Babası Ödemiyorsa Dededen ve Babaanneden Nafaka İstenebilir mi? (TMK 364, 365, 366, 497)

Evet, ama her durumda değil. Kanun herkese, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyuna, altsoyuna ve kardeşlerine nafaka verme yükümlülüğü yükler (TMK m.364/1); dede ve babaanne torunun üstsoyudur. Ancak ana ve babanın çocuğa karşı bakım borcu bu yükümlülükten önce gelir (TMK m.364/3) ve nafaka davası mirasçılıktaki sıra göz önünde tutularak açılır (TMK m.365/1). Bu nedenle babanın ödeme gücü varken nafakayı “ödememesi” dedeye dava açmak için yeterli değildir; önce icra yoluyla babadan tahsil denenmelidir. Baba ölmüşse, cezaevindeyse, çalışamıyorsa veya icra yoluyla da tahsil mümkün değilse ve annenin imkânları da çocuğu yoksulluktan kurtarmıyorsa, büyükanne ve büyükbabalardan yardım nafakası istenebilir. Yargıtay bu durumda anne tarafındaki büyükanne ve büyükbabanın da aynı sırada olduğunu, onların durumu araştırılmadan yalnızca dede aleyhine hüküm kurulamayacağını kabul etmiştir. Nafaka, çocuğun geçimi için gerekli ve dedenin malî gücüne uygun olmalıdır (TMK m.365/2).

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• Kanun ne diyor?
• “Ödemiyor” mu, “ödeyemiyor” mu?
• Mirasçılık sırası: dede kaçıncı sırada?
• Annenin yükümlülüğü
• Çocuğun yoksulluğa düşmesi
• Dedenin ve babaannenin malî gücü
• Yardım nafakası davası
• Karardan sonra
• Baba öldüyse veya cezaevindeyse
• Kurumların dava hakkı
• Nafaka ve görüşme hakkı
• Dilekçe örnekleri
• Örnek senaryolar
• Yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

Yardım nafakasının genel çerçevesini yardım nafakası: anne, baba ve kardeş, ana-baba nafakasını ana-baba nafakası TMK 364 yazılarımızda anlattık.

Kanun Ne Diyor? TMK 364, 365 ve 366

Yardım nafakasının temel hükmü TMK 364’tür: “Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür.” Kardeşlerin nafaka yükümlülüğü refah içinde bulunmalarına bağlıdır; eş ile ana ve babanın bakım borçlarına ilişkin hükümler ise saklıdır (TMK m.364/2-3). Dede, babaanne, anneanne ve büyükbaba torunun üstsoyu olduğundan bu hüküm kapsamındadır.

TMK 365 davanın nasıl açılacağını düzenler: Nafaka davası, mirasçılıktaki sıra göz önünde tutularak açılır; dava, davacının geçinmesi için gerekli ve karşı tarafın malî gücüne uygun bir yardım isteminden ibarettir. Nafakanın yükümlülerin bir veya birkaçından istenmesi hakkaniyete aykırıysa hâkim yükümlülüğü azaltabilir veya kaldırabilir. Nafaka alacaklısına bakmakta olan resmî veya kamuya yararlı kurumlar da dava açabilir; irat biçimindeki nafakanın gelecek yıllardaki miktarına istem hâlinde hâkim karar verebilir; yetkili mahkeme taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m.365). TMK 366’ya göre korunmaya muhtaç kişilerin bakımı yükümlü kurumlarca sağlanır ve bu kurumlar yaptıkları masrafları nafaka yükümlüsü hısımlardan isteyebilir.

Baba “Ödemiyor” mu, “Ödeyemiyor” mu? Asıl Ayrım Bu

Çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderler ana ve baba tarafından karşılanır (TMK m.327/1). Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn de çocuğun giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m.182). Kanun, ana ve babanın bu bakım borcunu yardım nafakasından ayrı tutmuş ve saklı tutmuştur (TMK m.364/3). Bu nedenle ilk soru, babanın nafakayı ödeyecek gücü olup olmadığıdır.

