aylığın kesilmesine yol açar (5510 m.56).

Eski eşle yeniden evlenmenin iddet, nafaka ve mal rejimi sonuçlarını boşandığım eşle yeniden evlenmek yazımızda, resmî nikâhsız ikinci birlikteliklerin hukuki sonuçlarını imam nikâhıyla ikinci kadınla yaşama yazımızda anlattık.

Başvuru, İtiraz ve Dava Yolu

Ölüm aylığı Kurum tarafından kendiliğinden bağlanmaz; hak sahibinin tahsis talebinde bulunması gerekir. Boşanmanın kesinleşme tarihi tartışmalıysa, başvuruya boşanma kararı ve kesinleşme şerhi ile ölüm belgesinin eklenmesi ve ölüm tarihinde evliliğin sürdüğünün belgelenmesi yerinde olur. Kurumun talebi reddetmesi, bağlanmış aylığı kesmesi veya “fiilen birlikte yaşama” tespitiyle borç çıkarması hâlinde uyuşmazlık iş mahkemesinde görülür. Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında dava açmadan önce Kuruma başvuru zorunluluğu bulunduğu, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.4 ile düzenlenmiştir; bu usulü yetim aylığı kesildi: itiraz ve dava dilekçesi yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.

Bizim değerlendirmemize göre boşanma davası sürerken eşi ölen kişi, dul aylığı bağlandıktan sonra da mirasçıların açtığı veya sürdürdüğü kusur tespiti davasını yakından izlemelidir; çünkü bu davanın sonucu, ileride Kurumun yersiz ödeme gerekçesiyle geri ödeme istemesine yol açabilir.

Örnek Senaryolar

Aşağıdaki örnekler basitleştirilmiş ve varsayımsaldır; her dosyanın sonucu kendi belgelerine, SGK kayıtlarına ve mahkemenin değerlendirmesine göre değişir.

İkinci ve üçüncü satırlar, boşanma davası sürerken yaşanan ölümün sonuçlarının mirasçıların tutumuna göre değişebileceğini gösterir. Bu nedenle dul aylığı bağlanmış olsa bile, mirasçıların kusur tespiti için davaya devam edip etmediği takip edilmelidir.

Adım Adım Yol Haritası

1. Boşanmanın kesinleşme tarihini öğrenin. Kesinleşme şerhindeki tarih ile ölüm tarihini karşılaştırın.
2. Ölüm tarihinde evliyseniz SGK’ya tahsis talebinde bulunun. Aylık kendiliğinden bağlanmaz; talep tarihi önemlidir.
3. Boşanma davası sürüyorduysa mirasçıların tutumunu izleyin. Kusur tespiti için davaya devam ederlerse savunmanızı hazırlayın.
4. Boşanmışsanız alacaklarınızı listeleyin. Birikmiş nafaka, katılma alacağı, ziynet ve hükme bağlanmış tazminatlar terekeden istenebilir.
5. Çocuklar için yetim aylığı başvurusu yapın. Velayet sahibi olarak çocuk adına başvurun; oranın %50 olup olamayacağını sorun.
6. Kendi anne veya babanızdan yetim aylığı hakkınızı kontrol edin. Boşanmış kız çocuğu yaş sınırı olmadan hak sahibi olabilir.
7. Eski eşle birlikte yaşamanın riskini değerlendirin. Fiilen birlikte yaşama tespit edilirse aylıklar kesilir ve geri istenir.
8. Eski eş bir kazada öldüyse destekten yoksun kalma tazminatını değerlendirin. Nafaka ve fiilî destek belgelerini toplayın.

Sık Yapılan Hatalar

1. Uzun süren evliliğin dul aylığı hakkı verdiğini sanmak. Ölçüt evliliğin süresi değil, ölüm anında evli olmaktır.
2. Nafakanın mirasçılardan devam ettiğini düşünmek. Nafaka ölümle kendiliğinden kalkar; yalnızca birikmiş taksitler istenebilir.
3. Kesinleşme tarihini kontrol etmemek. Kanun yolu süresi işlerken ölüm, sonucu tamamen değiştirir.
4. Kusur tespiti davasını önemsememek. Kesinleşmeyle dul aylığı hakkı sona erebilir ve sonraki ödemeler geri istenebilir.
5. Katılma alacağını unutmak. Mal rejimi alacağı mirasçılara karşı da ileri sürülebilir.
6. Çocukların aylık başvurusunu geciktirmek. Aylık talep üzerine bağlanır.
7. Göstermelik boşanmayı “risksiz” sanmak. Aylık kesilir, ödenenler geri alınır.

Sıkça Sorulan Sorular

Boşandığım eşim öldü; ondan dul aylığı alabilir miyim?

Hayır. 5510 m.34 ölüm aylığını “dul eşe” bağlar ve SGK açıklamasına göre eşe aylık bağlanması için ölüm tarihinde yasal evlilik bağı bulunması şarttır. Boşanma kesinleşmişse bu bağ sona ermiştir.

Evliliğimiz 25 yıl sürdü; bu durum bir hak sağlamaz mı?

Dul aylığı bakımından sağlamaz; ölçüt ölüm anında evli olmaktır. Ancak uzun evlilik süresince edinilen mallar için katılma alacağı, mirasçılara karşı da ileri sürülebilir (TMK m.236).