Babanın düzenli bir geliri veya malvarlığı varsa ve sadece ödemekten kaçınıyorsa, çözüm dedeye dava açmak değil, babaya karşı icra yollarını işletmektir: ilamlı icra takibi, maaş haczi ve ödenmeyen nafaka için alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsi (İİK m.344). Babanın ödeme gücü yoksa, ölmüşse, cezaevindeyse, ağır hastaysa veya icra yoluyla da tahsil sonuçsuz kalıyorsa, çocuğun yoksulluğa düşme tehlikesi ortaya çıkar ve üstsoyun yükümlülüğü gündeme gelir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, ebeveynden nafaka tahsil edilemediği durumda üstsoyun yardım yükümlülüğünün incelenmesi gerektiğini kabul etmiştir (17.03.2014, E.2013/19852, K.2014/4064; ikincil kaynak).

Babadan tahsil yollarını nafaka borcunu ödememe ve tazyik hapsi, eski eşim yurt dışında çalışıyor ve nafaka borcu ve yurt dışı çıkış yasağı yazılarımızda anlattık.

Mirasçılık Sırası: Dede ve Babaanne Kaçıncı Sırada? (TMK 365/1, 495-497)

Nafaka davası mirasçılıktaki sıra göz önünde tutularak açılır (TMK m.365/1). Torun açısından bu sıra şöyle işler: Çocuğun altsoyu olmadığından ilk sırada ana ve baba bulunur (TMK m.496); ana ve babadan sonra büyükanne ve büyükbabalar gelir (TMK m.497). Refah içindeki ergin kardeşler, örneğin babanın önceki evliliğinden olan ve iyi kazanan bir ağabey, ayrıca gündeme gelebilir; ancak kardeşlerin yükümlülüğü yalnızca refah içinde bulunmaları hâlinde doğar (TMK m.364/2). Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, babanın ölmesi veya bakma gücünün bulunmaması hâlinde bir üst zümredeki dedenin de nafakadan sorumlu tutulabileceğini kabul etmiştir (22.12.2014, E.2014/20406, K.2014/17028; ikincil kaynak).

Burada çok önemli bir nokta vardır: Büyükanne ve büyükbabalar yalnızca baba tarafından ibaret değildir. Anneanne ve anne tarafındaki dede de aynı zümrededir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, torunların dededen nafaka istediği bir davada, aynı sırada bulunan anne tarafı akrabalarının ödeyebileceği miktar araştırılmadan dede aleyhine hüküm kurulmasını doğru bulmamış; hükmün “yoksulluk nafakası” olarak nitelendirilmesini de yanlış saymıştır (03.04.2017, E.2016/16097, K.2017/4527; ikincil kaynak, hukukihaber.net). Yük, aynı sıradaki yükümlüler arasında güçleri oranında paylaştırılır; birinden veya birkaçından istenmesi hakkaniyete aykırıysa hâkim yükümlülüğü azaltabilir veya kaldırabilir (TMK m.365/3).

Sıra kuralının yetişkinler arasındaki uygulamasını yardım nafakası davası dilekçesi yazımızda anlattık.

Annenin Yükümlülüğü: Velayet Sahibi Anne de Bakım Borçlusudur

Bakım borcu yalnızca babaya ait değildir; çocuğun giderleri ana ve baba tarafından karşılanır (TMK m.327/1). Bu nedenle mahkeme, büyükanne ve büyükbabaya yükümlülük yüklemeden önce annenin gelirini ve çalışma gücünü de araştırır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, babası ölmüş küçük çocuk için mirasçılardan istenen nafakada, ergin olmayan çocuğa bakım yükümlülüğünün öncelikle anneye ait olduğunun gözetilmesi gerektiğini belirtmiştir (24.03.2010, E.2010/2945, K.2010/5646; ikincil kaynak).

Bu, annenin bütün yükü tek başına taşıması gerektiği anlamına gelmez. Annenin geliri çocuğun zorunlu giderlerini karşılamaya yetmiyorsa ve babadan nafaka alınamıyorsa, aradaki açık üstsoydan istenebilir. Dilekçede annenin gelir ve giderlerinin açıkça gösterilmesi, davanın en zayıf noktasını baştan kapatır.

Çocuğun “Yoksulluğa Düşmesi” Ne Demek?

Yardım nafakasının şartı, yardım edilmezse alacaklının yoksulluğa düşecek olmasıdır (TMK m.364/1). Yargıtay, Hukuk Genel Kurulu’nun yerleşik görüşüne atıfla, yeme, giyinme, barınma, sağlık, ulaşım ve eğitim gibi zorunlu giderlerini karşılayacak geliri olmayan kişiyi yoksul saymaktadır (Y3HD, K.2017/4527’de aktarıldığı şekliyle; ikincil kaynak). Yaşam standardının düşmesi tek başına yeterli değildir; zorunlu ihtiyaçların karşılanamaması gerekir.

Çocuğun yoksulluğu değerlendirilirken çocuğun kendi gelirleri de hesaba katılır: babadan fiilen alınabilen iştirak nafakası, baba ölmüşse bağlanan yetim aylığı, mirastan kalan mallar ve annenin katkısı. Bunların toplamı zorunlu giderleri karşılıyorsa üstsoydan nafaka istenemez; karşılamıyorsa açık kalan kısım istenebilir.

Çocuğun giderlerinin kapsamını iştirak nafakası neleri kapsar yazımızda anlattık.

Dedenin ve Babaannenin Malî Gücü

Dava, davacının geçinmesi için gerekli ve karşı tarafın malî gücüne uygun bir yardım isteminden ibarettir (TMK m.365/2). Büyükanne ve büyükbabalar çoğu zaman emeklidir; emekli aylıkları, kira gelirleri, taşınmazları ve kendi zorunlu giderleri (sağlık, bakım) birlikte değerlendirilir. Yükümlünün kendisini yoksulluğa düşürecek bir nafakaya hükmedilmez.

Dedenin ve babaannenin kendi aile içi yükümlülükleri de önce gelir. TMK 364/3 eşin ve ana-babanın bakım borçlarını saklı tuttuğundan, dedenin eşine ve varsa hâlâ bakmakla yükümlü olduğu küçük çocuklarına karşı borçları torununa karşı yardım nafakası borcundan önce karşılanır. Birden fazla torun için dava açılmışsa, dedenin malî gücü torunların hepsi arasında hakkaniyete uygun biçimde bölüştürülür; bir torun için hükmedilen tutar, diğerlerinin ihtiyacı göz ardı edilerek belirlenemez.

Yargıtay’ın incelediği bir olayda dede, oğlunun kendisini yaraladığını, malvarlığının bir kısmını diğer çocuklarına devrettiğini ve kalan bahçe gelirinin yetmediğini savunmuştur; Daire, aile bağlarının zayıflamasının kanuni yükümlülüğü kendiliğinden ortadan kaldırmadığını belirtmekle birlikte, aynı sıradaki diğer yükümlüler araştırılmadan verilen hükmü bozmuştur (Y3HD, K.2017/4527; ikincil kaynak). Miktar belirlenirken tarafların sosyal ve ekonomik durumu ile hakkaniyet ilkesi gözetilir; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi fazla bulunan bir yardım nafakasını bu gerekçeyle bozmuştur (16.12.2015, E.2015/9705, K.2015/24129; ikincil kaynak).

Yardım Nafakası Davası: Davacı, Davalı, Mahkeme ve Harç

Dava, nafaka alacaklısı çocuk adına velayet sahibi ebeveyn tarafından kanuni temsilci sıfatıyla açılır. Görevli mahkeme aile mahkemesidir (4787 s.K. m.4); yetkili mahkeme taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m.365/6). Baba ile büyükanne ve büyükbabalar aynı davada davalı gösterilebilir: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, babanın TMK 328 kapsamında, dedenin ise TMK 365 kapsamında davalı olduğu bir dosyada husumet yokluğundan verilen ret kararını bozmuştur (K.2014/17028; ikincil kaynak). Ebeveynler hayatta olsa da üstsoya karşı açılan davanın salt bu nedenle husumetten reddedilmesi doğru bulunmamıştır (Y3HD, 28.02.2013, E.2013/1766, K.2013/3347; ikincil kaynak).