Boşanma davası sürerken eşim öldü; dul aylığı alır mıyım?

Kural olarak evet. Karar kesinleşmeden ölüm olursa evlilik ölümle sona erer ve siz dul eş olursunuz. Ancak ölen eşin mirasçıları davaya devam edip sizin kusurunuzu ispatlarsa, ikincil kaynaklara göre Yargıtay 10. Hukuk Dairesi bu kararın kesinleşmesiyle aylık hakkının sona ereceğini kabul etmiştir.

Boşanma kararı verildi ama kesinleşmeden eşim öldü; ne olur?

Boşanma kesinleşmeden hüküm doğurmadığından evlilik ölümle sona erer ve dul aylığı hakkı kural olarak doğar. Kesinleşme ve kanun yolu sürelerinin dosya üzerinden kontrol edilmesi gerekir.

Anlaşmalı boşanma davası sürerken eşim öldü; mirasçılar kusur iddia edebilir mi?

Kural olarak hayır. İspatlanacak bir kusur iddiası bulunmadığından kusur tespiti yolu işletilemez; ikincil kaynaklara göre Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bu yönde bir kararı onamıştır (17.01.2024, E.2023/3824, K.2024/301).

Eski eşimden aldığım nafaka o ölünce devam eder mi?

Hayır. Taraflardan birinin ölümü hâlinde irat biçimindeki maddi tazminat ve nafaka kendiliğinden kalkar (TMK m.176/3). Ölümden önce ödenmemiş birikmiş taksitler ise bizim değerlendirmemize göre terekeden istenebilir.

Eski eşimin mirasçısı olabilir miyim?

Hayır. Boşanan eşler birbirinin yasal mirasçısı olamaz; boşanmadan önce yapılmış vasiyet gibi tasarruflarla sağlanan haklar da, tasarruftan aksi anlaşılmadıkça kaybedilir (TMK m.181/1).

Eski eşim trafik kazasında öldü; destekten yoksun kalma tazminatı isteyebilir miyim?

Konu tartışmalıdır. Nafaka alan boşanmış eşin, nafakayla geçindiği için destek kaybına uğradığını ileri sürerek tazminat isteyebileceğini savunan görüş vardır; karşı görüş nafakanın destekten farklı olduğunu söyler. Bu konuda doğrudan, künyesi doğrulanabilir bir Yargıtay kararına ulaşamadık.

Çocuklarım babalarından yetim aylığı alabilir mi?

Evet. Anne ve babanın boşanmış olması engel değildir. Şartları taşıyan her çocuğa kural olarak %25 aylık bağlanır (5510 m.34/1-b); ana ve babası arasında evlilik bağı bulunmayan çocuklar bakımından şartlarla %50 oran öngörülmüştür (5510 m.34/1-c).

Çocuğumun yetim aylığını ben mi alırım?

Küçük çocuğun aylığı velayet sahibi ebeveyn tarafından çocuk adına alınır; ancak bu para çocuğun malvarlığına aittir ve çocuğun yararına kullanılmalıdır (TMK m.352 vd.).

Boşandım; babamdan yetim aylığı alabilir miyim?

Evet, şartları varsa. Yaşları ne olursa olsun evli olmayan, sonradan boşanan veya dul kalan kızlar; çalışmamak ve kendi sigortalılığından aylık almamak şartıyla hak sahibidir (5510 m.34/1-b-3).

Eski eşimle tekrar birlikte yaşarsam yetim aylığım kesilir mi?

Evet. Boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların aylıkları kesilir; ödenmiş aylıklar geri alınır (5510 m.56 son fıkra, m.96). Anayasa Mahkemesi bu kurala yönelik itirazları reddetmiştir (E.2009/86, K.2011/70).

Eski eşimle yeniden resmî nikâh kıyarsak dul aylığı hakkı doğar mı?

Evet. Yeniden evlenirseniz eş sıfatını kazanırsınız ve sonraki ölümde şartları varsa dul aylığı bağlanabilir. Yalnızca dinî nikâh veya nikâhsız birlikte yaşama bu sonucu doğurmaz.

Eski eşim yeniden evlenmişti; yeni eşi mi aylık alır?

Evet. Dul aylığı, ölüm tarihinde yasal evlilik bağı bulunan eşe bağlanır. Eski eşe bağlanmaz; ortak çocuklar ise şartları varsa yetim aylığı alır ve paylar orantılı olarak hesaplanır.

İmam nikâhlı eşim öldü; dul aylığı alabilir miyim?

Hayır. Resmî nikâh bulunmadığından yasal evlilik bağı şartı gerçekleşmez. Ortak çocukların soybağı kurulmuşsa çocuklar yetim aylığına hak kazanabilir.

Eski eşimden olan katılma alacağımı o öldükten sonra isteyebilir miyim?

Evet. Katılma alacağı mirasçılara karşı ileri sürülebilir. Hukuk Genel Kurulu, katılma alacağında bir yıllık süre değil on yıllık zamanaşımı süresinin uygulanacağını kabul etmiştir (17.04.2013, E.2013/8-375, K.2013/520).