Davanın sonucunu belirleyen deliller çoğunlukla belgelerdir: babaya karşı yapılan icra takibinin dosyası ve haciz tutanakları, babanın SGK, tapu ve araç kayıtları, cezaevi veya ölüm belgesi, annenin bordrosu ve kira sözleşmesi, çocuğun okul ve sağlık giderleri, büyükanne ve büyükbabaların emekli aylığı ve taşınmaz kayıtları. Mahkeme tarafların sosyal ve ekonomik durumunu ayrıca araştırır; ancak ispat yükü, yoksulluğun ve öndeki yükümlülerin ödeme gücünün bulunmadığının gösterilmesinde davacıdadır (HMK m.190).

Talebin açıkça yardım nafakası olarak ileri sürülmesi gerekir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, yalnızca iştirak nafakası istenen bir dosyada ayrıca açılmış bir yardım nafakası davası olmadan TMK 364’e göre nafakaya hükmedilmesini bozmuştur (28.02.2018, E.2016/12504, K.2018/2746; ikincil kaynak). Yardım nafakası davası boşanmanın eki değil, bağımsız bir davadır ve nispi harca tabidir (Y2HD, 05.03.2018, E.2016/13086, K.2018/2921; ikincil kaynak). Hukuk Genel Kurulu, yardım nafakası davasında kural olarak dava tarihindeki koşulların esas alınacağını kabul etmiştir (21.03.2018, E.2017/3-995, K.2018/514).

Karardan Sonra: Miktar, Artış ve Değişen Koşullar

Mahkeme, her büyükanne ve büyükbaba için ayrı bir tutar belirleyebilir; aynı sıradaki yükümlüler arasında paylaştırma güçleri oranında yapılır. İrat biçiminde ödenmesine karar verilen nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğine istem hâlinde hâkim karar verebilir (TMK m.365/5). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, yardım nafakasında gelecek yıllar için artışın baştan belirlenebileceğini, bu imkânın ise tedbir nafakası için bulunmadığını belirtmiştir (18.09.2008, E.2007/12439, K.2008/12179; ikincil kaynak).

Yardım nafakası ikincil bir yükümlülük olduğundan koşullar değişince yeniden değerlendirilebilir. Baba iş bulur veya malî gücü düzelirse, büyükanne ve büyükbabalar yükümlülüğün kaldırılmasını isteyebilir. Çocuk ergin olup çalışmaya başlarsa veya yükümlü yoksullaşırsa da aynı yol açıktır. Karar ilam niteliğindedir ve ödenmezse ilamlı icra yoluyla tahsil edilir.

Yardım nafakası, yükümlü ile alacaklı arasındaki hısımlık ilişkisine dayanan kişiye bağlı bir borçtur. Dede veya babaanne ölürse yükümlülük mirasçılara geçmez; ancak ölüm tarihine kadar muaccel olmuş ve ödenmemiş taksitler terekenin borcu olarak kalır. Bu durumda çocuğun ihtiyacı devam ediyorsa aynı sıradaki diğer büyükanne ve büyükbabaların durumu yeniden değerlendirilir. Çocuk ergin olduğunda ise eğitimine devam edip etmediğine ve kendi geçimini sağlayıp sağlayamadığına bakılır; ergin çocuk bakımından da öncelikli yükümlüler yine ana ve babadır (TMK m.328).

Baba Öldüyse, Cezaevindeyse veya Kısıtlıysa

Babanın ölümüyle onun nafaka yükümlülüğü sona erer; ölüm tarihine kadar birikmiş nafaka ise terekeden istenebilir. Çocuk babasının yasal mirasçısıdır ve koşulları varsa yetim aylığı alır; bunlar çocuğun yoksulluğu değerlendirilirken gelir olarak hesaba katılır. Bu gelirler yetmiyorsa, öncelikle annenin bakım borcu gözetilerek büyükanne ve büyükbabalardan yardım nafakası istenebilir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, ebeveynin ölümü hâlinde babaannenin torununa katkı yükümlülüğünü kabul etmiştir (02.07.2014, E.2014/3910, K.2014/10838; ikincil kaynak).

Babanın cezaevinde bulunması da üstsoyun yükümlülüğünü gündeme getirebilir (Y3HD, K.2017/4527; ikincil kaynak). Baba kısıtlı ise dava babaya vasisi aracılığıyla, dedeye ise doğrudan yöneltilebilir (Y3HD, K.2014/17028; ikincil kaynak). Babalığı henüz kurulmamış bir çocuk için önce soybağının kurulması gerekir; baba babalık davasından önce ölmüşse, mirasçılardan istenen nafakanın niteliği yardım nafakası olarak değerlendirilmiştir (Y2HD, K.2010/5646; ikincil kaynak).

Ölen babanın nafaka borcunu nafaka ödeyen öldü, mirasçılardan istenir mi, babalık davasını babalık davası dilekçesi yazılarımızda anlattık.

Çocuğa Bakan Kurumların Dava Hakkı (TMK 365/4, 366)

Nafaka alacaklısına bakmakta olan resmî veya kamuya yararlı kurumlar da yardım nafakası davası açabilir (TMK m.365/4). Korunmaya muhtaç kişilerin bakımı yükümlü kurumlar tarafından sağlanır ve bu kurumlar yaptıkları masrafları nafaka yükümlüsü hısımlardan isteyebilir (TMK m.366). Hukuk Genel Kurulu, huzurevinde bakılan bir yaşlı için kurumun çocuk ve torunlara karşı açtığı davada kurumun dava hakkını kabul etmiş ve kişinin dava sırasında ölmesinin davayı konusuz bırakmadığını belirtmiştir (YHGK, K.2018/514). Aynı ilke, devlet korumasındaki bir çocuğun bakım giderleri için büyükanne ve büyükbabalara başvurulmasında da önem taşır.

Nafaka ile Görüşme Hakkı Birbirine Bağlı Değildir (TMK 325)

Bazı aileler, nafaka ödeyen büyükanne ve büyükbabanın torunla görüşmesinin de kendiliğinden düzenlenmesi gerektiğini düşünür. Oysa iki konu ayrı hükümlere tabidir. Büyükanne ve büyükbabaların torunla kişisel ilişki kurması, olağanüstü durumlarda ve çocuğun yararına uygun düştüğü ölçüde TMK 325 uyarınca istenebilir; nafaka ödenmesi bu talebin şartı değildir. Aynı şekilde görüşmenin engellenmesi de yardım nafakası yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz; ancak ağır ihlaller hakkaniyet denetiminde değerlendirilebilir (TMK m.365/3).

Ayrıntılar için büyükanne ve büyükbabanın torunla görüşme hakkı ve çocuk büyükanneye veya büyükbabaya verilebilir mi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Dilekçe Örnekleri

1. Babası ödeme gücü bulunmayan çocuk adına babaanne ve dede aleyhine yardım nafakası dava dilekçesi (TMK 364, 365)

2. Babaanne ve dedenin cevap dilekçesi (TMK 364/3, 365/1-3)

3. Babanın durumu düzelince yardım nafakasının kaldırılması dava dilekçesi

Örnek Senaryolar

Senaryo 1: Baba çalışıyor ama ödemiyor. Baba bir fabrikada sigortalı çalışıyor, iştirak nafakasını aylardır ödemiyor. Anne doğrudan babaanne ve dedeye dava açmak istiyor.

Senaryo 2: Baba cezaevinde. Baba uzun süreli bir hapis cezasını çekiyor, malvarlığı yok. Anne asgari ücretle çalışıyor; anne tarafı büyükanne ve büyükbaba yoksul, baba tarafındaki dedenin iki dairesi var.

Senaryo 3: Baba iş buldu. İki yıldır yardım nafakası ödeyen babaanne ve dede, oğullarının düzenli bir işe girdiğini öğreniyor; kendi sağlık giderleri de artmış.

Adım Adım Yol Haritası

1. Babanın durumunu netleştirin. Ödemiyor mu, ödeyemiyor mu?
2. Önce babaya karşı icra yollarını kullanın. İlamlı takip, maaş haczi, tazyik hapsi şikâyeti.
3. Sonuçsuzluğu belgeleyin. Haciz tutanakları, SGK ve tapu kayıtları, cezaevi veya ölüm belgesi.
4. Çocuğun gelir ve giderlerini çıkarın. Yetim aylığı, annenin geliri, zorunlu giderler.
5. Her iki taraftaki büyükanne ve büyükbabaları değerlendirin. Anne tarafı da aynı sıradadır.
6. Yardım nafakası davasını açın. Aile mahkemesi, taraflardan birinin yerleşim yeri.
7. Yıllık artış isteyin. TMK 365/5.
8. Koşulları izleyin. Babanın durumu düzelirse yükümlülük yeniden değerlendirilir.

Sık Yapılan Hatalar

Sıkça Sorulan Sorular

Baba nafaka ödemiyorsa dededen nafaka istenebilir mi?

Babanın ödeme gücü varsa önce babaya karşı icra yolu kullanılmalıdır. Babanın gücü yoksa veya tahsil mümkün değilse üstsoydan yardım nafakası istenebilir (TMK m.364, 365).

Babaanne de nafaka öder mi?

Evet. Babaanne de üstsoydur ve şartlar varsa malî gücü oranında yükümlüdür (TMK m.364/1).

Anneanne ve anne tarafındaki dede de sorumlu mu?

Evet; aynı sıradadırlar. Yargıtay onların durumu araştırılmadan yalnızca baba tarafı dedeye hüküm kurulmasını bozmuştur (Y3HD, E.2016/16097, K.2017/4527).

Mirasçılık sırası ne demek?

Nafaka, kişinin mirasçısı olacakların sırası gözetilerek istenir (TMK m.365/1). Torun için önce ana ve baba, sonra büyükanne ve büyükbabalar gelir (TMK m.496, 497).

Amca, hala, dayı veya teyzeden nafaka istenebilir mi?

Hayır. Yardım nafakası yalnızca üstsoy, altsoy ve kardeşler arasında doğar (TMK m.364/1).

Ne kadar nafaka istenebilir?

Çocuğun geçinmesi için gerekli ve yükümlünün malî gücüne uygun bir miktar (TMK m.365/2).

Çocuğun yoksul sayılması için ne gerekir?

Yeme, giyinme, barınma, sağlık, ulaşım ve eğitim gibi zorunlu giderlerin karşılanamaması gerekir (Y3HD, K.2017/4527’de aktarıldığı şekliyle).

Dava hangi mahkemede açılır?

Aile mahkemesinde; taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (4787 s.K. m.4; TMK m.365/6).

Baba ve dede aynı davada davalı olabilir mi?

Evet. Yargıtay babanın TMK 328, dedenin TMK 365 kapsamında davalı olduğu bir dosyada husumet yokluğu kararını bozmuştur (K.2014/17028).

İştirak nafakası davasında dedeye de nafaka yüklenebilir mi?

Hayır; ayrıca yardım nafakası talep edilmelidir (Y2HD, E.2016/12504, K.2018/2746).

Baba öldüyse ne olur?

Babanın yükümlülüğü sona erer; yetim aylığı ve miras çocuğun geliri sayılır. Yetmezse annenin durumu gözetilerek üstsoydan nafaka istenebilir.

Baba cezaevindeyse dededen nafaka istenebilir mi?

Babanın ödeme gücü yoksa evet (Y3HD, K.2017/4527); anne tarafı yükümlüler de araştırılır.

Dede emekliyse yine de öder mi?

Malî gücü ölçüsünde öder; kendi zorunlu giderleri düşüldükten sonra kalan imkânı esas alınır (TMK m.365/2).

Babanın durumu düzelirse dede ödemeye devam eder mi?

Hayır, kaldırma davası açabilir; ana ve babanın bakım borcu önce gelir (TMK m.364/3).

Nafaka ödeyen dede torunla görüşme hakkı kazanır mı?

Görüşme hakkı nafakaya bağlı değildir; olağanüstü durumlarda çocuğun yararına TMK 325 uyarınca istenebilir.

Devlet çocuğa bakıyorsa büyükanne ve büyükbabaya başvurabilir mi?

Evet. Kurumlar dava açabilir ve masraflarını nafaka yükümlüsü hısımlardan isteyebilir (TMK m.365/4, 366).